Sid Meier's Civilization II

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mg">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>mgwiki</dbname>
    <base>https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.8</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Rakitra</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Manokana</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dinika</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Mpikambana</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dinika amin'ny mpikambana</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dinika amin'ny Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Sary</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dinika amin'ny sary</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dinika amin'ny MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Endrika</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dinika amin'ny endrika</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Fanoroana</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dinika amin'ny fanoroana</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Sokajy</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dinika amin'ny sokajy</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Discussion module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Sid Meier's Civilization II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3882</id>
    <revision>
      <id>1145305</id>
      <parentid>1024644</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T14:47:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1145305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3881" sha1="85nb0hvh39ov5a7n4qbmzvo76i4um8o" xml:space="preserve">{{vangovango}}
{{Infobox Jeu vidéo|
|titre=Civilization II
|image= 
|développeur=[[MicroProse]]
|éditeur=[[MicroProse]] ([[Microsoft Windows|Windows]]) [[Activision]] ([[PlayStation]])[[Mac Play]] ([[Macintosh]])
|concepteur=[[Brian Reynolds]], [[Douglas Caspian-Kaufman]], [[Jeff Briggs]]
|date=[[29 février]] [[1996 en jeu vidéo|1996]]
|genre=[[Jeu de stratégie au tour par tour|Stratégie au tour par tour]]
|mode=Un joueur&lt;br /&gt;Multijoueurs (depuis la version ''Multiplayer Gold Edition'')
|plate-forme=[[Microsoft Windows|Windows]], [[PlayStation]], [[Mac OS]]
|média=[[CD-ROM]]
|contrôle=Clavier, souris
}}

[[{{BASEPAGENAME}}]], mety voatono koa '''Civ II''' na '''Civ 2''', dia [[kilalao nà stratejia]] nataon'i [[MicroProse]], ary natao ho an'ny [[ordinatera]]. I [[Brian Reynolds]] ny mpamorona azy. Faha nanao azy koa i [[Douglas Caspian-Kaufman]] sy i [[Jeff Briggs]]. 

Naha dia fanarahan'ny [[Sid Meier Civilization]] ary io, tsy nihiditra tao anatin'ny fivelarany i Sid Meier sy [[Bruce Shelley]].

Ilay versiona voalohany nivoaka tamin'ny [[29 Febroary]] [[1996]], fa taminy [[teny anglisy]] ihany izy sy hoan'ny PC misy [[Windows]] ihany. Voadika taminy [[teny Frantsay]] ilay kilalao taminy taona [[1997]].

Taminy taona [[2002]], Nisy ''remise à niveau'' ny Civilization II nataon'i [[Atari]] ; io ''remise à niveau'' io mikasika ny [[Windows]] ankehitriny : [[Windows XP]], [[Windows Me]]...
== Sivilizasiona ==

{|class=&quot;wikitable&quot;
!Couleur
!colspan=&quot;3&quot;|Sivilizationa (Lehilahy, Vehivavy)
|-
|bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot;|Fotsy
|[[Romana|Romana]] ([[Jules Cesar|Cesar]], [[Livie|Livia]])
|[[Rosia|Rosy]] ([[Lenin]], [[Catherine Faharoan'i Rosia|Catherine]])
|[[Keltika]] ([[Cunobelin]], [[Boadicea|Boadica]])
|-
|bgcolor=&quot;#57AB27&quot;|Maintso
|[[Babilonia|Babilonianina]] ([[Hammurabi]], [[Ishtar]])
|[[Zolo]] ([[Shaka]], [[Shakala]])
|[[Japana|Japoney]] ([[Ieyasu Tokugawa|Tokugawa]], [[Amaterasu]])
|-
|bgcolor=&quot;#4B5FB7&quot;|Manga
|[[Alemaina|Alemaina]] ([[Frederika Voalohan'i Prosy|Frederika]], [[Marie-Thérèse Voalohan'i Hongaria|Marie-Thérèse]])
|[[Frantsa|Frantsay]] ([[Louis XIV|Louis XIV]], [[Jeanne d'Arc]])
|[[Viking]] ([[Knut faharoa|Knut]], [[Świętosława|Gunhild]])
|-
|bgcolor=&quot;#FFFF00&quot;|Mavo
|[[Ejipta|Ejipsianina]] ([[Ramses Faharoa|Ramsès]], [[Kleopatra]])
|[[Azteka]] ([[Moctezuma]], [[Nazca|Nazca]])
|[[Espaina|Espaniola]] ([[Rodrigo Diaz de Bivar]], [[Isabelle Voalohany|Isabelle]])
|-
|bgcolor=&quot;#37AFBF&quot;|Manga mazava
|[[Etazonia|Amerikanina]] ([[Abraham Lincoln|Abe Lincoln]], [[Eleanor Roosevelt|E. Roosevelt]])
|[[Sinoa|Chinois]] ([[Mao Zedong|Mao Tsé Tung]], [[Wu Zetian|Wu Zhao]])
|[[Persa]] ([[Xerxes Voalohany|Xerxès]], [[Sheherazade]])
|-
|bgcolor=&quot;#EB830B&quot;|Voangy
|[[Grisy|Grecs]] ([[Alexandre|Alexandre]], [[Hippolyte|Hippolyte]])
|[[Angletera|Anglisy]] ([[Henri VIII]], [[Elisabeth I]])
|[[Pionika]] ([[Hannibal Barca|Hannibal]], [[Didon|Dido]])
|-
|bgcolor=&quot;#8367B3&quot;|Voloparasy
|[[India|Indianina]] ([[Mohandas Karamchand Gandhi|Mohandas Gandhi]], [[Indira Gandhi]])
|[[Mongolianina]] ([[Gengis Khan]], [[Börte|Bortei]])
|[[Sioux]] ([[Sitting Bull]], [[Sacagawea|Sacajawea]])
|}

== Rohy ivelany ==

*{{en}} [http://www.firaxis.com Tranonkala ofisialy ny Firaxis]
*{{fr}} [http://www.civ3.com/fr/ Civilization III] {{Wayback|url=http://www.civ3.com/fr/ |date=20081201010156 }}
*{{en}} [http://c-evo.org/ Un clone public de Civilization] {{Wayback|url=http://c-evo.org/ |date=20210217041047 }}

;Tranonkala na fan :
*{{en}} [http://www.civfanatics.com/ Civfanatics] 
*{{en}} [http://www.apolyton.net/ Apolyton Civilization]
*{{en}} [http://www.civfanatics.com/civ2/downloads/cedric/ Convertir sa version de base en FWE ou MGE gratuitement] {{Wayback|url=http://www.civfanatics.com/civ2/downloads/cedric/ |date=20081031100834 }}

{{Civilization}}

[[Catégorie:Kilalao Videô]]

[[de:Sid Meier’s Civilization#Civilization II]]</text>
      <sha1>85nb0hvh39ov5a7n4qbmzvo76i4um8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Félix Houphouët-Boigny</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6708</id>
    <revision>
      <id>1145550</id>
      <parentid>1012443</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="576" sha1="85ep30o3u4p5em6zvy5kkf6r7p5ojri" xml:space="preserve">[[Sary:Houphouet-Boigny.jpg|220px|ankavanana|]]

I '''Félix Houphouët-Boigny''' (mety teraka '''Dia Houphouët''' tamin' ny [[18 Oktobra]] [[1905]] tany N'Gokro ([[Yamoussoukro]]) araka ny biôgrafia ôfisialy - maty tamin' ny [[7 Desambra]] [[1993]]) tenenina hoe &quot;''le Sage&quot;, &quot;Nanan Boigny&quot;, &quot;Nanan Houphoët&quot;'' na &quot;''Le Vieux&quot;'', dia rain' ny fahaleovantenan' i [[Kôtidivoara]].


== Jereo koa ==
{{commonscat}}

{{CLEFDETRI:Houphouêt-Boigny, Félix}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1985]]
[[Sokajy:Filohan'i Côte d'Ivoire]]

[[sokajy:mpanao politika (Cote d'Ivoire)]]</text>
      <sha1>85ep30o3u4p5em6zvy5kkf6r7p5ojri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihin' Alaotra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6731</id>
    <revision>
      <id>1145290</id>
      <parentid>1136544</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T12:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gasisou</username>
        <id>39590</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanatsara sy nandika lahatsoratra tamin'ny teny malagasy ary nanatsara ny rohy</comment>
      <origin>1145290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4818" sha1="cr9sa0lkcbt8ctgxa7yep0qr7k34wjf" xml:space="preserve">[[Sary:Lake Alaotra NASA.jpg|350px|ankavanana|Farihin' Alaotra &lt;div align=&quot;right&quot;&gt;
{{coord|17.5|S|48.5|W}}
&lt;/div&gt;|thumb]]
[[Sary:Lac Alaotra 02.jpg|vignette|359x359px|Alaotra]]
Ny [[Farihin'Alaotra]] no farihy lehibe indrindra eto Madagasikara. Any amin'ny Faritra [[Faritra Alaotra-Mangoro|Alaotra-Mangoro]], eo amin'ny faritra afovoany avaratrin'ny nosy, no misy azy. Ahitana farihy misy rano mamy sy heniheny marivo izy, izay voahodidin'ny zava-maniry matevina&lt;ref&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/1312?__goaway_challenge=meta-refresh&amp;__goaway_id=102a19d27e6e9037f5c0ef598b469d16&amp;__goaway_referer=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2F&lt;/ref&gt;. 

Ny [[Farihin'Alaotra]] no ivon'ny faritra mamokatra vary be indrindra ao [[Madagasikara]]. Manankarena biby sy zavamaniry izy, ka misy karazana tsy fahita firy sy tandindonin-doza. Toerana lehibe fanaovana jono ihany koa izy.

Manodidina ny 7 223 km² ny velaran'ny Farihin'Alaotra sy ny heniheniny. Ahitana farihy misokatra, bararata, heniheny ary tanimbary izany faritra izany. Ny velaran'ny farihy ihany dia 900 km². Tamin'ny 2 Febroary 2003, dia nosokajiana ho faritra mando manan-danja iraisam-pirenena izy, araka ny Fifanarahana [[Ramsar, Mazandaran|Ramsar]].

Tamin'ny taona 1954, dia nampidirina tao amin'ny Farihin'Alaotra ny trondro tilapia lava vombony (Oreochromis macrochir). Vetivety dia nihamaro izy io. Tamin'ny 1957, dia efa nahatratra 46 %-n'ny trondro azo tamin'ny jono izy, satria nahita toerana mety hivelarany tao amin'ny farihy&lt;ref&gt;https://books.google.mg/books?id=C_ABrmnsKY4C&amp;pg=PA322&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;.

Ny lemaka manodidina ny Farihin'Alaotra no faritra mamokatra vary lehibe indrindra ao [[Madagasikara]]. Taloha dia rakotra ala ny havoana manodidina azy, saingy nopotehina ny ankamaroany mba hanitarana ny tany fambolena. Vokatr'izany dia nihamafy ny fikaohan'ny tany, ka betsaka ny fotaka entin'ny rano miditra ao amin'ny farihy. Mihalalina hatrany ny olana satria mihafeno fotaka ny farihy, ary amin'ny vanim-potoana maina dia 60 sm eo ho eo sisa ny halaliny.

Noho ny fitomboan'ny filàna tanimbary dia doran'ny mponina matetika ny bararata manodidina ny farihy. Kanefa ireo bararata ireo no hany fonenan'ny bandro [[Alaotra]] (Hapalemur griseus alaotrensis), gidro tsy hita afa-tsy ao Alaotra. Ankehitriny dia 220 km² sisa ny velaran'ny bararata itoeran'io gidro io. Nihena be koa ny isan'izy ireo, avy amin'ny 7 500 teo ho eo tamin'ny taona 1994 ka lasa 3 000 teo ho eo tamin'ny taona 2001. Ny fahasimban'ny toeram-ponenany sy ny fihazana no tena nahatonga izany.

Ny [[Farihin'Alaotra]] dia toeram-ponenan'ny karazana lolo antsoina hoe [[Artitropa alaotrana]]. Toerana manan-danja ho an'ny vorona anaty rano koa izy, anisan'izany ny ganagana [[Meller]], izay tandindonin-doza. Nisy karazana vorona roa tsy hita afa-tsy tany avaratr'i [[Madagasikara]], dia ny [[Madagascar pochard]] sy ny [[Alaotra grebe]]. Ankehitriny, ny [[Madagascar pochard]] dia tandindonin-doza mafy ary tsy hita intsony ao amin'ny Farihin'Alaotra, na dia mbola misy vitsy aza any amin'ny toerana hafa. Ny [[Alaotra grebe]] kosa dia nambara ho lany tamingana tamin'ny taona 2010. Heverina fa ny [[Farihin'Alaotra]] no hany toerana nonenany&lt;ref&gt;https://www.birdlife.org/ https://en.wikipedia.org/wiki/BirdLife_International&lt;/ref&gt;.

Ny [[Renirano Ambato]] no mitondra rano mankany amin'ny [[Farihin'Alaotra]] ary izy ihany koa no ivoahan'ny rano avy ao. Rehefa avy mikoriana 381 km izy dia mivarina any amin'ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]].

Ankehitriny, ny [[Faritra Voaaro Farihin'Alaotra]] dia tantanan'ny fikambanana [[Durrell Wildlife Conservation Trust]], izay miara-miasa amin'ny fiarovana ny zavaboary sy ny fitantanana maharitra ny farihy sy ny manodidina azy&lt;ref&gt;Decret '''''n'''''. 2015-756 portant création de l’Aire Protégée dénommée « LAC ALAOTRA»&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==
*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]

=== Rohy ivelany ===
* {{en}} [http://www.avsf.org/uk/article.php?rub_id=110&amp;art_id=188 The GRAP-Lake Alaotra project] {{Wayback|url=http://www.avsf.org/uk/article.php?rub_id=110&amp;art_id=188 |date=20210828005211 }}
* {{en}} [http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/madagascarpochard.htm Madagascar Pochard is endemic to Madagascar, where it was found historically in the Lake Alaotra basin] {{Wayback|url=http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/madagascarpochard.htm |date=20070930155141 }}
* {{en}} [http://www.mwc-info.net Project Alaotra by Madagascar Wildlife Conservation] {{Wayback|url=http://www.mwc-info.net/ |date=20190605143436 }}

{{vangovango|farihy}}

== Jereo koa ==

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihin'i Kinkony]]
* [[Farihin'i Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa]]

{{commonscat|Lake Alaotra}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>cr9sa0lkcbt8ctgxa7yep0qr7k34wjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Vaovao</title>
    <ns>4</ns>
    <id>6929</id>
    <revision>
      <id>1145473</id>
      <parentid>1139379</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1145473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="702" sha1="chdtluuinr0oupuv64doipe0oa3l0gh" xml:space="preserve">
&lt;!--
Fitsipika momban'ny fanovana ny fizarana &quot;VAOVAO&quot; :
0.   Aza kitihana ity zavatra ity.
1.   Apetraho ny daty nitrangan'ilay vaovao.
2.   Ataovy amin'ny soramahia ny zava-nitranga.
3.   Vaovao izay erak'izao tontolo izao hapetraka.

EO AMBANY EO NY VAOVAO NO HAPETRAKA
--&gt;
-----------------
Azontsika tsirairay atao ny mametraka ny vaovao tsy mitongilana ary tsy mandainga eto

Indreto kosa ny tahiry: 
'''* [[Wikipedia:Vaovao/2026/Mey 2026|Mey 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/2026/Avrily 2026|Avrily 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/2026/Marsa 2026|Marsa 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/2026|Tahiry 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/Febroary 2026 sy taloha|Teo aloha]]'''  
&lt;noinclude&gt;


== Loharano ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>chdtluuinr0oupuv64doipe0oa3l0gh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kabary</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164181</id>
    <revision>
      <id>1145578</id>
      <parentid>1143513</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:59:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Axellefi1</username>
        <id>39722</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny karazana kabary */ Fanapiana</comment>
      <origin>1145578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2994" sha1="4ibn3673eepzq117sqbciblsy1kgonk" xml:space="preserve">Ny '''kabary''' dia lahateny atao amin' ny feo avo ka entina hampitana hafatra ary matetika ravahina amin' ny [[hainteny]] sy [[ohabolana]] sady atrehin' olona maro. Samy nanana ny fomba nitrandrahany ny kabary ny rehetra ka izay no mahatonga ny famaritana somary maro amin' izao fotoana izao ny atao hoe ''kabary'', fa saingy io no fototra ka miainga avy amin' io avokoa ny famaritana rehetra misy ankehitriny.&lt;ref&gt;https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291&lt;/ref&gt;
== Ny ilana ny kabary ==
Maromaro ny antony ilana ny kabary, ka ohatra amin' izany ireto:

* entina hanamarinana na hanazavana zavatra iray manan-danja;
* entin'ny mpiteny maneho ny fahaizany miteny sy mitana ny sain'ny mpihaino, amin'ny alalan'ny teny tsara rindra sy [[ohabolana]] voafantina;
* nentin'ny mpanjaka nampitana hafatra tamin'ny vahoaka.

== Ny toetra tokony hananan' ny mpikabary ==
Ny mpikabary dia tokony hanana ireto toetra manaraka ireto:

* mila fahasahiana;
* mila fahaizana mandaha-teny;
* mila avo feo;
* mahafantatra ny fahendrena malagasy;
* mahafehy ny [[ohabolana]] sy ny [[hainteny]] ary ohampitenenana.

== Ny karazana kabary ==
Maro karazana ny kabary satria maro tokoa ny hafatra hampitaina. Anisan' ireny ny fampitana arahaba ambara amin' ny teny tsotra hoe kabary fiarahabana, ny firarian-tsoa isan-tsokajiny, ny [[kabary am-panambadiana]] izay ahafahana mahafehy ny kabary rehetra ny fahaizana azy (fangataham-bady, vodiondry,...), ny kabary an-karatsiana: [[Kabary famangiana |famangiana]], fisaorana am-pandevenana (am-bohitra, am-piangonana, ambony fasana), ny kabary am-pamadihana ary ny kabary fanaovam-beloma izay fampitana fanaovam-beloma.

== Ohabolana momba ny kabary ==

* Teny diso tsy mba kabary, mihinam-bary aza misy latsaka.

* Teny zato, kabary arivo, fa ny marina tokana ihany.
* Aza manao kabary ambony vavahady.
* Fisa-molotra sendra kabary, ka tojo ny sahaza azy.
* Kabarin-dRainisalama: ny lasa momba ny lasa, ny sisa manaraka ihany.
* Kabarin-t[[saka]]: vao miteny dia omeo.
* Kamboty mihaino kabary: milaza tsy misy mpihaino, manontany tsy ilazan' ny olona.
* Manao kabarin' [[Vonizongo|Ivonizongo]]: eo anatrehana tsy mahomby, eny anindran-tany vao miventy.
* Nataonao ho very angaha aho no nariana tamin-kabary?
* Ny [[zanak' omby]] tsy ampianarin-domano, ny andriana tsy ampianarin-kabary.
* Tendrombohitra tsy ilaozan' [[ambiaty]], tanàna maro tsy ilaozan' adala, kabary be tsy ilaozan-diso.
== Rohy ivelany ==

* [https://fr.scribd.com/document/528893667/Programme-2nde https://fr.scribd.com/document/528893667/]Programme-2nde

* https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291

== Jereo koa ==
* [[Hainteny]]
* [[Ankamantatra]]
* [[Angano]]
* [[Kabary am-panambadiana]]
* [[Kabary famangiana tera-bao]]
* [[Kabary famangiana amin' ny fahoriana]]
* [[Literatioran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>4ibn3673eepzq117sqbciblsy1kgonk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokela</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166297</id>
    <revision>
      <id>1145575</id>
      <parentid>1143539</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Axellefi1</username>
        <id>39722</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fiaviany */ Fanapiana</comment>
      <origin>1145575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4428" sha1="gc2xlm1ce60zj4d12i61nw9u4i270ya" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

Tahaka ny ohabolana sy ny ankamantatra, ny sokela dia lova nentin-drazana nifandimby tamin'ny alalan'ny lovantsofina. Nampiasaina tamin'ny fiainana andavanandro izy io, indrindra teo amin'ny fiaraha-monina nentim-paharazana, mba hanitsiana fitondran-tena na hampitana hafatra sarotra lazaina mivantana.

== Famaritana ==
Ny sokela dia teny na fehezanteny fohy, matetika misy fanoharana na hevitra miafina. Tsy voatery hilaza mivantana ny olona na ny toe-javatra kendrena izy, fa mampiasa teny voafantina mba hahatonga ny mpihaino handinika sy hamantatra ny hevitra tiana hambara.

Amin'ny ankapobeny dia mifototra amin'ny fandinihana ny fiainan'ny olombelona sy ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina ny sokela. Mety ahitana vazivazy, fanesoana, fananarana na fampitandremana izy ireo, arakaraka ny tanjon'ny mpiteny.

== Fiaviany ==
Sarotra ny mamantatra ny niandohan'ny sokela satria tahaka ireo karazana literatiora am-bava maro dia tsy voarakitra an-tsoratra tamin'ny voalohany izy. Fa ny faritra Betsileo no tena mapiasa azy eto Madagasikara ankehitriny, ny zokiolona no manao azy na ankafaliana na ankaratsiana. Nifindra tamin'ny alalan'ny fitadidiana sy ny fampitana am-bava avy amin'ny ray aman-dreny ho an'ny zanaka sy avy amin'ny zokiolona ho an'ny tanora izy.

Ny fiarahamonina malagasy nentim-paharazana dia nampiasa ny sokela ho fomba iray hitazonana ny filaminana sy ny fifanajana teo amin'ny samy olona. Matetika ny zokiolona no nampiasa azy io mba hanitsiana ny tanora na hampitana lesona momba ny fiainana.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Manana anjara toerana maro eo amin'ny fiarahamonina malagasy ny sokela:

=== Fanabeazana ===
Ny sokela dia fitaovana enti-manabe sy mampita soatoavina. Amin'ny alalany no ampianarina ny ankizy sy ny tanora ny momba ny fanajana, ny fihavanana, ny fahendrena ary ny fitondran-tena mendrika.

=== Fanitsiana fitondran-tena ===
Amin'ny toe-javatra sasany dia mora kokoa ny mampiasa sokela noho ny manome tsiny mivantana. Amin'izany fomba izany dia voatahiry ny fifanajana eo amin'ny samy olona sady tonga amin'ny kendrena ihany ny hafatra.

=== Fialamboly ===
Mety ho loharanon-kafaliana sy fialamboly ihany koa ny sokela, indrindra rehefa ampiasaina amin'ny endrika vazivazy sy kilalaon-teny.

=== Fampitana fahendrena ===
Tahaka ny ohabolana dia mitahiry traikefa sy fahendrena nangonin'ny taranaka maro ny sokela. Izany no mahatonga azy ho ampahany manan-danja amin'ny vakoka ara-tsaina malagasy.

== Fifandraisany amin'ny literatiora am-bava ==
Anisan'ny literatiora am-bava malagasy ny sokela ary mifandray akaiky amin'ireo karazana hafa toy ny:

* Ohabolana
* Ankamantatra
* Hainteny
* Kabary
* Angano

Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, saingy ny tanjony dia ny hitahiry sy hampita ny kolontsaina sy ny fahendrena malagasy.

== Ny sokela amin'izao fotoana izao ==
Na dia nihena aza ny fampiasana azy amin'ny fiainana andavanandro noho ny fivoaran'ny fomba fifandraisana maoderina, dia mbola hita ao anatin'ny kabary, ny haisoratra ary ny fifampiresahana amin'ny faritra maro eto Madagasikara ny sokela. Mbola ampiasaina ihany koa izy amin'ny fampianarana ny teny sy ny kolontsaina malagasy.

Noho ny lanjany ara-kolontsaina dia anisan'ireo vakoka am-bava tokony hotehirizina sy hampitaina amin'ny taranaka vaovao ny sokela.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]
* [[Ohabolana]]
* [[Ankamantatra]]
* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Angano]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Ny Literatiora Am-bava Malagasy''.
# Dahl, Otto Christian. ''Ny Kolontsaina sy ny Fomban-drazana Malagasy''.
# Randriamamonjy, Frédéric. ''Haisoratra sy Kolontsaina Malagasy''.
# Rakipahalalana momba ny Literatiora Malagasy.
# Tahirin-kevitra momba ny vakoka ara-kolontsaina malagasy.

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>gc2xlm1ce60zj4d12i61nw9u4i270ya</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145579</id>
      <parentid>1145575</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Axellefi1</username>
        <id>39722</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fiaviany */ Fanapiana</comment>
      <origin>1145579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4500" sha1="b2kgog1gox4tczj53q47ahzi1zqseft" xml:space="preserve">'''Sokela''' dia anisan'ireo karazana literatiora am-bava malagasy izay mampiasa teny fohy sy voafantina mba hampitana hafatra, fananarana, fanakianana na fanesoana amin'ny fomba ankolaka. Ao anatin'ny kolontsaina malagasy dia heverina ho fitaovana enti-mampita fahendrena sy mampieritreritra ny olona ny sokela, sady fomba iray ahafahan'ny olona maneho ny heviny nefa tsy miteny mivantana.

Tahaka ny ohabolana sy ny ankamantatra, ny sokela dia lova nentin-drazana nifandimby tamin'ny alalan'ny lovantsofina. Nampiasaina tamin'ny fiainana andavanandro izy io, indrindra teo amin'ny fiaraha-monina nentim-paharazana, mba hanitsiana fitondran-tena na hampitana hafatra sarotra lazaina mivantana.

== Famaritana ==
Ny sokela dia teny na fehezanteny fohy, matetika misy fanoharana na hevitra miafina. Tsy voatery hilaza mivantana ny olona na ny toe-javatra kendrena izy, fa mampiasa teny voafantina mba hahatonga ny mpihaino handinika sy hamantatra ny hevitra tiana hambara.

Amin'ny ankapobeny dia mifototra amin'ny fandinihana ny fiainan'ny olombelona sy ny zava-misy eo amin'ny fiarahamonina ny sokela. Mety ahitana vazivazy, fanesoana, fananarana na fampitandremana izy ireo, arakaraka ny tanjon'ny mpiteny.

== Fiaviany ==
Sarotra ny mamantatra ny niandohan'ny sokela satria tahaka ireo karazana literatiora am-bava maro dia tsy voarakitra an-tsoratra tamin'ny voalohany izy. Fa ny foko Betsileo no tena mapiasa azy eto Madagasikara ankehitriny, ny zokiolona no manao azy na ankafaliana ( ohatra: fanambadiana na lanonam-pianakaviana)na ankaratsiana (fahafatesana, fandevenana). Nifindra tamin'ny alalan'ny fitadidiana sy ny fampitana am-bava avy amin'ny ray aman-dreny ho an'ny zanaka sy avy amin'ny zokiolona ho an'ny tanora izy.

Ny fiarahamonina malagasy nentim-paharazana dia nampiasa ny sokela ho fomba iray hitazonana ny filaminana sy ny fifanajana teo amin'ny samy olona. Matetika ny zokiolona no nampiasa azy io mba hanitsiana ny tanora na hampitana lesona momba ny fiainana.

== Anjara asany eo amin'ny fiarahamonina ==
Manana anjara toerana maro eo amin'ny fiarahamonina malagasy ny sokela:

=== Fanabeazana ===
Ny sokela dia fitaovana enti-manabe sy mampita soatoavina. Amin'ny alalany no ampianarina ny ankizy sy ny tanora ny momba ny fanajana, ny fihavanana, ny fahendrena ary ny fitondran-tena mendrika.

=== Fanitsiana fitondran-tena ===
Amin'ny toe-javatra sasany dia mora kokoa ny mampiasa sokela noho ny manome tsiny mivantana. Amin'izany fomba izany dia voatahiry ny fifanajana eo amin'ny samy olona sady tonga amin'ny kendrena ihany ny hafatra.

=== Fialamboly ===
Mety ho loharanon-kafaliana sy fialamboly ihany koa ny sokela, indrindra rehefa ampiasaina amin'ny endrika vazivazy sy kilalaon-teny.

=== Fampitana fahendrena ===
Tahaka ny ohabolana dia mitahiry traikefa sy fahendrena nangonin'ny taranaka maro ny sokela. Izany no mahatonga azy ho ampahany manan-danja amin'ny vakoka ara-tsaina malagasy.

== Fifandraisany amin'ny literatiora am-bava ==
Anisan'ny literatiora am-bava malagasy ny sokela ary mifandray akaiky amin'ireo karazana hafa toy ny:

* Ohabolana
* Ankamantatra
* Hainteny
* Kabary
* Angano

Samy manana ny mampiavaka azy ireo karazana ireo, saingy ny tanjony dia ny hitahiry sy hampita ny kolontsaina sy ny fahendrena malagasy.

== Ny sokela amin'izao fotoana izao ==
Na dia nihena aza ny fampiasana azy amin'ny fiainana andavanandro noho ny fivoaran'ny fomba fifandraisana maoderina, dia mbola hita ao anatin'ny kabary, ny haisoratra ary ny fifampiresahana amin'ny faritra maro eto Madagasikara ny sokela. Mbola ampiasaina ihany koa izy amin'ny fampianarana ny teny sy ny kolontsaina malagasy.

Noho ny lanjany ara-kolontsaina dia anisan'ireo vakoka am-bava tokony hotehirizina sy hampitaina amin'ny taranaka vaovao ny sokela.

== Jereo koa ==

* [[Lucien_Xavier_Michel_Andrianarahinjaka#Sokela|Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka]]
* [[Ohabolana]]
* [[Ankamantatra]]
* [[Hainteny]]
* [[Kabary]]
* [[Angano]]

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Loharano ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Ny Literatiora Am-bava Malagasy''.
# Dahl, Otto Christian. ''Ny Kolontsaina sy ny Fomban-drazana Malagasy''.
# Randriamamonjy, Frédéric. ''Haisoratra sy Kolontsaina Malagasy''.
# Rakipahalalana momba ny Literatiora Malagasy.
# Tahirin-kevitra momba ny vakoka ara-kolontsaina malagasy.

[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]</text>
      <sha1>b2kgog1gox4tczj53q47ahzi1zqseft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Tanàna ao Côte d'Ivoire</title>
    <ns>14</ns>
    <id>183641</id>
    <revision>
      <id>1145555</id>
      <parentid>1070090</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="khoonpj3uffrgcp2r0ia3nmhnetln88" xml:space="preserve">[[sokajy:Jeografian'i Côte d'Ivoire]]
[[sokajy:Tanàna ao Afrika|Côte d'Ivoire]]</text>
      <sha1>khoonpj3uffrgcp2r0ia3nmhnetln88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yamoussoukro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183656</id>
    <revision>
      <id>1145559</id>
      <parentid>1055111</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:08:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="504" sha1="ktckr0gxlknelgvu4bns3z2pml1v3yo" xml:space="preserve">{{Coord|6.81300|-5.28000}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Yamoussoukro
|firenena=Côte d'Ivoire
|haavo    = 
|isam-ponina=361.893
|velarantany=1.075
|ben'ny tanàna=[[Augustin Abdoulaye Thiam Houphouët]]
|sary=LocationYamoussoukro.PNG
|saina = Yamoussoukro District Logo.png
}}

I '''Yamoussoukro''' dia tanàna renivohitr'i [[Côte d'Ivoire]].

== Toerana ==
248 km avaratr'i [[Abidjan]] no misy an'i Yamoussoukro.

== Jereo koa ==
* [[Côte d'Ivoire]]

{{commonscat}}

[[Sokajy:Tanàna ao Côte d'Ivoire]]</text>
      <sha1>ktckr0gxlknelgvu4bns3z2pml1v3yo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Woodland Park, Colorado</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184295</id>
    <revision>
      <id>1145403</id>
      <parentid>952120</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T22:00:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37194-47</username>
        <id>40167</id>
      </contributor>
      <origin>1145403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="717" sha1="k1tuq5cvltfv51fn6vurzyfbc0f5ql7" xml:space="preserve">{{Coord|38.9983333333|-105.056388889}}

{{infobox tanàna
|tanàna=Woodland Park, Colorado
|firenena={{Etazonia}}
|faritany={{flag|Colorado}}
|velarantany=14.7
|isam-ponina=6515
|ben'ny tanàna=David Turley&lt;ref&gt;{{cite web}}
| last
}}

'''Woodland Park, Colorado''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i {{flag|Colorado}}, ao [[Etazonia]]. 80863, 80866 (PO Box).

== Jeografia ==
 
Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 38.9983333333 ary -105.056388889.
Ny faritr'ora dia GMT -7.

== Jereo koa ==
* {{flag|Colorado}}
* [[Etazonia]]

== Rohy ivelany ==
* [http://www.city-woodlandpark.org/ www.citywoodlandpark.org]
{{vangovango}}


[[Sokajy:Tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Kolorado]]</text>
      <sha1>k1tuq5cvltfv51fn6vurzyfbc0f5ql7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andriamasinavalona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190708</id>
    <revision>
      <id>1145308</id>
      <parentid>1145278</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T14:59:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny famaritam-panjakana */</comment>
      <origin>1145308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111943" sha1="lcpgf2svlgddzl56ag8bmvoay78a062" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka hiandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny tao ho vodivona.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo.Niainga ary Andriamasinavalona nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao Fanjakana,[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro,[[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin ’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe  Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: tao an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny [[Menakely (tany)|menakeli]]&lt;nowiki/&gt;ny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….Fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vodivona (vohitra) misy azy, izay amonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Fahiny, raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Teo amin’ny tantara dia maro be tokoa ireo vohitra nalaza nonenan’ny foko Andriamasinavalona, isan-tokon’Imerina. Toa very tadidy ny sasany amin’izy ireo ankehitriny, satria maro no efa nilaozan’ny mponina sy ny taranaka satria tsy nifanaraka intsony amin’ny fomba fiainana ankehitriny (an-tendrombohitra avo sarotra hidirana, saro-drano, feno fasana, …), toeram-pitsangatsanganana sisa no azo atao aminy. Betsaka koa nefa no mbola honenana ary very ao anatin’ny vahoaka, simba na very aza ny vakoka tranainy maha-vohitr’andriamasinavalona azy, ka tantara manjavozavo sisa fantatra momba azy.

Koa mba ho fampahafantarana ny mpamaky sy ny taranaka dia noezahana ny amoahana etoana ny tantaran’ny vohitra sasany nonenan’ny Andriamasinavalona, araka ny lovan-tsofina  nomen’ny taranaka, ny tantara fonosiny ka voasoratra, ny mbola mampiavaka azy hatramin’ny ankehitriny. Tsy feno, tsy lavorary angamba ny fitantarana, na misy fahabangana izay mampiavaka tsy voalaza, koa ianareo ihany dia afaka manitsy izany: « ataovy toy ny tonom-bomangan’ilay Mora, ka any an-tenda manitsy ny bingo ».

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana – Ilanivato ====
Marobe ny vohitra tokony hotantaraina ao amin’ny faritry « Voromahery » izany hoe ireo vohitra manodidina mivantana amin’Antananarivo sy ny ao Antananarivo fa iray ihany aloha no horesahina dia Anosipatran-Ilanivato. Isan’ny vohitra nalaza Anosipatrana hatramin’ny andron’Andriamasinavalona satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina, izay razana niavin’ireo andriamasinavalona ao Anosipatrana sy Ilanivato ary Anosibe - Amoronkay. Tsy hitantara firy intsony ny momba azy eto satria efa voalaza ery aloha izany. Ny tiana homarihina dia ny taty aoriana: nametrahan’Andrianampoinimerina honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana ka nifampitazana sy nifampizara fananana teo ny andriamasinavalona sy ny zanakandriana. Matetika moa ny fizarana dia mitelo: 1/3 an’ny zanakandriana sy zazamarolahy ary ny 2/3 dia an’ny Andriamasinavalona. Tato aoriana indray dia nahazo toerana honenana teo koa [[Rabobalahy]], zana-d[[Rasalimo]] vadin-d[[Radama I]], ka mbola eo ireo taranany sasany.

Ny tiana asiana resaka dia [[Ilanivato]]. Andriandambotsimanahy, zanak’Andriankotofananina no naka vodivona voalohany teo Ilanivato, loharano niavian’ny Andriamasinavalona teo, toa an’Andriambola, zanany, Andrianabo, Ranaivo – Rahanetra, ry Rahasivola sy Ratarivola (nanambady an-dRazafianaka, anadahin-d[[Ranavalona I]]) sns, ary ny nalaza taty aoriana ela dia izany mpitandrina atao hoe Rambelo.

Amin’ ny hevitra vitsivitsy ambaran’ny tantara ho niavin’ny anarana hoe Ilanivato dia ireto roa ireto no azo heverina ho marina:

1) Ny tendron’ny nosy lavalava iorenan’ny tanàna dia misy vatolampy izay mbola hita tsara eo an-dohany avaratra  amin’Ilanivato; kanefa ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby, dia tsy mba misy vatolampy be loatra tahaka ny ilany avaratra; koa araka izany ny ilany dia misy vato, ny ilany tsy misy; 

2) Nisy koa nilaza fa ny mponina teo taloha ([[andriana]] na [[hova]]) dia nisaraka roa  nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany,fa nisy kosa lasa lavitra nonina ao amin’ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon’Ambositra. &lt;blockquote&gt;''« Ny ilan’ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy ny fitenin’ny olona;

3) Ary mbola misy koa milaza, fa ilay mpanjaka tao Antananarivo atao hoe Andriambalohery dia noesorina tsy hanjaka satria ratsy hoditra ( boka ? ) ka napetraka  teny Anosipatrana – Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nakany Ivato, hono, ka nalahelo ny havany araka ilay fitantarana etsy aloha.

Anjaran’ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan’ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin’ny ela Ambatofisaorana, mbola honenan’ny taranaka, anefa vitsy mpahalala ivelan’izy ireo. Vohitra miorina ao avaratr’Isadabe, amin’iny làlana miala avy eo [[Talatavolonondry|Talata-Volonondry]], mianavaratra mahazo an’Ambatomanoina mandalo an’Ambohitrolomahitsy.

Imiantsoarivo no anaran’Ambatofisaorana taloha.Toy izao no ambaran’ny [[lovantsofina]] ka mbola tadidy tsara.

Izany andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka izany no voalaza fa nanorina azy. Izy io dia zafikelin’Andriamasinavalona mpanjaka, fa zanaka lahin-dRamatoanimerina (vavimatoan’ny mpanjaka) nonina tao Mamiomby, atsinanan’[[Andringitra]]; nanana anabavy izy natao hoe Rakaloy; samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy ka Rakaloy dia teo Ikaloy, nitondra ny anarany ary izy kosa teo Imahatsinjo.

Nivavaka, hono, aloha Andrianavalonandrianjaka nitady famantarana nanao hoe: &lt;blockquote&gt;''« E ! Andriamanitra Andriananahary, hipetraka amin’ity tanàna ity aho, ka omeo fambara fa ho maro dia maro ny vahoaka honina eto ! »''&lt;/blockquote&gt;Vao tapitra ny teniny dia indry nisy [[alika]] mainty niserana teo alohany. Noraisiny ho valim-paniriany izany ka dia nanao fifaliana nanetriketrika izy, ka nanorina tanàna vaovao, Imiantsoarivo no nataony anarana.

Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka dia:

- Andriamiaramanjaka, nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, ary ray niteraka an-dRamboasalama-Andrianampoinimerina sy Ralesoka anabaviny;

- Razakatsivolanina, tompom-bodivona tao Imiantsoarivo (Ambatofisaorana), ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin’ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian’ireo Andriamasinavalona avy ao satria niteraka dimy lahy izy dia: Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao ary Ingezalahy.

Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nampandry tany amin’iny [[Mandiavato]] no miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan’ny tanàna izy. Be dia be ny fahana sy ny hasina  naterin’ny olona ho azy teo. Faly izy noho ny fitiavan’ny olona azy. Dia nitsangana izy, niedinedina, nivandravandra amin’ny maso mihiratra sy mibaliaka be mijery ny vahoaka, moa va tsy ombilahy hiantoraka hiady ? Izany, hono, nanaovan’ny olona azy voalohany indrindra hoe « Ombalahibemaso ». Dia tamin’izay izy nisaotra ny vahoakan’Imiantsoarivo ka no nanovany ny anaran’ny tanàna natao hoe « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Sambaina izay hotantaraina eto dia ilay vohitra kely eo andrefan’i Manjakandriana, izay an-dalovan’ny lalam-pirenena faha-2, atsinanan’ i Nandihizana (Carion) sy ny lalàm-by Antananarivo-Toamasina. 

	Fony Andriamasinavalona nanjaka dia Andriampanarivofonamanjaka, zaodahiny, vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana no tompomenakely lehibe tamin’iny faritra atsinanana manamorina ny ala iny hatrany  avaratr’Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon’Ambohitrandriamanitra ([[Vakinisisaony]]). Maro anaka izy ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana (tao Avaradrano) sy Andriatsimitovifonamanjaka (tao amin’ny Vakinisisaony). 

	Andrianjakavololonandriana dia nonina tao Ambohitrarivo, nanjaka tamin’ny ilany atsimo amin’ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny) ary niteraka an’Andrianifonamanjaka; ity indray nanambady an-dRafotsiraivoramavo, zanak’anabavin-drain’Andriamarimapivovo, mpanjaka tany [[Imamo]] andrefana. Niteraka roa lahy izy roa dia: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka.  

	Andrianjakafonamanjaka dia napetran-drainy tao Ambatovory; nanambady an-dRanavalokoandriamanitra izy, izay zanaka vavin’Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga. Lasa vinanton’ny Andriamanjaka noho izany Andrianjakafonamanjaka ary ny zanany sy ny taranany dia natao isan’ny « zazamarolahy »: Andrianamboatsimaharivo sy Andriantsiresy izay nanambady an-dRabodosambaina, zanak’Andriandambozozoro, avy ao Sambaina. 

	Andriandambozozoro indray dia nanjaka tao Sambaina; niteraka maromaro izy fa ny voatanan’ny tantara dia izy mianadahy: Andriandambonavalona sy Rabodosambaina vadin’Andritsiresy voalaza eo ambony. Tsy nipetraka teo Sambainaloatra Andriandambozozoro fa lasa nifindra indray nankany Marovatana, tao Andambozozoro, andrefana-avaratr’Ambohipiara, ka niteraka an-dRalambozozoro sy ny taranany izay manana lafin-kavana aty Lohavohitra - Sambaina. 

	Andriandambonavalona, ilay zanak’Andriandambozozoro tao Sambaina dia maro anaka ka ny zanany vavimatoa dia Razakatsihono, nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia Rasavolahy zokiny (milevina ao [[Ambatovinaky]] Antananarivo) sy Rasavolahy zandriny (milevina any Ambohidrano andrefana). 

	Ranavalonjafy, zanakavavin-dRasavolahy zandriny dia nanangana ho zanaka ny Dr Andrianangaly, 12 Voninahitra, isan’ny nianatra ho Dokotera mpitsabo voalohany tamin’ny Dr Davidson sy niara-niasa taminy; izy no ray niteraka ny Dr Andrianaly. Any Sambaina izy no milevina. Andrianaly (1840-1886) dokotera voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy (avaratr'Angletera); rehefa tafaverina dia noraisin’ny fanjakana ho dokotera mpitsabo. Tamin ny 14 Aprily 1881 no nampakatra ho vady an-dRasendranoro, rahavavin-d[[Ranavalona III]] izy. Nisy fiampangana azy ho nandronjin-doha an-dRasendranoro, izay heloka mahafaty; tsy novonoina anefa izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo. Tamin’ny 1885 dia nakarina taty Antananarivo izy natao mpitsabo miaramila tany Manjakandrianombana, izay indray vao nitsabo marary tao an-tranony tao Ambatovinaky - Antananarivo. Maro ny olona nanatona azy fa tsara fanahy izy sady mahay. Maty tampoka tamin’ny 23 jolay 1886, ary nalevina ao amin’ny fasany ao Ambatovinaky ihany. 

	Tsy mba voasoratra ao amin’ny tantaram-pianakaviana ity lahatsoratra ity, fa voalaza ao amin’ny Bokin’ i P.Callet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;François Callet (1908), « ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)''»'','' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/ref&gt;:

	Razakatsihono tao Sambaina dia nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina. Andriandambonavalona dia maro anaka ka Razakatsihono, vavimatoa, no nataony vavy lahy, hitondra fanjakana tao Sambaina. Nividy vanja sy basy ho an’Andrianampoinimerina izy: vanja 3 barika, basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, marovy 2; izao no nateriny tany amin’Andrianampoinimerina:

	&lt;blockquote&gt;''« Toky no omeko anao na dia vehivavy aza aho, hoy izy; dia hoy ny Andriana: Ento miverina ihany ireo fiadiana ireo fa vavatany iny atsinanana iny !... »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Na dia vehivavy aza aho, mahasoava anao, hahavorianao fanjakana, fa mba manana sakaiza mahatoky hahazoako ireo fiadiana ireo aho, fa ianao lehilahy be sitra-po hamorianao fanjakana ! »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Reko ny teninao, hitako ny soa  aterinao ho ahy ; ka izao no ataoko aminao: omeko anao ny ampaha-dimin’ny tany ao Sambaina ao, ary ny efa-toko an’Andriamifonamanjaka rehetra; ka raha mbola taranako koa no andriana dia tsy ovako mandrakizay; fa vehivavy nahavory tany sy fanjakana ianao. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andrianampoinimerina.

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Andriambolanambo, zanak’anabavin’Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’Andrianonihafa i [[Rasoherina]] vao nalain’Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha  alainao, mahatrarantitra anao ! ».

	Ary  Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavian’ny Andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy [[lovantsofina]] milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina:  &lt;blockquote&gt;''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''&lt;/blockquote&gt; Izany hono no nahatonga ny fasan’Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’Ambohimanga nomena ho menakelin’Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha  amin’ny fampinomana [[tangena]] ».

	Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>lcpgf2svlgddzl56ag8bmvoay78a062</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145309</id>
      <parentid>1145308</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana */</comment>
      <origin>1145309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111973" sha1="06a53forphlng5m9z81rh5lwi57x2l4" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka hiandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny tao ho vodivona.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo.Niainga ary Andriamasinavalona nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao Fanjakana,[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro,[[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin ’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe  Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: tao an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny [[Menakely (tany)|menakeli]]&lt;nowiki/&gt;ny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….Fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vodivona (vohitra) misy azy, izay amonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Fahiny, raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Teo amin’ny tantara dia maro be tokoa ireo vohitra nalaza nonenan’ny foko Andriamasinavalona, isan-tokon’Imerina. Toa very tadidy ny sasany amin’izy ireo ankehitriny, satria maro no efa nilaozan’ny mponina sy ny taranaka satria tsy nifanaraka intsony amin’ny fomba fiainana ankehitriny (an-tendrombohitra avo sarotra hidirana, saro-drano, feno fasana, …), toeram-pitsangatsanganana sisa no azo atao aminy. Betsaka koa nefa no mbola honenana ary very ao anatin’ny vahoaka, simba na very aza ny vakoka tranainy maha-vohitr’andriamasinavalona azy, ka tantara manjavozavo sisa fantatra momba azy.

Koa mba ho fampahafantarana ny mpamaky sy ny taranaka dia noezahana ny amoahana etoana ny tantaran’ny vohitra sasany nonenan’ny Andriamasinavalona, araka ny lovan-tsofina  nomen’ny taranaka, ny tantara fonosiny ka voasoratra, ny mbola mampiavaka azy hatramin’ny ankehitriny. Tsy feno, tsy lavorary angamba ny fitantarana, na misy fahabangana izay mampiavaka tsy voalaza, koa ianareo ihany dia afaka manitsy izany: « ataovy toy ny tonom-bomangan’ilay Mora, ka any an-tenda manitsy ny bingo ».

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana – Ilanivato ====
Marobe ny vohitra tokony hotantaraina ao amin’ny faritry « Voromahery » izany hoe ireo vohitra manodidina mivantana amin’Antananarivo sy ny ao Antananarivo fa iray ihany aloha no horesahina dia Anosipatran-Ilanivato. Isan’ny vohitra nalaza Anosipatrana hatramin’ny andron’Andriamasinavalona satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina, izay razana niavin’ireo andriamasinavalona ao Anosipatrana sy Ilanivato ary Anosibe - Amoronkay. Tsy hitantara firy intsony ny momba azy eto satria efa voalaza ery aloha izany. Ny tiana homarihina dia ny taty aoriana: nametrahan’Andrianampoinimerina honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana ka nifampitazana sy nifampizara fananana teo ny andriamasinavalona sy ny zanakandriana. Matetika moa ny fizarana dia mitelo: 1/3 an’ny zanakandriana sy zazamarolahy ary ny 2/3 dia an’ny Andriamasinavalona. Tato aoriana indray dia nahazo toerana honenana teo koa [[Rabobalahy]], zana-d[[Rasalimo]] vadin-d[[Radama I]], ka mbola eo ireo taranany sasany.

Ny tiana asiana resaka dia [[Ilanivato]]. Andriandambotsimanahy, zanak’Andriankotofananina no naka vodivona voalohany teo Ilanivato, loharano niavian’ny Andriamasinavalona teo, toa an’Andriambola, zanany, Andrianabo, Ranaivo – Rahanetra, ry Rahasivola sy Ratarivola (nanambady an-dRazafianaka, anadahin-d[[Ranavalona I]]) sns, ary ny nalaza taty aoriana ela dia izany mpitandrina atao hoe Rambelo.

Amin’ ny hevitra vitsivitsy ambaran’ny tantara ho niavin’ny anarana hoe Ilanivato dia ireto roa ireto no azo heverina ho marina:

1) Ny tendron’ny nosy lavalava iorenan’ny tanàna dia misy vatolampy izay mbola hita tsara eo an-dohany avaratra  amin’Ilanivato; kanefa ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby, dia tsy mba misy vatolampy be loatra tahaka ny ilany avaratra; koa araka izany ny ilany dia misy vato, ny ilany tsy misy; 

2) Nisy koa nilaza fa ny mponina teo taloha ([[andriana]] na [[hova]]) dia nisaraka roa  nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany,fa nisy kosa lasa lavitra nonina ao amin’ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon’Ambositra. &lt;blockquote&gt;''« Ny ilan’ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy ny fitenin’ny olona;

3) Ary mbola misy koa milaza, fa ilay mpanjaka tao Antananarivo atao hoe Andriambalohery dia noesorina tsy hanjaka satria ratsy hoditra ( boka ? ) ka napetraka  teny Anosipatrana – Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nakany Ivato, hono, ka nalahelo ny havany araka ilay fitantarana etsy aloha.

Anjaran’ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan’ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin’ny ela Ambatofisaorana, mbola honenan’ny taranaka, anefa vitsy mpahalala ivelan’izy ireo. Vohitra miorina ao avaratr’Isadabe, amin’iny làlana miala avy eo [[Talatavolonondry|Talata-Volonondry]], mianavaratra mahazo an’Ambatomanoina mandalo an’Ambohitrolomahitsy.

Imiantsoarivo no anaran’Ambatofisaorana taloha.Toy izao no ambaran’ny [[lovantsofina]] ka mbola tadidy tsara.

Izany andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka izany no voalaza fa nanorina azy. Izy io dia zafikelin’Andriamasinavalona mpanjaka, fa zanaka lahin-dRamatoanimerina (vavimatoan’ny mpanjaka) nonina tao Mamiomby, atsinanan’[[Andringitra]]; nanana anabavy izy natao hoe Rakaloy; samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy ka Rakaloy dia teo Ikaloy, nitondra ny anarany ary izy kosa teo Imahatsinjo.

Nivavaka, hono, aloha Andrianavalonandrianjaka nitady famantarana nanao hoe: &lt;blockquote&gt;''« E ! Andriamanitra Andriananahary, hipetraka amin’ity tanàna ity aho, ka omeo fambara fa ho maro dia maro ny vahoaka honina eto ! »''&lt;/blockquote&gt;Vao tapitra ny teniny dia indry nisy [[alika]] mainty niserana teo alohany. Noraisiny ho valim-paniriany izany ka dia nanao fifaliana nanetriketrika izy, ka nanorina tanàna vaovao, Imiantsoarivo no nataony anarana.

Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka dia:

- Andriamiaramanjaka, nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, ary ray niteraka an-dRamboasalama-Andrianampoinimerina sy Ralesoka anabaviny;

- Razakatsivolanina, tompom-bodivona tao Imiantsoarivo (Ambatofisaorana), ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin’ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian’ireo Andriamasinavalona avy ao satria niteraka dimy lahy izy dia: Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao ary Ingezalahy.

Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nampandry tany amin’iny [[Mandiavato]] no miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan’ny tanàna izy. Be dia be ny fahana sy ny hasina  naterin’ny olona ho azy teo. Faly izy noho ny fitiavan’ny olona azy. Dia nitsangana izy, niedinedina, nivandravandra amin’ny maso mihiratra sy mibaliaka be mijery ny vahoaka, moa va tsy ombilahy hiantoraka hiady ? Izany, hono, nanaovan’ny olona azy voalohany indrindra hoe « Ombalahibemaso ». Dia tamin’izay izy nisaotra ny vahoakan’Imiantsoarivo ka no nanovany ny anaran’ny tanàna natao hoe « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Sambaina izay hotantaraina eto dia ilay vohitra kely eo andrefan’i Manjakandriana, izay an-dalovan’ny lalam-pirenena faha-2, atsinanan’ i Nandihizana (Carion) sy ny lalàm-by Antananarivo-Toamasina. 

	Fony Andriamasinavalona nanjaka dia Andriampanarivofonamanjaka, zaodahiny, vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana no tompomenakely lehibe tamin’iny faritra atsinanana manamorina ny ala iny hatrany  avaratr’Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon’Ambohitrandriamanitra ([[Vakinisisaony]]). Maro anaka izy ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana (tao Avaradrano) sy Andriatsimitovifonamanjaka (tao amin’ny Vakinisisaony). 

	Andrianjakavololonandriana dia nonina tao Ambohitrarivo, nanjaka tamin’ny ilany atsimo amin’ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny) ary niteraka an’Andrianifonamanjaka; ity indray nanambady an-dRafotsiraivoramavo, zanak’anabavin-drain’Andriamarimapivovo, mpanjaka tany [[Imamo]] andrefana. Niteraka roa lahy izy roa dia: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka.  

	Andrianjakafonamanjaka dia napetran-drainy tao Ambatovory; nanambady an-dRanavalokoandriamanitra izy, izay zanaka vavin’Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga. Lasa vinanton’ny Andriamanjaka noho izany Andrianjakafonamanjaka ary ny zanany sy ny taranany dia natao isan’ny « zazamarolahy »: Andrianamboatsimaharivo sy Andriantsiresy izay nanambady an-dRabodosambaina, zanak’Andriandambozozoro, avy ao Sambaina. 

	Andriandambozozoro indray dia nanjaka tao Sambaina; niteraka maromaro izy fa ny voatanan’ny tantara dia izy mianadahy: Andriandambonavalona sy Rabodosambaina vadin’Andritsiresy voalaza eo ambony. Tsy nipetraka teo Sambainaloatra Andriandambozozoro fa lasa nifindra indray nankany Marovatana, tao Andambozozoro, andrefana-avaratr’Ambohipiara, ka niteraka an-dRalambozozoro sy ny taranany izay manana lafin-kavana aty Lohavohitra - Sambaina. 

	Andriandambonavalona, ilay zanak’Andriandambozozoro tao Sambaina dia maro anaka ka ny zanany vavimatoa dia Razakatsihono, nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia Rasavolahy zokiny (milevina ao [[Ambatovinaky]] Antananarivo) sy Rasavolahy zandriny (milevina any Ambohidrano andrefana). 

	Ranavalonjafy, zanakavavin-dRasavolahy zandriny dia nanangana ho zanaka ny Dr Andrianangaly, 12 Voninahitra, isan’ny nianatra ho Dokotera mpitsabo voalohany tamin’ny Dr Davidson sy niara-niasa taminy; izy no ray niteraka ny Dr Andrianaly. Any Sambaina izy no milevina. Andrianaly (1840-1886) dokotera voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy (avaratr'Angletera); rehefa tafaverina dia noraisin’ny fanjakana ho dokotera mpitsabo. Tamin ny 14 Aprily 1881 no nampakatra ho vady an-dRasendranoro, rahavavin-d[[Ranavalona III]] izy. Nisy fiampangana azy ho nandronjin-doha an-dRasendranoro, izay heloka mahafaty; tsy novonoina anefa izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo. Tamin’ny 1885 dia nakarina taty Antananarivo izy natao mpitsabo miaramila tany Manjakandrianombana, izay indray vao nitsabo marary tao an-tranony tao Ambatovinaky - Antananarivo. Maro ny olona nanatona azy fa tsara fanahy izy sady mahay. Maty tampoka tamin’ny 23 jolay 1886, ary nalevina ao amin’ny fasany ao Ambatovinaky ihany. 

	Tsy mba voasoratra ao amin’ny tantaram-pianakaviana ity lahatsoratra ity, fa voalaza ao amin’ny Bokin’ i P.Callet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;François Callet (1908), « ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)''»'','' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/ref&gt;:

	Razakatsihono tao Sambaina dia nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina. Andriandambonavalona dia maro anaka ka Razakatsihono, vavimatoa, no nataony vavy lahy, hitondra fanjakana tao Sambaina. Nividy vanja sy basy ho an’Andrianampoinimerina izy: vanja 3 barika, basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, marovy 2; izao no nateriny tany amin’Andrianampoinimerina:

	&lt;blockquote&gt;''« Toky no omeko anao na dia vehivavy aza aho, hoy izy; dia hoy ny Andriana: Ento miverina ihany ireo fiadiana ireo fa vavatany iny atsinanana iny !... »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Na dia vehivavy aza aho, mahasoava anao, hahavorianao fanjakana, fa mba manana sakaiza mahatoky hahazoako ireo fiadiana ireo aho, fa ianao lehilahy be sitra-po hamorianao fanjakana ! »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Reko ny teninao, hitako ny soa  aterinao ho ahy ; ka izao no ataoko aminao: omeko anao ny ampaha-dimin’ny tany ao Sambaina ao, ary ny efa-toko an’Andriamifonamanjaka rehetra; ka raha mbola taranako koa no andriana dia tsy ovako mandrakizay; fa vehivavy nahavory tany sy fanjakana ianao. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andrianampoinimerina.

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Andriambolanambo, zanak’anabavin’Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’Andrianonihafa i [[Rasoherina]] vao nalain’Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha  alainao, mahatrarantitra anao ! ».

	Ary  Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavian’ny Andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy [[lovantsofina]] milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina:  &lt;blockquote&gt;''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''&lt;/blockquote&gt; Izany hono no nahatonga ny fasan’Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’Ambohimanga nomena ho menakelin’Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha  amin’ny fampinomana [[tangena]] ».

	Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>06a53forphlng5m9z81rh5lwi57x2l4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145310</id>
      <parentid>1145309</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo */</comment>
      <origin>1145310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111981" sha1="9prgtjacc25i63epiccj2efo54ft06l" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka hiandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny tao ho vodivona.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao Fanjakana,[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro,[[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin ’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe  Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: tao an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny [[Menakely (tany)|menakeli]]&lt;nowiki/&gt;ny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….Fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vodivona (vohitra) misy azy, izay amonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Fahiny, raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Teo amin’ny tantara dia maro be tokoa ireo vohitra nalaza nonenan’ny foko Andriamasinavalona, isan-tokon’Imerina. Toa very tadidy ny sasany amin’izy ireo ankehitriny, satria maro no efa nilaozan’ny mponina sy ny taranaka satria tsy nifanaraka intsony amin’ny fomba fiainana ankehitriny (an-tendrombohitra avo sarotra hidirana, saro-drano, feno fasana, …), toeram-pitsangatsanganana sisa no azo atao aminy. Betsaka koa nefa no mbola honenana ary very ao anatin’ny vahoaka, simba na very aza ny vakoka tranainy maha-vohitr’andriamasinavalona azy, ka tantara manjavozavo sisa fantatra momba azy.

Koa mba ho fampahafantarana ny mpamaky sy ny taranaka dia noezahana ny amoahana etoana ny tantaran’ny vohitra sasany nonenan’ny Andriamasinavalona, araka ny lovan-tsofina  nomen’ny taranaka, ny tantara fonosiny ka voasoratra, ny mbola mampiavaka azy hatramin’ny ankehitriny. Tsy feno, tsy lavorary angamba ny fitantarana, na misy fahabangana izay mampiavaka tsy voalaza, koa ianareo ihany dia afaka manitsy izany: « ataovy toy ny tonom-bomangan’ilay Mora, ka any an-tenda manitsy ny bingo ».

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana – Ilanivato ====
Marobe ny vohitra tokony hotantaraina ao amin’ny faritry « Voromahery » izany hoe ireo vohitra manodidina mivantana amin’Antananarivo sy ny ao Antananarivo fa iray ihany aloha no horesahina dia Anosipatran-Ilanivato. Isan’ny vohitra nalaza Anosipatrana hatramin’ny andron’Andriamasinavalona satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina, izay razana niavin’ireo andriamasinavalona ao Anosipatrana sy Ilanivato ary Anosibe - Amoronkay. Tsy hitantara firy intsony ny momba azy eto satria efa voalaza ery aloha izany. Ny tiana homarihina dia ny taty aoriana: nametrahan’Andrianampoinimerina honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana ka nifampitazana sy nifampizara fananana teo ny andriamasinavalona sy ny zanakandriana. Matetika moa ny fizarana dia mitelo: 1/3 an’ny zanakandriana sy zazamarolahy ary ny 2/3 dia an’ny Andriamasinavalona. Tato aoriana indray dia nahazo toerana honenana teo koa [[Rabobalahy]], zana-d[[Rasalimo]] vadin-d[[Radama I]], ka mbola eo ireo taranany sasany.

Ny tiana asiana resaka dia [[Ilanivato]]. Andriandambotsimanahy, zanak’Andriankotofananina no naka vodivona voalohany teo Ilanivato, loharano niavian’ny Andriamasinavalona teo, toa an’Andriambola, zanany, Andrianabo, Ranaivo – Rahanetra, ry Rahasivola sy Ratarivola (nanambady an-dRazafianaka, anadahin-d[[Ranavalona I]]) sns, ary ny nalaza taty aoriana ela dia izany mpitandrina atao hoe Rambelo.

Amin’ ny hevitra vitsivitsy ambaran’ny tantara ho niavin’ny anarana hoe Ilanivato dia ireto roa ireto no azo heverina ho marina:

1) Ny tendron’ny nosy lavalava iorenan’ny tanàna dia misy vatolampy izay mbola hita tsara eo an-dohany avaratra  amin’Ilanivato; kanefa ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby, dia tsy mba misy vatolampy be loatra tahaka ny ilany avaratra; koa araka izany ny ilany dia misy vato, ny ilany tsy misy; 

2) Nisy koa nilaza fa ny mponina teo taloha ([[andriana]] na [[hova]]) dia nisaraka roa  nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany,fa nisy kosa lasa lavitra nonina ao amin’ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon’Ambositra. &lt;blockquote&gt;''« Ny ilan’ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy ny fitenin’ny olona;

3) Ary mbola misy koa milaza, fa ilay mpanjaka tao Antananarivo atao hoe Andriambalohery dia noesorina tsy hanjaka satria ratsy hoditra ( boka ? ) ka napetraka  teny Anosipatrana – Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nakany Ivato, hono, ka nalahelo ny havany araka ilay fitantarana etsy aloha.

Anjaran’ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan’ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin’ny ela Ambatofisaorana, mbola honenan’ny taranaka, anefa vitsy mpahalala ivelan’izy ireo. Vohitra miorina ao avaratr’Isadabe, amin’iny làlana miala avy eo [[Talatavolonondry|Talata-Volonondry]], mianavaratra mahazo an’Ambatomanoina mandalo an’Ambohitrolomahitsy.

Imiantsoarivo no anaran’Ambatofisaorana taloha.Toy izao no ambaran’ny [[lovantsofina]] ka mbola tadidy tsara.

Izany andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka izany no voalaza fa nanorina azy. Izy io dia zafikelin’Andriamasinavalona mpanjaka, fa zanaka lahin-dRamatoanimerina (vavimatoan’ny mpanjaka) nonina tao Mamiomby, atsinanan’[[Andringitra]]; nanana anabavy izy natao hoe Rakaloy; samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy ka Rakaloy dia teo Ikaloy, nitondra ny anarany ary izy kosa teo Imahatsinjo.

Nivavaka, hono, aloha Andrianavalonandrianjaka nitady famantarana nanao hoe: &lt;blockquote&gt;''« E ! Andriamanitra Andriananahary, hipetraka amin’ity tanàna ity aho, ka omeo fambara fa ho maro dia maro ny vahoaka honina eto ! »''&lt;/blockquote&gt;Vao tapitra ny teniny dia indry nisy [[alika]] mainty niserana teo alohany. Noraisiny ho valim-paniriany izany ka dia nanao fifaliana nanetriketrika izy, ka nanorina tanàna vaovao, Imiantsoarivo no nataony anarana.

Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka dia:

- Andriamiaramanjaka, nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, ary ray niteraka an-dRamboasalama-Andrianampoinimerina sy Ralesoka anabaviny;

- Razakatsivolanina, tompom-bodivona tao Imiantsoarivo (Ambatofisaorana), ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin’ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian’ireo Andriamasinavalona avy ao satria niteraka dimy lahy izy dia: Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao ary Ingezalahy.

Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nampandry tany amin’iny [[Mandiavato]] no miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan’ny tanàna izy. Be dia be ny fahana sy ny hasina  naterin’ny olona ho azy teo. Faly izy noho ny fitiavan’ny olona azy. Dia nitsangana izy, niedinedina, nivandravandra amin’ny maso mihiratra sy mibaliaka be mijery ny vahoaka, moa va tsy ombilahy hiantoraka hiady ? Izany, hono, nanaovan’ny olona azy voalohany indrindra hoe « Ombalahibemaso ». Dia tamin’izay izy nisaotra ny vahoakan’Imiantsoarivo ka no nanovany ny anaran’ny tanàna natao hoe « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Sambaina izay hotantaraina eto dia ilay vohitra kely eo andrefan’i Manjakandriana, izay an-dalovan’ny lalam-pirenena faha-2, atsinanan’ i Nandihizana (Carion) sy ny lalàm-by Antananarivo-Toamasina. 

	Fony Andriamasinavalona nanjaka dia Andriampanarivofonamanjaka, zaodahiny, vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana no tompomenakely lehibe tamin’iny faritra atsinanana manamorina ny ala iny hatrany  avaratr’Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon’Ambohitrandriamanitra ([[Vakinisisaony]]). Maro anaka izy ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana (tao Avaradrano) sy Andriatsimitovifonamanjaka (tao amin’ny Vakinisisaony). 

	Andrianjakavololonandriana dia nonina tao Ambohitrarivo, nanjaka tamin’ny ilany atsimo amin’ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny) ary niteraka an’Andrianifonamanjaka; ity indray nanambady an-dRafotsiraivoramavo, zanak’anabavin-drain’Andriamarimapivovo, mpanjaka tany [[Imamo]] andrefana. Niteraka roa lahy izy roa dia: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka.  

	Andrianjakafonamanjaka dia napetran-drainy tao Ambatovory; nanambady an-dRanavalokoandriamanitra izy, izay zanaka vavin’Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga. Lasa vinanton’ny Andriamanjaka noho izany Andrianjakafonamanjaka ary ny zanany sy ny taranany dia natao isan’ny « zazamarolahy »: Andrianamboatsimaharivo sy Andriantsiresy izay nanambady an-dRabodosambaina, zanak’Andriandambozozoro, avy ao Sambaina. 

	Andriandambozozoro indray dia nanjaka tao Sambaina; niteraka maromaro izy fa ny voatanan’ny tantara dia izy mianadahy: Andriandambonavalona sy Rabodosambaina vadin’Andritsiresy voalaza eo ambony. Tsy nipetraka teo Sambainaloatra Andriandambozozoro fa lasa nifindra indray nankany Marovatana, tao Andambozozoro, andrefana-avaratr’Ambohipiara, ka niteraka an-dRalambozozoro sy ny taranany izay manana lafin-kavana aty Lohavohitra - Sambaina. 

	Andriandambonavalona, ilay zanak’Andriandambozozoro tao Sambaina dia maro anaka ka ny zanany vavimatoa dia Razakatsihono, nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia Rasavolahy zokiny (milevina ao [[Ambatovinaky]] Antananarivo) sy Rasavolahy zandriny (milevina any Ambohidrano andrefana). 

	Ranavalonjafy, zanakavavin-dRasavolahy zandriny dia nanangana ho zanaka ny Dr Andrianangaly, 12 Voninahitra, isan’ny nianatra ho Dokotera mpitsabo voalohany tamin’ny Dr Davidson sy niara-niasa taminy; izy no ray niteraka ny Dr Andrianaly. Any Sambaina izy no milevina. Andrianaly (1840-1886) dokotera voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy (avaratr'Angletera); rehefa tafaverina dia noraisin’ny fanjakana ho dokotera mpitsabo. Tamin ny 14 Aprily 1881 no nampakatra ho vady an-dRasendranoro, rahavavin-d[[Ranavalona III]] izy. Nisy fiampangana azy ho nandronjin-doha an-dRasendranoro, izay heloka mahafaty; tsy novonoina anefa izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo. Tamin’ny 1885 dia nakarina taty Antananarivo izy natao mpitsabo miaramila tany Manjakandrianombana, izay indray vao nitsabo marary tao an-tranony tao Ambatovinaky - Antananarivo. Maro ny olona nanatona azy fa tsara fanahy izy sady mahay. Maty tampoka tamin’ny 23 jolay 1886, ary nalevina ao amin’ny fasany ao Ambatovinaky ihany. 

	Tsy mba voasoratra ao amin’ny tantaram-pianakaviana ity lahatsoratra ity, fa voalaza ao amin’ny Bokin’ i P.Callet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;François Callet (1908), « ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)''»'','' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/ref&gt;:

	Razakatsihono tao Sambaina dia nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina. Andriandambonavalona dia maro anaka ka Razakatsihono, vavimatoa, no nataony vavy lahy, hitondra fanjakana tao Sambaina. Nividy vanja sy basy ho an’Andrianampoinimerina izy: vanja 3 barika, basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, marovy 2; izao no nateriny tany amin’Andrianampoinimerina:

	&lt;blockquote&gt;''« Toky no omeko anao na dia vehivavy aza aho, hoy izy; dia hoy ny Andriana: Ento miverina ihany ireo fiadiana ireo fa vavatany iny atsinanana iny !... »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Na dia vehivavy aza aho, mahasoava anao, hahavorianao fanjakana, fa mba manana sakaiza mahatoky hahazoako ireo fiadiana ireo aho, fa ianao lehilahy be sitra-po hamorianao fanjakana ! »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Reko ny teninao, hitako ny soa  aterinao ho ahy ; ka izao no ataoko aminao: omeko anao ny ampaha-dimin’ny tany ao Sambaina ao, ary ny efa-toko an’Andriamifonamanjaka rehetra; ka raha mbola taranako koa no andriana dia tsy ovako mandrakizay; fa vehivavy nahavory tany sy fanjakana ianao. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andrianampoinimerina.

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Andriambolanambo, zanak’anabavin’Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’Andrianonihafa i [[Rasoherina]] vao nalain’Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha  alainao, mahatrarantitra anao ! ».

	Ary  Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavian’ny Andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy [[lovantsofina]] milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina:  &lt;blockquote&gt;''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''&lt;/blockquote&gt; Izany hono no nahatonga ny fasan’Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’Ambohimanga nomena ho menakelin’Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha  amin’ny fampinomana [[tangena]] ».

	Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>9prgtjacc25i63epiccj2efo54ft06l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145311</id>
      <parentid>1145310</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa */</comment>
      <origin>1145311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111987" sha1="60j7punav5ph15lpvlhy54e32tehomj" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka hiandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny tao ho vodivona.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: tao an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny [[Menakely (tany)|menakeli]]&lt;nowiki/&gt;ny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….Fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vodivona (vohitra) misy azy, izay amonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Fahiny, raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Teo amin’ny tantara dia maro be tokoa ireo vohitra nalaza nonenan’ny foko Andriamasinavalona, isan-tokon’Imerina. Toa very tadidy ny sasany amin’izy ireo ankehitriny, satria maro no efa nilaozan’ny mponina sy ny taranaka satria tsy nifanaraka intsony amin’ny fomba fiainana ankehitriny (an-tendrombohitra avo sarotra hidirana, saro-drano, feno fasana, …), toeram-pitsangatsanganana sisa no azo atao aminy. Betsaka koa nefa no mbola honenana ary very ao anatin’ny vahoaka, simba na very aza ny vakoka tranainy maha-vohitr’andriamasinavalona azy, ka tantara manjavozavo sisa fantatra momba azy.

Koa mba ho fampahafantarana ny mpamaky sy ny taranaka dia noezahana ny amoahana etoana ny tantaran’ny vohitra sasany nonenan’ny Andriamasinavalona, araka ny lovan-tsofina  nomen’ny taranaka, ny tantara fonosiny ka voasoratra, ny mbola mampiavaka azy hatramin’ny ankehitriny. Tsy feno, tsy lavorary angamba ny fitantarana, na misy fahabangana izay mampiavaka tsy voalaza, koa ianareo ihany dia afaka manitsy izany: « ataovy toy ny tonom-bomangan’ilay Mora, ka any an-tenda manitsy ny bingo ».

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana – Ilanivato ====
Marobe ny vohitra tokony hotantaraina ao amin’ny faritry « Voromahery » izany hoe ireo vohitra manodidina mivantana amin’Antananarivo sy ny ao Antananarivo fa iray ihany aloha no horesahina dia Anosipatran-Ilanivato. Isan’ny vohitra nalaza Anosipatrana hatramin’ny andron’Andriamasinavalona satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina, izay razana niavin’ireo andriamasinavalona ao Anosipatrana sy Ilanivato ary Anosibe - Amoronkay. Tsy hitantara firy intsony ny momba azy eto satria efa voalaza ery aloha izany. Ny tiana homarihina dia ny taty aoriana: nametrahan’Andrianampoinimerina honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana ka nifampitazana sy nifampizara fananana teo ny andriamasinavalona sy ny zanakandriana. Matetika moa ny fizarana dia mitelo: 1/3 an’ny zanakandriana sy zazamarolahy ary ny 2/3 dia an’ny Andriamasinavalona. Tato aoriana indray dia nahazo toerana honenana teo koa [[Rabobalahy]], zana-d[[Rasalimo]] vadin-d[[Radama I]], ka mbola eo ireo taranany sasany.

Ny tiana asiana resaka dia [[Ilanivato]]. Andriandambotsimanahy, zanak’Andriankotofananina no naka vodivona voalohany teo Ilanivato, loharano niavian’ny Andriamasinavalona teo, toa an’Andriambola, zanany, Andrianabo, Ranaivo – Rahanetra, ry Rahasivola sy Ratarivola (nanambady an-dRazafianaka, anadahin-d[[Ranavalona I]]) sns, ary ny nalaza taty aoriana ela dia izany mpitandrina atao hoe Rambelo.

Amin’ ny hevitra vitsivitsy ambaran’ny tantara ho niavin’ny anarana hoe Ilanivato dia ireto roa ireto no azo heverina ho marina:

1) Ny tendron’ny nosy lavalava iorenan’ny tanàna dia misy vatolampy izay mbola hita tsara eo an-dohany avaratra  amin’Ilanivato; kanefa ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby, dia tsy mba misy vatolampy be loatra tahaka ny ilany avaratra; koa araka izany ny ilany dia misy vato, ny ilany tsy misy; 

2) Nisy koa nilaza fa ny mponina teo taloha ([[andriana]] na [[hova]]) dia nisaraka roa  nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany,fa nisy kosa lasa lavitra nonina ao amin’ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon’Ambositra. &lt;blockquote&gt;''« Ny ilan’ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy ny fitenin’ny olona;

3) Ary mbola misy koa milaza, fa ilay mpanjaka tao Antananarivo atao hoe Andriambalohery dia noesorina tsy hanjaka satria ratsy hoditra ( boka ? ) ka napetraka  teny Anosipatrana – Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nakany Ivato, hono, ka nalahelo ny havany araka ilay fitantarana etsy aloha.

Anjaran’ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan’ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin’ny ela Ambatofisaorana, mbola honenan’ny taranaka, anefa vitsy mpahalala ivelan’izy ireo. Vohitra miorina ao avaratr’Isadabe, amin’iny làlana miala avy eo [[Talatavolonondry|Talata-Volonondry]], mianavaratra mahazo an’Ambatomanoina mandalo an’Ambohitrolomahitsy.

Imiantsoarivo no anaran’Ambatofisaorana taloha.Toy izao no ambaran’ny [[lovantsofina]] ka mbola tadidy tsara.

Izany andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka izany no voalaza fa nanorina azy. Izy io dia zafikelin’Andriamasinavalona mpanjaka, fa zanaka lahin-dRamatoanimerina (vavimatoan’ny mpanjaka) nonina tao Mamiomby, atsinanan’[[Andringitra]]; nanana anabavy izy natao hoe Rakaloy; samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy ka Rakaloy dia teo Ikaloy, nitondra ny anarany ary izy kosa teo Imahatsinjo.

Nivavaka, hono, aloha Andrianavalonandrianjaka nitady famantarana nanao hoe: &lt;blockquote&gt;''« E ! Andriamanitra Andriananahary, hipetraka amin’ity tanàna ity aho, ka omeo fambara fa ho maro dia maro ny vahoaka honina eto ! »''&lt;/blockquote&gt;Vao tapitra ny teniny dia indry nisy [[alika]] mainty niserana teo alohany. Noraisiny ho valim-paniriany izany ka dia nanao fifaliana nanetriketrika izy, ka nanorina tanàna vaovao, Imiantsoarivo no nataony anarana.

Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka dia:

- Andriamiaramanjaka, nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, ary ray niteraka an-dRamboasalama-Andrianampoinimerina sy Ralesoka anabaviny;

- Razakatsivolanina, tompom-bodivona tao Imiantsoarivo (Ambatofisaorana), ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin’ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian’ireo Andriamasinavalona avy ao satria niteraka dimy lahy izy dia: Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao ary Ingezalahy.

Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nampandry tany amin’iny [[Mandiavato]] no miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan’ny tanàna izy. Be dia be ny fahana sy ny hasina  naterin’ny olona ho azy teo. Faly izy noho ny fitiavan’ny olona azy. Dia nitsangana izy, niedinedina, nivandravandra amin’ny maso mihiratra sy mibaliaka be mijery ny vahoaka, moa va tsy ombilahy hiantoraka hiady ? Izany, hono, nanaovan’ny olona azy voalohany indrindra hoe « Ombalahibemaso ». Dia tamin’izay izy nisaotra ny vahoakan’Imiantsoarivo ka no nanovany ny anaran’ny tanàna natao hoe « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Sambaina izay hotantaraina eto dia ilay vohitra kely eo andrefan’i Manjakandriana, izay an-dalovan’ny lalam-pirenena faha-2, atsinanan’ i Nandihizana (Carion) sy ny lalàm-by Antananarivo-Toamasina. 

	Fony Andriamasinavalona nanjaka dia Andriampanarivofonamanjaka, zaodahiny, vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana no tompomenakely lehibe tamin’iny faritra atsinanana manamorina ny ala iny hatrany  avaratr’Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon’Ambohitrandriamanitra ([[Vakinisisaony]]). Maro anaka izy ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana (tao Avaradrano) sy Andriatsimitovifonamanjaka (tao amin’ny Vakinisisaony). 

	Andrianjakavololonandriana dia nonina tao Ambohitrarivo, nanjaka tamin’ny ilany atsimo amin’ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny) ary niteraka an’Andrianifonamanjaka; ity indray nanambady an-dRafotsiraivoramavo, zanak’anabavin-drain’Andriamarimapivovo, mpanjaka tany [[Imamo]] andrefana. Niteraka roa lahy izy roa dia: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka.  

	Andrianjakafonamanjaka dia napetran-drainy tao Ambatovory; nanambady an-dRanavalokoandriamanitra izy, izay zanaka vavin’Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga. Lasa vinanton’ny Andriamanjaka noho izany Andrianjakafonamanjaka ary ny zanany sy ny taranany dia natao isan’ny « zazamarolahy »: Andrianamboatsimaharivo sy Andriantsiresy izay nanambady an-dRabodosambaina, zanak’Andriandambozozoro, avy ao Sambaina. 

	Andriandambozozoro indray dia nanjaka tao Sambaina; niteraka maromaro izy fa ny voatanan’ny tantara dia izy mianadahy: Andriandambonavalona sy Rabodosambaina vadin’Andritsiresy voalaza eo ambony. Tsy nipetraka teo Sambainaloatra Andriandambozozoro fa lasa nifindra indray nankany Marovatana, tao Andambozozoro, andrefana-avaratr’Ambohipiara, ka niteraka an-dRalambozozoro sy ny taranany izay manana lafin-kavana aty Lohavohitra - Sambaina. 

	Andriandambonavalona, ilay zanak’Andriandambozozoro tao Sambaina dia maro anaka ka ny zanany vavimatoa dia Razakatsihono, nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia Rasavolahy zokiny (milevina ao [[Ambatovinaky]] Antananarivo) sy Rasavolahy zandriny (milevina any Ambohidrano andrefana). 

	Ranavalonjafy, zanakavavin-dRasavolahy zandriny dia nanangana ho zanaka ny Dr Andrianangaly, 12 Voninahitra, isan’ny nianatra ho Dokotera mpitsabo voalohany tamin’ny Dr Davidson sy niara-niasa taminy; izy no ray niteraka ny Dr Andrianaly. Any Sambaina izy no milevina. Andrianaly (1840-1886) dokotera voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy (avaratr'Angletera); rehefa tafaverina dia noraisin’ny fanjakana ho dokotera mpitsabo. Tamin ny 14 Aprily 1881 no nampakatra ho vady an-dRasendranoro, rahavavin-d[[Ranavalona III]] izy. Nisy fiampangana azy ho nandronjin-doha an-dRasendranoro, izay heloka mahafaty; tsy novonoina anefa izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo. Tamin’ny 1885 dia nakarina taty Antananarivo izy natao mpitsabo miaramila tany Manjakandrianombana, izay indray vao nitsabo marary tao an-tranony tao Ambatovinaky - Antananarivo. Maro ny olona nanatona azy fa tsara fanahy izy sady mahay. Maty tampoka tamin’ny 23 jolay 1886, ary nalevina ao amin’ny fasany ao Ambatovinaky ihany. 

	Tsy mba voasoratra ao amin’ny tantaram-pianakaviana ity lahatsoratra ity, fa voalaza ao amin’ny Bokin’ i P.Callet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;François Callet (1908), « ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)''»'','' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/ref&gt;:

	Razakatsihono tao Sambaina dia nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina. Andriandambonavalona dia maro anaka ka Razakatsihono, vavimatoa, no nataony vavy lahy, hitondra fanjakana tao Sambaina. Nividy vanja sy basy ho an’Andrianampoinimerina izy: vanja 3 barika, basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, marovy 2; izao no nateriny tany amin’Andrianampoinimerina:

	&lt;blockquote&gt;''« Toky no omeko anao na dia vehivavy aza aho, hoy izy; dia hoy ny Andriana: Ento miverina ihany ireo fiadiana ireo fa vavatany iny atsinanana iny !... »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Na dia vehivavy aza aho, mahasoava anao, hahavorianao fanjakana, fa mba manana sakaiza mahatoky hahazoako ireo fiadiana ireo aho, fa ianao lehilahy be sitra-po hamorianao fanjakana ! »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Reko ny teninao, hitako ny soa  aterinao ho ahy ; ka izao no ataoko aminao: omeko anao ny ampaha-dimin’ny tany ao Sambaina ao, ary ny efa-toko an’Andriamifonamanjaka rehetra; ka raha mbola taranako koa no andriana dia tsy ovako mandrakizay; fa vehivavy nahavory tany sy fanjakana ianao. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andrianampoinimerina.

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Andriambolanambo, zanak’anabavin’Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’Andrianonihafa i [[Rasoherina]] vao nalain’Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha  alainao, mahatrarantitra anao ! ».

	Ary  Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavian’ny Andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy [[lovantsofina]] milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina:  &lt;blockquote&gt;''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''&lt;/blockquote&gt; Izany hono no nahatonga ny fasan’Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’Ambohimanga nomena ho menakelin’Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha  amin’ny fampinomana [[tangena]] ».

	Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>60j7punav5ph15lpvlhy54e32tehomj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145312</id>
      <parentid>1145311</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona */</comment>
      <origin>1145312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111958" sha1="1fzjnyle31hprbtfn6n748iiv7622mw" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka hiandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny tao ho vodivona.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: tao an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….Fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vodivona (vohitra) misy azy, izay amonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Fahiny, raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Teo amin’ny tantara dia maro be tokoa ireo vohitra nalaza nonenan’ny foko Andriamasinavalona, isan-tokon’Imerina. Toa very tadidy ny sasany amin’izy ireo ankehitriny, satria maro no efa nilaozan’ny mponina sy ny taranaka satria tsy nifanaraka intsony amin’ny fomba fiainana ankehitriny (an-tendrombohitra avo sarotra hidirana, saro-drano, feno fasana, …), toeram-pitsangatsanganana sisa no azo atao aminy. Betsaka koa nefa no mbola honenana ary very ao anatin’ny vahoaka, simba na very aza ny vakoka tranainy maha-vohitr’andriamasinavalona azy, ka tantara manjavozavo sisa fantatra momba azy.

Koa mba ho fampahafantarana ny mpamaky sy ny taranaka dia noezahana ny amoahana etoana ny tantaran’ny vohitra sasany nonenan’ny Andriamasinavalona, araka ny lovan-tsofina  nomen’ny taranaka, ny tantara fonosiny ka voasoratra, ny mbola mampiavaka azy hatramin’ny ankehitriny. Tsy feno, tsy lavorary angamba ny fitantarana, na misy fahabangana izay mampiavaka tsy voalaza, koa ianareo ihany dia afaka manitsy izany: « ataovy toy ny tonom-bomangan’ilay Mora, ka any an-tenda manitsy ny bingo ».

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana – Ilanivato ====
Marobe ny vohitra tokony hotantaraina ao amin’ny faritry « Voromahery » izany hoe ireo vohitra manodidina mivantana amin’Antananarivo sy ny ao Antananarivo fa iray ihany aloha no horesahina dia Anosipatran-Ilanivato. Isan’ny vohitra nalaza Anosipatrana hatramin’ny andron’Andriamasinavalona satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina, izay razana niavin’ireo andriamasinavalona ao Anosipatrana sy Ilanivato ary Anosibe - Amoronkay. Tsy hitantara firy intsony ny momba azy eto satria efa voalaza ery aloha izany. Ny tiana homarihina dia ny taty aoriana: nametrahan’Andrianampoinimerina honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana ka nifampitazana sy nifampizara fananana teo ny andriamasinavalona sy ny zanakandriana. Matetika moa ny fizarana dia mitelo: 1/3 an’ny zanakandriana sy zazamarolahy ary ny 2/3 dia an’ny Andriamasinavalona. Tato aoriana indray dia nahazo toerana honenana teo koa [[Rabobalahy]], zana-d[[Rasalimo]] vadin-d[[Radama I]], ka mbola eo ireo taranany sasany.

Ny tiana asiana resaka dia [[Ilanivato]]. Andriandambotsimanahy, zanak’Andriankotofananina no naka vodivona voalohany teo Ilanivato, loharano niavian’ny Andriamasinavalona teo, toa an’Andriambola, zanany, Andrianabo, Ranaivo – Rahanetra, ry Rahasivola sy Ratarivola (nanambady an-dRazafianaka, anadahin-d[[Ranavalona I]]) sns, ary ny nalaza taty aoriana ela dia izany mpitandrina atao hoe Rambelo.

Amin’ ny hevitra vitsivitsy ambaran’ny tantara ho niavin’ny anarana hoe Ilanivato dia ireto roa ireto no azo heverina ho marina:

1) Ny tendron’ny nosy lavalava iorenan’ny tanàna dia misy vatolampy izay mbola hita tsara eo an-dohany avaratra  amin’Ilanivato; kanefa ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby, dia tsy mba misy vatolampy be loatra tahaka ny ilany avaratra; koa araka izany ny ilany dia misy vato, ny ilany tsy misy; 

2) Nisy koa nilaza fa ny mponina teo taloha ([[andriana]] na [[hova]]) dia nisaraka roa  nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany,fa nisy kosa lasa lavitra nonina ao amin’ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon’Ambositra. &lt;blockquote&gt;''« Ny ilan’ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy ny fitenin’ny olona;

3) Ary mbola misy koa milaza, fa ilay mpanjaka tao Antananarivo atao hoe Andriambalohery dia noesorina tsy hanjaka satria ratsy hoditra ( boka ? ) ka napetraka  teny Anosipatrana – Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nakany Ivato, hono, ka nalahelo ny havany araka ilay fitantarana etsy aloha.

Anjaran’ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan’ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin’ny ela Ambatofisaorana, mbola honenan’ny taranaka, anefa vitsy mpahalala ivelan’izy ireo. Vohitra miorina ao avaratr’Isadabe, amin’iny làlana miala avy eo [[Talatavolonondry|Talata-Volonondry]], mianavaratra mahazo an’Ambatomanoina mandalo an’Ambohitrolomahitsy.

Imiantsoarivo no anaran’Ambatofisaorana taloha.Toy izao no ambaran’ny [[lovantsofina]] ka mbola tadidy tsara.

Izany andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka izany no voalaza fa nanorina azy. Izy io dia zafikelin’Andriamasinavalona mpanjaka, fa zanaka lahin-dRamatoanimerina (vavimatoan’ny mpanjaka) nonina tao Mamiomby, atsinanan’[[Andringitra]]; nanana anabavy izy natao hoe Rakaloy; samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy ka Rakaloy dia teo Ikaloy, nitondra ny anarany ary izy kosa teo Imahatsinjo.

Nivavaka, hono, aloha Andrianavalonandrianjaka nitady famantarana nanao hoe: &lt;blockquote&gt;''« E ! Andriamanitra Andriananahary, hipetraka amin’ity tanàna ity aho, ka omeo fambara fa ho maro dia maro ny vahoaka honina eto ! »''&lt;/blockquote&gt;Vao tapitra ny teniny dia indry nisy [[alika]] mainty niserana teo alohany. Noraisiny ho valim-paniriany izany ka dia nanao fifaliana nanetriketrika izy, ka nanorina tanàna vaovao, Imiantsoarivo no nataony anarana.

Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka dia:

- Andriamiaramanjaka, nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, ary ray niteraka an-dRamboasalama-Andrianampoinimerina sy Ralesoka anabaviny;

- Razakatsivolanina, tompom-bodivona tao Imiantsoarivo (Ambatofisaorana), ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin’ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian’ireo Andriamasinavalona avy ao satria niteraka dimy lahy izy dia: Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao ary Ingezalahy.

Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nampandry tany amin’iny [[Mandiavato]] no miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan’ny tanàna izy. Be dia be ny fahana sy ny hasina  naterin’ny olona ho azy teo. Faly izy noho ny fitiavan’ny olona azy. Dia nitsangana izy, niedinedina, nivandravandra amin’ny maso mihiratra sy mibaliaka be mijery ny vahoaka, moa va tsy ombilahy hiantoraka hiady ? Izany, hono, nanaovan’ny olona azy voalohany indrindra hoe « Ombalahibemaso ». Dia tamin’izay izy nisaotra ny vahoakan’Imiantsoarivo ka no nanovany ny anaran’ny tanàna natao hoe « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Sambaina izay hotantaraina eto dia ilay vohitra kely eo andrefan’i Manjakandriana, izay an-dalovan’ny lalam-pirenena faha-2, atsinanan’ i Nandihizana (Carion) sy ny lalàm-by Antananarivo-Toamasina. 

	Fony Andriamasinavalona nanjaka dia Andriampanarivofonamanjaka, zaodahiny, vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana no tompomenakely lehibe tamin’iny faritra atsinanana manamorina ny ala iny hatrany  avaratr’Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon’Ambohitrandriamanitra ([[Vakinisisaony]]). Maro anaka izy ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana (tao Avaradrano) sy Andriatsimitovifonamanjaka (tao amin’ny Vakinisisaony). 

	Andrianjakavololonandriana dia nonina tao Ambohitrarivo, nanjaka tamin’ny ilany atsimo amin’ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny) ary niteraka an’Andrianifonamanjaka; ity indray nanambady an-dRafotsiraivoramavo, zanak’anabavin-drain’Andriamarimapivovo, mpanjaka tany [[Imamo]] andrefana. Niteraka roa lahy izy roa dia: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka.  

	Andrianjakafonamanjaka dia napetran-drainy tao Ambatovory; nanambady an-dRanavalokoandriamanitra izy, izay zanaka vavin’Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga. Lasa vinanton’ny Andriamanjaka noho izany Andrianjakafonamanjaka ary ny zanany sy ny taranany dia natao isan’ny « zazamarolahy »: Andrianamboatsimaharivo sy Andriantsiresy izay nanambady an-dRabodosambaina, zanak’Andriandambozozoro, avy ao Sambaina. 

	Andriandambozozoro indray dia nanjaka tao Sambaina; niteraka maromaro izy fa ny voatanan’ny tantara dia izy mianadahy: Andriandambonavalona sy Rabodosambaina vadin’Andritsiresy voalaza eo ambony. Tsy nipetraka teo Sambainaloatra Andriandambozozoro fa lasa nifindra indray nankany Marovatana, tao Andambozozoro, andrefana-avaratr’Ambohipiara, ka niteraka an-dRalambozozoro sy ny taranany izay manana lafin-kavana aty Lohavohitra - Sambaina. 

	Andriandambonavalona, ilay zanak’Andriandambozozoro tao Sambaina dia maro anaka ka ny zanany vavimatoa dia Razakatsihono, nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia Rasavolahy zokiny (milevina ao [[Ambatovinaky]] Antananarivo) sy Rasavolahy zandriny (milevina any Ambohidrano andrefana). 

	Ranavalonjafy, zanakavavin-dRasavolahy zandriny dia nanangana ho zanaka ny Dr Andrianangaly, 12 Voninahitra, isan’ny nianatra ho Dokotera mpitsabo voalohany tamin’ny Dr Davidson sy niara-niasa taminy; izy no ray niteraka ny Dr Andrianaly. Any Sambaina izy no milevina. Andrianaly (1840-1886) dokotera voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy (avaratr'Angletera); rehefa tafaverina dia noraisin’ny fanjakana ho dokotera mpitsabo. Tamin ny 14 Aprily 1881 no nampakatra ho vady an-dRasendranoro, rahavavin-d[[Ranavalona III]] izy. Nisy fiampangana azy ho nandronjin-doha an-dRasendranoro, izay heloka mahafaty; tsy novonoina anefa izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo. Tamin’ny 1885 dia nakarina taty Antananarivo izy natao mpitsabo miaramila tany Manjakandrianombana, izay indray vao nitsabo marary tao an-tranony tao Ambatovinaky - Antananarivo. Maro ny olona nanatona azy fa tsara fanahy izy sady mahay. Maty tampoka tamin’ny 23 jolay 1886, ary nalevina ao amin’ny fasany ao Ambatovinaky ihany. 

	Tsy mba voasoratra ao amin’ny tantaram-pianakaviana ity lahatsoratra ity, fa voalaza ao amin’ny Bokin’ i P.Callet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;François Callet (1908), « ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)''»'','' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/ref&gt;:

	Razakatsihono tao Sambaina dia nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina. Andriandambonavalona dia maro anaka ka Razakatsihono, vavimatoa, no nataony vavy lahy, hitondra fanjakana tao Sambaina. Nividy vanja sy basy ho an’Andrianampoinimerina izy: vanja 3 barika, basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, marovy 2; izao no nateriny tany amin’Andrianampoinimerina:

	&lt;blockquote&gt;''« Toky no omeko anao na dia vehivavy aza aho, hoy izy; dia hoy ny Andriana: Ento miverina ihany ireo fiadiana ireo fa vavatany iny atsinanana iny !... »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Na dia vehivavy aza aho, mahasoava anao, hahavorianao fanjakana, fa mba manana sakaiza mahatoky hahazoako ireo fiadiana ireo aho, fa ianao lehilahy be sitra-po hamorianao fanjakana ! »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Reko ny teninao, hitako ny soa  aterinao ho ahy ; ka izao no ataoko aminao: omeko anao ny ampaha-dimin’ny tany ao Sambaina ao, ary ny efa-toko an’Andriamifonamanjaka rehetra; ka raha mbola taranako koa no andriana dia tsy ovako mandrakizay; fa vehivavy nahavory tany sy fanjakana ianao. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andrianampoinimerina.

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Andriambolanambo, zanak’anabavin’Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’Andrianonihafa i [[Rasoherina]] vao nalain’Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha  alainao, mahatrarantitra anao ! ».

	Ary  Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavian’ny Andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy [[lovantsofina]] milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina:  &lt;blockquote&gt;''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''&lt;/blockquote&gt; Izany hono no nahatonga ny fasan’Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’Ambohimanga nomena ho menakelin’Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha  amin’ny fampinomana [[tangena]] ».

	Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>1fzjnyle31hprbtfn6n748iiv7622mw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145313</id>
      <parentid>1145312</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona */</comment>
      <origin>1145313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111935" sha1="klzq7e4t9m1jkcmlixsyu5ui2igwmxv" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka hiandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny tao ho vodivona.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: tao an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Teo amin’ny tantara dia maro be tokoa ireo vohitra nalaza nonenan’ny foko Andriamasinavalona, isan-tokon’Imerina. Toa very tadidy ny sasany amin’izy ireo ankehitriny, satria maro no efa nilaozan’ny mponina sy ny taranaka satria tsy nifanaraka intsony amin’ny fomba fiainana ankehitriny (an-tendrombohitra avo sarotra hidirana, saro-drano, feno fasana, …), toeram-pitsangatsanganana sisa no azo atao aminy. Betsaka koa nefa no mbola honenana ary very ao anatin’ny vahoaka, simba na very aza ny vakoka tranainy maha-vohitr’andriamasinavalona azy, ka tantara manjavozavo sisa fantatra momba azy.

Koa mba ho fampahafantarana ny mpamaky sy ny taranaka dia noezahana ny amoahana etoana ny tantaran’ny vohitra sasany nonenan’ny Andriamasinavalona, araka ny lovan-tsofina  nomen’ny taranaka, ny tantara fonosiny ka voasoratra, ny mbola mampiavaka azy hatramin’ny ankehitriny. Tsy feno, tsy lavorary angamba ny fitantarana, na misy fahabangana izay mampiavaka tsy voalaza, koa ianareo ihany dia afaka manitsy izany: « ataovy toy ny tonom-bomangan’ilay Mora, ka any an-tenda manitsy ny bingo ».

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana – Ilanivato ====
Marobe ny vohitra tokony hotantaraina ao amin’ny faritry « Voromahery » izany hoe ireo vohitra manodidina mivantana amin’Antananarivo sy ny ao Antananarivo fa iray ihany aloha no horesahina dia Anosipatran-Ilanivato. Isan’ny vohitra nalaza Anosipatrana hatramin’ny andron’Andriamasinavalona satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina, izay razana niavin’ireo andriamasinavalona ao Anosipatrana sy Ilanivato ary Anosibe - Amoronkay. Tsy hitantara firy intsony ny momba azy eto satria efa voalaza ery aloha izany. Ny tiana homarihina dia ny taty aoriana: nametrahan’Andrianampoinimerina honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana ka nifampitazana sy nifampizara fananana teo ny andriamasinavalona sy ny zanakandriana. Matetika moa ny fizarana dia mitelo: 1/3 an’ny zanakandriana sy zazamarolahy ary ny 2/3 dia an’ny Andriamasinavalona. Tato aoriana indray dia nahazo toerana honenana teo koa [[Rabobalahy]], zana-d[[Rasalimo]] vadin-d[[Radama I]], ka mbola eo ireo taranany sasany.

Ny tiana asiana resaka dia [[Ilanivato]]. Andriandambotsimanahy, zanak’Andriankotofananina no naka vodivona voalohany teo Ilanivato, loharano niavian’ny Andriamasinavalona teo, toa an’Andriambola, zanany, Andrianabo, Ranaivo – Rahanetra, ry Rahasivola sy Ratarivola (nanambady an-dRazafianaka, anadahin-d[[Ranavalona I]]) sns, ary ny nalaza taty aoriana ela dia izany mpitandrina atao hoe Rambelo.

Amin’ ny hevitra vitsivitsy ambaran’ny tantara ho niavin’ny anarana hoe Ilanivato dia ireto roa ireto no azo heverina ho marina:

1) Ny tendron’ny nosy lavalava iorenan’ny tanàna dia misy vatolampy izay mbola hita tsara eo an-dohany avaratra  amin’Ilanivato; kanefa ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby, dia tsy mba misy vatolampy be loatra tahaka ny ilany avaratra; koa araka izany ny ilany dia misy vato, ny ilany tsy misy; 

2) Nisy koa nilaza fa ny mponina teo taloha ([[andriana]] na [[hova]]) dia nisaraka roa  nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany,fa nisy kosa lasa lavitra nonina ao amin’ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon’Ambositra. &lt;blockquote&gt;''« Ny ilan’ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy ny fitenin’ny olona;

3) Ary mbola misy koa milaza, fa ilay mpanjaka tao Antananarivo atao hoe Andriambalohery dia noesorina tsy hanjaka satria ratsy hoditra ( boka ? ) ka napetraka  teny Anosipatrana – Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nakany Ivato, hono, ka nalahelo ny havany araka ilay fitantarana etsy aloha.

Anjaran’ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan’ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin’ny ela Ambatofisaorana, mbola honenan’ny taranaka, anefa vitsy mpahalala ivelan’izy ireo. Vohitra miorina ao avaratr’Isadabe, amin’iny làlana miala avy eo [[Talatavolonondry|Talata-Volonondry]], mianavaratra mahazo an’Ambatomanoina mandalo an’Ambohitrolomahitsy.

Imiantsoarivo no anaran’Ambatofisaorana taloha.Toy izao no ambaran’ny [[lovantsofina]] ka mbola tadidy tsara.

Izany andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka izany no voalaza fa nanorina azy. Izy io dia zafikelin’Andriamasinavalona mpanjaka, fa zanaka lahin-dRamatoanimerina (vavimatoan’ny mpanjaka) nonina tao Mamiomby, atsinanan’[[Andringitra]]; nanana anabavy izy natao hoe Rakaloy; samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy ka Rakaloy dia teo Ikaloy, nitondra ny anarany ary izy kosa teo Imahatsinjo.

Nivavaka, hono, aloha Andrianavalonandrianjaka nitady famantarana nanao hoe: &lt;blockquote&gt;''« E ! Andriamanitra Andriananahary, hipetraka amin’ity tanàna ity aho, ka omeo fambara fa ho maro dia maro ny vahoaka honina eto ! »''&lt;/blockquote&gt;Vao tapitra ny teniny dia indry nisy [[alika]] mainty niserana teo alohany. Noraisiny ho valim-paniriany izany ka dia nanao fifaliana nanetriketrika izy, ka nanorina tanàna vaovao, Imiantsoarivo no nataony anarana.

Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka dia:

- Andriamiaramanjaka, nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, ary ray niteraka an-dRamboasalama-Andrianampoinimerina sy Ralesoka anabaviny;

- Razakatsivolanina, tompom-bodivona tao Imiantsoarivo (Ambatofisaorana), ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin’ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian’ireo Andriamasinavalona avy ao satria niteraka dimy lahy izy dia: Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao ary Ingezalahy.

Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nampandry tany amin’iny [[Mandiavato]] no miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan’ny tanàna izy. Be dia be ny fahana sy ny hasina  naterin’ny olona ho azy teo. Faly izy noho ny fitiavan’ny olona azy. Dia nitsangana izy, niedinedina, nivandravandra amin’ny maso mihiratra sy mibaliaka be mijery ny vahoaka, moa va tsy ombilahy hiantoraka hiady ? Izany, hono, nanaovan’ny olona azy voalohany indrindra hoe « Ombalahibemaso ». Dia tamin’izay izy nisaotra ny vahoakan’Imiantsoarivo ka no nanovany ny anaran’ny tanàna natao hoe « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Sambaina izay hotantaraina eto dia ilay vohitra kely eo andrefan’i Manjakandriana, izay an-dalovan’ny lalam-pirenena faha-2, atsinanan’ i Nandihizana (Carion) sy ny lalàm-by Antananarivo-Toamasina. 

	Fony Andriamasinavalona nanjaka dia Andriampanarivofonamanjaka, zaodahiny, vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana no tompomenakely lehibe tamin’iny faritra atsinanana manamorina ny ala iny hatrany  avaratr’Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon’Ambohitrandriamanitra ([[Vakinisisaony]]). Maro anaka izy ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana (tao Avaradrano) sy Andriatsimitovifonamanjaka (tao amin’ny Vakinisisaony). 

	Andrianjakavololonandriana dia nonina tao Ambohitrarivo, nanjaka tamin’ny ilany atsimo amin’ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny) ary niteraka an’Andrianifonamanjaka; ity indray nanambady an-dRafotsiraivoramavo, zanak’anabavin-drain’Andriamarimapivovo, mpanjaka tany [[Imamo]] andrefana. Niteraka roa lahy izy roa dia: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka.  

	Andrianjakafonamanjaka dia napetran-drainy tao Ambatovory; nanambady an-dRanavalokoandriamanitra izy, izay zanaka vavin’Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga. Lasa vinanton’ny Andriamanjaka noho izany Andrianjakafonamanjaka ary ny zanany sy ny taranany dia natao isan’ny « zazamarolahy »: Andrianamboatsimaharivo sy Andriantsiresy izay nanambady an-dRabodosambaina, zanak’Andriandambozozoro, avy ao Sambaina. 

	Andriandambozozoro indray dia nanjaka tao Sambaina; niteraka maromaro izy fa ny voatanan’ny tantara dia izy mianadahy: Andriandambonavalona sy Rabodosambaina vadin’Andritsiresy voalaza eo ambony. Tsy nipetraka teo Sambainaloatra Andriandambozozoro fa lasa nifindra indray nankany Marovatana, tao Andambozozoro, andrefana-avaratr’Ambohipiara, ka niteraka an-dRalambozozoro sy ny taranany izay manana lafin-kavana aty Lohavohitra - Sambaina. 

	Andriandambonavalona, ilay zanak’Andriandambozozoro tao Sambaina dia maro anaka ka ny zanany vavimatoa dia Razakatsihono, nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia Rasavolahy zokiny (milevina ao [[Ambatovinaky]] Antananarivo) sy Rasavolahy zandriny (milevina any Ambohidrano andrefana). 

	Ranavalonjafy, zanakavavin-dRasavolahy zandriny dia nanangana ho zanaka ny Dr Andrianangaly, 12 Voninahitra, isan’ny nianatra ho Dokotera mpitsabo voalohany tamin’ny Dr Davidson sy niara-niasa taminy; izy no ray niteraka ny Dr Andrianaly. Any Sambaina izy no milevina. Andrianaly (1840-1886) dokotera voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy (avaratr'Angletera); rehefa tafaverina dia noraisin’ny fanjakana ho dokotera mpitsabo. Tamin ny 14 Aprily 1881 no nampakatra ho vady an-dRasendranoro, rahavavin-d[[Ranavalona III]] izy. Nisy fiampangana azy ho nandronjin-doha an-dRasendranoro, izay heloka mahafaty; tsy novonoina anefa izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo. Tamin’ny 1885 dia nakarina taty Antananarivo izy natao mpitsabo miaramila tany Manjakandrianombana, izay indray vao nitsabo marary tao an-tranony tao Ambatovinaky - Antananarivo. Maro ny olona nanatona azy fa tsara fanahy izy sady mahay. Maty tampoka tamin’ny 23 jolay 1886, ary nalevina ao amin’ny fasany ao Ambatovinaky ihany. 

	Tsy mba voasoratra ao amin’ny tantaram-pianakaviana ity lahatsoratra ity, fa voalaza ao amin’ny Bokin’ i P.Callet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;François Callet (1908), « ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)''»'','' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/ref&gt;:

	Razakatsihono tao Sambaina dia nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina. Andriandambonavalona dia maro anaka ka Razakatsihono, vavimatoa, no nataony vavy lahy, hitondra fanjakana tao Sambaina. Nividy vanja sy basy ho an’Andrianampoinimerina izy: vanja 3 barika, basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, marovy 2; izao no nateriny tany amin’Andrianampoinimerina:

	&lt;blockquote&gt;''« Toky no omeko anao na dia vehivavy aza aho, hoy izy; dia hoy ny Andriana: Ento miverina ihany ireo fiadiana ireo fa vavatany iny atsinanana iny !... »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Na dia vehivavy aza aho, mahasoava anao, hahavorianao fanjakana, fa mba manana sakaiza mahatoky hahazoako ireo fiadiana ireo aho, fa ianao lehilahy be sitra-po hamorianao fanjakana ! »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Reko ny teninao, hitako ny soa  aterinao ho ahy ; ka izao no ataoko aminao: omeko anao ny ampaha-dimin’ny tany ao Sambaina ao, ary ny efa-toko an’Andriamifonamanjaka rehetra; ka raha mbola taranako koa no andriana dia tsy ovako mandrakizay; fa vehivavy nahavory tany sy fanjakana ianao. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andrianampoinimerina.

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Andriambolanambo, zanak’anabavin’Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’Andrianonihafa i [[Rasoherina]] vao nalain’Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha  alainao, mahatrarantitra anao ! ».

	Ary  Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavian’ny Andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy [[lovantsofina]] milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina:  &lt;blockquote&gt;''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''&lt;/blockquote&gt; Izany hono no nahatonga ny fasan’Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’Ambohimanga nomena ho menakelin’Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha  amin’ny fampinomana [[tangena]] ».

	Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>klzq7e4t9m1jkcmlixsyu5ui2igwmxv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145314</id>
      <parentid>1145313</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:12:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. */</comment>
      <origin>1145314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111935" sha1="subbkk1x4ew41523nyrgy81mdyxsxf0" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny tao ho vodivona.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: tao an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Teo amin’ny tantara dia maro be tokoa ireo vohitra nalaza nonenan’ny foko Andriamasinavalona, isan-tokon’Imerina. Toa very tadidy ny sasany amin’izy ireo ankehitriny, satria maro no efa nilaozan’ny mponina sy ny taranaka satria tsy nifanaraka intsony amin’ny fomba fiainana ankehitriny (an-tendrombohitra avo sarotra hidirana, saro-drano, feno fasana, …), toeram-pitsangatsanganana sisa no azo atao aminy. Betsaka koa nefa no mbola honenana ary very ao anatin’ny vahoaka, simba na very aza ny vakoka tranainy maha-vohitr’andriamasinavalona azy, ka tantara manjavozavo sisa fantatra momba azy.

Koa mba ho fampahafantarana ny mpamaky sy ny taranaka dia noezahana ny amoahana etoana ny tantaran’ny vohitra sasany nonenan’ny Andriamasinavalona, araka ny lovan-tsofina  nomen’ny taranaka, ny tantara fonosiny ka voasoratra, ny mbola mampiavaka azy hatramin’ny ankehitriny. Tsy feno, tsy lavorary angamba ny fitantarana, na misy fahabangana izay mampiavaka tsy voalaza, koa ianareo ihany dia afaka manitsy izany: « ataovy toy ny tonom-bomangan’ilay Mora, ka any an-tenda manitsy ny bingo ».

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana – Ilanivato ====
Marobe ny vohitra tokony hotantaraina ao amin’ny faritry « Voromahery » izany hoe ireo vohitra manodidina mivantana amin’Antananarivo sy ny ao Antananarivo fa iray ihany aloha no horesahina dia Anosipatran-Ilanivato. Isan’ny vohitra nalaza Anosipatrana hatramin’ny andron’Andriamasinavalona satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina, izay razana niavin’ireo andriamasinavalona ao Anosipatrana sy Ilanivato ary Anosibe - Amoronkay. Tsy hitantara firy intsony ny momba azy eto satria efa voalaza ery aloha izany. Ny tiana homarihina dia ny taty aoriana: nametrahan’Andrianampoinimerina honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana ka nifampitazana sy nifampizara fananana teo ny andriamasinavalona sy ny zanakandriana. Matetika moa ny fizarana dia mitelo: 1/3 an’ny zanakandriana sy zazamarolahy ary ny 2/3 dia an’ny Andriamasinavalona. Tato aoriana indray dia nahazo toerana honenana teo koa [[Rabobalahy]], zana-d[[Rasalimo]] vadin-d[[Radama I]], ka mbola eo ireo taranany sasany.

Ny tiana asiana resaka dia [[Ilanivato]]. Andriandambotsimanahy, zanak’Andriankotofananina no naka vodivona voalohany teo Ilanivato, loharano niavian’ny Andriamasinavalona teo, toa an’Andriambola, zanany, Andrianabo, Ranaivo – Rahanetra, ry Rahasivola sy Ratarivola (nanambady an-dRazafianaka, anadahin-d[[Ranavalona I]]) sns, ary ny nalaza taty aoriana ela dia izany mpitandrina atao hoe Rambelo.

Amin’ ny hevitra vitsivitsy ambaran’ny tantara ho niavin’ny anarana hoe Ilanivato dia ireto roa ireto no azo heverina ho marina:

1) Ny tendron’ny nosy lavalava iorenan’ny tanàna dia misy vatolampy izay mbola hita tsara eo an-dohany avaratra  amin’Ilanivato; kanefa ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby, dia tsy mba misy vatolampy be loatra tahaka ny ilany avaratra; koa araka izany ny ilany dia misy vato, ny ilany tsy misy; 

2) Nisy koa nilaza fa ny mponina teo taloha ([[andriana]] na [[hova]]) dia nisaraka roa  nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany,fa nisy kosa lasa lavitra nonina ao amin’ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon’Ambositra. &lt;blockquote&gt;''« Ny ilan’ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy ny fitenin’ny olona;

3) Ary mbola misy koa milaza, fa ilay mpanjaka tao Antananarivo atao hoe Andriambalohery dia noesorina tsy hanjaka satria ratsy hoditra ( boka ? ) ka napetraka  teny Anosipatrana – Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nakany Ivato, hono, ka nalahelo ny havany araka ilay fitantarana etsy aloha.

Anjaran’ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan’ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin’ny ela Ambatofisaorana, mbola honenan’ny taranaka, anefa vitsy mpahalala ivelan’izy ireo. Vohitra miorina ao avaratr’Isadabe, amin’iny làlana miala avy eo [[Talatavolonondry|Talata-Volonondry]], mianavaratra mahazo an’Ambatomanoina mandalo an’Ambohitrolomahitsy.

Imiantsoarivo no anaran’Ambatofisaorana taloha.Toy izao no ambaran’ny [[lovantsofina]] ka mbola tadidy tsara.

Izany andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka izany no voalaza fa nanorina azy. Izy io dia zafikelin’Andriamasinavalona mpanjaka, fa zanaka lahin-dRamatoanimerina (vavimatoan’ny mpanjaka) nonina tao Mamiomby, atsinanan’[[Andringitra]]; nanana anabavy izy natao hoe Rakaloy; samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy ka Rakaloy dia teo Ikaloy, nitondra ny anarany ary izy kosa teo Imahatsinjo.

Nivavaka, hono, aloha Andrianavalonandrianjaka nitady famantarana nanao hoe: &lt;blockquote&gt;''« E ! Andriamanitra Andriananahary, hipetraka amin’ity tanàna ity aho, ka omeo fambara fa ho maro dia maro ny vahoaka honina eto ! »''&lt;/blockquote&gt;Vao tapitra ny teniny dia indry nisy [[alika]] mainty niserana teo alohany. Noraisiny ho valim-paniriany izany ka dia nanao fifaliana nanetriketrika izy, ka nanorina tanàna vaovao, Imiantsoarivo no nataony anarana.

Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka dia:

- Andriamiaramanjaka, nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, ary ray niteraka an-dRamboasalama-Andrianampoinimerina sy Ralesoka anabaviny;

- Razakatsivolanina, tompom-bodivona tao Imiantsoarivo (Ambatofisaorana), ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin’ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian’ireo Andriamasinavalona avy ao satria niteraka dimy lahy izy dia: Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao ary Ingezalahy.

Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nampandry tany amin’iny [[Mandiavato]] no miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan’ny tanàna izy. Be dia be ny fahana sy ny hasina  naterin’ny olona ho azy teo. Faly izy noho ny fitiavan’ny olona azy. Dia nitsangana izy, niedinedina, nivandravandra amin’ny maso mihiratra sy mibaliaka be mijery ny vahoaka, moa va tsy ombilahy hiantoraka hiady ? Izany, hono, nanaovan’ny olona azy voalohany indrindra hoe « Ombalahibemaso ». Dia tamin’izay izy nisaotra ny vahoakan’Imiantsoarivo ka no nanovany ny anaran’ny tanàna natao hoe « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Sambaina izay hotantaraina eto dia ilay vohitra kely eo andrefan’i Manjakandriana, izay an-dalovan’ny lalam-pirenena faha-2, atsinanan’ i Nandihizana (Carion) sy ny lalàm-by Antananarivo-Toamasina. 

	Fony Andriamasinavalona nanjaka dia Andriampanarivofonamanjaka, zaodahiny, vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana no tompomenakely lehibe tamin’iny faritra atsinanana manamorina ny ala iny hatrany  avaratr’Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon’Ambohitrandriamanitra ([[Vakinisisaony]]). Maro anaka izy ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana (tao Avaradrano) sy Andriatsimitovifonamanjaka (tao amin’ny Vakinisisaony). 

	Andrianjakavololonandriana dia nonina tao Ambohitrarivo, nanjaka tamin’ny ilany atsimo amin’ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny) ary niteraka an’Andrianifonamanjaka; ity indray nanambady an-dRafotsiraivoramavo, zanak’anabavin-drain’Andriamarimapivovo, mpanjaka tany [[Imamo]] andrefana. Niteraka roa lahy izy roa dia: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka.  

	Andrianjakafonamanjaka dia napetran-drainy tao Ambatovory; nanambady an-dRanavalokoandriamanitra izy, izay zanaka vavin’Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga. Lasa vinanton’ny Andriamanjaka noho izany Andrianjakafonamanjaka ary ny zanany sy ny taranany dia natao isan’ny « zazamarolahy »: Andrianamboatsimaharivo sy Andriantsiresy izay nanambady an-dRabodosambaina, zanak’Andriandambozozoro, avy ao Sambaina. 

	Andriandambozozoro indray dia nanjaka tao Sambaina; niteraka maromaro izy fa ny voatanan’ny tantara dia izy mianadahy: Andriandambonavalona sy Rabodosambaina vadin’Andritsiresy voalaza eo ambony. Tsy nipetraka teo Sambainaloatra Andriandambozozoro fa lasa nifindra indray nankany Marovatana, tao Andambozozoro, andrefana-avaratr’Ambohipiara, ka niteraka an-dRalambozozoro sy ny taranany izay manana lafin-kavana aty Lohavohitra - Sambaina. 

	Andriandambonavalona, ilay zanak’Andriandambozozoro tao Sambaina dia maro anaka ka ny zanany vavimatoa dia Razakatsihono, nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia Rasavolahy zokiny (milevina ao [[Ambatovinaky]] Antananarivo) sy Rasavolahy zandriny (milevina any Ambohidrano andrefana). 

	Ranavalonjafy, zanakavavin-dRasavolahy zandriny dia nanangana ho zanaka ny Dr Andrianangaly, 12 Voninahitra, isan’ny nianatra ho Dokotera mpitsabo voalohany tamin’ny Dr Davidson sy niara-niasa taminy; izy no ray niteraka ny Dr Andrianaly. Any Sambaina izy no milevina. Andrianaly (1840-1886) dokotera voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy (avaratr'Angletera); rehefa tafaverina dia noraisin’ny fanjakana ho dokotera mpitsabo. Tamin ny 14 Aprily 1881 no nampakatra ho vady an-dRasendranoro, rahavavin-d[[Ranavalona III]] izy. Nisy fiampangana azy ho nandronjin-doha an-dRasendranoro, izay heloka mahafaty; tsy novonoina anefa izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo. Tamin’ny 1885 dia nakarina taty Antananarivo izy natao mpitsabo miaramila tany Manjakandrianombana, izay indray vao nitsabo marary tao an-tranony tao Ambatovinaky - Antananarivo. Maro ny olona nanatona azy fa tsara fanahy izy sady mahay. Maty tampoka tamin’ny 23 jolay 1886, ary nalevina ao amin’ny fasany ao Ambatovinaky ihany. 

	Tsy mba voasoratra ao amin’ny tantaram-pianakaviana ity lahatsoratra ity, fa voalaza ao amin’ny Bokin’ i P.Callet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;François Callet (1908), « ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)''»'','' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/ref&gt;:

	Razakatsihono tao Sambaina dia nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina. Andriandambonavalona dia maro anaka ka Razakatsihono, vavimatoa, no nataony vavy lahy, hitondra fanjakana tao Sambaina. Nividy vanja sy basy ho an’Andrianampoinimerina izy: vanja 3 barika, basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, marovy 2; izao no nateriny tany amin’Andrianampoinimerina:

	&lt;blockquote&gt;''« Toky no omeko anao na dia vehivavy aza aho, hoy izy; dia hoy ny Andriana: Ento miverina ihany ireo fiadiana ireo fa vavatany iny atsinanana iny !... »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Na dia vehivavy aza aho, mahasoava anao, hahavorianao fanjakana, fa mba manana sakaiza mahatoky hahazoako ireo fiadiana ireo aho, fa ianao lehilahy be sitra-po hamorianao fanjakana ! »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Reko ny teninao, hitako ny soa  aterinao ho ahy ; ka izao no ataoko aminao: omeko anao ny ampaha-dimin’ny tany ao Sambaina ao, ary ny efa-toko an’Andriamifonamanjaka rehetra; ka raha mbola taranako koa no andriana dia tsy ovako mandrakizay; fa vehivavy nahavory tany sy fanjakana ianao. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andrianampoinimerina.

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Andriambolanambo, zanak’anabavin’Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’Andrianonihafa i [[Rasoherina]] vao nalain’Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha  alainao, mahatrarantitra anao ! ».

	Ary  Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavian’ny Andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy [[lovantsofina]] milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina:  &lt;blockquote&gt;''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''&lt;/blockquote&gt; Izany hono no nahatonga ny fasan’Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’Ambohimanga nomena ho menakelin’Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha  amin’ny fampinomana [[tangena]] ».

	Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>subbkk1x4ew41523nyrgy81mdyxsxf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145315</id>
      <parentid>1145314</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. */</comment>
      <origin>1145315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111932" sha1="hxsnfxxaexiyrwjpj4krx5hzqwhv84e" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: tao an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Teo amin’ny tantara dia maro be tokoa ireo vohitra nalaza nonenan’ny foko Andriamasinavalona, isan-tokon’Imerina. Toa very tadidy ny sasany amin’izy ireo ankehitriny, satria maro no efa nilaozan’ny mponina sy ny taranaka satria tsy nifanaraka intsony amin’ny fomba fiainana ankehitriny (an-tendrombohitra avo sarotra hidirana, saro-drano, feno fasana, …), toeram-pitsangatsanganana sisa no azo atao aminy. Betsaka koa nefa no mbola honenana ary very ao anatin’ny vahoaka, simba na very aza ny vakoka tranainy maha-vohitr’andriamasinavalona azy, ka tantara manjavozavo sisa fantatra momba azy.

Koa mba ho fampahafantarana ny mpamaky sy ny taranaka dia noezahana ny amoahana etoana ny tantaran’ny vohitra sasany nonenan’ny Andriamasinavalona, araka ny lovan-tsofina  nomen’ny taranaka, ny tantara fonosiny ka voasoratra, ny mbola mampiavaka azy hatramin’ny ankehitriny. Tsy feno, tsy lavorary angamba ny fitantarana, na misy fahabangana izay mampiavaka tsy voalaza, koa ianareo ihany dia afaka manitsy izany: « ataovy toy ny tonom-bomangan’ilay Mora, ka any an-tenda manitsy ny bingo ».

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana – Ilanivato ====
Marobe ny vohitra tokony hotantaraina ao amin’ny faritry « Voromahery » izany hoe ireo vohitra manodidina mivantana amin’Antananarivo sy ny ao Antananarivo fa iray ihany aloha no horesahina dia Anosipatran-Ilanivato. Isan’ny vohitra nalaza Anosipatrana hatramin’ny andron’Andriamasinavalona satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina, izay razana niavin’ireo andriamasinavalona ao Anosipatrana sy Ilanivato ary Anosibe - Amoronkay. Tsy hitantara firy intsony ny momba azy eto satria efa voalaza ery aloha izany. Ny tiana homarihina dia ny taty aoriana: nametrahan’Andrianampoinimerina honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana ka nifampitazana sy nifampizara fananana teo ny andriamasinavalona sy ny zanakandriana. Matetika moa ny fizarana dia mitelo: 1/3 an’ny zanakandriana sy zazamarolahy ary ny 2/3 dia an’ny Andriamasinavalona. Tato aoriana indray dia nahazo toerana honenana teo koa [[Rabobalahy]], zana-d[[Rasalimo]] vadin-d[[Radama I]], ka mbola eo ireo taranany sasany.

Ny tiana asiana resaka dia [[Ilanivato]]. Andriandambotsimanahy, zanak’Andriankotofananina no naka vodivona voalohany teo Ilanivato, loharano niavian’ny Andriamasinavalona teo, toa an’Andriambola, zanany, Andrianabo, Ranaivo – Rahanetra, ry Rahasivola sy Ratarivola (nanambady an-dRazafianaka, anadahin-d[[Ranavalona I]]) sns, ary ny nalaza taty aoriana ela dia izany mpitandrina atao hoe Rambelo.

Amin’ ny hevitra vitsivitsy ambaran’ny tantara ho niavin’ny anarana hoe Ilanivato dia ireto roa ireto no azo heverina ho marina:

1) Ny tendron’ny nosy lavalava iorenan’ny tanàna dia misy vatolampy izay mbola hita tsara eo an-dohany avaratra  amin’Ilanivato; kanefa ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby, dia tsy mba misy vatolampy be loatra tahaka ny ilany avaratra; koa araka izany ny ilany dia misy vato, ny ilany tsy misy; 

2) Nisy koa nilaza fa ny mponina teo taloha ([[andriana]] na [[hova]]) dia nisaraka roa  nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany,fa nisy kosa lasa lavitra nonina ao amin’ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon’Ambositra. &lt;blockquote&gt;''« Ny ilan’ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy ny fitenin’ny olona;

3) Ary mbola misy koa milaza, fa ilay mpanjaka tao Antananarivo atao hoe Andriambalohery dia noesorina tsy hanjaka satria ratsy hoditra ( boka ? ) ka napetraka  teny Anosipatrana – Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nakany Ivato, hono, ka nalahelo ny havany araka ilay fitantarana etsy aloha.

Anjaran’ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan’ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin’ny ela Ambatofisaorana, mbola honenan’ny taranaka, anefa vitsy mpahalala ivelan’izy ireo. Vohitra miorina ao avaratr’Isadabe, amin’iny làlana miala avy eo [[Talatavolonondry|Talata-Volonondry]], mianavaratra mahazo an’Ambatomanoina mandalo an’Ambohitrolomahitsy.

Imiantsoarivo no anaran’Ambatofisaorana taloha.Toy izao no ambaran’ny [[lovantsofina]] ka mbola tadidy tsara.

Izany andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka izany no voalaza fa nanorina azy. Izy io dia zafikelin’Andriamasinavalona mpanjaka, fa zanaka lahin-dRamatoanimerina (vavimatoan’ny mpanjaka) nonina tao Mamiomby, atsinanan’[[Andringitra]]; nanana anabavy izy natao hoe Rakaloy; samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy ka Rakaloy dia teo Ikaloy, nitondra ny anarany ary izy kosa teo Imahatsinjo.

Nivavaka, hono, aloha Andrianavalonandrianjaka nitady famantarana nanao hoe: &lt;blockquote&gt;''« E ! Andriamanitra Andriananahary, hipetraka amin’ity tanàna ity aho, ka omeo fambara fa ho maro dia maro ny vahoaka honina eto ! »''&lt;/blockquote&gt;Vao tapitra ny teniny dia indry nisy [[alika]] mainty niserana teo alohany. Noraisiny ho valim-paniriany izany ka dia nanao fifaliana nanetriketrika izy, ka nanorina tanàna vaovao, Imiantsoarivo no nataony anarana.

Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka dia:

- Andriamiaramanjaka, nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, ary ray niteraka an-dRamboasalama-Andrianampoinimerina sy Ralesoka anabaviny;

- Razakatsivolanina, tompom-bodivona tao Imiantsoarivo (Ambatofisaorana), ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin’ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian’ireo Andriamasinavalona avy ao satria niteraka dimy lahy izy dia: Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao ary Ingezalahy.

Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nampandry tany amin’iny [[Mandiavato]] no miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan’ny tanàna izy. Be dia be ny fahana sy ny hasina  naterin’ny olona ho azy teo. Faly izy noho ny fitiavan’ny olona azy. Dia nitsangana izy, niedinedina, nivandravandra amin’ny maso mihiratra sy mibaliaka be mijery ny vahoaka, moa va tsy ombilahy hiantoraka hiady ? Izany, hono, nanaovan’ny olona azy voalohany indrindra hoe « Ombalahibemaso ». Dia tamin’izay izy nisaotra ny vahoakan’Imiantsoarivo ka no nanovany ny anaran’ny tanàna natao hoe « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Sambaina izay hotantaraina eto dia ilay vohitra kely eo andrefan’i Manjakandriana, izay an-dalovan’ny lalam-pirenena faha-2, atsinanan’ i Nandihizana (Carion) sy ny lalàm-by Antananarivo-Toamasina. 

	Fony Andriamasinavalona nanjaka dia Andriampanarivofonamanjaka, zaodahiny, vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana no tompomenakely lehibe tamin’iny faritra atsinanana manamorina ny ala iny hatrany  avaratr’Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon’Ambohitrandriamanitra ([[Vakinisisaony]]). Maro anaka izy ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana (tao Avaradrano) sy Andriatsimitovifonamanjaka (tao amin’ny Vakinisisaony). 

	Andrianjakavololonandriana dia nonina tao Ambohitrarivo, nanjaka tamin’ny ilany atsimo amin’ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny) ary niteraka an’Andrianifonamanjaka; ity indray nanambady an-dRafotsiraivoramavo, zanak’anabavin-drain’Andriamarimapivovo, mpanjaka tany [[Imamo]] andrefana. Niteraka roa lahy izy roa dia: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka.  

	Andrianjakafonamanjaka dia napetran-drainy tao Ambatovory; nanambady an-dRanavalokoandriamanitra izy, izay zanaka vavin’Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga. Lasa vinanton’ny Andriamanjaka noho izany Andrianjakafonamanjaka ary ny zanany sy ny taranany dia natao isan’ny « zazamarolahy »: Andrianamboatsimaharivo sy Andriantsiresy izay nanambady an-dRabodosambaina, zanak’Andriandambozozoro, avy ao Sambaina. 

	Andriandambozozoro indray dia nanjaka tao Sambaina; niteraka maromaro izy fa ny voatanan’ny tantara dia izy mianadahy: Andriandambonavalona sy Rabodosambaina vadin’Andritsiresy voalaza eo ambony. Tsy nipetraka teo Sambainaloatra Andriandambozozoro fa lasa nifindra indray nankany Marovatana, tao Andambozozoro, andrefana-avaratr’Ambohipiara, ka niteraka an-dRalambozozoro sy ny taranany izay manana lafin-kavana aty Lohavohitra - Sambaina. 

	Andriandambonavalona, ilay zanak’Andriandambozozoro tao Sambaina dia maro anaka ka ny zanany vavimatoa dia Razakatsihono, nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia Rasavolahy zokiny (milevina ao [[Ambatovinaky]] Antananarivo) sy Rasavolahy zandriny (milevina any Ambohidrano andrefana). 

	Ranavalonjafy, zanakavavin-dRasavolahy zandriny dia nanangana ho zanaka ny Dr Andrianangaly, 12 Voninahitra, isan’ny nianatra ho Dokotera mpitsabo voalohany tamin’ny Dr Davidson sy niara-niasa taminy; izy no ray niteraka ny Dr Andrianaly. Any Sambaina izy no milevina. Andrianaly (1840-1886) dokotera voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy (avaratr'Angletera); rehefa tafaverina dia noraisin’ny fanjakana ho dokotera mpitsabo. Tamin ny 14 Aprily 1881 no nampakatra ho vady an-dRasendranoro, rahavavin-d[[Ranavalona III]] izy. Nisy fiampangana azy ho nandronjin-doha an-dRasendranoro, izay heloka mahafaty; tsy novonoina anefa izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo. Tamin’ny 1885 dia nakarina taty Antananarivo izy natao mpitsabo miaramila tany Manjakandrianombana, izay indray vao nitsabo marary tao an-tranony tao Ambatovinaky - Antananarivo. Maro ny olona nanatona azy fa tsara fanahy izy sady mahay. Maty tampoka tamin’ny 23 jolay 1886, ary nalevina ao amin’ny fasany ao Ambatovinaky ihany. 

	Tsy mba voasoratra ao amin’ny tantaram-pianakaviana ity lahatsoratra ity, fa voalaza ao amin’ny Bokin’ i P.Callet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;François Callet (1908), « ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)''»'','' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/ref&gt;:

	Razakatsihono tao Sambaina dia nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina. Andriandambonavalona dia maro anaka ka Razakatsihono, vavimatoa, no nataony vavy lahy, hitondra fanjakana tao Sambaina. Nividy vanja sy basy ho an’Andrianampoinimerina izy: vanja 3 barika, basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, marovy 2; izao no nateriny tany amin’Andrianampoinimerina:

	&lt;blockquote&gt;''« Toky no omeko anao na dia vehivavy aza aho, hoy izy; dia hoy ny Andriana: Ento miverina ihany ireo fiadiana ireo fa vavatany iny atsinanana iny !... »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Na dia vehivavy aza aho, mahasoava anao, hahavorianao fanjakana, fa mba manana sakaiza mahatoky hahazoako ireo fiadiana ireo aho, fa ianao lehilahy be sitra-po hamorianao fanjakana ! »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Reko ny teninao, hitako ny soa  aterinao ho ahy ; ka izao no ataoko aminao: omeko anao ny ampaha-dimin’ny tany ao Sambaina ao, ary ny efa-toko an’Andriamifonamanjaka rehetra; ka raha mbola taranako koa no andriana dia tsy ovako mandrakizay; fa vehivavy nahavory tany sy fanjakana ianao. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andrianampoinimerina.

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Andriambolanambo, zanak’anabavin’Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’Andrianonihafa i [[Rasoherina]] vao nalain’Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha  alainao, mahatrarantitra anao ! ».

	Ary  Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavian’ny Andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy [[lovantsofina]] milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina:  &lt;blockquote&gt;''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''&lt;/blockquote&gt; Izany hono no nahatonga ny fasan’Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’Ambohimanga nomena ho menakelin’Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha  amin’ny fampinomana [[tangena]] ».

	Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>hxsnfxxaexiyrwjpj4krx5hzqwhv84e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145316</id>
      <parentid>1145315</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:16:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona */</comment>
      <origin>1145316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111932" sha1="sa8yki91fvwbj4wpgvjjbtckgpa4w5w" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Teo amin’ny tantara dia maro be tokoa ireo vohitra nalaza nonenan’ny foko Andriamasinavalona, isan-tokon’Imerina. Toa very tadidy ny sasany amin’izy ireo ankehitriny, satria maro no efa nilaozan’ny mponina sy ny taranaka satria tsy nifanaraka intsony amin’ny fomba fiainana ankehitriny (an-tendrombohitra avo sarotra hidirana, saro-drano, feno fasana, …), toeram-pitsangatsanganana sisa no azo atao aminy. Betsaka koa nefa no mbola honenana ary very ao anatin’ny vahoaka, simba na very aza ny vakoka tranainy maha-vohitr’andriamasinavalona azy, ka tantara manjavozavo sisa fantatra momba azy.

Koa mba ho fampahafantarana ny mpamaky sy ny taranaka dia noezahana ny amoahana etoana ny tantaran’ny vohitra sasany nonenan’ny Andriamasinavalona, araka ny lovan-tsofina  nomen’ny taranaka, ny tantara fonosiny ka voasoratra, ny mbola mampiavaka azy hatramin’ny ankehitriny. Tsy feno, tsy lavorary angamba ny fitantarana, na misy fahabangana izay mampiavaka tsy voalaza, koa ianareo ihany dia afaka manitsy izany: « ataovy toy ny tonom-bomangan’ilay Mora, ka any an-tenda manitsy ny bingo ».

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana – Ilanivato ====
Marobe ny vohitra tokony hotantaraina ao amin’ny faritry « Voromahery » izany hoe ireo vohitra manodidina mivantana amin’Antananarivo sy ny ao Antananarivo fa iray ihany aloha no horesahina dia Anosipatran-Ilanivato. Isan’ny vohitra nalaza Anosipatrana hatramin’ny andron’Andriamasinavalona satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina, izay razana niavin’ireo andriamasinavalona ao Anosipatrana sy Ilanivato ary Anosibe - Amoronkay. Tsy hitantara firy intsony ny momba azy eto satria efa voalaza ery aloha izany. Ny tiana homarihina dia ny taty aoriana: nametrahan’Andrianampoinimerina honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana ka nifampitazana sy nifampizara fananana teo ny andriamasinavalona sy ny zanakandriana. Matetika moa ny fizarana dia mitelo: 1/3 an’ny zanakandriana sy zazamarolahy ary ny 2/3 dia an’ny Andriamasinavalona. Tato aoriana indray dia nahazo toerana honenana teo koa [[Rabobalahy]], zana-d[[Rasalimo]] vadin-d[[Radama I]], ka mbola eo ireo taranany sasany.

Ny tiana asiana resaka dia [[Ilanivato]]. Andriandambotsimanahy, zanak’Andriankotofananina no naka vodivona voalohany teo Ilanivato, loharano niavian’ny Andriamasinavalona teo, toa an’Andriambola, zanany, Andrianabo, Ranaivo – Rahanetra, ry Rahasivola sy Ratarivola (nanambady an-dRazafianaka, anadahin-d[[Ranavalona I]]) sns, ary ny nalaza taty aoriana ela dia izany mpitandrina atao hoe Rambelo.

Amin’ ny hevitra vitsivitsy ambaran’ny tantara ho niavin’ny anarana hoe Ilanivato dia ireto roa ireto no azo heverina ho marina:

1) Ny tendron’ny nosy lavalava iorenan’ny tanàna dia misy vatolampy izay mbola hita tsara eo an-dohany avaratra  amin’Ilanivato; kanefa ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby, dia tsy mba misy vatolampy be loatra tahaka ny ilany avaratra; koa araka izany ny ilany dia misy vato, ny ilany tsy misy; 

2) Nisy koa nilaza fa ny mponina teo taloha ([[andriana]] na [[hova]]) dia nisaraka roa  nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany,fa nisy kosa lasa lavitra nonina ao amin’ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon’Ambositra. &lt;blockquote&gt;''« Ny ilan’ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy ny fitenin’ny olona;

3) Ary mbola misy koa milaza, fa ilay mpanjaka tao Antananarivo atao hoe Andriambalohery dia noesorina tsy hanjaka satria ratsy hoditra ( boka ? ) ka napetraka  teny Anosipatrana – Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nakany Ivato, hono, ka nalahelo ny havany araka ilay fitantarana etsy aloha.

Anjaran’ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan’ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin’ny ela Ambatofisaorana, mbola honenan’ny taranaka, anefa vitsy mpahalala ivelan’izy ireo. Vohitra miorina ao avaratr’Isadabe, amin’iny làlana miala avy eo [[Talatavolonondry|Talata-Volonondry]], mianavaratra mahazo an’Ambatomanoina mandalo an’Ambohitrolomahitsy.

Imiantsoarivo no anaran’Ambatofisaorana taloha.Toy izao no ambaran’ny [[lovantsofina]] ka mbola tadidy tsara.

Izany andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka izany no voalaza fa nanorina azy. Izy io dia zafikelin’Andriamasinavalona mpanjaka, fa zanaka lahin-dRamatoanimerina (vavimatoan’ny mpanjaka) nonina tao Mamiomby, atsinanan’[[Andringitra]]; nanana anabavy izy natao hoe Rakaloy; samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy ka Rakaloy dia teo Ikaloy, nitondra ny anarany ary izy kosa teo Imahatsinjo.

Nivavaka, hono, aloha Andrianavalonandrianjaka nitady famantarana nanao hoe: &lt;blockquote&gt;''« E ! Andriamanitra Andriananahary, hipetraka amin’ity tanàna ity aho, ka omeo fambara fa ho maro dia maro ny vahoaka honina eto ! »''&lt;/blockquote&gt;Vao tapitra ny teniny dia indry nisy [[alika]] mainty niserana teo alohany. Noraisiny ho valim-paniriany izany ka dia nanao fifaliana nanetriketrika izy, ka nanorina tanàna vaovao, Imiantsoarivo no nataony anarana.

Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka dia:

- Andriamiaramanjaka, nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, ary ray niteraka an-dRamboasalama-Andrianampoinimerina sy Ralesoka anabaviny;

- Razakatsivolanina, tompom-bodivona tao Imiantsoarivo (Ambatofisaorana), ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin’ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian’ireo Andriamasinavalona avy ao satria niteraka dimy lahy izy dia: Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao ary Ingezalahy.

Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nampandry tany amin’iny [[Mandiavato]] no miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan’ny tanàna izy. Be dia be ny fahana sy ny hasina  naterin’ny olona ho azy teo. Faly izy noho ny fitiavan’ny olona azy. Dia nitsangana izy, niedinedina, nivandravandra amin’ny maso mihiratra sy mibaliaka be mijery ny vahoaka, moa va tsy ombilahy hiantoraka hiady ? Izany, hono, nanaovan’ny olona azy voalohany indrindra hoe « Ombalahibemaso ». Dia tamin’izay izy nisaotra ny vahoakan’Imiantsoarivo ka no nanovany ny anaran’ny tanàna natao hoe « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Sambaina izay hotantaraina eto dia ilay vohitra kely eo andrefan’i Manjakandriana, izay an-dalovan’ny lalam-pirenena faha-2, atsinanan’ i Nandihizana (Carion) sy ny lalàm-by Antananarivo-Toamasina. 

	Fony Andriamasinavalona nanjaka dia Andriampanarivofonamanjaka, zaodahiny, vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana no tompomenakely lehibe tamin’iny faritra atsinanana manamorina ny ala iny hatrany  avaratr’Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon’Ambohitrandriamanitra ([[Vakinisisaony]]). Maro anaka izy ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana (tao Avaradrano) sy Andriatsimitovifonamanjaka (tao amin’ny Vakinisisaony). 

	Andrianjakavololonandriana dia nonina tao Ambohitrarivo, nanjaka tamin’ny ilany atsimo amin’ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny) ary niteraka an’Andrianifonamanjaka; ity indray nanambady an-dRafotsiraivoramavo, zanak’anabavin-drain’Andriamarimapivovo, mpanjaka tany [[Imamo]] andrefana. Niteraka roa lahy izy roa dia: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka.  

	Andrianjakafonamanjaka dia napetran-drainy tao Ambatovory; nanambady an-dRanavalokoandriamanitra izy, izay zanaka vavin’Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga. Lasa vinanton’ny Andriamanjaka noho izany Andrianjakafonamanjaka ary ny zanany sy ny taranany dia natao isan’ny « zazamarolahy »: Andrianamboatsimaharivo sy Andriantsiresy izay nanambady an-dRabodosambaina, zanak’Andriandambozozoro, avy ao Sambaina. 

	Andriandambozozoro indray dia nanjaka tao Sambaina; niteraka maromaro izy fa ny voatanan’ny tantara dia izy mianadahy: Andriandambonavalona sy Rabodosambaina vadin’Andritsiresy voalaza eo ambony. Tsy nipetraka teo Sambainaloatra Andriandambozozoro fa lasa nifindra indray nankany Marovatana, tao Andambozozoro, andrefana-avaratr’Ambohipiara, ka niteraka an-dRalambozozoro sy ny taranany izay manana lafin-kavana aty Lohavohitra - Sambaina. 

	Andriandambonavalona, ilay zanak’Andriandambozozoro tao Sambaina dia maro anaka ka ny zanany vavimatoa dia Razakatsihono, nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia Rasavolahy zokiny (milevina ao [[Ambatovinaky]] Antananarivo) sy Rasavolahy zandriny (milevina any Ambohidrano andrefana). 

	Ranavalonjafy, zanakavavin-dRasavolahy zandriny dia nanangana ho zanaka ny Dr Andrianangaly, 12 Voninahitra, isan’ny nianatra ho Dokotera mpitsabo voalohany tamin’ny Dr Davidson sy niara-niasa taminy; izy no ray niteraka ny Dr Andrianaly. Any Sambaina izy no milevina. Andrianaly (1840-1886) dokotera voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy (avaratr'Angletera); rehefa tafaverina dia noraisin’ny fanjakana ho dokotera mpitsabo. Tamin ny 14 Aprily 1881 no nampakatra ho vady an-dRasendranoro, rahavavin-d[[Ranavalona III]] izy. Nisy fiampangana azy ho nandronjin-doha an-dRasendranoro, izay heloka mahafaty; tsy novonoina anefa izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo. Tamin’ny 1885 dia nakarina taty Antananarivo izy natao mpitsabo miaramila tany Manjakandrianombana, izay indray vao nitsabo marary tao an-tranony tao Ambatovinaky - Antananarivo. Maro ny olona nanatona azy fa tsara fanahy izy sady mahay. Maty tampoka tamin’ny 23 jolay 1886, ary nalevina ao amin’ny fasany ao Ambatovinaky ihany. 

	Tsy mba voasoratra ao amin’ny tantaram-pianakaviana ity lahatsoratra ity, fa voalaza ao amin’ny Bokin’ i P.Callet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;François Callet (1908), « ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)''»'','' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/ref&gt;:

	Razakatsihono tao Sambaina dia nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina. Andriandambonavalona dia maro anaka ka Razakatsihono, vavimatoa, no nataony vavy lahy, hitondra fanjakana tao Sambaina. Nividy vanja sy basy ho an’Andrianampoinimerina izy: vanja 3 barika, basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, marovy 2; izao no nateriny tany amin’Andrianampoinimerina:

	&lt;blockquote&gt;''« Toky no omeko anao na dia vehivavy aza aho, hoy izy; dia hoy ny Andriana: Ento miverina ihany ireo fiadiana ireo fa vavatany iny atsinanana iny !... »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Na dia vehivavy aza aho, mahasoava anao, hahavorianao fanjakana, fa mba manana sakaiza mahatoky hahazoako ireo fiadiana ireo aho, fa ianao lehilahy be sitra-po hamorianao fanjakana ! »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Reko ny teninao, hitako ny soa  aterinao ho ahy ; ka izao no ataoko aminao: omeko anao ny ampaha-dimin’ny tany ao Sambaina ao, ary ny efa-toko an’Andriamifonamanjaka rehetra; ka raha mbola taranako koa no andriana dia tsy ovako mandrakizay; fa vehivavy nahavory tany sy fanjakana ianao. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andrianampoinimerina.

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Andriambolanambo, zanak’anabavin’Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’Andrianonihafa i [[Rasoherina]] vao nalain’Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha  alainao, mahatrarantitra anao ! ».

	Ary  Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavian’ny Andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy [[lovantsofina]] milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina:  &lt;blockquote&gt;''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''&lt;/blockquote&gt; Izany hono no nahatonga ny fasan’Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’Ambohimanga nomena ho menakelin’Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha  amin’ny fampinomana [[tangena]] ».

	Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>sa8yki91fvwbj4wpgvjjbtckgpa4w5w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145318</id>
      <parentid>1145316</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:21:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina */</comment>
      <origin>1145318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111241" sha1="jgm36mhfjyn5j9qfvbibx4vm9zop6s8" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana – Ilanivato ====
Marobe ny vohitra tokony hotantaraina ao amin’ny faritry « Voromahery » izany hoe ireo vohitra manodidina mivantana amin’Antananarivo sy ny ao Antananarivo fa iray ihany aloha no horesahina dia Anosipatran-Ilanivato. Isan’ny vohitra nalaza Anosipatrana hatramin’ny andron’Andriamasinavalona satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina, izay razana niavin’ireo andriamasinavalona ao Anosipatrana sy Ilanivato ary Anosibe - Amoronkay. Tsy hitantara firy intsony ny momba azy eto satria efa voalaza ery aloha izany. Ny tiana homarihina dia ny taty aoriana: nametrahan’Andrianampoinimerina honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana ka nifampitazana sy nifampizara fananana teo ny andriamasinavalona sy ny zanakandriana. Matetika moa ny fizarana dia mitelo: 1/3 an’ny zanakandriana sy zazamarolahy ary ny 2/3 dia an’ny Andriamasinavalona. Tato aoriana indray dia nahazo toerana honenana teo koa [[Rabobalahy]], zana-d[[Rasalimo]] vadin-d[[Radama I]], ka mbola eo ireo taranany sasany.

Ny tiana asiana resaka dia [[Ilanivato]]. Andriandambotsimanahy, zanak’Andriankotofananina no naka vodivona voalohany teo Ilanivato, loharano niavian’ny Andriamasinavalona teo, toa an’Andriambola, zanany, Andrianabo, Ranaivo – Rahanetra, ry Rahasivola sy Ratarivola (nanambady an-dRazafianaka, anadahin-d[[Ranavalona I]]) sns, ary ny nalaza taty aoriana ela dia izany mpitandrina atao hoe Rambelo.

Amin’ ny hevitra vitsivitsy ambaran’ny tantara ho niavin’ny anarana hoe Ilanivato dia ireto roa ireto no azo heverina ho marina:

1) Ny tendron’ny nosy lavalava iorenan’ny tanàna dia misy vatolampy izay mbola hita tsara eo an-dohany avaratra  amin’Ilanivato; kanefa ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby, dia tsy mba misy vatolampy be loatra tahaka ny ilany avaratra; koa araka izany ny ilany dia misy vato, ny ilany tsy misy; 

2) Nisy koa nilaza fa ny mponina teo taloha ([[andriana]] na [[hova]]) dia nisaraka roa  nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany,fa nisy kosa lasa lavitra nonina ao amin’ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon’Ambositra. &lt;blockquote&gt;''« Ny ilan’ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy ny fitenin’ny olona;

3) Ary mbola misy koa milaza, fa ilay mpanjaka tao Antananarivo atao hoe Andriambalohery dia noesorina tsy hanjaka satria ratsy hoditra ( boka ? ) ka napetraka  teny Anosipatrana – Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nakany Ivato, hono, ka nalahelo ny havany araka ilay fitantarana etsy aloha.

Anjaran’ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan’ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin’ny ela Ambatofisaorana, mbola honenan’ny taranaka, anefa vitsy mpahalala ivelan’izy ireo. Vohitra miorina ao avaratr’Isadabe, amin’iny làlana miala avy eo [[Talatavolonondry|Talata-Volonondry]], mianavaratra mahazo an’Ambatomanoina mandalo an’Ambohitrolomahitsy.

Imiantsoarivo no anaran’Ambatofisaorana taloha.Toy izao no ambaran’ny [[lovantsofina]] ka mbola tadidy tsara.

Izany andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka izany no voalaza fa nanorina azy. Izy io dia zafikelin’Andriamasinavalona mpanjaka, fa zanaka lahin-dRamatoanimerina (vavimatoan’ny mpanjaka) nonina tao Mamiomby, atsinanan’[[Andringitra]]; nanana anabavy izy natao hoe Rakaloy; samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy ka Rakaloy dia teo Ikaloy, nitondra ny anarany ary izy kosa teo Imahatsinjo.

Nivavaka, hono, aloha Andrianavalonandrianjaka nitady famantarana nanao hoe: &lt;blockquote&gt;''« E ! Andriamanitra Andriananahary, hipetraka amin’ity tanàna ity aho, ka omeo fambara fa ho maro dia maro ny vahoaka honina eto ! »''&lt;/blockquote&gt;Vao tapitra ny teniny dia indry nisy [[alika]] mainty niserana teo alohany. Noraisiny ho valim-paniriany izany ka dia nanao fifaliana nanetriketrika izy, ka nanorina tanàna vaovao, Imiantsoarivo no nataony anarana.

Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka dia:

- Andriamiaramanjaka, nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, ary ray niteraka an-dRamboasalama-Andrianampoinimerina sy Ralesoka anabaviny;

- Razakatsivolanina, tompom-bodivona tao Imiantsoarivo (Ambatofisaorana), ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin’ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian’ireo Andriamasinavalona avy ao satria niteraka dimy lahy izy dia: Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao ary Ingezalahy.

Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nampandry tany amin’iny [[Mandiavato]] no miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan’ny tanàna izy. Be dia be ny fahana sy ny hasina  naterin’ny olona ho azy teo. Faly izy noho ny fitiavan’ny olona azy. Dia nitsangana izy, niedinedina, nivandravandra amin’ny maso mihiratra sy mibaliaka be mijery ny vahoaka, moa va tsy ombilahy hiantoraka hiady ? Izany, hono, nanaovan’ny olona azy voalohany indrindra hoe « Ombalahibemaso ». Dia tamin’izay izy nisaotra ny vahoakan’Imiantsoarivo ka no nanovany ny anaran’ny tanàna natao hoe « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Sambaina izay hotantaraina eto dia ilay vohitra kely eo andrefan’i Manjakandriana, izay an-dalovan’ny lalam-pirenena faha-2, atsinanan’ i Nandihizana (Carion) sy ny lalàm-by Antananarivo-Toamasina. 

	Fony Andriamasinavalona nanjaka dia Andriampanarivofonamanjaka, zaodahiny, vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana no tompomenakely lehibe tamin’iny faritra atsinanana manamorina ny ala iny hatrany  avaratr’Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon’Ambohitrandriamanitra ([[Vakinisisaony]]). Maro anaka izy ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana (tao Avaradrano) sy Andriatsimitovifonamanjaka (tao amin’ny Vakinisisaony). 

	Andrianjakavololonandriana dia nonina tao Ambohitrarivo, nanjaka tamin’ny ilany atsimo amin’ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny) ary niteraka an’Andrianifonamanjaka; ity indray nanambady an-dRafotsiraivoramavo, zanak’anabavin-drain’Andriamarimapivovo, mpanjaka tany [[Imamo]] andrefana. Niteraka roa lahy izy roa dia: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka.  

	Andrianjakafonamanjaka dia napetran-drainy tao Ambatovory; nanambady an-dRanavalokoandriamanitra izy, izay zanaka vavin’Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga. Lasa vinanton’ny Andriamanjaka noho izany Andrianjakafonamanjaka ary ny zanany sy ny taranany dia natao isan’ny « zazamarolahy »: Andrianamboatsimaharivo sy Andriantsiresy izay nanambady an-dRabodosambaina, zanak’Andriandambozozoro, avy ao Sambaina. 

	Andriandambozozoro indray dia nanjaka tao Sambaina; niteraka maromaro izy fa ny voatanan’ny tantara dia izy mianadahy: Andriandambonavalona sy Rabodosambaina vadin’Andritsiresy voalaza eo ambony. Tsy nipetraka teo Sambainaloatra Andriandambozozoro fa lasa nifindra indray nankany Marovatana, tao Andambozozoro, andrefana-avaratr’Ambohipiara, ka niteraka an-dRalambozozoro sy ny taranany izay manana lafin-kavana aty Lohavohitra - Sambaina. 

	Andriandambonavalona, ilay zanak’Andriandambozozoro tao Sambaina dia maro anaka ka ny zanany vavimatoa dia Razakatsihono, nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia Rasavolahy zokiny (milevina ao [[Ambatovinaky]] Antananarivo) sy Rasavolahy zandriny (milevina any Ambohidrano andrefana). 

	Ranavalonjafy, zanakavavin-dRasavolahy zandriny dia nanangana ho zanaka ny Dr Andrianangaly, 12 Voninahitra, isan’ny nianatra ho Dokotera mpitsabo voalohany tamin’ny Dr Davidson sy niara-niasa taminy; izy no ray niteraka ny Dr Andrianaly. Any Sambaina izy no milevina. Andrianaly (1840-1886) dokotera voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy (avaratr'Angletera); rehefa tafaverina dia noraisin’ny fanjakana ho dokotera mpitsabo. Tamin ny 14 Aprily 1881 no nampakatra ho vady an-dRasendranoro, rahavavin-d[[Ranavalona III]] izy. Nisy fiampangana azy ho nandronjin-doha an-dRasendranoro, izay heloka mahafaty; tsy novonoina anefa izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo. Tamin’ny 1885 dia nakarina taty Antananarivo izy natao mpitsabo miaramila tany Manjakandrianombana, izay indray vao nitsabo marary tao an-tranony tao Ambatovinaky - Antananarivo. Maro ny olona nanatona azy fa tsara fanahy izy sady mahay. Maty tampoka tamin’ny 23 jolay 1886, ary nalevina ao amin’ny fasany ao Ambatovinaky ihany. 

	Tsy mba voasoratra ao amin’ny tantaram-pianakaviana ity lahatsoratra ity, fa voalaza ao amin’ny Bokin’ i P.Callet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;François Callet (1908), « ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)''»'','' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/ref&gt;:

	Razakatsihono tao Sambaina dia nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina. Andriandambonavalona dia maro anaka ka Razakatsihono, vavimatoa, no nataony vavy lahy, hitondra fanjakana tao Sambaina. Nividy vanja sy basy ho an’Andrianampoinimerina izy: vanja 3 barika, basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, marovy 2; izao no nateriny tany amin’Andrianampoinimerina:

	&lt;blockquote&gt;''« Toky no omeko anao na dia vehivavy aza aho, hoy izy; dia hoy ny Andriana: Ento miverina ihany ireo fiadiana ireo fa vavatany iny atsinanana iny !... »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Na dia vehivavy aza aho, mahasoava anao, hahavorianao fanjakana, fa mba manana sakaiza mahatoky hahazoako ireo fiadiana ireo aho, fa ianao lehilahy be sitra-po hamorianao fanjakana ! »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Reko ny teninao, hitako ny soa  aterinao ho ahy ; ka izao no ataoko aminao: omeko anao ny ampaha-dimin’ny tany ao Sambaina ao, ary ny efa-toko an’Andriamifonamanjaka rehetra; ka raha mbola taranako koa no andriana dia tsy ovako mandrakizay; fa vehivavy nahavory tany sy fanjakana ianao. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andrianampoinimerina.

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Andriambolanambo, zanak’anabavin’Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’Andrianonihafa i [[Rasoherina]] vao nalain’Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha  alainao, mahatrarantitra anao ! ».

	Ary  Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavian’ny Andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy [[lovantsofina]] milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina:  &lt;blockquote&gt;''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''&lt;/blockquote&gt; Izany hono no nahatonga ny fasan’Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’Ambohimanga nomena ho menakelin’Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha  amin’ny fampinomana [[tangena]] ».

	Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>jgm36mhfjyn5j9qfvbibx4vm9zop6s8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145319</id>
      <parentid>1145318</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:29:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Anosipatrana – Ilanivato */</comment>
      <origin>1145319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111460" sha1="gd6w6e803pblq3mqa7ed6mcoch71u1t" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin’ny ela Ambatofisaorana, mbola honenan’ny taranaka, anefa vitsy mpahalala ivelan’izy ireo. Vohitra miorina ao avaratr’Isadabe, amin’iny làlana miala avy eo [[Talatavolonondry|Talata-Volonondry]], mianavaratra mahazo an’Ambatomanoina mandalo an’Ambohitrolomahitsy.

Imiantsoarivo no anaran’Ambatofisaorana taloha.Toy izao no ambaran’ny [[lovantsofina]] ka mbola tadidy tsara.

Izany andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka izany no voalaza fa nanorina azy. Izy io dia zafikelin’Andriamasinavalona mpanjaka, fa zanaka lahin-dRamatoanimerina (vavimatoan’ny mpanjaka) nonina tao Mamiomby, atsinanan’[[Andringitra]]; nanana anabavy izy natao hoe Rakaloy; samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy ka Rakaloy dia teo Ikaloy, nitondra ny anarany ary izy kosa teo Imahatsinjo.

Nivavaka, hono, aloha Andrianavalonandrianjaka nitady famantarana nanao hoe: &lt;blockquote&gt;''« E ! Andriamanitra Andriananahary, hipetraka amin’ity tanàna ity aho, ka omeo fambara fa ho maro dia maro ny vahoaka honina eto ! »''&lt;/blockquote&gt;Vao tapitra ny teniny dia indry nisy [[alika]] mainty niserana teo alohany. Noraisiny ho valim-paniriany izany ka dia nanao fifaliana nanetriketrika izy, ka nanorina tanàna vaovao, Imiantsoarivo no nataony anarana.

Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka dia:

- Andriamiaramanjaka, nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, ary ray niteraka an-dRamboasalama-Andrianampoinimerina sy Ralesoka anabaviny;

- Razakatsivolanina, tompom-bodivona tao Imiantsoarivo (Ambatofisaorana), ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin’ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian’ireo Andriamasinavalona avy ao satria niteraka dimy lahy izy dia: Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao ary Ingezalahy.

Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nampandry tany amin’iny [[Mandiavato]] no miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan’ny tanàna izy. Be dia be ny fahana sy ny hasina  naterin’ny olona ho azy teo. Faly izy noho ny fitiavan’ny olona azy. Dia nitsangana izy, niedinedina, nivandravandra amin’ny maso mihiratra sy mibaliaka be mijery ny vahoaka, moa va tsy ombilahy hiantoraka hiady ? Izany, hono, nanaovan’ny olona azy voalohany indrindra hoe « Ombalahibemaso ». Dia tamin’izay izy nisaotra ny vahoakan’Imiantsoarivo ka no nanovany ny anaran’ny tanàna natao hoe « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Sambaina izay hotantaraina eto dia ilay vohitra kely eo andrefan’i Manjakandriana, izay an-dalovan’ny lalam-pirenena faha-2, atsinanan’ i Nandihizana (Carion) sy ny lalàm-by Antananarivo-Toamasina. 

	Fony Andriamasinavalona nanjaka dia Andriampanarivofonamanjaka, zaodahiny, vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana no tompomenakely lehibe tamin’iny faritra atsinanana manamorina ny ala iny hatrany  avaratr’Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon’Ambohitrandriamanitra ([[Vakinisisaony]]). Maro anaka izy ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana (tao Avaradrano) sy Andriatsimitovifonamanjaka (tao amin’ny Vakinisisaony). 

	Andrianjakavololonandriana dia nonina tao Ambohitrarivo, nanjaka tamin’ny ilany atsimo amin’ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny) ary niteraka an’Andrianifonamanjaka; ity indray nanambady an-dRafotsiraivoramavo, zanak’anabavin-drain’Andriamarimapivovo, mpanjaka tany [[Imamo]] andrefana. Niteraka roa lahy izy roa dia: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka.  

	Andrianjakafonamanjaka dia napetran-drainy tao Ambatovory; nanambady an-dRanavalokoandriamanitra izy, izay zanaka vavin’Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga. Lasa vinanton’ny Andriamanjaka noho izany Andrianjakafonamanjaka ary ny zanany sy ny taranany dia natao isan’ny « zazamarolahy »: Andrianamboatsimaharivo sy Andriantsiresy izay nanambady an-dRabodosambaina, zanak’Andriandambozozoro, avy ao Sambaina. 

	Andriandambozozoro indray dia nanjaka tao Sambaina; niteraka maromaro izy fa ny voatanan’ny tantara dia izy mianadahy: Andriandambonavalona sy Rabodosambaina vadin’Andritsiresy voalaza eo ambony. Tsy nipetraka teo Sambainaloatra Andriandambozozoro fa lasa nifindra indray nankany Marovatana, tao Andambozozoro, andrefana-avaratr’Ambohipiara, ka niteraka an-dRalambozozoro sy ny taranany izay manana lafin-kavana aty Lohavohitra - Sambaina. 

	Andriandambonavalona, ilay zanak’Andriandambozozoro tao Sambaina dia maro anaka ka ny zanany vavimatoa dia Razakatsihono, nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia Rasavolahy zokiny (milevina ao [[Ambatovinaky]] Antananarivo) sy Rasavolahy zandriny (milevina any Ambohidrano andrefana). 

	Ranavalonjafy, zanakavavin-dRasavolahy zandriny dia nanangana ho zanaka ny Dr Andrianangaly, 12 Voninahitra, isan’ny nianatra ho Dokotera mpitsabo voalohany tamin’ny Dr Davidson sy niara-niasa taminy; izy no ray niteraka ny Dr Andrianaly. Any Sambaina izy no milevina. Andrianaly (1840-1886) dokotera voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy (avaratr'Angletera); rehefa tafaverina dia noraisin’ny fanjakana ho dokotera mpitsabo. Tamin ny 14 Aprily 1881 no nampakatra ho vady an-dRasendranoro, rahavavin-d[[Ranavalona III]] izy. Nisy fiampangana azy ho nandronjin-doha an-dRasendranoro, izay heloka mahafaty; tsy novonoina anefa izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo. Tamin’ny 1885 dia nakarina taty Antananarivo izy natao mpitsabo miaramila tany Manjakandrianombana, izay indray vao nitsabo marary tao an-tranony tao Ambatovinaky - Antananarivo. Maro ny olona nanatona azy fa tsara fanahy izy sady mahay. Maty tampoka tamin’ny 23 jolay 1886, ary nalevina ao amin’ny fasany ao Ambatovinaky ihany. 

	Tsy mba voasoratra ao amin’ny tantaram-pianakaviana ity lahatsoratra ity, fa voalaza ao amin’ny Bokin’ i P.Callet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;François Callet (1908), « ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)''»'','' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/ref&gt;:

	Razakatsihono tao Sambaina dia nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina. Andriandambonavalona dia maro anaka ka Razakatsihono, vavimatoa, no nataony vavy lahy, hitondra fanjakana tao Sambaina. Nividy vanja sy basy ho an’Andrianampoinimerina izy: vanja 3 barika, basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, marovy 2; izao no nateriny tany amin’Andrianampoinimerina:

	&lt;blockquote&gt;''« Toky no omeko anao na dia vehivavy aza aho, hoy izy; dia hoy ny Andriana: Ento miverina ihany ireo fiadiana ireo fa vavatany iny atsinanana iny !... »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Na dia vehivavy aza aho, mahasoava anao, hahavorianao fanjakana, fa mba manana sakaiza mahatoky hahazoako ireo fiadiana ireo aho, fa ianao lehilahy be sitra-po hamorianao fanjakana ! »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Reko ny teninao, hitako ny soa  aterinao ho ahy ; ka izao no ataoko aminao: omeko anao ny ampaha-dimin’ny tany ao Sambaina ao, ary ny efa-toko an’Andriamifonamanjaka rehetra; ka raha mbola taranako koa no andriana dia tsy ovako mandrakizay; fa vehivavy nahavory tany sy fanjakana ianao. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andrianampoinimerina.

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Andriambolanambo, zanak’anabavin’Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’Andrianonihafa i [[Rasoherina]] vao nalain’Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha  alainao, mahatrarantitra anao ! ».

	Ary  Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavian’ny Andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy [[lovantsofina]] milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina:  &lt;blockquote&gt;''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''&lt;/blockquote&gt; Izany hono no nahatonga ny fasan’Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’Ambohimanga nomena ho menakelin’Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha  amin’ny fampinomana [[tangena]] ».

	Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>gd6w6e803pblq3mqa7ed6mcoch71u1t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145320</id>
      <parentid>1145319</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ambatofisaorana */</comment>
      <origin>1145320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111583" sha1="rzsdvgv0mzybu50d2r5u57djgwpg0fr" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Sambaina izay hotantaraina eto dia ilay vohitra kely eo andrefan’i Manjakandriana, izay an-dalovan’ny lalam-pirenena faha-2, atsinanan’ i Nandihizana (Carion) sy ny lalàm-by Antananarivo-Toamasina. 

	Fony Andriamasinavalona nanjaka dia Andriampanarivofonamanjaka, zaodahiny, vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana no tompomenakely lehibe tamin’iny faritra atsinanana manamorina ny ala iny hatrany  avaratr’Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon’Ambohitrandriamanitra ([[Vakinisisaony]]). Maro anaka izy ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana (tao Avaradrano) sy Andriatsimitovifonamanjaka (tao amin’ny Vakinisisaony). 

	Andrianjakavololonandriana dia nonina tao Ambohitrarivo, nanjaka tamin’ny ilany atsimo amin’ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny) ary niteraka an’Andrianifonamanjaka; ity indray nanambady an-dRafotsiraivoramavo, zanak’anabavin-drain’Andriamarimapivovo, mpanjaka tany [[Imamo]] andrefana. Niteraka roa lahy izy roa dia: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka.  

	Andrianjakafonamanjaka dia napetran-drainy tao Ambatovory; nanambady an-dRanavalokoandriamanitra izy, izay zanaka vavin’Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga. Lasa vinanton’ny Andriamanjaka noho izany Andrianjakafonamanjaka ary ny zanany sy ny taranany dia natao isan’ny « zazamarolahy »: Andrianamboatsimaharivo sy Andriantsiresy izay nanambady an-dRabodosambaina, zanak’Andriandambozozoro, avy ao Sambaina. 

	Andriandambozozoro indray dia nanjaka tao Sambaina; niteraka maromaro izy fa ny voatanan’ny tantara dia izy mianadahy: Andriandambonavalona sy Rabodosambaina vadin’Andritsiresy voalaza eo ambony. Tsy nipetraka teo Sambainaloatra Andriandambozozoro fa lasa nifindra indray nankany Marovatana, tao Andambozozoro, andrefana-avaratr’Ambohipiara, ka niteraka an-dRalambozozoro sy ny taranany izay manana lafin-kavana aty Lohavohitra - Sambaina. 

	Andriandambonavalona, ilay zanak’Andriandambozozoro tao Sambaina dia maro anaka ka ny zanany vavimatoa dia Razakatsihono, nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia Rasavolahy zokiny (milevina ao [[Ambatovinaky]] Antananarivo) sy Rasavolahy zandriny (milevina any Ambohidrano andrefana). 

	Ranavalonjafy, zanakavavin-dRasavolahy zandriny dia nanangana ho zanaka ny Dr Andrianangaly, 12 Voninahitra, isan’ny nianatra ho Dokotera mpitsabo voalohany tamin’ny Dr Davidson sy niara-niasa taminy; izy no ray niteraka ny Dr Andrianaly. Any Sambaina izy no milevina. Andrianaly (1840-1886) dokotera voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy (avaratr'Angletera); rehefa tafaverina dia noraisin’ny fanjakana ho dokotera mpitsabo. Tamin ny 14 Aprily 1881 no nampakatra ho vady an-dRasendranoro, rahavavin-d[[Ranavalona III]] izy. Nisy fiampangana azy ho nandronjin-doha an-dRasendranoro, izay heloka mahafaty; tsy novonoina anefa izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo. Tamin’ny 1885 dia nakarina taty Antananarivo izy natao mpitsabo miaramila tany Manjakandrianombana, izay indray vao nitsabo marary tao an-tranony tao Ambatovinaky - Antananarivo. Maro ny olona nanatona azy fa tsara fanahy izy sady mahay. Maty tampoka tamin’ny 23 jolay 1886, ary nalevina ao amin’ny fasany ao Ambatovinaky ihany. 

	Tsy mba voasoratra ao amin’ny tantaram-pianakaviana ity lahatsoratra ity, fa voalaza ao amin’ny Bokin’ i P.Callet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;François Callet (1908), « ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)''»'','' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/ref&gt;:

	Razakatsihono tao Sambaina dia nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina. Andriandambonavalona dia maro anaka ka Razakatsihono, vavimatoa, no nataony vavy lahy, hitondra fanjakana tao Sambaina. Nividy vanja sy basy ho an’Andrianampoinimerina izy: vanja 3 barika, basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, marovy 2; izao no nateriny tany amin’Andrianampoinimerina:

	&lt;blockquote&gt;''« Toky no omeko anao na dia vehivavy aza aho, hoy izy; dia hoy ny Andriana: Ento miverina ihany ireo fiadiana ireo fa vavatany iny atsinanana iny !... »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Na dia vehivavy aza aho, mahasoava anao, hahavorianao fanjakana, fa mba manana sakaiza mahatoky hahazoako ireo fiadiana ireo aho, fa ianao lehilahy be sitra-po hamorianao fanjakana ! »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Reko ny teninao, hitako ny soa  aterinao ho ahy ; ka izao no ataoko aminao: omeko anao ny ampaha-dimin’ny tany ao Sambaina ao, ary ny efa-toko an’Andriamifonamanjaka rehetra; ka raha mbola taranako koa no andriana dia tsy ovako mandrakizay; fa vehivavy nahavory tany sy fanjakana ianao. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andrianampoinimerina.

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Andriambolanambo, zanak’anabavin’Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’Andrianonihafa i [[Rasoherina]] vao nalain’Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha  alainao, mahatrarantitra anao ! ».

	Ary  Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavian’ny Andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy [[lovantsofina]] milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina:  &lt;blockquote&gt;''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''&lt;/blockquote&gt; Izany hono no nahatonga ny fasan’Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’Ambohimanga nomena ho menakelin’Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha  amin’ny fampinomana [[tangena]] ».

	Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>rzsdvgv0mzybu50d2r5u57djgwpg0fr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145321</id>
      <parentid>1145320</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ambatofisaorana */</comment>
      <origin>1145321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111583" sha1="78chjwpite9mnm2wpvuocsj3y81t4vs" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Sambaina izay hotantaraina eto dia ilay vohitra kely eo andrefan’i Manjakandriana, izay an-dalovan’ny lalam-pirenena faha-2, atsinanan’ i Nandihizana (Carion) sy ny lalàm-by Antananarivo-Toamasina. 

	Fony Andriamasinavalona nanjaka dia Andriampanarivofonamanjaka, zaodahiny, vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana no tompomenakely lehibe tamin’iny faritra atsinanana manamorina ny ala iny hatrany  avaratr’Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon’Ambohitrandriamanitra ([[Vakinisisaony]]). Maro anaka izy ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana (tao Avaradrano) sy Andriatsimitovifonamanjaka (tao amin’ny Vakinisisaony). 

	Andrianjakavololonandriana dia nonina tao Ambohitrarivo, nanjaka tamin’ny ilany atsimo amin’ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny) ary niteraka an’Andrianifonamanjaka; ity indray nanambady an-dRafotsiraivoramavo, zanak’anabavin-drain’Andriamarimapivovo, mpanjaka tany [[Imamo]] andrefana. Niteraka roa lahy izy roa dia: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka.  

	Andrianjakafonamanjaka dia napetran-drainy tao Ambatovory; nanambady an-dRanavalokoandriamanitra izy, izay zanaka vavin’Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga. Lasa vinanton’ny Andriamanjaka noho izany Andrianjakafonamanjaka ary ny zanany sy ny taranany dia natao isan’ny « zazamarolahy »: Andrianamboatsimaharivo sy Andriantsiresy izay nanambady an-dRabodosambaina, zanak’Andriandambozozoro, avy ao Sambaina. 

	Andriandambozozoro indray dia nanjaka tao Sambaina; niteraka maromaro izy fa ny voatanan’ny tantara dia izy mianadahy: Andriandambonavalona sy Rabodosambaina vadin’Andritsiresy voalaza eo ambony. Tsy nipetraka teo Sambainaloatra Andriandambozozoro fa lasa nifindra indray nankany Marovatana, tao Andambozozoro, andrefana-avaratr’Ambohipiara, ka niteraka an-dRalambozozoro sy ny taranany izay manana lafin-kavana aty Lohavohitra - Sambaina. 

	Andriandambonavalona, ilay zanak’Andriandambozozoro tao Sambaina dia maro anaka ka ny zanany vavimatoa dia Razakatsihono, nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia Rasavolahy zokiny (milevina ao [[Ambatovinaky]] Antananarivo) sy Rasavolahy zandriny (milevina any Ambohidrano andrefana). 

	Ranavalonjafy, zanakavavin-dRasavolahy zandriny dia nanangana ho zanaka ny Dr Andrianangaly, 12 Voninahitra, isan’ny nianatra ho Dokotera mpitsabo voalohany tamin’ny Dr Davidson sy niara-niasa taminy; izy no ray niteraka ny Dr Andrianaly. Any Sambaina izy no milevina. Andrianaly (1840-1886) dokotera voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy (avaratr'Angletera); rehefa tafaverina dia noraisin’ny fanjakana ho dokotera mpitsabo. Tamin ny 14 Aprily 1881 no nampakatra ho vady an-dRasendranoro, rahavavin-d[[Ranavalona III]] izy. Nisy fiampangana azy ho nandronjin-doha an-dRasendranoro, izay heloka mahafaty; tsy novonoina anefa izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo. Tamin’ny 1885 dia nakarina taty Antananarivo izy natao mpitsabo miaramila tany Manjakandrianombana, izay indray vao nitsabo marary tao an-tranony tao Ambatovinaky - Antananarivo. Maro ny olona nanatona azy fa tsara fanahy izy sady mahay. Maty tampoka tamin’ny 23 jolay 1886, ary nalevina ao amin’ny fasany ao Ambatovinaky ihany. 

	Tsy mba voasoratra ao amin’ny tantaram-pianakaviana ity lahatsoratra ity, fa voalaza ao amin’ny Bokin’ i P.Callet&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;François Callet (1908), « ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)''»'','' Antananarivo: Imprimerie catholique.&lt;/ref&gt;:

	Razakatsihono tao Sambaina dia nahazo tantara tamin’Andrianampoinimerina. Andriandambonavalona dia maro anaka ka Razakatsihono, vavimatoa, no nataony vavy lahy, hitondra fanjakana tao Sambaina. Nividy vanja sy basy ho an’Andrianampoinimerina izy: vanja 3 barika, basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, marovy 2; izao no nateriny tany amin’Andrianampoinimerina:

	&lt;blockquote&gt;''« Toky no omeko anao na dia vehivavy aza aho, hoy izy; dia hoy ny Andriana: Ento miverina ihany ireo fiadiana ireo fa vavatany iny atsinanana iny !... »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Na dia vehivavy aza aho, mahasoava anao, hahavorianao fanjakana, fa mba manana sakaiza mahatoky hahazoako ireo fiadiana ireo aho, fa ianao lehilahy be sitra-po hamorianao fanjakana ! »''&lt;/blockquote&gt;

	&lt;blockquote&gt;''« Reko ny teninao, hitako ny soa  aterinao ho ahy ; ka izao no ataoko aminao: omeko anao ny ampaha-dimin’ny tany ao Sambaina ao, ary ny efa-toko an’Andriamifonamanjaka rehetra; ka raha mbola taranako koa no andriana dia tsy ovako mandrakizay; fa vehivavy nahavory tany sy fanjakana ianao. »''&lt;/blockquote&gt;, hoy Andrianampoinimerina.

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Andriambolanambo, zanak’anabavin’Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’Andrianonihafa i [[Rasoherina]] vao nalain’Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha  alainao, mahatrarantitra anao ! ».

	Ary  Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavian’ny Andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy [[lovantsofina]] milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina:  &lt;blockquote&gt;''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''&lt;/blockquote&gt; Izany hono no nahatonga ny fasan’Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’Ambohimanga nomena ho menakelin’Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha  amin’ny fampinomana [[tangena]] ».

	Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>78chjwpite9mnm2wpvuocsj3y81t4vs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145322</id>
      <parentid>1145321</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:42:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sambaina */</comment>
      <origin>1145322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110477" sha1="delgi1944r3ggyab7p1hknpdwo9lapj" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Andriambolanambo, zanak’anabavin’Andriamasinavalona, mpanjaka, no andriana tompom-bodivona tao Namehana, nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy na Rasoherinareniny (vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) ka niteraka an-dRasoherimanantany, izay lasa vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Efa nanambady an’Andrianonihafa i [[Rasoherina]] vao nalain’Andriambelomasina ho vady, ka hoy Andrianonihafa nionona : « …Raha  alainao, mahatrarantitra anao ! ».

	Ary  Andrianonihafa tsy tamana intsony tao Namehana, fa be voalavo sy bibilava tompon-drano tao ka nifindra nankeny Ambohidrano, alatsinanan’Ambatofotsy - Zanadralambo izy ka tany izy no niteraka ny zanany atao hoe Andriantokanamantany, andriana fiavian’ny Andriamasinavalona sasany ao Ambohidrano. Misy [[lovantsofina]] milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr’Ambatofotsy izy no nitoetra ary ny menakeliny no tao Ambohidrano; nefa hoy Andriambelomasina:  &lt;blockquote&gt;''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''&lt;/blockquote&gt; Izany hono no nahatonga ny fasan’Andriantokanamantany ho ao Mahatsinjo. Antanantsara, avaratr’Ambohimanga nomena ho menakelin’Ambohidrano koa ho fanampin’ i Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha  amin’ny fampinomana [[tangena]] ».

	Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>delgi1944r3ggyab7p1hknpdwo9lapj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145323</id>
      <parentid>1145322</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:46:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ambohitrano Andrefana */</comment>
      <origin>1145323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111251" sha1="51xa359sotinh4nl9l2xrntgolxt5vd" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’ i Fiaferana – Andrianamboninolona, Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha  amin’ny fampinomana [[tangena]] ».

	Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ».

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>51xa359sotinh4nl9l2xrntgolxt5vd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145324</id>
      <parentid>1145323</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ambohitrano Atsinanana */</comment>
      <origin>1145324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111283" sha1="3pkocyms8lqwge4hey86sjpzswihrma" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, vadin’Andriampanarivofonamanjaka (amin’ny Vakinampasina: Ambohitrandriamantra, Merinarivo, Miadamanjaka, Lazaina, Mantasoa …), dia tao koa:

* ny Taranak’Andriankotofananina (Vakinampasina: Anosibe, Soamonina, Ambohi-traina, Fihasinana …);
* ny zanak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena (amin’ i Alasora: Ambohijanaka, Ambalanirana, Ambohitrandriananahary …);
* ny Tera-dRalanimboahangy, vadiny (amin’ Ampahadimy: Andramasina, Ambohitromby, Ambohitraina).

Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>3pkocyms8lqwge4hey86sjpzswihrma</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145327</id>
      <parentid>1145324</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vakinisisaony */</comment>
      <origin>1145327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111028" sha1="e8cg55ih1cfp4izm45vwzbhy7o6gew1" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra-Mantasoa ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, vohitra tranainy, eo atsimon’ny tanànan’ i Mantasoa, fa ny renirano [[Varahina (renirano)|Varahina]] no mampisaraka azy. Vohitra mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra sy zava-maniry maintso lava milenodenoka, toerana tokony atao fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. 

Vohitra nanana ny lazany hatry ny ela, fony Andriamasinavalona nanjaka, saingy saika haolo fa nosongonan’ i Tsimanampiovana – Mantasoa eo akaikiny; ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa mijoro. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny, na Ramanitrandriatsimitovy renin-dRasoherimanantany, vadin’ny Andriambelomasina, mpanjakan’Ambohimanga, loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka taorian-d[[Radama Voalohany|Radama I]], fa hoy mantsy Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny:&lt;blockquote&gt;''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''&lt;/blockquote&gt;

Fa ahoana moa  ny tantaran’ity vohitra ity sy ny taranaka nipoitra avy eo ? Ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra izay naorin’ny  foko [[merina]] vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra sy ny namany, raha lazaina fa avy any ampitan-dranomasina any atsinanana, avy any amin’ny tany hoe « ''Nusantaria'' » (Nosy maron’ i [[Indônezia]]) no fiaviny. Taona maro taty aoriana dia nanorina indray an’Ifanongoavana ny taranak’ izy ireo izay nanjakan’Andrianamponga.

Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, nanorina ny fanjakana entin’ny andriana ramatoa [[Rangita]], zanakavavin-dRafandramanenitra, taranak’Andrianamponga I, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny ary izy nantsoina hoe Andriamanjaka (andriana manjaka). Rangitamanjakatrimovavy no niavian’ny [[andriana]] merina rehetra.

Niteraka maro Rangita ka [[Rafohy]] zanany vavy no nandimby azy ary ny zanany lahy atao koa hoe Andrianamponga II, nanoa. Nalefan’izy mianaka anefa  Andrianamponga honina any Ifanongoavana, vohitry ny razany fahiny. Haninona ? Nirahiny izy hampandrendrika vy sy hanao fiadiana sy fiasana amin’ny vy, fa malaza mahay manao izany ny mponina merina amin’iny faritra iny, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Ka izany fiasana sy fiadiana vita amin’ny vy nampanamboarin’ny anadahin-dreniny izany no nentin’Andriamanelo nandresy ny [[Vazimba]] sy nanitarany fanjakana. 

Nanjaka toy ny tompomenakely Andrianamponga II tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao Ifanongoavana efa taty amin’ny taona 1700 tany ho any. Nony maty Andrianamponga dia nalevina tao Ambohimahatakatra, (misy fasana fahatsiarovana azy - ''cénotaphe'' - ao [[Alasora]]).

Nony nanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra azy ny fanjakany tany [[Amoronkay]]. Faly Andriamasinavalona fa nihitatra ny fanjakany, ka ho marik’izany dia navelany hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo, nirahany hampandry tany koa ary nomeny an-dRanavalotsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny ka ny zanak’izy ireo dia handova  ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady ka ny roa lahy dia nanjaka:

* Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nitondra ny fanjakany avaratry ny renirano Varahina, amin’Avaradrano (izany hoe Ivakiniadina-ankehitriny);
* Andriantsimitovifonamanjaka kosa tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay, ilany atsimon’ny renirano Varahina. Rehefa voazara roa toy izany ny fanjakany dia napetrany teo amin’ny vohitra kely, amoron’ny rano Varahina Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny, hanaramaso an’izy roalahy zanany, fa sady mahatakatra ny any avaratra  misy an’Andrianjakavololonandriana no mahatakatra manara-maso ny atsimo, misy Andriatsimitovifonamanjaka. Ka izany hono no nahazoan’ilay vohitra anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io, ampitan-drano atsimon’ny tananan’ i Mantasoa, dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana ka nilana andriana nifehy sy niandry, ka ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka mihitsy no napetrany teo ary mba hotsidihiny matetika koa.

Amin’ny lovantsofina dia misy Ranavalontsimitoviaminandriana roa, ny voalohany, ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka, taty Amoronkay-Vakinisisaony izay tantaraina eto, ary ny faharoa ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona, nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana, izay samy voalaza fa reniben’ izy telo mirahavavy vadin’ ny mpanjaka telolahy: Ramorabe vadin’Andriamananimerina, tao Ambohidratrimo, Rasahala vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo, Rasoherina na Rasoherimanantany vadin’Andriambelomasina tao Ambohimanga; izy ireo dia zanaka vavin-dRasoherina reniny, milevina ao Ambohimahatakatra. Samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina izy ireo. Samy mitana ny heviny koa ny mpitantara momba an’ireo Ranavalontsimitoviaminandriana roa, reniben-dRasoherina. Ka ny an’iza no marina ? Aoka hohajanona eto ny resaka momba izany fa tsy hisy farany, satria mety tsy ho takatry ny fahatsiarovana. 

Ilay Andriantsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany toy izao:

* Andrianantsantsa, tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra ihany ary koa loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-d[[Ranavalona III]];
* Andriamparantsabe, tao amoron’ i Varahina, loharanon’ny andriana amin’ i Mantasoa-Ambohimahatakatra;
* Andriamanitrandriana, loharanon’ny andriana amin’ i Miadamanjaka sy Lazaina.

Raha bangoina dia taranaka avy amin’Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalon-tsimitoviaminandriana, ireo andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra, ary nantsoina hoe « ny zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara dia ny andriana Razakamanana (1800 ?-1870 ?) no tompomenakely tao Ambohimahatakatra, nanorina an’ i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy ka ny vavy  atao hoe  Ratompo(arisoa) dia nanambady andriamasinavalona tany Marianina, vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ka ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>e8cg55ih1cfp4izm45vwzbhy7o6gew1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145330</id>
      <parentid>1145327</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T16:06:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ambohimahatakatra-Mantasoa */</comment>
      <origin>1145330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110457" sha1="ja5fui72x6uw5y14j3ik0wt2cq8ozf4" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanaka vavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjakan’ i Vohitrarivo-Tsinjoarivo, isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». 

Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. 

Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo.

Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy, lehilahy nalaza nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]]; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka :

* Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona I Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba.

Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! »

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>ja5fui72x6uw5y14j3ik0wt2cq8ozf4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145334</id>
      <parentid>1145330</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T16:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Andramasina */</comment>
      <origin>1145334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110466" sha1="3v1mdzug7lj00mfshh9m7wtw8oh3bw4" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka koa ny vohitra fonenan’ny Andriamasinavalona ao Marovatana:

* Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe;
* Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe;
* Antanjondroa (misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka), Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, Fiakarana, sns …).

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>3v1mdzug7lj00mfshh9m7wtw8oh3bw4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145335</id>
      <parentid>1145334</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T16:17:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Marovatana */</comment>
      <origin>1145335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110478" sha1="p0hsmf879x2024tbgo4q0uppslzoej3" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Vohitra kely toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny [[Betsimitatatra]], andrefan’[[Ambohitrimanjaka]] ary atsinanan’Ampangabe ity Anosimanjaka ity.

Ranavalontsimitoviaminandriana, zanaka faravavin'Andriamasinavalona, mpanjaka (tsy  azo afangaro mihitsy amin’ilay mitovy anarana aminy izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina) no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga niova ho Anosimanjaka. Ny mampalaza azy dia Ranavalontsimitoviaminandriana, antsoina koa hoe Inenibe, izay heverina sy inoan’ny ankamaroan’ny olona fa manana hasina manokana, araka ilay tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny [[Alasora]] ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka, teny ambony ravitatamo …, sy ny fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo mangatam-pitahiana aminy. Tsy hamerina izany tantara izany  eto akory na hitondra adihevitra ny amin’izany fa ny tiana ho fantatry ny mpamaky dia i Ranavalontsimitoviaminandriana no isan’ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina taorian’izy efa-dahy nanjaka, zanak’Andriamasinavalona. 

* Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka ka ny iray tampo aminy dia: 
* Andriantomponimerina, mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] (ilay naditra) sy
* Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) nitoetra teny Ambohijanakandriana – Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, rain’Andrianampoinimerina. Niteraka 9 mianadahy (4 vavy, 5 lahy) izy. Izy dimy lahy no niavin’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka antsoina hoe Zanadranavalona.

Ny efa-bavy kosa dia:

1- Ratomponimerimanjaka vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo;

2- Ramanitrandriatsimitovy natao koa hoe Rasoherina reniny, nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana niteraka an i:

- Ramorabe, vadin’Andriamananimerina ny mpanjakan’Ambohidratrimo, niavin’ny zanak’andriamanjaka rehetra avy ao;

- Rasoherina, vadin’Andrimbelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina araka ny tenin’Andrianampoinimerina hoe : « Avy amin’ny tera-dRasoherina irery no angalana izay hanjaka »;

3- Rapapangosasakinivorona, tao Ambohimitsimbina, niteraka an’ i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina, mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao, toa an’Andrianambotsimarofy;

4- Razakanavalondralambo, loharano niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana-Ivato, isan’ny Zanadranavalona. Ny mampalaza koa an’Anosimanjaka dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny [[Alahamady]], manaraka ny fomba teo aloha, araka ny hafatra napetrak’ i Nenibe.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>p0hsmf879x2024tbgo4q0uppslzoej3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145336</id>
      <parentid>1145335</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T16:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Anosimanjaka */</comment>
      <origin>1145336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110696" sha1="4pnu18sq9qpviedwblcr4hsug7c50tt" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# '''Ratomponimerimanjaka''': vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# '''Ramanitrandriatsimitovy''' (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# '''Rapapangosasakinivorona''': nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# '''Razakanavalondralambo''': izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny havany izay nanjaka tany Vakinankaratra nantsoina koa hoe fanjakan’Andrantsay (anarana renirano) fahiny, dia andriana avy aty Imerina ihany ka izany no antony nampidiran’Andrianampoinimerina an’ i Andrantsay ho isan’ny [[Merina]]  satria vahoaka merina ny ankamaroan’ny mponina tao ankoatry ny tompontany.

Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny Ramanjaka sy Ramanalina no loharano niavian’ireo mpanjaka tao Andratsay ([[Vakinankaratra]]). Havana akaikin’Andriampanarivofonamanjaka tao Ifanongoavana ihany  izy ireo na mety ho iraitampo aminy mihitsy aza fa samy taranaka avy amin’Andrianamponga II, anadahin-d[[Rafohy]], zana-d[[Rangita]] Trimovavavy, koa andriana merina izany. Nifanila vodirindrina ny fanjakan’izy roa tonta, Ifanongoavana atsimo, Vatodrangy-Ambohidranadrambo, atsinanan’Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano.

Fony Andriamasinavalona nanjaka, dia niainga Andriampanarivofonamanjaka niakatra taty Antananarivo hanoa. Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa dia tsy nahatoky loatra an’Andriamasinavalona ka tsy nanaiky ny hanoa fa naleony nifindra monina; nilaozany ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan’Andriampanarivo tato aoriana.

Rahefa niainga izy ireo dia nentiny niaraka taminy ny filohan’ny vahoakany sasany ([[hova]]  sy menakely), ny [[angaralahy]], ny mpanompo ka nandray ny lalana mianatsimo, nanaraka ny moron’ ala atsinanana, satria tsy nisy olona nanelingelina fa mbola efitra ny toerana. Nivezivezy ela ihany izy ireo nitady toerana honenana: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron’ny renirano [[Onive]], nandalo an’ i Vontovorona, ary farany tody  tany amin’ny faritry ny renirano [[Andrantsay (renirano)|Andrantsay]] sy [[Betafo]], izay efa nisy ny [[vazimba]] Radobay. Nalainy ho sakaiza nefa nofitahan’Andrianony  sy novonoiny ity vazimba ka nalainy avokoa ny [[ody]] sy ny [[Sampy (malagasy)|sampiny]], dia azo mora foana ilay faritany ka nanjakany am-piadanana.

Nony taty aoriana, efa niorina ny fanjakana dia nifampizara izy telo mianadahy:  

* Ramanalina vavy lasa nirintona nankany Fisakana fa tezitra sy nalahelo tamin’ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana. Andrianony sy Ramanjaka sisa nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa koa:

- Ramanjaka nifidy ny ilany antsinanana, fa toa mandrimandry ny tany: tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina; 

- Andrianony nahazo ny ilany andrefana, somary mafampana fa akaikin’ny sakalava, ary nanorim-ponenanan tao Fiva (Fivavahana). 

Zato taona mahery kely taty aoriana rehefa naka an’ i Vakinankaratra Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza, izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka no novantaniny. Izy roa lahy ireo dia tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa, ka tsy nesorin’[[Andrianampoinimerina]] tamin’ny fanjakany, ary nataony isan’ny andriamasinavalona, izy ireo sy ny taranany. 

Andriamanalinibetsileo kosa, taranak’Andrianony dia tsy nanaiky fa nanohitra sy namaky ady tamin’Andrianampoinimerina, ka nony ela resy dia novonoina ary nofoanana ny vohitra nisy azy. Ny zanany Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana anefa dia nanaiky mangina ary toa namadika an-drainy mihitsy aza; dia nomen’Andrianampoinimerina fanjakana ihany izy ireo ary Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana, ka niteraka an-dRamboasalama, izay zaza saika hampanjakain-d[[Ranavalona I]], rahavavin-dreniny, handimby azy. 

Andriantsileondrafy zanak’Andrianonitomponitany tao Betafo no natao lehiben’ ny andriana amin’ i Vakinankaratra manontolo ary izao avy ireo Andriamasinavalona, tompomenakely tao Vakinakaratra, avaratr’ i Mania: 

* Andrianonitomponitany, tao Betafo; 
* Andriamanalina tao [[Manandona]]; 
* Andriamasindraibe, tao [[Antsirabe]]; 
* Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo; 
* Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina.

Ranavalona anabavin’Andriandahimbolamena, tompomenakely tao Ambohijanaka-Vakinisisaony dia nanambady an’Andriamanalina, mpanjaka tao Manandona (Ambohiponana), zanak’Andriamasindraibe ihany, isan’ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra: izany no nisian’ny fihavanana akaiky amin’ny  andrianan’Ambohijanaka sy Manandona. 

Rehefa azo sy nanaiky i Vakinankaratra, dia nampiana an’ireo fanjakana rehetra tamin’ny vakin’ i Mania sy Vakin’ i Matsiatra, hatrany Tsienimparihy atsimo satria ireo mpanjaka izay nanaiky ny hanoa an’Andrianampoinimerina dia nijanona ho mpanjaka teo amin’ ny fanjakany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely Ireo nanohitra ka resy dia nalaina ny fanjakany natao « Menabe » fehezin’Antananarivo mivantana na natambatra amin’ ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. 

Ireto izy ireo:  

* Fisakana, fanjakan-dRarivoekembahoaka, nanohitra ka resy: niala tamin’ny fanjakany;
* Manandriana, fanjakan’Andrianatara, nanoa, ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Isandra, fanjakan-dRajoakarivony, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Ilalangina, fanjakan’Andriambavizanaka, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany;
* Itsienimparihy, fanjakan-dRarivoarindrano, nanoa ka nijanona amin’ny fanjakany ihany. Midadasika tokoa ny faritr' i Vakinankaratra  fa ny farany avaratra dia Rangaina - Onive (Antanifotsy) ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala, ny andrefana ny fanjakan'ny [[Sakalava]] Menabe. Nizara roa i Vakinankaratra dia:

* Ny Andafiatsimonimatsiatra: Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra;
* Ny Andafiavaratrimatsiatra - Manandriana (hatreo Ivato no mianatsimo);
* Ambohitsimanova atsinanana: hatreo Ambohijafy miatsinanana hatrany amin’ny Zafimaniry, hatreo Rangaina-Onive mianatsimo ka hatrany Ivato;
* Ambohitsimanova andrefana: Ambohijafy miakandrefana hatrany an-tsakalava. Betafo ihany anefa no foiben’ i Vakinakaratra manontolo.

Rehefa vita Vakinakaratara manontolo dia nitodi-doha nianavaratra nody ny tafika; nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan’Ambatolampy ankehitriny, amoron’ i Onive) dia nitodika tamin’ireo zana-dRangorinimerina fito lahy Andrianampoinimerina satria izy ireo no tena nifikitra sy nanao izay ahazoana an’ i Vakinakaratra tamin’ny tetika sy tamin’ny fifampiraharahana na tamin’ny ady ka nahafam-po ny andriamanjaka ary novaliany soa. Dia nomeny azy ireo ho menakely sy ifampizaran’izy ireo ny tany teo anelanelan’ i Vakinankaratra sy Ambodirano ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava no mianatsimo hatrany Rangaina-Antanifotsy, ka ipetrahan’ireo taranany hatramin’izao.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>4pnu18sq9qpviedwblcr4hsug7c50tt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145337</id>
      <parentid>1145336</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T16:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vakinankaratra */</comment>
      <origin>1145337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110983" sha1="qsoq3btuvi32jcmsgj6qdzksv19wnnf" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# '''Ratomponimerimanjaka''': vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# '''Ramanitrandriatsimitovy''' (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# '''Rapapangosasakinivorona''': nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# '''Razakanavalondralambo''': izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely, andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>qsoq3btuvi32jcmsgj6qdzksv19wnnf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145338</id>
      <parentid>1145337</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T16:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Betafo */</comment>
      <origin>1145338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111009" sha1="e3zge47tbvkl5arvwnai51ww8si9xbi" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# '''Ratomponimerimanjaka''': vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# '''Ramanitrandriatsimitovy''' (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# '''Rapapangosasakinivorona''': nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# '''Razakanavalondralambo''': izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Aiza moa no misy an’ i [[Vonizongo]]? Hatreo amin’ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan’ i Mahitsy no miakandrefana-avaratra, ka hatrany Andriba no faritra misy azy.

Mitovitovy amin’ny [[Distrikan'Ankazobe|distrikan’Ankazobe]] ankehitriny. Izany atao hoe Andriamisavalambo (I) izany no mpanjaka voalohany tany, niara-belona tamin-dRalambo sy Andrianjaka. Nalaza ho nahery nandeha izy izany, ka tanàna roa mifanalavitra dia tratrany indray andro, samy isaorany omby amin’ny andro [[Fandroan'Andriana|Fandroana]]. Ratsy fitondra vahoaka anefa izy ka tonga halan’ ny olona. Izy koa no voalaza fa nahita voalohany ny [[tangena]] ka nanorina ny fampinomana amin’io poizina io ho fitsarana, ka izay resy sy maty dia nobaboina ny fananany. Noho izany rehetra izany dia nangidy hoditra tamin’ny vahoaka Andriamisavalambo. Dia niainga Andrianentoarivo sy ny loholona 10 lahy sy vatan-dehilahy 40 sy vahoaka sasany ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an’Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ka novonoina tao Ambohitromby. Lasan’Andrianentoarivo ny fanjakany ary natao hoe Maromadinika ny vahoakany.

Raha nijery ny heniheny be teo andrefan’Antaninarivo Andrianjaka dia niloa-bava hoe: &lt;blockquote&gt;''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany  any ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nihady an’Ankadimbahoaka Andrianjaka, hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha ka izay no nanaovana azy hoe « Ankadimbahoaka ». Samy nanao avokoa ny [[Ambaniandro]] sy ny havan’andriana, ary nandraharaha teo [[Andriantompokoindrindra]] sy [[Andrianjaka]]. &lt;blockquote&gt;''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andriantompokoindrindra tamin’Andrianentoarivo. Ary nokapohin’Andriatompokoindrindra Andrianentoarivo, ka hoy izy taminy:&lt;blockquote&gt; ''«Ty tsy mba  mahavita ny anjarany ! »''&lt;/blockquote&gt;hoy izy. Nitomany Andrianentoarivo namaly: &lt;blockquote&gt;''« Vato ka ataoko ahoana ! »''&lt;/blockquote&gt; Kanjo hevitra iraisan’izy raolahy izany ny mba hanomezan’Andrianjaka an’ i Lohavohitra ho an’ Andrianentoarivo. Nony indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo sy ny vahoaka manaraka andriana. Ary hoy Andrianentoarivo tamin’Andrianjaka: &lt;blockquote&gt;''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! Honeno ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka;

&lt;blockquote&gt;''« Ary manao ahoana  ny vodihena ? Fandrao misy hadino ka mahadiso ? »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianentoarivo:&lt;blockquote&gt;''« Izay hanin’ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''&lt;/blockquote&gt; hoy Andrianjaka. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra. Ary taty aoriana indray dia niakatra taty Antaninarivo izy nangataka an’i Babay, dia hoy Andrianjaka:&lt;blockquote&gt;''« Lohavohitra lasan’ialahy ! Ka dia alain’ialahy indray Babay ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Ka fanjakanao ihany anie, hoy izy, tany ampandriko ho anao ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia nanao orimbato izy roa lahy teny Andringitra ho fanamafisana izany. Koa rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo dia  nampanaiky an’ i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy Andrianentoarivo dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara ho roa an’ i Vonizongo ho atsimo sy avaratra. Ny taranak’izy roa lahy ireo no tompom-bodivona sy menakely tamin’iny faritra avaratra-andrefan’Imerina iny.

Ary nony tamin’ny andron’[[Andrianampoinimerina]] nampandry an’ i Marovatana-Ambohidratrimo, dia tonga tamin’ny nahim-pony ny iraka avy amin’ireo terak’Andrianentoarivo-Vonizongo nilaza tamin’Andrianampoina nanao hoe: « Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »

Dia faly ny mpanjaka ka ho valin’ny faneken’izy ireo dia tsy nesoriny fa napetrany tamin’ny vodivona nisy azy ireo tsirairay avy; ary ireo zanak’Andrianentoarivo nataony ho isan’ny Andriamasinavalona, nomeny elomena isan-dahy. Nozarainy folo araka ny isany i Vonizongo ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan’ny filohany tamin’izany. 

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>e3zge47tbvkl5arvwnai51ww8si9xbi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145339</id>
      <parentid>1145338</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T16:47:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vonizongo */</comment>
      <origin>1145339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111180" sha1="b9putsms6xxm41rbttb62guuvuuq2mk" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# '''Ratomponimerimanjaka''': vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# '''Ramanitrandriatsimitovy''' (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# '''Rapapangosasakinivorona''': nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# '''Razakanavalondralambo''': izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka mihitsy ny vohitra nisy ny terak’Andrianentoarivo, Andriamasinavalona amin’ny Vonizongo saingy tsy dia nisy nahazoana tantara firy ary efa lasa haolo aza ny sasany na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara kely dia Ambohimirimo, ao amin’ny zarantanin’ i Tsaravoninahitra. 

Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala tazana ery andafy andrefana atsimon’ i Mahitsy (Lalam-pirenena faha-4) ampitan’ny renirano Moriandro.

Andriandambofontany nitondra an’ i Tsaravoninahitra no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin’ny andron’Andrianampoina; ary izy sy ny razany: Andriampitsaikarivo, Raoniambato ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao.

Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoina teny Rasoamananoro zanany, reni-dRamasy. Nony niamboho anefa [[Radama I]] tato aoriana dia natolo-d[[Ranavalona I]] ho an-dRamboasalama zana-drahavaviny Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin’ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zana-dRamboasalama dia manana fasana ao ilevenan’ny taranany. Nisy rova sy lapa tsara tarehy tao, hono, misy amontana sy aviavy ka nahaloa-bolana ny ntaolo hoe: &lt;blockquote&gt;''« Mananjara izay monina ao »'';

koa izay no niavian’ny anarany ankehitriny hoe « Mananjara ».&lt;/blockquote&gt;

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>b9putsms6xxm41rbttb62guuvuuq2mk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145341</id>
      <parentid>1145339</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T16:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ambohimirimo */</comment>
      <origin>1145341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111312" sha1="n72m9bmqxw1wn56a8ayn37ozkr565d0" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# '''Ratomponimerimanjaka''': vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# '''Ramanitrandriatsimitovy''' (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# '''Rapapangosasakinivorona''': nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# '''Razakanavalondralambo''': izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Tsy natao isan-toko fa natambatra manontolo amin'Ankibonimerina 4-toko ka dia niray Imerina sy Imamo. 

Andriambahoaka rainy no mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo ary Manazary no renivohitra. Andriambahoaka II na Andriambahoakafovoanitany, zanany, izay niara-belona  tamin’Andriamasinavalona  no nandimby azy ka nanorina ny renivohitra tao Amboniazy, nosy kely eo atsinanan’ny farihin’[[Itasy (farihy)|Itasy]], izay misy ny fasana ilevenany ankehitriny. Nizara roa Itasy tamin’izy niamboho:

* Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) nanjakan’Andriampivoanandriamanitra, zanany lahitokana);
* Imamo andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) nomeny an’Andriampanarifito, zanak’anabaviny.
Andriamarimampihovohovo, zafiafin’Andriampanarifito, nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin’[[Andrianampoinimerina]] nanafika farany an’Antananarivo dia lasan-ko babo ireo  zanaka  roa vavin’Andriamary, saika ho vadin’Andriamboatsimarofy tao Antananarivo. Navotan’Andrianampoinimerina anefa izy roa vavy ka nampanateriny tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ireo zanany voavotra, ary niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga, ka niantso ny vahoakany izy nilazany hoe: &lt;blockquote&gt;''«  Ambohimanga isika rehetra na hiafarana na hialohana !  »''&lt;/blockquote&gt;

Naniraka olona izy ho aty amin’Andrianampoinimerina hoe:&lt;blockquote&gt;''« Anao ny fanjakana, fa zanakao aho! Koa raha tsy ovanao amin’ny ipetrahana, dia toky no omeko anao ! »''&lt;/blockquote&gt;
Ka hoy Andrianampoinimerina namaly: &lt;blockquote&gt;''« Sitraka sy telina izany ! Matokia kosa ianao, fa tsy ovako amin’izay tany ipetrahanao ianao…»''&lt;/blockquote&gt;
Taty aorina niainga Andriamary, niakatra aty Ambohimanga, nielo mena narahin’ny vahoaka, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe: ka hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Iza kosa io mielo mena io ? Fahavalo sa avy hanatsara ny tany ? Handeha hanatona eny aho fa tsy misy tompon’ny elomena fa izaho no tompony. »'' &lt;/blockquote&gt;

Dia nandeha Andrianampoinimerina nilanja basy, ka nony teo antenatenany, dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Apetraho ny basin’ialahy, fa vita ny fanjakan’ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt; Dia napetrak’Andrianampoinimerina ny basiny dia hoy izy:

&lt;blockquote&gt;''« Ho avy hanatsara ny fanjakako ialahy ? »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Izany no nitondrako ity elo ity, hoy Andriamary, hampandry ny fanjakan’ialahy, dia matokia ialahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;''« Lehilahy manao soa ahy ianao Andriamary !, hoy Andrianampoina...., haniraka olona isika avy any andrefana sy avy atsinanana, ka izay ifanenany, ny andrefana anao ary ny atsinanana ahy ! »''&lt;/blockquote&gt;

Ary efa samy nampandry tany izy roa lahy taty aoriana dia hoy Andriamary:

&lt;blockquote&gt;''« Matokia Andrianampoinimerina, fa na iza hivadika na iza hivadika, izaho tsy mba manam-pamadihana mandrakizay doria…! »'' &lt;/blockquote&gt;

* Raha manao izany ialahy, hoy Andrianampoina, tsy mba ovako ny fitiavako an’ialahy mandrakizay doria; fa an’izay naterak’ialahy na zafiafin’ialahy i Mamo mandrakizay doria ! Ary aza malahelo momba ahy fa tsy ataoko resy lanja nohon’ny sasany !...». Dia  nampifanambadiana ny zanak’izy roa lahy sy ny fianakaviana roa tonta.

Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy tao Imamo atsinanana kosa nanondro basy nanohitra an’Andrianampoinimerina; tsy nety nanoa nefa resy ka novonoina. Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanak’izy roalahy ireo anefa tonga nanaiky an’Andrianampoinimerina ka tsy novany sata; rehefa azo Imamo atsinanana dia nakambana amin’Ambodirano sy Marovatana tato aoriana. Ny taranak’Andriamary irery ihany no natao « Zazamarolahy », fa ny sisa dia  nijanona ho Andriamasinavalona.

Nifamatotra ara-panambadiana Imerina sy Imamo ka natao ho iray ihany: 

* [[Radama Voalohany|Radama]] nanambady an’ i Ravao sy Ramoma, zanak’Andriamary (Ravao nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka taty aoriana);
* Rabodosahondra anabavin-dRadama nanambady an-dRatefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary;
* Ratsiadala, anabavin-dRadama nanambady an-dRahanety, zanak’Andriamarobasy;
* Razaka Ratrimo, zanak’anabavin’Andriamary nanambady an-dRamasindrazana ka niteraka an-dRamoma (mianadahy avy) na [[Ranavalona II]] mpanjaka.

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>n72m9bmqxw1wn56a8ayn37ozkr565d0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145342</id>
      <parentid>1145341</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T16:57:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imamo */</comment>
      <origin>1145342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110764" sha1="n4j284t2fxh92chgd8ij399p4byu452" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# '''Ratomponimerimanjaka''': vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# '''Ramanitrandriatsimitovy''' (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# '''Rapapangosasakinivorona''': nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# '''Razakanavalondralambo''': izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>n4j284t2fxh92chgd8ij399p4byu452</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145373</id>
      <parentid>1145342</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:55:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina */</comment>
      <origin>1145373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110766" sha1="3q6iharsmnvsos6yyt13s3jdza3cpg1" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# '''Ratomponimerimanjaka''': vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# '''Ramanitrandriatsimitovy''' (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# '''Rapapangosasakinivorona''': nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# '''Razakanavalondralambo''': izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>3q6iharsmnvsos6yyt13s3jdza3cpg1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145376</id>
      <parentid>1145373</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T20:00:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny taranak’Andriamasinavalona */</comment>
      <origin>1145376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110768" sha1="378ruisj9pfuqe7l7fptdia5z2wqcnk" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# '''Ratomponimerimanjaka''': vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# '''Ramanitrandriatsimitovy''' (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# '''Rapapangosasakinivorona''': nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# '''Razakanavalondralambo''': izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>378ruisj9pfuqe7l7fptdia5z2wqcnk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145377</id>
      <parentid>1145376</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T20:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa */</comment>
      <origin>1145377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110770" sha1="aeiqrs8cnouxq6lfqf7xx78rr988jpb" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;;&lt;nowiki/&gt;
* Andriamaroanaka, avy any Ambohitrandraina (Vakinankaratra), Andriamasindraibe, Antsirabe;
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana (Manandriana);
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]], tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga;
* Rarivoarindrano, avy any Ivohibato sy Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# '''Ratomponimerimanjaka''': vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# '''Ramanitrandriatsimitovy''' (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# '''Rapapangosasakinivorona''': nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# '''Razakanavalondralambo''': izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>aeiqrs8cnouxq6lfqf7xx78rr988jpb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145378</id>
      <parentid>1145377</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T20:26:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo */</comment>
      <origin>1145378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110757" sha1="69o1vvxgqd07t66werasedrh4bjexg0" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;;&lt;nowiki/&gt;
* Andriamaroanaka, avy any Ambohitrandraina (Vakinankaratra), Andriamasindraibe, Antsirabe;
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana (Manandriana);
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]], tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga;
* Rarivoarindrano, avy any Ivohibato sy Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# '''Ratomponimerimanjaka''': vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# '''Ramanitrandriatsimitovy''' (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# '''Rapapangosasakinivorona''': nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# '''Razakanavalondralambo''': izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>69o1vvxgqd07t66werasedrh4bjexg0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145379</id>
      <parentid>1145378</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T20:27:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ambatofisaorana */</comment>
      <origin>1145379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110760" sha1="taigacd2ex22zxplh5dwknb9quf9b19" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;;&lt;nowiki/&gt;
* Andriamaroanaka, avy any Ambohitrandraina (Vakinankaratra), Andriamasindraibe, Antsirabe;
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana (Manandriana);
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]], tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga;
* Rarivoarindrano, avy any Ivohibato sy Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talatan'i Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# '''Ratomponimerimanjaka''': vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# '''Ramanitrandriatsimitovy''' (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# '''Rapapangosasakinivorona''': nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# '''Razakanavalondralambo''': izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>taigacd2ex22zxplh5dwknb9quf9b19</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145380</id>
      <parentid>1145379</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T20:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ambohimahatakatra (Mantasoa) */</comment>
      <origin>1145380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110762" sha1="kz2fj10t2wp9131v5snz2ee3qcpy44o" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;;&lt;nowiki/&gt;
* Andriamaroanaka, avy any Ambohitrandraina (Vakinankaratra), Andriamasindraibe, Antsirabe;
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana (Manandriana);
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]], tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga;
* Rarivoarindrano, avy any Ivohibato sy Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talatan'i Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay) (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# '''Ratomponimerimanjaka''': vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# '''Ramanitrandriatsimitovy''' (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# '''Rapapangosasakinivorona''': nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# '''Razakanavalondralambo''': izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>kz2fj10t2wp9131v5snz2ee3qcpy44o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145381</id>
      <parentid>1145380</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T20:30:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Antsahadinta */</comment>
      <origin>1145381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110758" sha1="f5kbogxreqk2jtcyfxi5ohukx399hlw" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;;&lt;nowiki/&gt;
* Andriamaroanaka, avy any Ambohitrandraina (Vakinankaratra), Andriamasindraibe, Antsirabe;
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana (Manandriana);
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]], tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga;
* Rarivoarindrano, avy any Ivohibato sy Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talatan'i Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay) (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# '''Ratomponimerimanjaka''': vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# '''Ramanitrandriatsimitovy''' (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# '''Rapapangosasakinivorona''': nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# '''Razakanavalondralambo''': izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao amin'ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>f5kbogxreqk2jtcyfxi5ohukx399hlw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145382</id>
      <parentid>1145381</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T20:32:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Antsahadinta */</comment>
      <origin>1145382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110765" sha1="nof47hqvl9jj9jao2656loqo4k7sypk" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;;&lt;nowiki/&gt;
* Andriamaroanaka, avy any Ambohitrandraina (Vakinankaratra), Andriamasindraibe, Antsirabe;
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana (Manandriana);
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]], tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga;
* Rarivoarindrano, avy any Ivohibato sy Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talatan'i Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay) (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# '''Ratomponimerimanjaka''': vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# '''Ramanitrandriatsimitovy''' (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# '''Rapapangosasakinivorona''': nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# '''Razakanavalondralambo''': izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao amin'ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany. Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy ny havany, sy tao Isoananjakana (Anosizato).  

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>nof47hqvl9jj9jao2656loqo4k7sypk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145383</id>
      <parentid>1145382</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T20:35:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Antsahadinta */</comment>
      <origin>1145383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110761" sha1="oluh31jwflkj69f4c4bfax3k4folh75" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;;&lt;nowiki/&gt;
* Andriamaroanaka, avy any Ambohitrandraina (Vakinankaratra), Andriamasindraibe, Antsirabe;
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana (Manandriana);
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]], tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga;
* Rarivoarindrano, avy any Ivohibato sy Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talatan'i Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay) (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# '''Ratomponimerimanjaka''': vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# '''Ramanitrandriatsimitovy''' (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# '''Rapapangosasakinivorona''': nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# '''Razakanavalondralambo''': izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao amin'ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany. Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy ny havany, sy tao Isoananjakana (Anosizato).  

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra. Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.   

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>oluh31jwflkj69f4c4bfax3k4folh75</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145384</id>
      <parentid>1145383</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T20:35:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Antsahadinta */</comment>
      <origin>1145384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110756" sha1="jyy3wn4shcrlx6h3zx4csamt4iooxzg" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;;&lt;nowiki/&gt;
* Andriamaroanaka, avy any Ambohitrandraina (Vakinankaratra), Andriamasindraibe, Antsirabe;
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana (Manandriana);
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]], tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga;
* Rarivoarindrano, avy any Ivohibato sy Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talatan'i Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay) (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# '''Ratomponimerimanjaka''': vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# '''Ramanitrandriatsimitovy''' (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# '''Rapapangosasakinivorona''': nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# '''Razakanavalondralambo''': izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao amin'ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra. Hoy ny tononkira:   

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany. Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy ny havany, sy tao Isoananjakana (Anosizato).  

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra. Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.   

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>jyy3wn4shcrlx6h3zx4csamt4iooxzg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145385</id>
      <parentid>1145384</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T20:36:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Antsahadinta */</comment>
      <origin>1145385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110761" sha1="egabrib8nzuzfgnk7auk4khqk73b1cn" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;;&lt;nowiki/&gt;
* Andriamaroanaka, avy any Ambohitrandraina (Vakinankaratra), Andriamasindraibe, Antsirabe;
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana (Manandriana);
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]], tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga;
* Rarivoarindrano, avy any Ivohibato sy Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talatan'i Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay) (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# '''Ratomponimerimanjaka''': vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# '''Ramanitrandriatsimitovy''' (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# '''Rapapangosasakinivorona''': nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# '''Razakanavalondralambo''': izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao amin'ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.    

Hoy ny tononkira:   

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany. Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy ny havany, sy tao Isoananjakana (Anosizato).  

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra. Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.   

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>egabrib8nzuzfgnk7auk4khqk73b1cn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145386</id>
      <parentid>1145385</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T20:41:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37361-07</username>
        <id>40166</id>
      </contributor>
      <comment>/* Anosimanjaka */</comment>
      <origin>1145386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110737" sha1="5wsqy6y9fu9x236pg7f5c50fagljwjl" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;;&lt;nowiki/&gt;
* Andriamaroanaka, avy any Ambohitrandraina (Vakinankaratra), Andriamasindraibe, Antsirabe;
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana (Manandriana);
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]], tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga;
* Rarivoarindrano, avy any Ivohibato sy Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talatan'i Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay) (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# Ratomponimerimanjaka: vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# Ramanitrandriatsimitovy (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# Rapapangosasakinivorona: nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# Razakanavalondralambo: izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao amin'ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.    

Hoy ny tononkira:   

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany. Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy ny havany, sy tao Isoananjakana (Anosizato).  

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra. Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.   

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>5wsqy6y9fu9x236pg7f5c50fagljwjl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ismaël Traoré</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198073</id>
    <revision>
      <id>1145533</id>
      <parentid>757601</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:26:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="522" sha1="8c4rk57427gjn01yq5rr0prpmh03puq" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Ismael Traore Arnautovic 9239.JPG
|anarana=Ismaël Traoré
|teraka=18 Aogositra 1986
|maty= 
|firenena={{Frantsa}}, {{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Ismaël Traoré''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Frantsa]] sy [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 18 Aogositra 1986 tao [[Paris]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Traoré, Ismael}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1986]]</text>
      <sha1>8c4rk57427gjn01yq5rr0prpmh03puq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moïse Brou Apanga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198178</id>
    <revision>
      <id>1145515</id>
      <parentid>761378</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="470" sha1="d6f6c70rre76efopwyjkeyzh4nj4we8" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Moïse Brou Apanga
|teraka=4 Febroary 1982
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Moïse Brou Apanga''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 4 Febroary 1982 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Apanga, Moîse Brou}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1982]]</text>
      <sha1>d6f6c70rre76efopwyjkeyzh4nj4we8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Djakaridja Koné</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198190</id>
    <revision>
      <id>1145468</id>
      <parentid>754530</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:35:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="460" sha1="dhs63n0mzyxkhclaah01eh0kaqg96hn" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Djakaridja Koné
|teraka=22 Jolay 1986
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Djakaridja Koné''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 22 Jolay 1986 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Koné, Djakaridja}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1986]]</text>
      <sha1>dhs63n0mzyxkhclaah01eh0kaqg96hn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Éric Tié Bi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198212</id>
    <revision>
      <id>1145484</id>
      <parentid>767005</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="448" sha1="5ka5k2maayit7o56k0dsybo5dgnmrno" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Eric Tie Bi.JPG
|anarana=Éric Tié Bi
|teraka=20 Jolay 1990
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Éric Tié Bi''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 20 Jolay 1990

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Tié Bi, Eric}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1990]]</text>
      <sha1>5ka5k2maayit7o56k0dsybo5dgnmrno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brice Dja Djédjé</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198273</id>
    <revision>
      <id>1145534</id>
      <parentid>752591</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="504" sha1="1g0cdzocfy7a8zae3tsun3ga4u4tc7o" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Brice Dja Djédjé.jpg
|anarana=Brice Dja Djédjé
|teraka=23 Desambra 1990
|maty= 
|firenena={{Frantsa}}, {{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Brice Dja Djédjé''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Frantsa]] sy [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 23 Desambra 1990

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Dja Djédjé, Brice}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 199]]</text>
      <sha1>1g0cdzocfy7a8zae3tsun3ga4u4tc7o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145535</id>
      <parentid>1145534</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:27:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="505" sha1="cnd3i1t5vkv2bn8hngkwhb8smhkikgo" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Brice Dja Djédjé.jpg
|anarana=Brice Dja Djédjé
|teraka=23 Desambra 1990
|maty= 
|firenena={{Frantsa}}, {{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Brice Dja Djédjé''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Frantsa]] sy [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 23 Desambra 1990

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Dja Djédjé, Brice}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1990]]</text>
      <sha1>cnd3i1t5vkv2bn8hngkwhb8smhkikgo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lacina Traoré</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198292</id>
    <revision>
      <id>1145475</id>
      <parentid>759106</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:38:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="470" sha1="4p8vzx7sg1x6jyourett0wzmhp6swpt" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Lacina Traoré 19.jpg
|anarana=Lacina Traoré
|teraka=20 Mey 1990
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Lacina Traoré''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 20 Mey 1990 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Traoré, Lacina}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1990]]</text>
      <sha1>4p8vzx7sg1x6jyourett0wzmhp6swpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gérard Gnanhouan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198351</id>
    <revision>
      <id>1145450</id>
      <parentid>756670</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="521" sha1="d15n2vyeutwx9m21hkfbkue9cq5hej2" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Gnanhouan 006.jpg
|anarana=Gérard Gnanhouan
|teraka=12 Febroary 1979
|maty= 
|firenena={{Frantsa}}; {{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Gérard Gnanhouan''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Frantsa]] sy [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 12 Febroary 1979 tao [[Côte d'Ivoire]]

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Gnanhouan, Gérard}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1974]]</text>
      <sha1>d15n2vyeutwx9m21hkfbkue9cq5hej2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145454</id>
      <parentid>1145450</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:26:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="521" sha1="t3m71sxwdg1fo0lalqk2oy64v8s3p2s" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Gnanhouan 006.jpg
|anarana=Gérard Gnanhouan
|teraka=12 Febroary 1979
|maty= 
|firenena={{Frantsa}}; {{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Gérard Gnanhouan''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Frantsa]] sy [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 12 Febroary 1979 tao [[Côte d'Ivoire]]

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Gnanhouan, Gérard}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1979]]</text>
      <sha1>t3m71sxwdg1fo0lalqk2oy64v8s3p2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kanga Akalé</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198357</id>
    <revision>
      <id>1145478</id>
      <parentid>758636</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="467" sha1="lq6f3mor6b5vgrb27cpkvoalxinx84m" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Kanga Akale 2011.jpg
|anarana=Kanga Akalé
|teraka=7 Martsa 1981
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Kanga Akalé''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 7 Martsa 1981 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Akalé, Kanga}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1981]]</text>
      <sha1>lq6f3mor6b5vgrb27cpkvoalxinx84m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Didier Drogba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198435</id>
    <revision>
      <id>1145489</id>
      <parentid>1144186</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:48:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1421" sha1="pfu5dr0ty8qyio275kl1rccm424rt9m" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Didier Drogba 9279.JPG
|anarana=Didier Drogba
|teraka=11 Martsa 1978
|maty= 
|firenena={{Frantsa}},  {{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Didier Drogba''' (teraka tamin'ny 11 martsa 1978 tao [[Abidjan]], {{Côte d'Ivoire}}), mpilalao baolina kitra iraisam-pirenena Ivoariana izy izay nilalao ho mpanafika afovoany. Heverina ho iray amin'ireo mpanafika [[Afrika]]na tsara indrindra teo amin'ny tantara izy ary iray amin'ireo mpilalao tsara indrindra tamin'ny androny.

Nandresy tamin'ny Champions League tamin'ny taona 2012 niaraka tamin'ny [[Chelsea FC]] izy, ary koa ny anaram-boninahitra ''Premier League'' efatra (2005, 2006, 2010, 2015) ary ''FA Cup'' efatra (2007, 2009, 2010, 2012) niaraka tamin'ny klioban'i [[Londona]].
 
Indroa izy no mpilalao nahafaty baolina betsaka indrindra tao amin'ny Premier League (2007, 2010) ary voatendry ho Mpilalao Vahiny Mendrika Indrindra tamin'ny taona 2003 tao amin'ny France Football. Nahazo lalao in-106 i Drogba ary nahafaty baolina 66 ho an'ny ekipam-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] ary nandray anjara tamin'ny fiadiana ny amboara eran-tany telo (2006, 2010, ary 2014). Nisotro ronono tsy hilalao intsony izy.

== Jereo koa ==

{{commonscat}}

{{CLEFDETRI:Drogba, Didier}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra frantsay]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1978]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]</text>
      <sha1>pfu5dr0ty8qyio275kl1rccm424rt9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jürgen Klinsmann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198487</id>
    <revision>
      <id>1145571</id>
      <parentid>1086527</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:43:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="603" sha1="79ik36owfnjhapr48akb7buu296srr6" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Trainer Klinsmann.JPG
|anarana=Jürgen Klinsmann
|teraka=30 Jolay 1964
|maty= 
|firenena=Alemaina
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Jürgen Klinsmann''' dia mpilalao baolina kitra ary mpanazatra nasionaly alemà mizaka ny zom-pirenen'i [[Alemaina]] teraka ny 30 Jolay 1964.

==Klioba==
[[Stuttgarter Kickers]], [[VfB Stuttgart]], [[Inter Mian]], [[Bayern München]]

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra alemainy]]
[[Sokajy:mpanazatra baolina kitra nasionaly alemà]]
[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra nasionaly alemà]]</text>
      <sha1>79ik36owfnjhapr48akb7buu296srr6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145577</id>
      <parentid>1145571</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="605" sha1="d1iyg2xjxadpn4af4vttlfkxcatx700" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Trainer Klinsmann.JPG
|anarana=Jürgen Klinsmann
|teraka=30 Jolay 1964
|maty= 
|firenena=Alemaina
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Jürgen Klinsmann''' dia mpilalao baolina kitra ary mpanazatra nasionaly alemà mizaka ny zom-pirenen'i [[Alemaina]] teraka ny 30 Jolay 1964.

==Klioba==
[[Stuttgarter Kickers]], [[VfB Stuttgart]], [[Inter Milano]], [[Bayern München]]

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra alemainy]]
[[Sokajy:mpanazatra baolina kitra nasionaly alemà]]
[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra nasionaly alemà]]</text>
      <sha1>d1iyg2xjxadpn4af4vttlfkxcatx700</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Serge Aurier</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198582</id>
    <revision>
      <id>1145496</id>
      <parentid>794025</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:53:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="511" sha1="cciujiaffdfq04id82opqz4b0dyyaek" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=PSG-Shakhter15_(3).jpg
|anarana=Serge Aurier
|teraka=24 Desambra 1992
|maty= 
|firenena={{Frantsa}}, {{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Serge Aurier''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Frantsa, Côte d'Ivoire]] teraka ny 24 Desambra 1992 tao [[Paris Saint-Germain]].

== Jereo koa ==
{{commonscat}}

{{CLEFDETRI:Aurier, Serge}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1978]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]</text>
      <sha1>cciujiaffdfq04id82opqz4b0dyyaek</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145498</id>
      <parentid>1145496</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:54:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="511" sha1="02v519jxia7rgpv9xvl8n1y1k1jqfka" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=PSG-Shakhter15_(3).jpg
|anarana=Serge Aurier
|teraka=24 Desambra 1992
|maty= 
|firenena={{Frantsa}}, {{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Serge Aurier''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Frantsa, Côte d'Ivoire]] teraka ny 24 Desambra 1992 tao [[Paris Saint-Germain]].

== Jereo koa ==
{{commonscat}}

{{CLEFDETRI:Aurier, Serge}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1992]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]</text>
      <sha1>02v519jxia7rgpv9xvl8n1y1k1jqfka</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145509</id>
      <parentid>1145498</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:06:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="517" sha1="rmh9rohzrjzqwtqeb6q7shhcx9pvagy" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=PSG-Shakhter15_(3).jpg
|anarana=Serge Aurier
|teraka=24 Desambra 1992
|maty= 
|firenena={{Frantsa}}, {{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Serge Aurier''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Frantsa]] sy [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 24 Desambra 1992 tao [[Paris Saint-Germain]].

== Jereo koa ==
{{commonscat}}

{{CLEFDETRI:Aurier, Serge}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1992]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]</text>
      <sha1>rmh9rohzrjzqwtqeb6q7shhcx9pvagy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abdoulaye Meïté</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199815</id>
    <revision>
      <id>1145495</id>
      <parentid>1083774</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="535" sha1="1ao9vfnm7dgml4mq6ixgyhepmfnkdkt" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Abdoulaye Meïté
|teraka=6 Oktobra 1980
|maty= 
|firenena={{Frantsa}}, {{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Abdoulaye Meïté''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Frantsa]] sy [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 6 Oktobra 1980 tao [[Paris]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}

{{CLEFDETRI:Meïté, Abdoulaye}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1980]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra frantsay]]</text>
      <sha1>1ao9vfnm7dgml4mq6ixgyhepmfnkdkt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kolo Touré</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200228</id>
    <revision>
      <id>1145525</id>
      <parentid>758997</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:20:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="449" sha1="3a64x3injpzpqy5u3x3ivok6062tpw1" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Kolo Toure 8932.JPG
|anarana=Kolo Touré
|teraka=19 Martsa 1981
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Kolo Touré''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 19 Martsa 1981

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Touré, Kolo}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1981]]</text>
      <sha1>3a64x3injpzpqy5u3x3ivok6062tpw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Franck Semou</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200293</id>
    <revision>
      <id>1145510</id>
      <parentid>755789</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:09:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="525" sha1="3ddegtzlxqlhpfprxle8wy8p4yhf0b2" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Franck Semou
|teraka=25 Aogositra 1992
|maty= 
|firenena={{Danemarka}}, {{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Franck Semou''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Danemarka]] sy [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 25 Aogositra 1992 tao [[Kaopenagy]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}

{{CLEFDETRI:Semou, Franck}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1992]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra]]</text>
      <sha1>3ddegtzlxqlhpfprxle8wy8p4yhf0b2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Romaric N'Dri Koffi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200377</id>
    <revision>
      <id>1145514</id>
      <parentid>763735</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:14:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="482" sha1="jm51p4yu1m7xbaj4dsb14ycolpwzizf" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Romaric 2010.jpg
|anarana=Romaric N'Dri Koffi
|teraka=4 Jiona 1983
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Romaric N'Dri Koffi''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 4 Jiona 1983 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:N'Dri Koffi, Romaric}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1983]]</text>
      <sha1>jm51p4yu1m7xbaj4dsb14ycolpwzizf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lionel Bah</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200448</id>
    <revision>
      <id>1145523</id>
      <parentid>759524</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:19:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="430" sha1="dkwzcdg66oskxfu6n2eqaio7zmiwvi6" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Lionel Bah
|teraka=2 Febroary 1980
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Lionel Bah''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 2 Febroary 1980

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Bah, Lionel}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1980]]</text>
      <sha1>dkwzcdg66oskxfu6n2eqaio7zmiwvi6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Salomon Kalou</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200799</id>
    <revision>
      <id>1145520</id>
      <parentid>763989</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:17:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="462" sha1="46nmzr3mnegayxoejy5zavb3fv7jxkx" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Salomon Kalou 4716.jpg
|anarana=Salomon Kalou
|teraka=5 Aogositra 1985
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Salomon Kalou''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 5 Aogositra 1985

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Kalou, Salomon}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1985]]</text>
      <sha1>46nmzr3mnegayxoejy5zavb3fv7jxkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Donald-Olivier Sié</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200839</id>
    <revision>
      <id>1145530</id>
      <parentid>754585</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:23:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="469" sha1="6w13k77zwwh45kqlduro6dbgnyy1xkc" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Donald-Olivier Sié
|teraka=3 Aprily 1970
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Donald-Olivier Sié''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 3 Aprily 1970 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Sié, Donald-Olivier}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1970]]</text>
      <sha1>6w13k77zwwh45kqlduro6dbgnyy1xkc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yaya Touré</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200934</id>
    <revision>
      <id>1145518</id>
      <parentid>766587</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="439" sha1="4enzeqoodd9raw5kcuaifuqjx5zvgk8" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Yaya Touré.JPG
|anarana=Yaya Touré
|teraka=13 Mey 1983
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Yaya Touré''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 13 Mey 1983

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Touré, Yaya}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1983]]</text>
      <sha1>4enzeqoodd9raw5kcuaifuqjx5zvgk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emmanuel Eboué</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201063</id>
    <revision>
      <id>1145506</id>
      <parentid>755123</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="497" sha1="5prsvvt7jz9z9yfuz81h98hgw24rvpi" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Emmanuel EboueGS.JPG
|anarana=Emmanuel Eboué
|teraka=4 Jiona 1983
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}, {{Belzika}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Emmanuel Eboué''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire, Belzika]] teraka ny 4 Jiona 1983 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}

{{CLEFDETRI:Eboué, Emmanuel}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1983]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]</text>
      <sha1>5prsvvt7jz9z9yfuz81h98hgw24rvpi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zié Diabaté</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201228</id>
    <revision>
      <id>1145488</id>
      <parentid>766794</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:47:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="421" sha1="8xw2jns0pu4b0hoeuhufltn0azdjxhn" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Zié Diabaté
|teraka=2 Martsa 1989
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Zié Diabaté''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 2 Martsa 1989

== Jereo koa ==

{{CLEFDETRI:Diabaté, Zié}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1989]]</text>
      <sha1>8xw2jns0pu4b0hoeuhufltn0azdjxhn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mamadou Bagayoko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201232</id>
    <revision>
      <id>1145464</id>
      <parentid>759967</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:33:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="462" sha1="mff24t1rs8ikkg4kfmsntxnvx733enp" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Mamadou Bagayoko
|teraka=31 Desambra 1989
|maty= 
|firenena=Côte d'Ivoire
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Mamadou Bagayoko''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 31 Desambra 1989 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Bagayoko, Mamadou}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1989]]</text>
      <sha1>mff24t1rs8ikkg4kfmsntxnvx733enp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Didier Zokora</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201406</id>
    <revision>
      <id>1145469</id>
      <parentid>754442</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="478" sha1="beo7vk3u1lxlk7v7nydlqwbonduvt8m" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Didier Zokora 2011.jpg
|anarana=Didier Zokora
|teraka=14 Desambra 1980
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Didier Zokora''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 14 Desambra 1980 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Zokara, Didier}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1980]]</text>
      <sha1>beo7vk3u1lxlk7v7nydlqwbonduvt8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christian Kouakou</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201544</id>
    <revision>
      <id>1145461</id>
      <parentid>753323</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:31:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="459" sha1="ifjm6tkj5kxajlh43pa90oeg641jeeq" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Christian Kouakou
|teraka=1 Martsa 1991
|maty= 
|firenena=Côte d'Ivoire
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Christian Kouakou''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 1 Martsa 1991 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRIKouakou, Christian:}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1991]]</text>
      <sha1>ifjm6tkj5kxajlh43pa90oeg641jeeq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145462</id>
      <parentid>1145461</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:31:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="459" sha1="8n00bat7tt0v50krw5bqbydup3zohv5" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Christian Kouakou
|teraka=1 Martsa 1991
|maty= 
|firenena=Côte d'Ivoire
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Christian Kouakou''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 1 Martsa 1991 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Kouakou, Christian}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1991]]</text>
      <sha1>8n00bat7tt0v50krw5bqbydup3zohv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Johan Djourou</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201654</id>
    <revision>
      <id>1145540</id>
      <parentid>758093</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="495" sha1="1qruixshoq5jzwnwp5xhblzucvqldj6" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Djourou061115.jpg
|anarana=Johan Djourou
|teraka=18 Janoary 1987
|maty= 
|firenena={{Soisa}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Johan Djourou''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Soisa]] teraka ny 18 Janoary 1987 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Soisa)]]
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Djourou, Johan}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1987]]</text>
      <sha1>1qruixshoq5jzwnwp5xhblzucvqldj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ousmane Viera Diarrassouba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201984</id>
    <revision>
      <id>1145485</id>
      <parentid>762297</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:46:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="496" sha1="q5wga3jufubx13oi9bfz8qaklcvjed3" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Ousmane Viera.JPG
|anarana=Ousmane Viera Diarrassouba
|teraka=21 Desambra 1986
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Ousmane Viera Diarrassouba''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 21 Desambra 1986

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Diarrassouba, Ousmane Viera}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1986]]</text>
      <sha1>q5wga3jufubx13oi9bfz8qaklcvjed3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abdul Razak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>202093</id>
    <revision>
      <id>1145519</id>
      <parentid>750392</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:17:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="454" sha1="jdxmu70kmunbjnpf4hxmvrdm1diasx9" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Abdul Razak 8904.JPG
|anarana=Abdul Razak
|teraka=11 Novambra 1992
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Abdul Razak''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 11 Novambra 1992

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Razak, Abdul}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1992]]</text>
      <sha1>jdxmu70kmunbjnpf4hxmvrdm1diasx9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kader Keita</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203104</id>
    <revision>
      <id>1145459</id>
      <parentid>758602</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:29:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="476" sha1="9ieaiv2kbi0ilf2m7i3xof5t1d9pco8" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Abdul Kader Keita 2011 (1).jpg
|anarana=Kader Keita
|teraka=6 Aogositra 1981
|maty= 
|firenena=Côte d'Ivoire
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Kader Keita''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 6 Aogositra 1981 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Keita, Kader}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1981]]</text>
      <sha1>9ieaiv2kbi0ilf2m7i3xof5t1d9pco8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seydou Doumbia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203170</id>
    <revision>
      <id>1145463</id>
      <parentid>764312</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:32:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="482" sha1="cg4uj6fxp324ai9bh30um657ujn5y8m" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Seydou Doumbia 2012.jpg
|anarana=Seydou Doumbia
|teraka=31 Desambra 1987
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Seydou Doumbia''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 31 Desambra 1987 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Doumbia, Seydou}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1987]]</text>
      <sha1>cg4uj6fxp324ai9bh30um657ujn5y8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Franck Dja Djédjé</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203304</id>
    <revision>
      <id>1145507</id>
      <parentid>755787</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="492" sha1="5ukwbm31g65rtk0ab74imenne9154uf" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=ranck Dja Djédjé 24.11.2013.jpg
|anarana=Franck Dja Djédjé
|teraka=2 Jiona 1986
|maty= 
|firenena={{Frantsa}}, {{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Franck Dja Djédjé''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Frantsa, Côte d'Ivoire]] teraka ny 2 Jiona 1986 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra frantsay]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]</text>
      <sha1>5ukwbm31g65rtk0ab74imenne9154uf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abdou Razack Traoré</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203355</id>
    <revision>
      <id>1145539</id>
      <parentid>750369</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:32:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="458" sha1="f4x5wpmub2ts77zxh0jqwy7l2mv8ljn" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Abdoulrazak Traoré.jpg
|anarana=Abdou Razack Traoré
|teraka=28 Desambra 1988
|maty= 
|firenena= {{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Abdou Razack Traoré''' dia mpilalao baolina kitra teraka ny 28 Desambra 1988 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Traoré, abdou Razack}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1988]]</text>
      <sha1>f4x5wpmub2ts77zxh0jqwy7l2mv8ljn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abdoulaye Traoré</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203363</id>
    <revision>
      <id>1145458</id>
      <parentid>750379</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:29:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="459" sha1="c5yj1qu29giy1br4faend6062ynrbgc" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Abdoulaye Traoré
|teraka=4 Martsa 1967
|maty= 
|firenena=Côte d'Ivoire
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Abdoulaye Traoré''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 4 Martsa 1967 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Traoré, Abdoulaye}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1967]]</text>
      <sha1>c5yj1qu29giy1br4faend6062ynrbgc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cheik Ismael Tioté</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203441</id>
    <revision>
      <id>1145513</id>
      <parentid>753211</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="501" sha1="e7l0acsc4bohnqo22e6hqpwhew0ly1t" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Cheick Ismael Tiote 8920.JPG
|anarana=Cheik Ismael Tioté
|teraka=21 Jiona 1986
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Cheik Ismael Tioté''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 21 Jiona 1986 tao [[Yamoussoukro]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Tioté, Cheik Ismael}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1986]]</text>
      <sha1>e7l0acsc4bohnqo22e6hqpwhew0ly1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aruna Dindane</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203514</id>
    <revision>
      <id>1145476</id>
      <parentid>751715</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="473" sha1="fv5fhdxdo7dzfuaeglyxc6fvzovnohs" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Aruna Dindane.jpg
|anarana=Aruna Dindane
|teraka=26 Novambra 1980
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Aruna Dindane''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 26 Novambra 1980 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Dindane, Aruna}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1980]]</text>
      <sha1>fv5fhdxdo7dzfuaeglyxc6fvzovnohs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arthur Boka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203591</id>
    <revision>
      <id>1145470</id>
      <parentid>751686</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:37:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="459" sha1="m6l1lfwyenqr8e7i1kysd3cmxr8zegs" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Arthur Boka.jpg
|anarana=Arthur Boka
|teraka=2 Aprily 1983
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Arthur Boka''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 2 Aprily 1983 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Boka, Arthur}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1982]]</text>
      <sha1>m6l1lfwyenqr8e7i1kysd3cmxr8zegs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bakari Koné</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203650</id>
    <revision>
      <id>1145472</id>
      <parentid>751900</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="478" sha1="e2guzt8jm7f71z3vazch5gcwjv7th45" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Bakari Koné (Baky).jpg
|anarana=Bakari Koné
|teraka=17 Septambra 1981
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Bakari Koné''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 17 Septambra 1981 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Koné, Bakari}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1981]]</text>
      <sha1>e2guzt8jm7f71z3vazch5gcwjv7th45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arouna Koné</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203827</id>
    <revision>
      <id>1145522</id>
      <parentid>751666</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:18:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="457" sha1="a4k2fl3atkolpjuj6omtza2xwph7pn3" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Arouna Kone 8963.JPG
|anarana=Arouna Koné
|teraka=11 Novambra 1983
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Arouna Koné''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 11 Novambra 1983

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Koné, Arouna}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1983]]</text>
      <sha1>a4k2fl3atkolpjuj6omtza2xwph7pn3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Siaka Tiéné</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204109</id>
    <revision>
      <id>1145457</id>
      <parentid>764441</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:28:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="473" sha1="82fw4v65j7mnzlp99w3og1yztg5b7nf" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Tiéné vafc.jpg
|anarana=Siaka Tiéné
|teraka=22 Febroary 1982
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Siaka Tiéné''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 22 Febroary 1982 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Tiéné, Siaka}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1982]]</text>
      <sha1>82fw4v65j7mnzlp99w3og1yztg5b7nf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Benjamin Brou Angoua</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204205</id>
    <revision>
      <id>1145481</id>
      <parentid>752162</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="480" sha1="1zfoe5zkmkpc2pzgibw2ei09y9up56p" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Benjamen Angoua.png
|anarana=Benjamin Brou Angoua
|teraka=28 Novambra 1986
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Benjamin Brou Angoua''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 28 Novambra 1986

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Angoua, Benjamin Brou}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1986]]</text>
      <sha1>1zfoe5zkmkpc2pzgibw2ei09y9up56p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abraham Guié Guié</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204519</id>
    <revision>
      <id>1145482</id>
      <parentid>750436</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:43:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="479" sha1="5ilr9iar5frvgav0892cax3q2uawti5" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Guie-Guie Gneki Abraham.jpg
|anarana=Abraham Guié Guié
|teraka=25 Jolay 1986
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Abraham Guié Guié''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 25 Jolay 1986

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Guié, Abraham Guié}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1986]]</text>
      <sha1>5ilr9iar5frvgav0892cax3q2uawti5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145545</id>
      <parentid>1145482</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:39:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="520" sha1="jw1g5amfpf79vpzz5sidf3n1mbrhs1g" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Guie-Guie Gneki Abraham.jpg
|anarana=Abraham Guié Guié
|teraka=25 Jolay 1986
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Abraham Guié Guié''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 25 Jolay 1986 tao [[San-Pédro]] ([[Côte d'Ivoire]]).

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Guié, Abraham Guié}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1986]]</text>
      <sha1>jw1g5amfpf79vpzz5sidf3n1mbrhs1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Youssouf Falikou Fofana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204532</id>
    <revision>
      <id>1145479</id>
      <parentid>766664</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>b</comment>
      <origin>1145479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="465" sha1="06609fd51btsn50yykzmmckkcegdx8d" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Youssouf Falikou Fofana
|teraka=26 Jolay 1966
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Youssouf Falikou Fofana''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 26 Jolay 1966

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Fofana, Youssouf Falikou}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1966]]</text>
      <sha1>06609fd51btsn50yykzmmckkcegdx8d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145546</id>
      <parentid>1145479</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:40:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="505" sha1="g6cgc4rchnk7x1ctzr87ik41df0r4x4" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Youssouf Falikou Fofana
|teraka=26 Jolay 1966
|toerana = [[Abidjan]]
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Youssouf Falikou Fofana''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 26 Jolay 1966 tao [[Abidjan]].

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Fofana, Youssouf Falikou}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1966]]</text>
      <sha1>g6cgc4rchnk7x1ctzr87ik41df0r4x4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Olivier Kapo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204566</id>
    <revision>
      <id>1145544</id>
      <parentid>1115460</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:37:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="505" sha1="s614w7h6n71h2jif29f8emtggogw1h0" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Olivier Kapo 2005.jpg
|anarana=Olivier Kapo
|teraka=27 Septambra 1980
|maty= 
|firenena={{Frantsa}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Olivier Kapo''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Frantsa]] teraka ny 27 Septambra 1980 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Kapo, Olivier}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1980]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra frantsay]]</text>
      <sha1>s614w7h6n71h2jif29f8emtggogw1h0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boubacar Barry Copa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204815</id>
    <revision>
      <id>1145536</id>
      <parentid>752477</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:28:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="410" sha1="1cd1q5c8mhuf68vfh2l9lbbrej3fken" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Boubacar Barry 2012.jpg
|anarana=Boubacar Barry Copa
|teraka=30 Desambra 1979
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Boubacar Barry Copa''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 30 Desambra 1979 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==

[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]</text>
      <sha1>1cd1q5c8mhuf68vfh2l9lbbrej3fken</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bonaventure Kalou</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204843</id>
    <revision>
      <id>1145527</id>
      <parentid>752450</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:21:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="471" sha1="raky9ivhqy8ybmtd22oe8obz6eupav7" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Bonaventure Kalou.jpg
|anarana=Bonaventure Kalou
|teraka=12 Janoary 1978
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Bonaventure Kalou''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 12 Janoary 1978

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Kalou, Bonaventure}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1978]]</text>
      <sha1>raky9ivhqy8ybmtd22oe8obz6eupav7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jores Okore</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204967</id>
    <revision>
      <id>1145465</id>
      <parentid>758235</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:33:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="483" sha1="69cg7bnqdfiahpdgtovtrr3yph7c3in" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Jores Okore playing for Denmark.PNG
|anarana=Jores Okore
|teraka=11 Aogositra 1992
|maty= 
|firenena=Côte d'Ivoire
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Jores Okore''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 11 Aogositra 1992 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Okore, Jores}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1992]]</text>
      <sha1>69cg7bnqdfiahpdgtovtrr3yph7c3in</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boubacar Sanogo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205022</id>
    <revision>
      <id>1145521</id>
      <parentid>752479</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:18:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="488" sha1="b7z52xvo08wqhl1sdxpl77gg5duosvk" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Boubacar Sanogo - SV Werder Bremen (1).jpg
|anarana=Boubacar Sanogo
|teraka=17 Desambra 1982
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Boubacar Sanogo''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 17 Desambra 1982

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Sanogo, Boubacar}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1982]]</text>
      <sha1>b7z52xvo08wqhl1sdxpl77gg5duosvk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Souleymane Bamba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205065</id>
    <revision>
      <id>1145499</id>
      <parentid>1087448</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:54:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="530" sha1="4q2daxiq9xcjs3m4iz6qdfaunvqxomg" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Sol Bamba 8915.JPG
|anarana=Souleymane Bamba
|teraka=13 Janoary 1985
|maty=31 Aogositra 2024
|firenena={{Frantsa}}, {{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Souleymane Bamba''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Frantsa, Côte d'Ivoire]] teraka ny 13 Janoary 1985 maty ny 31 Aogositra 2024

== Jereo koa ==
{{commonscat}}

{{CLEFDETRI:Bamba, Souleymane}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1985]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]</text>
      <sha1>4q2daxiq9xcjs3m4iz6qdfaunvqxomg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145500</id>
      <parentid>1145499</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="536" sha1="i1s7gripwvjvq6t5i51gftsligxa1kk" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Sol Bamba 8915.JPG
|anarana=Souleymane Bamba
|teraka=13 Janoary 1985
|maty=31 Aogositra 2024
|firenena={{Frantsa}}, {{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Souleymane Bamba''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Frantsa]] sy [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 13 Janoary 1985 maty ny 31 Aogositra 2024

== Jereo koa ==
{{commonscat}}

{{CLEFDETRI:Bamba, Souleymane}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1985]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]</text>
      <sha1>i1s7gripwvjvq6t5i51gftsligxa1kk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guy Demel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205289</id>
    <revision>
      <id>1145531</id>
      <parentid>756647</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="476" sha1="plnlbwjzkjml9bbnqtozip5wol9iqf1" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Guy Demel 2010.jpg
|anarana=Guy Demel
|teraka=13 Jiona 1981
|maty= 
|firenena={{Frantsa}}, {{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Guy Demel''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Frantsa, Côte d'Ivoire]] teraka ny 13 Jiona 1981 tao [[Orsay]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Demel, Guy}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1981]]</text>
      <sha1>plnlbwjzkjml9bbnqtozip5wol9iqf1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145532</id>
      <parentid>1145531</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="482" sha1="q155fq8zqg7e3z4nd5cupo8fq69r64o" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Guy Demel 2010.jpg
|anarana=Guy Demel
|teraka=13 Jiona 1981
|maty= 
|firenena={{Frantsa}}, {{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Guy Demel''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Frantsa]] sy [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 13 Jiona 1981 tao [[Orsay]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Demel, Guy}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1981]]</text>
      <sha1>q155fq8zqg7e3z4nd5cupo8fq69r64o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Steve Gohouri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205590</id>
    <revision>
      <id>1145456</id>
      <parentid>764877</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="451" sha1="1b1sg4lh4s31ik30cfdwww34oz063ns" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Gohouri.JPG
|anarana=Steve Gohouri
|teraka=8 Febroary 1981
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Steve Gohouri''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 8 Febroary 1981


== Jereo koa ==

{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Gohouri, Steve}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1981]]</text>
      <sha1>1b1sg4lh4s31ik30cfdwww34oz063ns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jean-Jacques Gosso</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205738</id>
    <revision>
      <id>1145528</id>
      <parentid>757903</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="498" sha1="0l4t5d60h0ufpjdgwvno398yialja0p" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Jean Jacques Gosso Orduspor.JPG
|anarana=Jean-Jacques Gosso
|teraka=15 Martsa 1983
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Jean-Jacques Gosso''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 15 Martsa 1983 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Gosso, Jean-Jacques}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1983]]</text>
      <sha1>0l4t5d60h0ufpjdgwvno398yialja0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wilfried Bony</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205821</id>
    <revision>
      <id>1145483</id>
      <parentid>766340</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:44:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="464" sha1="013l5p1wu7gy3byw6bc78715b2jzke9" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Wilfried Bony cropped.JPG
|anarana=Wilfried Bony
|teraka=10 Desambra 1988
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Wilfried Bony''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 10 Desambra 1988

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Bony, Wilfied}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1988]]</text>
      <sha1>013l5p1wu7gy3byw6bc78715b2jzke9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Igor Lolo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>206085</id>
    <revision>
      <id>1145471</id>
      <parentid>757475</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:37:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="456" sha1="q2i59gl7os7shsv3uk2159ln1pig1rl" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Igor Lolo 8969.JPG
|anarana=Igor Lolo
|teraka=22 Jolay 1982
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Igor Lolo''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 22 Jolay 1982 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Lolo, Igor}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1982]]</text>
      <sha1>q2i59gl7os7shsv3uk2159ln1pig1rl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Didier Ya Konan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>206113</id>
    <revision>
      <id>1145537</id>
      <parentid>754441</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="475" sha1="ioo4ddcys1gsxvked0fm3k5xc5tu1gw" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=YaKonan96.JPG
|anarana=Didier Ya Konan
|teraka=25 Febroary 1984
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Didier Ya Konan''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 25 Febroary 1984 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Ya Konan, Didier}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1984]]</text>
      <sha1>ioo4ddcys1gsxvked0fm3k5xc5tu1gw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flavien Le Postollec</title>
    <ns>0</ns>
    <id>206424</id>
    <revision>
      <id>1145508</id>
      <parentid>755624</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="470" sha1="osij80d48e961s51nph6o5r3ydhsawr" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Flavien Le Postollec
|teraka=19 Febroary 1984
|maty= 
|firenena={{Frantsa}}, {{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Flavien Le Postollec''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Frantsa, Côte d'Ivoire]] teraka ny 19 Febroary 1984 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra frantsay]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]</text>
      <sha1>osij80d48e961s51nph6o5r3ydhsawr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anthony Moura-Komenan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>206618</id>
    <revision>
      <id>1145512</id>
      <parentid>751487</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="478" sha1="tqm3hfwpk7df3quiu1tywwdm182qlah" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Anthony Moura-Komenan
|teraka=20 Janoary 1986
|maty= 
|firenena=[[Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Anthony Moura-Komenan''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 20 Janoary 1986 tao [[Bruges]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Moura-Komenan, Anthony}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1986]]</text>
      <sha1>tqm3hfwpk7df3quiu1tywwdm182qlah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eugène Dadi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207004</id>
    <revision>
      <id>1145460</id>
      <parentid>755303</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="452" sha1="cmrlmdwuuqfid4bg5p49qowncubi64t" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Eugène Dadi
|teraka=21 Aogositra 1973
|maty= 
|firenena=Côte d'Ivoire
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Eugène Dadi''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 21 Aogositra 1973 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Dadi, Eugène}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1973]]</text>
      <sha1>cmrlmdwuuqfid4bg5p49qowncubi64t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hervé Kambou</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207183</id>
    <revision>
      <id>1145467</id>
      <parentid>757146</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:35:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="445" sha1="s5mse930buqc0eye5f5zrp7r8ehcxje" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Hervé Kambou
|teraka=1 Mey 1985
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Hervé Kambou''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 1 Mey 1985 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Kambou, Hervé}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1985]]</text>
      <sha1>s5mse930buqc0eye5f5zrp7r8ehcxje</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antonin Koutouan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207290</id>
    <revision>
      <id>1145477</id>
      <parentid>751515</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:40:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="519" sha1="5cmqf3dajl3v78ll9ilbpl20t3mjgit" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=C Lorient - May 24th 2013 training - Tony Koutouan.jpg
|anarana=Antonin Koutouan
|teraka=11 Novambra 1983
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Antonin Koutouan''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 11 Novambra 1983 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Koutouan, Antonin}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1983]]</text>
      <sha1>5cmqf3dajl3v78ll9ilbpl20t3mjgit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mohamed Koné</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207313</id>
    <revision>
      <id>1145538</id>
      <parentid>1117886</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:30:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="433" sha1="85gh6t3wg7qxkf3k93emnjmb6138j86" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Kone Mohammad.jpg
|anarana=Mohamed Koné
|teraka=28 Febroary 1984
|maty= 
|firenena=[[Côte d’Ivoire]]
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Mohamed Koné''' dia mpilalao baolina kitra teraka ny 28 Febroary 1984 tao [[Abidjan]].

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Koné, Mohamed}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1984]]</text>
      <sha1>85gh6t3wg7qxkf3k93emnjmb6138j86</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amara Diané</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207595</id>
    <revision>
      <id>1145511</id>
      <parentid>751195</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:11:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="541" sha1="bpre8qojhza2da98y0t9l8oth2gmjbl" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Amara Diane.jpg
|anarana=Amara Diané
|teraka=19 Aogositra 1982
|maty= 
|firenena={{Frantsa}}, {{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Amara Diané''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Frantsa]] sy [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 19 Aogositra 1982 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Diané, Amara}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1982]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra frantsay]]</text>
      <sha1>bpre8qojhza2da98y0t9l8oth2gmjbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dominique Sam Abouo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207611</id>
    <revision>
      <id>1145529</id>
      <parentid>754579</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="475" sha1="71r6iuppqjzj9zpzp7dm6tk6uxpbgbr" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Dominique Sam Abouo
|teraka=26 Desambra 1973
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Dominique Sam Abouo''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 26 Desambra 1973 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Abouo, Dominique Sam}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1973]]</text>
      <sha1>71r6iuppqjzj9zpzp7dm6tk6uxpbgbr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emmanuel Koné</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207642</id>
    <revision>
      <id>1145526</id>
      <parentid>755125</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="461" sha1="ga5sn138rw4ijg1plm0yzxswkyuhe9o" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Emmanuel Koné.jpg
|anarana=Emmanuel Koné
|teraka=31 Desambra 1986
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Emmanuel Koné''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 31 Desambra 1986

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Koné, Emmanuel}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1986]]</text>
      <sha1>ga5sn138rw4ijg1plm0yzxswkyuhe9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hassan Lingani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207693</id>
    <revision>
      <id>1145516</id>
      <parentid>756929</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:15:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="444" sha1="bxsouzu3uj2jsj5s8zxrccnqvf13kk0" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Hassan Lingani
|teraka=30 Desambra 1987
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Hassan Lingani''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 30 Desambra 1987

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Lingani, Hassan}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1987]]</text>
      <sha1>bxsouzu3uj2jsj5s8zxrccnqvf13kk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sekou Cissé</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207797</id>
    <revision>
      <id>1145524</id>
      <parentid>764219</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:19:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="443" sha1="7b1x6jpuuajx6a9zb2p0lrkjbok9211" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Sekou Cissé.jpg
|anarana=Sekou Cissé
|teraka=23 Mey 1985
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Sekou Cissé''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 23 Mey 1985

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Cissé, Sekou}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1985]]</text>
      <sha1>7b1x6jpuuajx6a9zb2p0lrkjbok9211</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christian Manfredini</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208011</id>
    <revision>
      <id>1145466</id>
      <parentid>753328</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:34:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="466" sha1="o3jns6vw8r9sicb0x0po0yf08f6oj9e" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Christian Manfredini
|teraka=1 Mey 1975
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Christian Manfredini''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 1 Mey 1975 tao [[Abidjan]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Manfredini, Christian}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1752]]</text>
      <sha1>o3jns6vw8r9sicb0x0po0yf08f6oj9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sidiki Bakaba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215196</id>
    <revision>
      <id>1145491</id>
      <parentid>1024646</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:50:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="426" sha1="af47eqrppg2deiqe3h97rosm8lrgb4k" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Sidiki Bakaba
|teraka=1 Janoary 1949
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=

* [[talen-koronantsary]]
|taona niasàna=
}}
'''Sidiki Bakaba''' dia talen-koronantsary mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 1 Janoary 1949
== Jereo koa ==

{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Bakaba, Sidiki}}

[[sokajy:talen-koronantsary (Cote d'Ivoire)]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1949]]</text>
      <sha1>af47eqrppg2deiqe3h97rosm8lrgb4k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oumarou Ganda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216537</id>
    <revision>
      <id>1145547</id>
      <parentid>735693</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="613" sha1="4j5qpurzz7j0rcgogza2hwr3xcxkq6a" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Oumarou Ganda
|teraka=1 Janoary 1935
|maty=1 Janoary 1981
|firenena= {{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpilalao]]
* [[talen-koronantsary]]
* [[mpanoratra senariô]]
|taona niasàna=
}}
'''Oumarou Ganda''' dia mpilalao, talen-koronantsary, mpanoratra senariô teraka ny 1 Janoary 1935 ary maty ny 1 Janoary 1981 tao [[Yamoussoukro]], [[Côte d'Ivoire]].
== Jereo koa ==


[[sokajy:mpilalao (Cote d'Ivoire)]]
[[sokajy:talen-koronantsary (Cote d'Ivoire)]]
[[sokajy:mpanoratra senariô (Cote d'Ivoire)]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1935]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1981]]</text>
      <sha1>4j5qpurzz7j0rcgogza2hwr3xcxkq6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charles Ravoajanahary</title>
    <ns>0</ns>
    <id>225419</id>
    <revision>
      <id>1145340</id>
      <parentid>1144449</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T16:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sofia Ashley</username>
        <id>40073</id>
      </contributor>
      <origin>1145340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2024" sha1="7qo5hcrtxczj9rdpm9ob7t3mbf5b4yp" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charles Ravaojanahary|teraka=2 mai 1917|toerana=Antananarivo|maty=1996 Antsirabe|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpampianatra|seha-pitiavana=Madeleine, Juliette, Louis TANGUY, 1926-1964}}== I '''Charles Ravoajanahary''' dia olo-manga sy mpanao [[pôlitika]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] teraka tamin' ny 2 May [[1917]] tao [[Antananarivo]] ary maty tao [[Antsirabe]] tamin' ny taona [[1996]]. Izy dia anisan' ireo nanorina ny [[Antokon' ny Kongresin'  ny Fahaleovantenan' i Madagasikara]] (AKFM) tamin' ny taona 1958 tao [[Toamasina]]. Anisan'iray amin'ireo olona tena malaza teo amin'ny tantara politika  teto Madagasikara ihany koa izy na dia eo aza ny tsy fahafantatana azy loatra amin'izao fotoana izao. Nefa na dia teo aza izany  dia betsaka ireo olana mahay tantara sy vavolombelona niaina tamin'izany andro  izany no mihevitra azy ho isan'ireo mpanoratra ilay  &quot;'''Boky Mena&quot;''', izay sata fototry ny Revolisiona Sosialista Malagasy nandritra ny fitondran'i Filoha '''Didier Ratsiraka'''. ==

== Mpiaro ny tantara sy ny kolontsaina malagasy ==
'''Charles Ravaojanahary''' dia efa nahatsapa  fony izy mbola tanora ny fahalebiazan'ireo fahatsiarovana ara tantara ho an'ny firenenena izay niaina izany atao hoe  fanjanahantany  izany, MBA hahafantaran'ireo taranaka afara ny tantara niainana tamin'izany andro izay. Izany no mahatonga azy ireny tehirizina sy kolokoloina tsara ihany koa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://midi-madagasikara.mg/charles-ravaojanahary-linspirateur-meconnu-de-la-revolution-socialiste-malagasy/&lt;/ref&gt;

=== Ireo tanjony tamin'ny ady izay nataony : ===

* Fampiroboroboana ny Tantaran'i Madagasikara.
* Fiarovana n'y kolotsaina Malagasy.
* Fitahirizana ireo fahatsiarovana manome lanja ny Tantaran'i Madagasikara.

Izy rahateo dia Mpampianatra taranja tantara tamin'ny fotoana nahazoan'ny Madagasika ny fahaleoavantenany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Jereo koa ==

[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1917]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1996]]</text>
      <sha1>7qo5hcrtxczj9rdpm9ob7t3mbf5b4yp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145372</id>
      <parentid>1145340</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chirocca77</username>
        <id>30720</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Wikiteny</comment>
      <origin>1145372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2091" sha1="q30c9lrjmfu30d4kq5q7xpjrjepiy30" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charles Ravaojanahary|teraka=2 mai 1917|toerana=Antananarivo|maty=1996 Antsirabe|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpampianatra|seha-pitiavana=Madeleine, Juliette, Louis TANGUY, 1926-1964}}I '''Charles Ravoajanahary''' dia olo-manga sy mpanao [[pôlitika]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] teraka tamin' ny 2 May [[1917]] tao [[Antananarivo]] ary maty tao [[Antsirabe]] tamin' ny taona [[1996]]. Izy dia anisan' ireo nanorina ny [[Antokon' ny Kongresin'  ny Fahaleovantenan' i Madagasikara]] (AKFM) tamin' ny taona 1958 tao [[Toamasina]]. Anisan'iray amin'ireo olona tena malaza teo amin'ny tantara politika  teto Madagasikara ihany koa izy na dia eo aza ny tsy fahafantatana azy loatra amin'izao fotoana izao. Nefa na dia teo aza izany  dia betsaka ireo olana mahay tantara sy vavolombelona niaina tamin'izany andro  izany no mihevitra azy ho isan'ireo mpanoratra ilay  &quot;Boky Mena&quot;, izay sata fototry ny Revolisiona Sosialista Malagasy nandritra ny fitondran'i Filoha [[Ratsiraka Didier|Didier Ratsiraka.]] 

== Ny mombamomba azy ==
Charles Ravaojanahary dia efa nahatsapa  fony izy mbola tanora ny fahalebiazan'ireo fahatsiarovana ara tantara ho an'ny firenenena izay niaina izany atao hoe  fanjanahantany  izany, MBA hahafantaran'ireo taranaka afara ny tantara niainana tamin'izany andro izay. Izany no mahatonga azy ireny tehirizina sy kolokoloina tsara ihany koa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://midi-madagasikara.mg/charles-ravaojanahary-linspirateur-meconnu-de-la-revolution-socialiste-malagasy/&lt;/ref&gt;

=== Ireo tanjony tamin'ny ady izay nataony : ===

* Fampiroboroboana ny Tantaran'i Madagasikara.
* Fiarovana n'y kolotsaina Malagasy.
* Fitahirizana ireo fahatsiarovana manome lanja ny Tantaran'i Madagasikara.

Izy rahateo dia Mpampianatra taranja tantara tamin'ny fotoana nahazoan'ny Madagasika ny fahaleoavantenany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Jereo koa ==
[[Clarisse Ratsifandrihamanana]]

[[Charlotte Arisoa Rafenomanjato]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1917]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1996]]</text>
      <sha1>q30c9lrjmfu30d4kq5q7xpjrjepiy30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cédric Gogoua</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228176</id>
    <revision>
      <id>1145486</id>
      <parentid>775211</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:46:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="457" sha1="km7gxdg0covs5ocloexs0syspmm8stn" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Cedric Gogoua 1.jpg
|anarana=Cédric Gogoua
|teraka=10 Jolay 1994
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Cédric Gogoua''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 10 Jolay 1994.

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Gogoua, Cédric}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1994]]</text>
      <sha1>km7gxdg0covs5ocloexs0syspmm8stn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ismaël Béko Fofana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228180</id>
    <revision>
      <id>1145480</id>
      <parentid>781846</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:42:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="461" sha1="kva349o33a96um4bx0f2m0jykmgpwr5" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=
|anarana=Ismaël Béko Fofana
|teraka=8 Septambra 1988
|maty= 
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Ismaël Béko Fofana''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Côte d'Ivoire]] teraka ny 8 Septambra 1988.

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Fofana, Ismael Béko}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1988]]</text>
      <sha1>kva349o33a96um4bx0f2m0jykmgpwr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bokin' i Henôka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243511</id>
    <revision>
      <id>1145392</id>
      <parentid>1072893</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T21:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11193" sha1="7q24cb4zrozr5dlpsguifx9vyztil37" xml:space="preserve">Ny '''''Bokin' i''' '''Henôka''''' na '''''Bokin' i Enôka''''' dia fanangonan-dahatsoratra [[Literatiora apôkaliptika|apôkaliptika]] anisan' ny literatiora tanelanelan' ny Testamenta roa; [[Apôkrifan' ny Baiboly|apôkrifa]] na [[Pseodepigrafa (prôtestantisma)|pseodepigrafa]] ho an' ny [[Testamenta Taloha]] izy ka tsy anisan' ny kanônan' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]] na [[Baiboly katôlika|katôlika]] na [[Baiboly prôtestanta|prôtestanta]]; nampitondrain' ny mpanoratra ny anaran' i [[Henôka]] (na Enôka) io boky io. [[Boky deoterôkanônika|Deoterôkanônika]] ny Bokin' i Henôka amin' ny [[Fiangonana ôrtôdôksa teoahedo|Fiangonana Ôrtôdôksa Teoahedo]] ([[Fiangonana Ôrtôdôksa Teoahedo Etiôpiana|Etiôpiana]] sy [[Fiangonana Ôrtôdôksa Teoahedo Eritreana|Eritreana]]). Atao hoe סֵפֶר חֲנוֹךְ / ''Sēfer Ḥănōḵ''; izy amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] fa መጽሐፈ ሄኖክ / ''Maṣḥafa Hēnok'' kosa amin' ny [[Fiteny geezy|teny geezy]].

Ny Bokin' i Henôka dia mirakitra zavatra tsy manam-paharoa momba ny niandohan' ny [[demony]] sy ny Nefilima, ny antony nahatonga ny [[Anjely potraka|anjely sasany nazera]] avy tany an-danitra, ny fanazavana ny amin' ny antony ilana ny [[safodrano]] ao amin' ny [[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] eo amin' ny lafiny môraly, ary ny fanambaràna ara-paminaniana momba ny fitondran' ny [[Mesia]] naharitra [[Milenarisma|arivo taona]].

== Fanoratana ny boky ==

=== Mpanoratra ===
Misy ihany ny mino fa mampita ny zavatra nampahalalain' [[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] an' i [[Henôka]] na [[Henôka|Enôka]] ity boky mitondra ny anarany ity. Ny mpikaroka ankehitriny dia miaiky fa anarana nindramin' ny mpanoratra fotsiny ny hoe &quot;''Henôka&quot;'' na &quot;''Enôka&quot;'' fa tsy i Henôka no nanoratra io boky mitondra ny anarany io. Ahitana fizaràna maro izay nataon' ny mpanoratra maro teo anelanelan' ny taonjato faha-2 sy voalohany tal. J.K. ny Bokin' i Henôka.

=== Dikan-teny tranainy ===
Nadika tamin' ny [[fiteny grika]] tsikelikely ny ''Bokin' i Henôka''. Natao tanelanelan' ny taonjato faha-4 sy faha-6 avy amin' ny boky amin' ny [[fiteny grika]] ny dika tamin' ny [[Fiteny etiôsemitika|fiteny etiôpiana]].

Amin' ny fiteny etiôpiana ny dikan-teny feno tranainy indrindra ananana an’ io boky io. Misy voasoratra amin' ny fiteny grika sy [[fiteny siriaka]] ary [[fiteny kôpta]] ny ampahany maro amin' ilay boky; misy koa ny andalana amin' ny [[fiteny arameana]] izay angamba nikambana tamin' ny dikan-tenin' io boky io voalohany izay heverin' ny maro fa very efa elabe. Hita teo antenatenan' ny taonjato faha-20 tao [[Komràno|Komrano]] (any [[Jôrdania]]) niaraka amin' ny [[Soratanam-piraketan' ny Ranomasina Maty|sora-tanana firaketana]] hita tao amin' ny [[Ranomasina Maty]] ireo sombintsombiny ireo.

== Fizaràn' ilay boky ==
Azo zaraina dimy na enina ilay boky:

=== Teny fampidirana ===
Maneho ny lohahevi-dehiben' ny boky, dia ny [[Fitsarana farany|fitsaran]]' Andriamanitra ho avy, ny fizaràna voalohany (1Hen. 1 – 5) izay teny fampidirana ho an' ilay boky.

=== Ny ''Bokin' ireo Mpiambina'' ===
Nosoratana tamin' ny vaninandro talohan' ny taona 200 tal. J.K. ny ''Bokin' ireo Mpiambina'' (1Hen. 6 – 36). Io fizaràna io dia mitantara ny fahasahiranana sy ny fitaintainan' ny [[anjely]] mpikomy marobe izay [[Anjely potraka|naongana]] avy any an-danitra; avy eo ilay boky dia mitantara ny dian' i Henôka izay nipaka hatrany amin' ny toerana famaizana sy famalian-tsoa farany ka [[arkanjely]] no nitondra azy tamin' izay sy nanambara tsiambaratelo maro taminy.

=== Ny ''Bokin' ny Fanoharana'' ===
Misy fanoharana sy [[Fahitana (finoana)|fahitana]] maro mikasika ny [[andro farany]] sy ny [[fitsarana farany]] ny ''Bokin' ny Fanoharana'' (1Hen. 37 – 71) nosoratana tokony ho tamin' ny taona 30 tal. J.K., izay manambara mialoha ny hiavian' ny [[Mesia araka ny jodaisma|Mesia]] hamoaka ny didim-pitsarana ny anjely sy ny olona rehetra. Voasoritsoritra ao ny [[Fanjakan' Andriamanitra]] ho avy. Ao no ahitana ilay atao hoe ''[[Apôkalipsin' i Nôa|Apôkalipsan' i Nôa]]''.

=== Ny ''Bokin' ny Fanazavana eny amin' ny Lanitra'' ===
Misy fanambaràna tsiambaratelo momba ny zavatra eny amin' ny lanitra ([[kintana]], sns) ny ''Bokin' ny Fanazavana eny amin' ny Lanitra'' (1Hen. 72 – 82) izay nosoratana tamin' ny fotoana mitovitovy amin' ny nanoratana ny ''Bokin' ny Mpiambina''. Resaka momba ny [[Haikintana|astrônômia]] sy ny [[Toetrandro|meteôrôlôjia]] no hita ao. Izany no anaovana azy koa hoe ''Bokin' ny Astrônômia''.

=== Ny ''Bokin' ny Nofy'' ===
Fanangonana [[nofy]] maneho [[Fahitana (finoana)|fahitana]] ny ''Bokin' ny Nofy'' (1Hen. 83 – 90) izay voasoratra tamin' ny taona 160 eo ho eo. Mitantara ny fahitan' i Henôka momba ny [[safodrano]] hanasaziana izao tontolo izao noho ny haratsiam-panahiny, ary ny hiavian' ny fiandrianana [[Mesia|mesianika]] aorian' izany ity fizaràna ity.

=== Ny ''Epistilin' i Henôka'' ===
Ahitana famporisihana sy fanambaràn-javatra mialoha ny ''Epistilin' i Henôka'' (1Hen. 91 – 107) izay nosoratana tamin' ny taonjato voalohany tal. J.K. Azo zaraina roa indray io:

Mampionona ny olo-marina sy mampirisika azy ireo haharitra ary manameloka ny olon-dratsy amin' ny filazana ny hanjo azy ireo any am-parany ny 1Hen. 91 – 105. Ao amin' ity ampahany voalohany ity dia zarain' ny mpanoratra  ho &quot;herinandro&quot; folo tsy mitovy halava ny tantaran' ny olombelona. Kisarin’ ny fetr' andro folo samy manana ny maha izy azy noho ny fisian' ny olona na zava-mitranga manokana ireo &quot;herinandro&quot; ireo. Ny herinandro faha-4, ohatra, dia herinandron' i [[Mosesy]] am-panoharana, ny faha-7 dia herinandron' ny fiharatsian' izao rehetra izao. Ao amin' ny herinandro faha-10, izay tampony amin' izy rehetra, no iresahan' ny mpanoratra ny amin' ny [[paradisa]] taloha hosoloana paradisa vaovao maharitra mandrakizay.

Miresaka indray ny amin' ny [[safodrano]] sy ny fisehoan' ny ratsy izay hanaraka ary ny famaizana sy ny valisoa hozaraina rehefa tonga ny fanjakàm-piandrianan' ny [[Mesia]] ny ampahany faharoa (1Hen. 106 – 107).

== Lanjan' ilay boky ==
Zava-dehibe ho an' ny mpikaroka ankehitriny ny Bokin' i Henôka satria maro ny hevitra sy teny hita ao izay mampahatsiahy ny hevitra momba ny [[andro farany]] sy andalana [[Literatiora apôkaliptika|apôkaliptika]] ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]].

=== Lanjan' ny boky tamin' ny andron' ny Apôstôly ===
Nankamamy ny Bokin' i Henôka ny Kristiana tany am-boalohany; nefa, ankoantr' ireo tonon-tsiahy mahalana dia tsy misy zava-pantatra ny amin' ilay boky raha tsy tamin' ny nahitana ny soratanana mirakitra feno ny boky amin' ny [[Fiteny etiôsemitika|fiteny etiôpika]] tamin' ny faran' ny taonjato faha-18 tao amin' ny tapany avaratra-andrefan' i [[Afrika]].

Mampahatsiahy [[faminaniana]] niseho tamin' i &quot;[[Henôka]] ilay fahafito nandimby an' i Adama&quot; ny iray amin' ny epistily kanônika, dia ny [[Epistily nosoratan' i Joda|''Epistilin' i Joda'']]:&lt;blockquote&gt;&lt;sup&gt;&lt;small&gt;14&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;Ary Enoka koa, ilay fahafito nandimby an' i [[Adama (Baiboly)|Adama]], dia efa naminany ny amin' ireny olona ireny ka nanao hoe: &quot;Indro, tonga [[Jehovah]] mbamin' ny masiny tsy omby alinalina &lt;sup&gt;&lt;small&gt;15&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt; hitsara ny olona rehetra sy hampiaiky ny olona ratsy fanahy rehetra ny asan' ny haratsiam-panahy rehetra, izay nataony tamin' ny haratsiam-panahiny sy ny teny sarotra rehetra izay nitenenan' ny mpanota ratsy fanahy hanohitra Azy&quot;. (''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'', Joda 1.14-15).&lt;/blockquote&gt;Ireto ireo andalana ireo ao amin' ny ''Boky voalohan' i Henôka'':&lt;blockquote&gt;&quot;I Henôka ilay fahafito nandimby an' i [[Adama]]&quot; (1Hen. 60.8)&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;Indro ny Tompo miaraka amin' ny masina alinalina, hanao fitsaram-panamelohana ny olona rehetra, sy hampiaiky ny ratsy fanahy rehetra noho ny asan’ ny haratsiam-panahy izay nataony sy noho ny fitenenan-dratsy nanoherana azy izay nataon' ny mpanota ratsy fanahy. (1Hen. 1.9).&lt;/blockquote&gt;

=== Lanjan' ilay boky eo amin' ny Jiosy sy ny Kristiana ankehitriny ===
Tsy [[Kanônan' ny Baiboly|kanônika]] ny ''Boky voalohan' i Henôka'' ho an' ny [[Jodaisma|Jiosy]] sy ny [[Katolika|Katôlika]] sy ny [[Protestantisma|Prôtestanta]] ary ny ankamaroan' ny [[Kristianisma ôrtôdôksa|Kristiana ôrtôdôksa]]. Isain' izy ireo ho [[Apôkrifan' ny Baiboly|apôkrifa]] na [[Pseodepigrafa (Baiboly)|pseodepigrafa]] io boky io.

==== Lanjan' ny boky ho an' ny Ôrtôdôksa Teoahedo ====
Amin' ny [[Fiangonana ôrtôdôksa teoahedo|Fiangonana Ôrtôdôksa Teoahedo]] ([[Fiangonana Ôrtôdôksa Teoahedo Etiôpiana|Etiôpiana]] sy [[Fiangonana Ôrtôdôksa Teoahedo Eritreana|Eritreana]]) dia [[Boky deoterôkanônika|deoterôkanônika]] ny ''Bokin' i Henôka'', sahala amin' ny [[Boky voalohan' ny Makabeo|''Boky voalohany'']] sy [[Boky faharoan' ny Makabeo|''faharoan' ny Makabeo'']]. Mino izy ireo fa ilay teny fanokafana nataon' i Henôka izay averina eto ambany no teny voasoratra voalohany amin' ny fitenin' ny olombelona, satria i Henôka no olona nanoratra voalohany:

&quot;ቃለ፡ በረከት፡ ዘሄኖክ፡ ዘከመ፡ ባረከ፡ ኅሩያነ፡ ወጻድቃነ፡ እለ፡ ሀለዉ፡ ይኩኑ&quot;

&quot;በዕለተ፡ ምንዳቤ፡ ለአሰስሎ፡ ኵሉ፡ እኩያን፡ ወረሲዓን።&quot;

''/Qāla barakat za-Hēnōk za-kama bāraka ḫərūyāna wa-ṣādəqāna 'əlla hallawu yəkūnū ba-ʿəlata məndābē la-'asassəlō kʷəllū 'əkūyān wa-rasīʿān/''

&quot;Teny fitsofan-dranon' i Henôka, nitsofany rano ilay voafidy sy marina izay hiaina amin' ny andron' ny fahasahiranana mba hanesorana ny mpanao ratsy sy ny mpamerim-pahadisoana rehetra&quot;.

==== Lanjan' ny boky ho an' ny Olomasin' ny Andro Farany ====
Ny [[Fiangonan' i Jesoa Kristy ho an' ny Olomasin' ny Andro Farany|Fiangonan' i Jesoa Kristy ho an’ ny Olomasin' ny Andro Farany]] dia tsy mandray ny Boky voalohan' ny Henôka ho anisan' ny boky kanônika mahazatra, na dia heveriny fa ny fizaràna voalohany indrindra dia vokatry ny [[Tsindrimandry (fivavahana)|tsindrimandri]]&lt;nowiki/&gt;n' Andriamanitra. Ahitana fizaràna izay heveriny fa mirakitra sombin-dahatsoratra avy amin' ny Bokin' i Henôka izay voasoratra voalohany ilay atao hoe ''[[Bokin' i Mosesy]]'' ao amin’ ny [[Soratra Masin' ny Olomasin' ny Andro Farany|kanônan' ny Olomasin' ny Andro Farany]]. Misy ifanahafany amin' ny Boky voalohan' i Henôka sy ny lahatsoratra hafa atao hoe nosoratan' i Henôka (ny 2Henôka sy ny 3Henôka) ary ny ''Bokin' ny Olona Goavana'' io fizarànan' ny ''Bokin' i Mosesy'' io. Mahakasika fitantaran-javatra sy lohahevitra ary anaran' olona izany fitovizana izany. Heverin' ny Olomasin' ny Andro Farany ho mirakitra ampahan' ny &quot;zava-miafina sy ny fampianarana ary ny fahitan' i Henôka&quot; ny ampahany natokana ho an' i Henôka ao amin' ny ''Bokin' i Mosesy'', na dia tsy hita ao ny Bokin' i Henôka manontolo.

== Jereo koa ==
* ''[[Boky faharoan' i Henôka]]''

* ''[[Boky fahatelon' i Henôka]]''
* [[Boky amin' ny anaran' i Henôka]]
* ''[[Bokin' ny Genesisy]]''
* [[Henôka]]
* [[Apôkrifan' ny Baiboly]]
* [[Boky deoterôkanônika]]
* [[Kanônan' ny Baiboly ôrtôdôksa teoahedo]]</text>
      <sha1>7q24cb4zrozr5dlpsguifx9vyztil37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Siméon Rajaona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>262177</id>
    <revision>
      <id>1145416</id>
      <parentid>1144045</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Axellefi1</username>
        <id>39722</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Fanapina sy fanitsiana soratra</comment>
      <origin>1145416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6556" sha1="tdwjz6c0g2o0owq1v4dmh4ichisl19j" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Siméon Rajaona|teraka=18 febroary 1926|toerana=Antananarivo|maty=23 jona 2013|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra|asa hafa=Mpanabe|seha-pitiavana=Manambady}}

I '''[[Siméon Rajaona]]''' dia [[mpahay teny]] malagasy teraka tao [[Antananarivo]] tamin' ny 18 Febroary 1926 ary maty tamin' ny 23 Jona 2013. Izy no sojabe voalohany tao amin' ny Lalam-piofanana Soratra sy Siansan' ny Fiolonana ao amin' ny [[Oniversite|Anjerimanontolo]] eto Madagasikara tamin' ny taona 1972. Mpikambana ao amin' ny [[Akademia Malagasy]] koa izy. Ny anarany feno dia Siméon Régis Rajaona. Izy no nitarika ny [[haiteny ara-drafitra]] sy nandray anjara asa tamin' ny fandalinana ny [[fiteny malagasy]] ka fantatra indrindra amin' izany ilay boky nosoratany mitondra ny lohateny hoe ''Structure du malgache, étude des formes prédicatives'' izay vitany soratra tamin' ny taona 1972. Izy dia mpanoratra amin'ny teny frantsay sy Malagasy ary anisany nahafatarana azy teo amin'ny riba Malagasy ny &quot;Takelaka notsongaina&quot;.

== Ireto koa ny boky hafa sasany nosoratany: ==
* ''Takelaka notsongaina, Tome 1, 1962''
* ''Takelaka notsongaina, Tome 2, 1963''
* ''Problèmes de morphologie malgache, 1977''
* ''Mon corps soupire après toi, œuvre posthume, 2016''

== Fianakaviana ==
Zaza faharoa tamin' ny valo i Siméon Rajaona. Ny rainy, Jean François Régis Rajaona, dia mpanoratra sady mpisehatra, avy any [[Manandriana]] ao [[Avaradrano]] ary avy amin’ ny saranga [[andriana]] [[Zanadralambo amin' Andrianjaka|Zanadralambo amin’ Andrianjaka]]. Ny reniny, Edwige Bernadette Ralisoa, dia zanakavavin' i Jean-Baptiste Rahajarizafy, sekretera manokan' i Lyautey, mpanoratra sady governora tao [[Fianarantsoa]] tamin' izany fotoana izany, avy any Ambohimandrosohasina, havoana kely atsinanan' ny havoanan' ny mpanjakan' [[Ambohimanga]], taranaky ny fianakaviana [[Andriamasinavalona]] izay akaiky ny fahefan’ ny mpanjaka hatrany ary nanome azy manamboninahitra maro&lt;ref&gt;TIERSONNIER, Rév.P. Jacques, Au cœur de l’Ile Rouge, 50 ans de vie à Madagascar, Mémoires, Éditions Ambozontany, Antananarivo, 1990&lt;/ref&gt;. Avy any [[Ambohidrapeto]], iray amin’ ireo [[Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina|havoana masina roa ambin’ ny folo]]&lt;nowiki/&gt;n' Imerina i Véronique Razafimbero, renin’ i Edwige, ary [[Zazamarolahy]], noho izany dia anisan’ ny [[andriana]] [[merina]], taranak’ [[Andrianampoinimerina]] sy Ramanantenasoa, iray amin’ ireo vady roa ambin’ ny folon' ny mpajaka.

Araka izany dia zanaky ny mpanoratra sady filôzôfa ary [[pretra]] [[zezoita]] [[Antoine de Padoue Rahajarizafy]] izay tsy iza fa anadahin-drenin' i Siméon Rajaona.

== Fiainany manokana ==
Manambady an' i Lydia Ratahiry i Siméon Rajaona ary manan-janaka dimy. Katôlika nafana fo avy amin' ny fianakaviana niaviany izy, ary nanokana ny tenany, niaraka tamin' ny asany tany amin' ny oniversite, ho amin' ny fisaintsainana ara-panahy kokoa. Fanampin' izany, ny sanganasany farany,  ''Mon corps soupire après toi''  (lohateny nalaina avy amin' ny andininy iray ao amin' ny [[Bokin' ny Salamo|Salamo]], asa navoaka taorian' ny nahafatesany tamin' ny 2016&lt;ref&gt; &lt;small&gt;[archive]&lt;/small&gt; », sur ''Midi Madagasikara'', 12 mars 2016 &lt;small&gt;(consulté le 18 septembre 2020&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;), dia fandikana an-tsoratra ny fisaintsainana ara-panahy naharitra efapolo taona teo ho eo.

Tamin' ny 23 Jona 2013 no nodimandry teo amin' ny faha87 taonany tao an-tranony tao Antsahabe&lt;ref&gt;&quot;Siméon Rajaona s'en est allé&quot; in Midi Madagasikara du 24 Juin 2013.&lt;/ref&gt;. Tamin’ ny andron’ ny fandevenana azy, tamin' ny 28 Jona 2013 dia nanome voninahitra manokana azy teo amin' ny kianjan' ny [[Oniversiten' Antananarivo]] ny sampam-pianarana manontolon' ny oniversite natrehin' ny olo-malaza ara-pôlitika sy ara-kolontsaina maro&lt;ref&gt;«  &lt;small&gt;[archive]&lt;/small&gt; », sur ''La Gazette de la Grande Ile'' &lt;small&gt;(consulté le 18 septembre 2020&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Lalana nalehany ==
Tao amin’ ny Ecole des Frères teny Andohalo no nianaran' i Siméon voalohany, avy eo tao amin’ny Lycée Gallieni izay nahazoany ny bakalôrea nisy fizaràna roa, dia ny Filôzôfia sy ny [[Literatiora]] tamin’ ny taona 1946. Tamin’ io taona io ihany dia nandeha nanohy ny fianarany tany [[Frantsa]] izy ary nanohy ny fianarany amin' ny Literatiora klasika ao amin' ny khâgne sy hypokhâgne ao amin' ny lisea Lakanal de Paris. Nahazo ny lisantsa momba ny Literatiora izy tamin' ny taona 1950 ary avy eo ny Diplôme d’Etudes Supérieures de langues classiques tamin' ny taina 1951. Tamin' ny taona 1955 dia nahazo ny Agrégation de grammaire izy.

Nanomboka nampianatra tao amin' ny lisea haroa tao Fresh d’ Ajaccio ho mpampianatra literatiora. Niverina teto [[Madagasikara]], roa taona taty aoriana, lasa mpampianatra tao amin’ ny Lycée Gallieni teny Andohalo.

Tamin’ ny tana 1958 izy no lasa talen’ ny Centre d’Etudes et d’Information sur la Langue et la Civilisation Malgaches (CEILCM). Nanomboka tamin’ izay no nandalinany ny fahalalany ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], nanampy azy sy nanentana ny dadatoany [[Antoine de Padoue Rahajarizafy]] izay namoaka ny ''Essai sur la grammaire malgache'' tamin' ny taona 1960. Nanohy ny fikarohana nataony i Siméon Rajaona mandra-piarovany ny tsangan-kevitra dôktôràm-panjakana tany Sorbonne izay nifantoka amin' ny fandalinana ny endrika entimilaza ao amin' ny firafitry ny teny malagasy tamin' ny taona 1970.

Voatendry ho Maître de Conférences tao amin’ ny Ecole Nationale des Lettres et Sciences Humaines  izy tamin' ny taona 1960. Niara-nitantana amin' ny maha toeran’ ny talen’ ny CEILCM, talen' ny Département de Langue et de Littérature Malgache eo anivon’ ny Faculté des Lettres et des Sciences Humaines tao amin’ ny Oniversiten' i Madagasikara. Tamin' ny taona 1972 izy no sojabe malagasy voalohany tao amin' io sampam-pianarana io.

Mpikambana feno ao tamin' ny [[Akademia Malagasy]] ihany koa izy, izay namoaka ny asa sorany voalohany tamin' ny taona 1959, tamin’ ny alalan’ ny ''Bulletin'', asasoratra mitondra ny lohateny hoe  &quot;Essai d'analyse de la structure de la pensée malgache. Examen de quelques notions&quot;&lt;ref&gt;Site agir.avec.madagascar.over-blog&lt;/ref&gt;.

== Loharano ==
{{Reflist}}

== Jereo koa ==

* [[Rabenilaina Roger-Bruno]]
* [[Oniversiten' Antananarivo]]
* [[Oniversiten' i Toliara]]
* [[Haitsikerafiteny|Haiteny]]
* [[Haiteny ara-drafitra]]
* [[Fiteny malagasy]]

[[Sokajy:Mpanao malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1923]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2013]]</text>
      <sha1>tdwjz6c0g2o0owq1v4dmh4ichisl19j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145418</id>
      <parentid>1145416</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Axellefi1</username>
        <id>39722</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lalana nalehany */ Fanapina sy fanitsiana soratra</comment>
      <origin>1145418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6556" sha1="d25lakf3i95zb5hu4udqfx5itgldw45" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Siméon Rajaona|teraka=18 febroary 1926|toerana=Antananarivo|maty=23 jona 2013|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra|asa hafa=Mpanabe|seha-pitiavana=Manambady}}

I '''[[Siméon Rajaona]]''' dia [[mpahay teny]] malagasy teraka tao [[Antananarivo]] tamin' ny 18 Febroary 1926 ary maty tamin' ny 23 Jona 2013. Izy no sojabe voalohany tao amin' ny Lalam-piofanana Soratra sy Siansan' ny Fiolonana ao amin' ny [[Oniversite|Anjerimanontolo]] eto Madagasikara tamin' ny taona 1972. Mpikambana ao amin' ny [[Akademia Malagasy]] koa izy. Ny anarany feno dia Siméon Régis Rajaona. Izy no nitarika ny [[haiteny ara-drafitra]] sy nandray anjara asa tamin' ny fandalinana ny [[fiteny malagasy]] ka fantatra indrindra amin' izany ilay boky nosoratany mitondra ny lohateny hoe ''Structure du malgache, étude des formes prédicatives'' izay vitany soratra tamin' ny taona 1972. Izy dia mpanoratra amin'ny teny frantsay sy Malagasy ary anisany nahafatarana azy teo amin'ny riba Malagasy ny &quot;Takelaka notsongaina&quot;.

== Ireto koa ny boky hafa sasany nosoratany: ==
* ''Takelaka notsongaina, Tome 1, 1962''
* ''Takelaka notsongaina, Tome 2, 1963''
* ''Problèmes de morphologie malgache, 1977''
* ''Mon corps soupire après toi, œuvre posthume, 2016''

== Fianakaviana ==
Zaza faharoa tamin' ny valo i Siméon Rajaona. Ny rainy, Jean François Régis Rajaona, dia mpanoratra sady mpisehatra, avy any [[Manandriana]] ao [[Avaradrano]] ary avy amin’ ny saranga [[andriana]] [[Zanadralambo amin' Andrianjaka|Zanadralambo amin’ Andrianjaka]]. Ny reniny, Edwige Bernadette Ralisoa, dia zanakavavin' i Jean-Baptiste Rahajarizafy, sekretera manokan' i Lyautey, mpanoratra sady governora tao [[Fianarantsoa]] tamin' izany fotoana izany, avy any Ambohimandrosohasina, havoana kely atsinanan' ny havoanan' ny mpanjakan' [[Ambohimanga]], taranaky ny fianakaviana [[Andriamasinavalona]] izay akaiky ny fahefan’ ny mpanjaka hatrany ary nanome azy manamboninahitra maro&lt;ref&gt;TIERSONNIER, Rév.P. Jacques, Au cœur de l’Ile Rouge, 50 ans de vie à Madagascar, Mémoires, Éditions Ambozontany, Antananarivo, 1990&lt;/ref&gt;. Avy any [[Ambohidrapeto]], iray amin’ ireo [[Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina|havoana masina roa ambin’ ny folo]]&lt;nowiki/&gt;n' Imerina i Véronique Razafimbero, renin’ i Edwige, ary [[Zazamarolahy]], noho izany dia anisan’ ny [[andriana]] [[merina]], taranak’ [[Andrianampoinimerina]] sy Ramanantenasoa, iray amin’ ireo vady roa ambin’ ny folon' ny mpajaka.

Araka izany dia zanaky ny mpanoratra sady filôzôfa ary [[pretra]] [[zezoita]] [[Antoine de Padoue Rahajarizafy]] izay tsy iza fa anadahin-drenin' i Siméon Rajaona.

== Fiainany manokana ==
Manambady an' i Lydia Ratahiry i Siméon Rajaona ary manan-janaka dimy. Katôlika nafana fo avy amin' ny fianakaviana niaviany izy, ary nanokana ny tenany, niaraka tamin' ny asany tany amin' ny oniversite, ho amin' ny fisaintsainana ara-panahy kokoa. Fanampin' izany, ny sanganasany farany,  ''Mon corps soupire après toi''  (lohateny nalaina avy amin' ny andininy iray ao amin' ny [[Bokin' ny Salamo|Salamo]], asa navoaka taorian' ny nahafatesany tamin' ny 2016&lt;ref&gt; &lt;small&gt;[archive]&lt;/small&gt; », sur ''Midi Madagasikara'', 12 mars 2016 &lt;small&gt;(consulté le 18 septembre 2020&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;), dia fandikana an-tsoratra ny fisaintsainana ara-panahy naharitra efapolo taona teo ho eo.

Tamin' ny 23 Jona 2013 no nodimandry teo amin' ny faha87 taonany tao an-tranony tao Antsahabe&lt;ref&gt;&quot;Siméon Rajaona s'en est allé&quot; in Midi Madagasikara du 24 Juin 2013.&lt;/ref&gt;. Tamin’ ny andron’ ny fandevenana azy, tamin' ny 28 Jona 2013 dia nanome voninahitra manokana azy teo amin' ny kianjan' ny [[Oniversiten' Antananarivo]] ny sampam-pianarana manontolon' ny oniversite natrehin' ny olo-malaza ara-pôlitika sy ara-kolontsaina maro&lt;ref&gt;«  &lt;small&gt;[archive]&lt;/small&gt; », sur ''La Gazette de la Grande Ile'' &lt;small&gt;(consulté le 18 septembre 2020&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Lalana nalehany ==
Tao amin’ ny Ecole des Frères teny Andohalo no nianaran' i Siméon voalohany, avy eo tao amin’ny Lycée Gallieni izay nahazoany ny bakalôrea nisy fizaràna roa, dia ny Filôzôfia sy ny [[Literatiora]] tamin’ ny taona 1946. Tamin’ io taona io ihany izy no nandeha nanohy ny fianarany tany [[Frantsa]] ary nanohy ny fianarany amin' ny Literatiora klasika ao amin' ny khâgne sy hypokhâgne ao amin' ny lisea Lakanal de Paris. Nahazo ny lisantsa momba ny Literatiora izy tamin' ny taona 1950 ary avy eo ny Diplôme d’Etudes Supérieures de langues classiques tamin' ny taona 1951. Tamin' ny taona 1955 dia nahazo ny Agrégation de grammaire izy.

Nanomboka nampianatra tao amin' ny lisea Haroa tao Fresh d’ Ajaccio ho mpampianatra literatiora. Niverina teto [[Madagasikara]], roa taona taty aoriana, lasa mpampianatra tao amin’ ny Lycée Gallieni teny Andohalo.

Tamin’ ny taona 1958 izy no lasa talen’ ny Centre d’Etudes et d’Information sur la Langue et la Civilisation Malgaches (CEILCM). Nanomboka tamin’ izay no nandalinany ny fahalalany ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], nanampy azy sy nanentana ny dadatoany [[Antoine de Padoue Rahajarizafy]] izay namoaka ny ''Essai sur la grammaire malgache'' tamin' ny taona 1960. Nanohy ny fikarohana nataony i Siméon Rajaona mandra-piarovany ny tsangan-kevitra dôktôràm-panjakana tany Sorbonne izay nifantoka amin' ny fandalinana ny endrika entimilaza ao amin' ny firafitry ny teny malagasy tamin' ny taona 1970.

Voatendry ho Maître de Conférences tao amin’ ny Ecole Nationale des Lettres et Sciences Humaines  izy tamin' ny taona 1960. Niara-nitantana amin' ny maha toeran’ ny talen’ ny CEILCM, talen' ny Département de Langue et de Littérature Malgache eo anivon’ ny Faculté des Lettres et des Sciences Humaines tao amin’ ny Oniversiten' i Madagasikara. Tamin' ny taona 1972 izy no sojabe malagasy voalohany tao amin' io sampam-pianarana io.

Mpikambana feno ao tamin' ny [[Akademia Malagasy]] ihany koa izy, izay namoaka ny asa sorany voalohany tamin' ny taona 1959, tamin’ ny alalan’ ny ''Bulletin'', asasoratra mitondra ny lohateny hoe  &quot;Essai d'analyse de la structure de la pensée malgache. Examen de quelques notions&quot;&lt;ref&gt;Site agir.avec.madagascar.over-blog&lt;/ref&gt;.

== Loharano ==
{{Reflist}}

== Jereo koa ==

* [[Rabenilaina Roger-Bruno]]
* [[Oniversiten' Antananarivo]]
* [[Oniversiten' i Toliara]]
* [[Haitsikerafiteny|Haiteny]]
* [[Haiteny ara-drafitra]]
* [[Fiteny malagasy]]

[[Sokajy:Mpanao malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1923]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2013]]</text>
      <sha1>d25lakf3i95zb5hu4udqfx5itgldw45</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145419</id>
      <parentid>1145418</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:58:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Axellefi1</username>
        <id>39722</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fianakaviana */ Fanapiana</comment>
      <origin>1145419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6623" sha1="lx8kasi340brm46dnugmfq4b36lmn30" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Siméon Rajaona|teraka=18 febroary 1926|toerana=Antananarivo|maty=23 jona 2013|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra|asa hafa=Mpanabe|seha-pitiavana=Manambady}}

I '''[[Siméon Rajaona]]''' dia [[mpahay teny]] malagasy teraka tao [[Antananarivo]] tamin' ny 18 Febroary 1926 ary maty tamin' ny 23 Jona 2013. Izy no sojabe voalohany tao amin' ny Lalam-piofanana Soratra sy Siansan' ny Fiolonana ao amin' ny [[Oniversite|Anjerimanontolo]] eto Madagasikara tamin' ny taona 1972. Mpikambana ao amin' ny [[Akademia Malagasy]] koa izy. Ny anarany feno dia Siméon Régis Rajaona. Izy no nitarika ny [[haiteny ara-drafitra]] sy nandray anjara asa tamin' ny fandalinana ny [[fiteny malagasy]] ka fantatra indrindra amin' izany ilay boky nosoratany mitondra ny lohateny hoe ''Structure du malgache, étude des formes prédicatives'' izay vitany soratra tamin' ny taona 1972. Izy dia mpanoratra amin'ny teny frantsay sy Malagasy ary anisany nahafatarana azy teo amin'ny riba Malagasy ny &quot;Takelaka notsongaina&quot;.

== Ireto koa ny boky hafa sasany nosoratany: ==
* ''Takelaka notsongaina, Tome 1, 1962''
* ''Takelaka notsongaina, Tome 2, 1963''
* ''Problèmes de morphologie malgache, 1977''
* ''Mon corps soupire après toi, œuvre posthume, 2016''

== Fianakaviana ==
Zaza faharoa tamin' ny valo i Siméon Rajaona. Ny rainy, Jean François Régis Rajaona (1900-1962), dia mpanoratra sady mpisehatra, avy any [[Manandriana]] ao [[Avaradrano]] ary avy amin’ ny saranga [[andriana]] [[Zanadralambo amin' Andrianjaka|Zanadralambo amin’ Andrianjaka]]. Ny reniny, Edwige Bernadette Ralisoa (1902-2001), dia zanakavavin' i Jean-Baptiste Rahajarizafy, sekretera manokan' i Lyautey, mpanoratra sady governora tao [[Fianarantsoa]] tamin' izany fotoana izany, avy any Ambohimandrosohasina, havoana kely atsinanan' ny havoanan' ny mpanjakan' [[Ambohimanga]], taranaky ny fianakaviana [[Andriamasinavalona]] izay akaiky ny fahefan’ ny mpanjaka hatrany ary nanome azy manamboninahitra maro&lt;ref&gt;TIERSONNIER, Rév.P. Jacques, Au cœur de l’Ile Rouge, 50 ans de vie à Madagascar, Mémoires, Éditions Ambozontany, Antananarivo, 1990&lt;/ref&gt;. Avy any [[Ambohidrapeto]], iray amin’ ireo [[Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina|havoana masina roa ambin’ ny folo]]&lt;nowiki/&gt;n' Imerina i Véronique Razafimbero, renin’ i Edwige, ary [[Zazamarolahy]], noho izany dia anisan’ ny [[andriana]] [[merina]], taranak’ [[Andrianampoinimerina]] sy Ramanantenasoa, iray amin’ ireo vady roa ambin’ ny folon' ny mpajaka.

Araka izany dia zanaky ny mpanoratra sady filôzôfa ary [[pretra]] [[zezoita]] [[Antoine de Padoue Rahajarizafy]] izay tsy iza fa anadahin-drenin' i Siméon Rajaona.

Mananjanaka dimy mianadahy ihany koa izy.

== Fiainany manokana ==
Manambady an' i Lydia Ratahiry i Siméon Rajaona ary manan-janaka dimy. Katôlika nafana fo avy amin' ny fianakaviana niaviany izy, ary nanokana ny tenany, niaraka tamin' ny asany tany amin' ny oniversite, ho amin' ny fisaintsainana ara-panahy kokoa. Fanampin' izany, ny sanganasany farany,  ''Mon corps soupire après toi''  (lohateny nalaina avy amin' ny andininy iray ao amin' ny [[Bokin' ny Salamo|Salamo]], asa navoaka taorian' ny nahafatesany tamin' ny 2016&lt;ref&gt; &lt;small&gt;[archive]&lt;/small&gt; », sur ''Midi Madagasikara'', 12 mars 2016 &lt;small&gt;(consulté le 18 septembre 2020&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;), dia fandikana an-tsoratra ny fisaintsainana ara-panahy naharitra efapolo taona teo ho eo.

Tamin' ny 23 Jona 2013 no nodimandry teo amin' ny faha87 taonany tao an-tranony tao Antsahabe&lt;ref&gt;&quot;Siméon Rajaona s'en est allé&quot; in Midi Madagasikara du 24 Juin 2013.&lt;/ref&gt;. Tamin’ ny andron’ ny fandevenana azy, tamin' ny 28 Jona 2013 dia nanome voninahitra manokana azy teo amin' ny kianjan' ny [[Oniversiten' Antananarivo]] ny sampam-pianarana manontolon' ny oniversite natrehin' ny olo-malaza ara-pôlitika sy ara-kolontsaina maro&lt;ref&gt;«  &lt;small&gt;[archive]&lt;/small&gt; », sur ''La Gazette de la Grande Ile'' &lt;small&gt;(consulté le 18 septembre 2020&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Lalana nalehany ==
Tao amin’ ny Ecole des Frères teny Andohalo no nianaran' i Siméon voalohany, avy eo tao amin’ny Lycée Gallieni izay nahazoany ny bakalôrea nisy fizaràna roa, dia ny Filôzôfia sy ny [[Literatiora]] tamin’ ny taona 1946. Tamin’ io taona io ihany izy no nandeha nanohy ny fianarany tany [[Frantsa]] ary nanohy ny fianarany amin' ny Literatiora klasika ao amin' ny khâgne sy hypokhâgne ao amin' ny lisea Lakanal de Paris. Nahazo ny lisantsa momba ny Literatiora izy tamin' ny taona 1950 ary avy eo ny Diplôme d’Etudes Supérieures de langues classiques tamin' ny taona 1951. Tamin' ny taona 1955 dia nahazo ny Agrégation de grammaire izy.

Nanomboka nampianatra tao amin' ny lisea Haroa tao Fresh d’ Ajaccio ho mpampianatra literatiora. Niverina teto [[Madagasikara]], roa taona taty aoriana, lasa mpampianatra tao amin’ ny Lycée Gallieni teny Andohalo.

Tamin’ ny taona 1958 izy no lasa talen’ ny Centre d’Etudes et d’Information sur la Langue et la Civilisation Malgaches (CEILCM). Nanomboka tamin’ izay no nandalinany ny fahalalany ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], nanampy azy sy nanentana ny dadatoany [[Antoine de Padoue Rahajarizafy]] izay namoaka ny ''Essai sur la grammaire malgache'' tamin' ny taona 1960. Nanohy ny fikarohana nataony i Siméon Rajaona mandra-piarovany ny tsangan-kevitra dôktôràm-panjakana tany Sorbonne izay nifantoka amin' ny fandalinana ny endrika entimilaza ao amin' ny firafitry ny teny malagasy tamin' ny taona 1970.

Voatendry ho Maître de Conférences tao amin’ ny Ecole Nationale des Lettres et Sciences Humaines  izy tamin' ny taona 1960. Niara-nitantana amin' ny maha toeran’ ny talen’ ny CEILCM, talen' ny Département de Langue et de Littérature Malgache eo anivon’ ny Faculté des Lettres et des Sciences Humaines tao amin’ ny Oniversiten' i Madagasikara. Tamin' ny taona 1972 izy no sojabe malagasy voalohany tao amin' io sampam-pianarana io.

Mpikambana feno ao tamin' ny [[Akademia Malagasy]] ihany koa izy, izay namoaka ny asa sorany voalohany tamin' ny taona 1959, tamin’ ny alalan’ ny ''Bulletin'', asasoratra mitondra ny lohateny hoe  &quot;Essai d'analyse de la structure de la pensée malgache. Examen de quelques notions&quot;&lt;ref&gt;Site agir.avec.madagascar.over-blog&lt;/ref&gt;.

== Loharano ==
{{Reflist}}

== Jereo koa ==

* [[Rabenilaina Roger-Bruno]]
* [[Oniversiten' Antananarivo]]
* [[Oniversiten' i Toliara]]
* [[Haitsikerafiteny|Haiteny]]
* [[Haiteny ara-drafitra]]
* [[Fiteny malagasy]]

[[Sokajy:Mpanao malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1923]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2013]]</text>
      <sha1>lx8kasi340brm46dnugmfq4b36lmn30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>San Pedro (Jujuy)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>262795</id>
    <revision>
      <id>1145560</id>
      <parentid>967628</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanova ny anaran'i [[San Pedro]] ho [[San Pedro (Jujuy)]] i HarryWurst</comment>
      <origin>967628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="713" sha1="9r3ujx9xuka4uq4s9ss6xtyew7wa0rs" xml:space="preserve">{{coord|-24.231270|-64.866140}}
{{infobox tanàna
|anarana       = San Pedro
|velarantany   =
|faritany      = [[faritanin'i Jujuy|Jujuy]]
|isam-ponina   = 58430
|firenena      = {{Arjentina}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =
}}

'''San Pedro''' dia tanàna ao amin'ny faritanin'i [[Jujuy]] ao [[Arjentina]].

== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 58430 mponina tamin'ny taona 2015.&lt;ref name='geocities'&gt;[http://download.geonames.org/export/ Arjentina] ao amin'i geonames.org, novangiana ny 9/ 3/2019 &lt;/ref&gt;

=== Toe-tany ===
{{...}}

== Jereo koa ==
* [[Arjentina]]
** [[Jujuy]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{vangovango|Arjentina}}

[[sokajy:Tanàna ao Arjentina]]
[[sokajy:Tanàna ao amin'ny faritanin'i Jujuy]]</text>
      <sha1>9r3ujx9xuka4uq4s9ss6xtyew7wa0rs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Esther Randriamamonjy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>264188</id>
    <revision>
      <id>1145293</id>
      <parentid>1143434</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T12:46:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bienvenue Fidèle</username>
        <id>40160</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanova tsipelina</comment>
      <origin>1145293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9178" sha1="dr79g64jzrx8htvycs7j32rkignrb3g" xml:space="preserve">{{infobox olona
|Sary:Esther Randriamamonjy, Ecrivaine malgache 03.jpg
|anarana=Esther Rasoloarimalala Randriamamonjy
|teraka=11 Aprily 1933
|maty=
|firenena={{Madagasikara}}
|mpiaraka=
|asa=
[[Mpanoratra]] [[Mpampianatra]] [[Mpandikateny]]
}}

I '''Esther Randriamamonjy''', ny tena anarany dia '''Esther Rasoloarimalala Randriamamonjy&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Site présentant l'écrivaine et ses œuvres |url=http://www.freewebs.com/esterrandriamamonjy/ |accessdate=2019-08-31 |archivedate=2014-10-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006075808/http://www.freewebs.com/esterrandriamamonjy/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Article publié dans le site internet madagascar-tribune.com |url=http://www.madagascar-tribune.com/Enseignante-Ecrivain-Membre,4382.html |access-date=2019-08-31 |archive-date=2019-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831131855/https://www.madagascar-tribune.com/Enseignante-Ecrivain-Membre,4382.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;''', [[mpanoratra]] malagasy. Teraka tamin' ny 11 avrily 1933, tao Ambohimahasoa, [[Fianarantsoa]]. &lt;ref&gt;http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=484&lt;/ref&gt;Zanak' Itompokolahy Rakotondrazaka, mpitandrina sady mpampianatra sy Itompokovavy Ravaomalala, mpikarakara tokantrano sy mpanao asantanana.  Fantatra amin' ny sehatry ny [[literatiora]] ho an' ny ankizy amin' ny alalan' ny tantara foronina sy tantara izy; nandika ny tantaran' ny tanora nosoratana tamin' ny [[Fiteny rosiana|teny rosiana]] sy [[Fiteny frantsay|frantsay]] ary [[Fiteny anglisy|anglisy]] koa izy. Araka ny filazan' ny Association des Editeurs de Madagascar (AEDIM) dia ny boky soratany no tian' ny ankizy vakina indrindra eto [[Madagasikara]]&lt;ref name=&quot;allafrica&quot;&gt;{{Cite web|url=http://fr.allafrica.com/stories/201206300117.html|date=30 juin 2012}}.&lt;/ref&gt; .

== Fianakaviana ==
Renim-pianakaviana sady renibe i Esther Randriamamonjy. Izy dia nanambady an' i [[Randriamamonjy Frédéric|Frédéric Randriamamonjy]] izay mpahay tantara sy mpampiantra tao amin' ny ENS sady niasa ho masoivohon' i Madagasikara any ivelany ary koa [[Akademia Malagasy|akademisiana]] sady mpanoratra boky. 

== Fanabeazana == 
Nianatra teto Madagasikara sy tany ivelany i Esther Randriamamonjy, araka ny aseho manaraka eto:

* Fianarana amn' ny ambaratonga voalohany: sekoly prôtestanta tao Ambohimahasoa, kôlejy protestanta Rabaut-Saint Etienne, lasa kôlejy Randzavola, ao [[Fianarantsoa]];
* Fianarana amin' ny ambaratonga faharoa: Kôlejy prôtestanta Paul Minault (tamin'ny 1945-1952),
* Fianarana amin' ny ambaratonga ambony: vatsim-pianarana nomen' ny Églises au Collège Lucie Berges any Strasbourg sy any Dijon, fiofanana ho mpanabe amin' ny kôlejy Carey Hall Birmingham. Mpampianatra teny malagasy sy frantsay ary angilsy nandritra ny taona maro izy ary efa talen-tsekoly ihany koa.

== Ny fiainany ny kanto ==
Mpikambana tao amin'ny Akademia nasionaly  momba ny zavakanto sy ny literatiora izy. Mpikambana tao amin'ny HAVATSA UPEM. Nanomboka nitantara angano tamin'ny mpianatra madinika izy fony mbola mpianatra. Mpanoratra ho an'ny ankizy no ahafataran'ny maro azy. Nanoratra tao amin'ny gazety fandrosoam-baovao tamin'ny taona 1955. Mitohy izany fanoratana izany mandraka ankehitriny. Ny antony nanoratany dia mba hanamaro ireo boky ho an'ny mpamaky malagasy, ary hanabe voho ny teny malagasy sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]]. Amin'ny maha mpanoratra azy dia hoy indrindra izy: &quot;Ny tarigetrako dia ny hampitsimoka ny voa efa àry-Mamoha izay mila hatory. Mandrisika ny mitady hihemotra. Manandratra ireo mamololona. Hioty ny salohy efa masaka&quot;.  

== Asa soratra ==
Maro dia maro ny asa soratra efa navoakany. Ary maro toy izany ihany koa ny asa soratra amin'ny teny vahiny no efa voadikany amin'ny teny malagasy. Mielipatrana amin'ny haino aman-jery am-bava, an-tsary sy an-tsoratra, na eto an-toerana na any ivelany, ny sangana'asany. Manoratra ho an'ny sokajin'olona rehetra izy. I Esther Randriamamonjy dia namoaka boky mihoatra ny enimpolo&lt;ref name=&quot;allafrica&quot;/&gt; ary namorona na nandika tantara an-jatony&lt;ref name=&quot;allafrica&quot; /&gt;. 

=== Boky ===
* 2001: ''Tantaran' i Madagasikara isam-paritra,'' misy pejy miisa 588, nosoratana niaraka tamin' i [[Randriamamonjy Frédéric|Frédéric Randiamamonjy]], namboarin' ny [[Trano Printy Fiangonana Loterana Malagasy]] (TPFLM) 
* Boky nadika ho an'ny ankizy:
** ''Ny zanaky ny biby,'' 
** ''Ikalamara,'' 
** ''I Menasanga,'' 
** ''I Dadabe,'' 
** ''Namboly nave,'' 
** ''Mihaza i Bitika,'' 
** ''Samy manao ny azy,'' 
** ''Fantatrao ve?''...

=== Tantara foronina ===

* 1994: ''Ho avy ny maraina,'' navoakan' ny TPFLM eto Antananarivo
* 1994: ''Trano rava'' 
* 2007: ''Ilay fitiavan-tena'' 
* 2007: ''Ilay dinan' ny fitia''
* 2017: ''Retour à l’amer'', fiaraha-miasa tamin' i Chantal Constant de Bordeaux

=== Tantara noforonina ho an' ankizy ===

* 1975: ''Ny sodin' i Solofo'' &lt;ref name=&quot;allafrica&quot;/&gt;, navoakan' ny [[Edisiona Salohy]] ao [[Antananarivo]] &lt;ref name=&quot;openlibrary&quot;&gt;{{Cite web|url=https://openlibrary.org/books/OL654510M/Ny_sodin%27_i_solofo|date=11 décembre 2009}}.&lt;/ref&gt; . 

=== Angano malagasy ho an' ny ankizy ===

* ''I Trimobe sy i Fara vadiny,''
* ''I Faravavy nanjary lolo''
* ''Rankakafotra sy i Pitidrano diamondra,'' 
* ''Ny ankoholahy fantaka sy Ingahibe masoandro,..''

=== Boky kely ===
Fanangonam-boky kely &quot;Amboaran' ny maraina&quot; natokana ho an' ny ankizy roa ka hatramin' ny telo taona nosoratan' i Esther Randriamamonjy: ''I Kinga sy i Bota'' sy ''Manao baolina i Bota sy i Kinga'' no roa voalohany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://tanikomadagascar.wordpress.com/tag/esther-rasoarimalala-randriamamonjy/ &quot;Esther Rasoarimalala Randriamamonjy&quot;] [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Ftanikomadagascar.wordpress.com%2Ftag%2Festher-rasoarimalala-randriamamonjy%2F arsiva]], ''Taniko Madagascar''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Fandikan-teny ===

==== Asa vita nadika amin' ny teny malagasy ====

* 1999: ''Ireo fadiranovana I'' - Fandikan-teny malagasy amin' ny ''Les Miserables'' nataon' i [[Victor Hugo]] 
* 2000: ''Ireo fadiranovana II'' - Fandikan-teny malagasy amin' ny ''Les Miserables'' nataon' i Victor Hugo
* 2000: ''Ireo fadiranovana III'' - Fandikan-teny malagasy amin' ny ''Les Miserables'' nataon' i Victor Hugo
* 2002 : ''[[Vahiny (Albert Camus)|Vahiny]]'' - Fandikana ny boky ''L'étranger'' nosoratan' i [[Albert Camus]] amin' ny boky roa

==== Angano nadika amin' ny teny malagasy ====

* ''Ilay Osivavin' Ingahy Seguin'' - dikan-tenin' ny ''La Chèvre de Monsieur Seguin'' nosoratan' i Alphonse Daudet.

==== Boky nadika amin' ny teny vahiny ====
Asasoratr' i Esther Rasoarimalala Randriamamonjy no nadika amin' ny [[Fiteny rosiana|teny rosiana]]. Izany tetikasa izany dia niarahana tamin' ny Dokotera Ludmilla Kartachova. Ny voalohany dia ny tantara foronina &quot;''Ho avy ny maraina''&quot;. Ny faharoa dia ny &quot;''Trano rava''&quot; izay nanaovana fanontana boky miisa 950&amp;nbsp;000 isa tao anatin' ny iray herinandro.

=== Asasoratra hatao tantara an-tsehatra ===

* ''Tsarao ary aho!'' Asasoratra misy pejy miisa 155&lt;ref name=&quot;openlibrary2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://openlibrary.org/books/OL3738563M/Tsarao_ary_aho!|date=2003}}&lt;/ref&gt;, aingam-panahy avy amin' ny fiainana sy fotoana naha-mpanjaka an-d[[Ranavalona I]] ary maneho ny lafiny tsy fantatra hatreto amin' ny maha izy an' ilay mpanjakavavy&lt;ref name=&quot;allafrica2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://fr.allafrica.com/stories/201108020481.html|date=2011}}&lt;/ref&gt; .

== Asa sy hetsika ==
Mba hampiroboroboana ny famakiam-boky dia nikarakara hetsika famakian-teny tamin' ny toerana samihafa i E. R. Randriamamonjy:

* famakiam-boky tao amin' ny lisea sy kôlejy;
* angano an,kalamanjana, an-trano sekoly, an-trano fiangonana ary amin' ny toerana iraisana maro;
* fampahafantarana ireo fanangonanana ny asasorany
* Miara-miasa amina onjam-peo sy fahita lavitra maro izy: RNM, TVM, RDB, Radio ACEM, Radio Moscou, Radio Finland, TV Finland. Toraka izany koa ny fiarahany miasa amin' ny sokajy na antokon' olona sy ONG ary mpanonta boky avy eto an-toerana sy any ivelany.

== Ny mampiavaka ny asa sorany ==
Ny literatiora manavanana azy dia ny literatiora an-tsoratra:tononkalo, sombin-tantara, tantara foronina, angano, sns. Ny sokajin-dahatsoratra fampiasany dia ny mitantara sy manoritsoritra. Ny fomba filazan-javatra mampiavaka azy dia: tia mampiasa tamberinteny, tamberin-drafitra, fanovana endri-javatra, fanovana anarana, fehezanteny tso-drafitra. 

== Ny tara-kevitra voiziny ==
Ny tara-kevitra voiziny dia ny [[fanabeazana]] ny ankizy, hahay miaina, hahafantatra, hifandray ary hanaja ny tontolo manodidina azy.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano ==
{{Reflist}}

== Rohy ivelany ==

* [http://www.macp.gov.mg/fr Tranonkalan' ny ministeran' ny asa-tanana, kolontsaina ary vakoka] {{Wayback|url=http://www.macp.gov.mg/fr |date=20190831131900 }} 
* [http://www.aedim.mg/ Tranonkalan' ny Association of Publisher of Madagascar] {{Wayback|url=http://www.aedim.mg/ |date=20141006113838 }} 
* [http://catalogue.bnf.fr Tranonkalan' ny Tranombokim-pirenen' i Frantsa]

[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1933]]</text>
      <sha1>dr79g64jzrx8htvycs7j32rkignrb3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onilahy (ony)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266352</id>
    <revision>
      <id>1145421</id>
      <parentid>1145289</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Namorona Lahatsoratra</comment>
      <origin>1145421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5714" sha1="lp3hea1gv3wred6xke6r5utmmmn0mse" xml:space="preserve">[[Sary:JMLEB 002 StAugustin.JPG|vignette|380x380px|Fizoran' i Onilahy mankany amin' ny [[Helodranon' i Saint-Augustin|helodranon' i Soalara]]]]{{Infobox renirano|anarana=Onilahy|velarantany=32 000 km²|sary=[[File:STS005-39-1048 - View of Madagascar.jpg|STS005-39-1048_-_View_of_Madagascar]]|halavany=400 Km|vava=Helodranon'i Saint-Augustin, Lakandranon'i Môzambika|loharano=Faritra akaikin'i Betroka|firenena=Madagasikara|faritany=Atsimo-Andrefana, Anosy}}

I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. Izy no mametra avy ao avaratra ny faritra onenan' ny [[Mahafaly]].[[Sary:Rijeka-Onilahi.png|vignette|381x381px|I Onilahy|ankavia]][[Sary:Onilahy watershed.png|vignette|Ny faritanin-dranon' i Onilahy]]
[[Sary:Rivers of southern Madagascar OSM.png|vignette|Onilahy ]][[Sary:JNB-MRU 22.08.2009 13-16-53.jpg|vignette|Onilahy ]]Ny rano manompo azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]].

== Hydrografia ==
I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 m&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano manompo azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Faritra mando sy fiarovana ==
Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48&quot;S sy 44°02'45&quot;E&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>lp3hea1gv3wred6xke6r5utmmmn0mse</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145423</id>
      <parentid>1145421</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Namorona Lahatsoratra</comment>
      <origin>1145423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7566" sha1="cd7hfzg6e8ruxe6opdfgcskzzimehgc" xml:space="preserve">[[Sary:JMLEB 002 StAugustin.JPG|vignette|380x380px|Fizoran' i Onilahy mankany amin' ny [[Helodranon' i Saint-Augustin|helodranon' i Soalara]]]]{{Infobox renirano|anarana=Onilahy|velarantany=32 000 km²|sary=[[File:STS005-39-1048 - View of Madagascar.jpg|STS005-39-1048_-_View_of_Madagascar]]|halavany=400 Km|vava=Helodranon'i Saint-Augustin, Lakandranon'i Môzambika|loharano=Faritra akaikin'i Betroka|firenena=Madagasikara|faritany=Atsimo-Andrefana, Anosy}}

I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. Izy no mametra avy ao avaratra ny faritra onenan' ny [[Mahafaly]].[[Sary:Rijeka-Onilahi.png|vignette|381x381px|I Onilahy|ankavia]][[Sary:Onilahy watershed.png|vignette|Ny faritanin-dranon' i Onilahy]]
[[Sary:Rivers of southern Madagascar OSM.png|vignette|Onilahy ]][[Sary:JNB-MRU 22.08.2009 13-16-53.jpg|vignette|Onilahy ]]Ny rano manompo azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]].

== Hydrografia ==
I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 m&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano manompo azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Faritra mando sy fiarovana ==
Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48&quot;S sy 44°02'45&quot;E&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary ==
Manana lanja lehibe ara-tontolo iainana ny tapany ambany amin'i Onilahy noho ny habetsahan'ny karazana fonenana voajanahary ao aminy. Ny faritra Ramsar Onilahy dia voalaza fa ahitana karazana biby maro, anisan'izany ny biby mampinono 27, karazam-biby mandady 56, karazam-borona 79, ary karazan-trondro na biby an-dranomamy sasany hita ao amin'ny faritra&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Amoron'i Onilahy dia manan-karena amin'ny zavamaniry sy biby endemika. Voarakitra ao amin'ny FAPBM fa ahitana karazana vorona 89, karazana biby mandady 54, karazana sahona 6, karazana ramanavy 15, ary karazana zavamaniry 107 ao amin'ny faritra arovana. Ahitana karazana maky sy sifaka koa ny faritra, anisan'izany ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Lemur catta&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Propithecus verreauxi&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Amoron’i Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Nisy fanadihadiana siantifika natao tao amin'ny alan'i Belomotse, ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy, izay nahitana karazana sahona 6 sy karazana biby mandady 55. Io fanadihadiana io dia nanasongadina fa toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina ao amin'ny faritra atsimo-andrefan'i Madagasikara ny lohasahan'i Onilahy&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Herpetological Conservation and Biology, 2009. &lt;nowiki&gt;https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>cd7hfzg6e8ruxe6opdfgcskzzimehgc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145431</id>
      <parentid>1145423</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7482" sha1="nazqrv8xrz8hrbld26co9xbssqol6h1" xml:space="preserve">[[Sary:JMLEB 002 StAugustin.JPG|vignette|380x380px|Fizoran' i Onilahy mankany amin' ny [[Helodranon' i Saint-Augustin|helodranon' i Soalara]]]]{{Infobox renirano|anarana=Onilahy|velarantany=32 000 km²|sary=[[File:STS005-39-1048 - View of Madagascar.jpg|STS005-39-1048_-_View_of_Madagascar]]|halavany=400 Km|vava=Helodranon'i Saint-Augustin, Lakandranon'i Môzambika|loharano=Faritra akaikin'i Betroka|firenena=Madagasikara|faritany=Atsimo-Andrefana, Anosy}}

I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. Izy no mametra avy ao avaratra ny faritra onenan' ny [[Mahafaly]].[[Sary:Rijeka-Onilahi.png|vignette|381x381px|I Onilahy|ankavia]][[Sary:Onilahy watershed.png|vignette|Ny faritanin-dranon' i Onilahy]]
[[Sary:Rivers of southern Madagascar OSM.png|vignette|Onilahy ]][[Sary:JNB-MRU 22.08.2009 13-16-53.jpg|vignette|Onilahy ]]Ny rano manompo azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]].

== Hydrografia ==
I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 m&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano manompo azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Faritra mando sy fiarovana ==
Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48&quot;S sy 44°02'45&quot;E&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/ref&gt;.

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary ==
Manana lanja lehibe ara-tontolo iainana ny tapany ambany amin'i Onilahy noho ny habetsahan'ny karazana fonenana voajanahary ao aminy. Ny faritra Ramsar Onilahy dia voalaza fa ahitana karazana biby maro, anisan'izany ny biby mampinono 27, karazam-biby mandady 56, karazam-borona 79, ary karazan-trondro na biby an-dranomamy sasany hita ao amin'ny faritra&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Amoron'i Onilahy dia manan-karena amin'ny zavamaniry sy biby endemika. Voarakitra ao amin'ny FAPBM fa ahitana karazana vorona 89, karazana biby mandady 54, karazana sahona 6, karazana ramanavy 15, ary karazana zavamaniry 107 ao amin'ny faritra arovana. Ahitana karazana maky sy sifaka koa ny faritra, anisan'izany ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Lemur catta&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Propithecus verreauxi&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Amoron’i Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Nisy fanadihadiana siantifika natao tao amin'ny alan'i Belomotse, ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy, izay nahitana karazana sahona 6 sy karazana biby mandady 55. Io fanadihadiana io dia nanasongadina fa toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina ao amin'ny faritra atsimo-andrefan'i Madagasikara ny lohasahan'i Onilahy&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Herpetological Conservation and Biology, 2009. &lt;nowiki&gt;https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>nazqrv8xrz8hrbld26co9xbssqol6h1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145432</id>
      <parentid>1145431</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy Lahatsoratra</comment>
      <origin>1145432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10180" sha1="dp1ka3rk10wp4se4syu099wn61zab0z" xml:space="preserve">[[Sary:JMLEB 002 StAugustin.JPG|vignette|380x380px|Fizoran' i Onilahy mankany amin' ny [[Helodranon' i Saint-Augustin|helodranon' i Soalara]]]]{{Infobox renirano|anarana=Onilahy|velarantany=32 000 km²|sary=[[File:STS005-39-1048 - View of Madagascar.jpg|STS005-39-1048_-_View_of_Madagascar]]|halavany=400 Km|vava=Helodranon'i Saint-Augustin, Lakandranon'i Môzambika|loharano=Faritra akaikin'i Betroka|firenena=Madagasikara|faritany=Atsimo-Andrefana, Anosy}}

I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. Izy no mametra avy ao avaratra ny faritra onenan' ny [[Mahafaly]].[[Sary:Rijeka-Onilahi.png|vignette|381x381px|I Onilahy|ankavia]][[Sary:Onilahy watershed.png|vignette|Ny faritanin-dranon' i Onilahy]]
[[Sary:Rivers of southern Madagascar OSM.png|vignette|Onilahy ]][[Sary:JNB-MRU 22.08.2009 13-16-53.jpg|vignette|Onilahy ]]Ny rano manompo azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]].

== Hydrografia ==
I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 m&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano manompo azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Faritra mando sy fiarovana ==
Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48&quot;S sy 44°02'45&quot;E&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/ref&gt;.

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary ==
Manana lanja lehibe ara-tontolo iainana ny tapany ambany amin'i Onilahy noho ny habetsahan'ny karazana fonenana voajanahary ao aminy. Ny faritra Ramsar Onilahy dia voalaza fa ahitana karazana biby maro, anisan'izany ny biby mampinono 27, karazam-biby mandady 56, karazam-borona 79, ary karazan-trondro na biby an-dranomamy sasany hita ao amin'ny faritra&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Amoron'i Onilahy dia manan-karena amin'ny zavamaniry sy biby endemika. Voarakitra ao amin'ny FAPBM fa ahitana karazana vorona 89, karazana biby mandady 54, karazana sahona 6, karazana ramanavy 15, ary karazana zavamaniry 107 ao amin'ny faritra arovana. Ahitana karazana maky sy sifaka koa ny faritra, anisan'izany ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Lemur catta&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Propithecus verreauxi&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Amoron’i Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Nisy fanadihadiana siantifika natao tao amin'ny alan'i Belomotse, ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy, izay nahitana karazana sahona 6 sy karazana biby mandady 55. Io fanadihadiana io dia nanasongadina fa toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina ao amin'ny faritra atsimo-andrefan'i Madagasikara ny lohasahan'i Onilahy&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Herpetological Conservation and Biology, 2009. &lt;nowiki&gt;https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fampiasana sy maha-zava-dehibe ==
Manan-danja amin'ny fiainan'ny mponina manodidina i Onilahy, indrindra amin'ny fambolena, jono, fampiasana ny rano, ary fizahantany. Ny tany lonaka amoron-drano, fantatra amin'ny anarana hoe &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;baiboho&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, dia isan'ny toerana lehibe ho an'ny fambolena ao amin'ny faritra. Misy koa ny mety ho fizahantany mifandray amin'ny renirano, toy ny fidinana an-dakana, fitsidihana farihy, zohy, loharano mafana ary toerana voajanahary manodidina ny faritra mando&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Araka ny WWF, ny faritra mando ao Onilahy dia manampy amin'ny fandrindrana ny fihodinan'ny rano, amin'ny fifehezana ny fikaohan-tany, ary amin'ny fitahirizana karbôna. Manome tolotra ara-tontolo iainana ho an'ny mponina eo an-toerana koa izy, toy ny rano, vokatra avy amin'ny ala, ary toerana fiveloman'ny jono&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fanamby ara-tontolo iainana ==
Miatrika fanamby ara-tontolo iainana ny faritra Onilahy, indrindra ny fanitarana ny fambolena, ny fahasimban'ny ala, ny famokarana arina, ny doro tanety tsy voafehy, ny fihazana, ny fitrandrahana hazo, ary ny fanjonoana tafahoatra. Ireo olana ireo dia mety hiteraka fikaohan-tany, fitombenana fotaka, fahasimban'ny fonenan'ny zava-mananaina, ary fihenan'ny kalitaon'ny rano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''&lt;/nowiki&gt;Amoron’i Onilahy Protected Area&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. [https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&amp;#x3C;/ref https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref]&gt;

&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny fanadihadiana natao tao amin'ny alan'i Belomotse dia milaza fa ny fahaverezan'ny fonenana voajanahary no iray amin'ireo loza lehibe indrindra ho an'ny sahona sy biby mandady ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy. Voatonona ao koa ny fanapahana ala, ny doro ala ho an'ny fambolena sy fiompiana, ny fanamboarana lakana, ary ny fanamainana faritra mando ho an'ny fambolem-bary&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. ''The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar''. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>dp1ka3rk10wp4se4syu099wn61zab0z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145434</id>
      <parentid>1145432</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9975" sha1="1c27cvyrak5txada4ezzd087bfr5i02" xml:space="preserve">[[Sary:JMLEB 002 StAugustin.JPG|vignette|380x380px|Fizoran' i Onilahy mankany amin' ny [[Helodranon' i Saint-Augustin|helodranon' i Soalara]]]]{{Infobox renirano|anarana=Onilahy|velarantany=32 000 km²|sary=[[File:STS005-39-1048 - View of Madagascar.jpg|STS005-39-1048_-_View_of_Madagascar]]|halavany=400 Km|vava=Helodranon'i Saint-Augustin, Lakandranon'i Môzambika|loharano=Faritra akaikin'i Betroka|firenena=Madagasikara|faritany=Atsimo-Andrefana, Anosy}}

I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. Izy no mametra avy ao avaratra ny faritra onenan' ny [[Mahafaly]].[[Sary:Rijeka-Onilahi.png|vignette|381x381px|I Onilahy|ankavia]][[Sary:Onilahy watershed.png|vignette|Ny faritanin-dranon' i Onilahy]]
[[Sary:Rivers of southern Madagascar OSM.png|vignette|Onilahy ]][[Sary:JNB-MRU 22.08.2009 13-16-53.jpg|vignette|Onilahy ]]Ny rano manompo azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]].

== Hydrografia ==
I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 m&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano manompo azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Faritra mando sy fiarovana ==
Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48&quot;S sy 44°02'45&quot;E&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/ref&gt;.

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary ==
Manana lanja lehibe ara-tontolo iainana ny tapany ambany amin'i Onilahy noho ny habetsahan'ny karazana fonenana voajanahary ao aminy. Ny faritra Ramsar Onilahy dia voalaza fa ahitana karazana biby maro, anisan'izany ny biby mampinono 27, karazam-biby mandady 56, karazam-borona 79, ary karazan-trondro na biby an-dranomamy sasany hita ao amin'ny faritra&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Amoron'i Onilahy dia manan-karena amin'ny zavamaniry sy biby endemika. Voarakitra ao amin'ny FAPBM fa ahitana karazana vorona 89, karazana biby mandady 54, karazana sahona 6, karazana ramanavy 15, ary karazana zavamaniry 107 ao amin'ny faritra arovana. Ahitana karazana maky sy sifaka koa ny faritra, anisan'izany ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Lemur catta&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Propithecus verreauxi&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Amoron’i Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Nisy fanadihadiana siantifika natao tao amin'ny alan'i Belomotse, ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy, izay nahitana karazana sahona 6 sy karazana biby mandady 55. Io fanadihadiana io dia nanasongadina fa toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina ao amin'ny faritra atsimo-andrefan'i Madagasikara ny lohasahan'i Onilahy&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Herpetological Conservation and Biology, 2009. &lt;nowiki&gt;https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fampiasana sy maha-zava-dehibe ==
Manan-danja amin'ny fiainan'ny mponina manodidina i Onilahy, indrindra amin'ny fambolena, jono, fampiasana ny rano, ary fizahantany. Ny tany lonaka amoron-drano, fantatra amin'ny anarana hoe &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;baiboho&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, dia isan'ny toerana lehibe ho an'ny fambolena ao amin'ny faritra. Misy koa ny mety ho fizahantany mifandray amin'ny renirano, toy ny fidinana an-dakana, fitsidihana farihy, zohy, loharano mafana ary toerana voajanahary manodidina ny faritra mando&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Araka ny WWF, ny faritra mando ao Onilahy dia manampy amin'ny fandrindrana ny fihodinan'ny rano, amin'ny fifehezana ny fikaohan-tany, ary amin'ny fitahirizana karbôna. Manome tolotra ara-tontolo iainana ho an'ny mponina eo an-toerana koa izy, toy ny rano, vokatra avy amin'ny ala, ary toerana fiveloman'ny jono&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

== Fanamby ara-tontolo iainana ==
Miatrika fanamby ara-tontolo iainana ny faritra Onilahy, indrindra ny fanitarana ny fambolena, ny fahasimban'ny ala, ny famokarana arina, ny doro tanety tsy voafehy, ny fihazana, ny fitrandrahana hazo, ary ny fanjonoana tafahoatra. Ireo olana ireo dia mety hiteraka fikaohan-tany, fitombenana fotaka, fahasimban'ny fonenan'ny zava-mananaina, ary fihenan'ny kalitaon'ny rano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. &lt;nowiki&gt;''Amoron’i Onilahy Protected Area''&lt;/nowiki&gt;. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&amp;#x3C;/ref&gt;

Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Ny fanadihadiana natao tao amin'ny alan'i Belomotse dia milaza fa ny fahaverezan'ny fonenana voajanahary no iray amin'ireo loza lehibe indrindra ho an'ny sahona sy biby mandady ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy. Voatonona ao koa ny fanapahana ala, ny doro ala ho an'ny fambolena sy fiompiana, ny fanamboarana lakana, ary ny fanamainana faritra mando ho an'ny fambolem-bary&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. ''The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar''. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>1c27cvyrak5txada4ezzd087bfr5i02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tamarindus indica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278846</id>
    <revision>
      <id>1145594</id>
      <parentid>1137187</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:55:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Anarana hafa</comment>
      <origin>1145594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1826" sha1="8jgpn3rbv9zocgntezwl4jwzmgacxct" xml:space="preserve">[[Sary:Tamarindus_indica_pods.JPG|thumb|Kily na madilo na madiro|434x434px]]

Ny '''''Tamarindus indica''''' dia karazana hazo ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]],'' sy ao amin' ny zana-pianakaviana ''[[Caesalpinioideae]]''. Io no hany karazana ao amin' ny ao amin' ny vondron-karazana '''''Tamarindus'''''. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy io dia atao hoe '''dilo''', '''diro''', '''kile''', '''kililo''', '''kily''', '''lilo''', '''madilo''', '''madiro''', '''monte''', '''monty''', '''voamadilo''', '''voamatony''', ary '''voamatory'''.

Ny kily na madiro dia karazan-kazo maniry amin' ny faritra trôpikaly maina aty [[Afrika Atsinanana]]. Efa hatry ny elabe no nambolena azy tany [[Azia Atsimo]] ka avy any no niparitahany amin' ny faritra trôpikaly rehetra. Nisy vitsivitsy nampidirina tany [[Amerika Afovoany]] tamin' ny taonjato faha-16 ka miparitaka ao [[Meksika]] sy ao [[Hôndorasy]] ary [[Goatemala]] io hazo io amin' izao fotoana izao.[[Sary:YosriBuahAsamJawa.jpg|vignette|253x253px|Voamadilo|ankavia]]Hazo mety mahatratra 10 m hatramin' ny 20 m ny kily. Fohifohy ny vatany. Miadam-paniry izy sady velona maharitra ela. Maharitra ny raviny izay miisa hatramin' ny 24 isaky ny tahon-dravina. Manopy mavo ny voniny izay maniry midina amin' ny volana Mey ka mamoaka voa makirana amin' ny volana Ôktôbra. Eto [[Madagasikara]], indrindra ao amin' ny faritra nentim-paharazana misy ny [[Sakalava]], dia heverina ho hazo masina ny kily na madiro, izay atao hoe &quot;mpanjakan' ny hazo&quot;.

== Anarana hafa ==
Indreto ny anarana hafa ahafantarana ny ''Tamarindus indica'':

* ''Cavaraea elegans'' Speg.
* ''Tamarindus erythraeus'' Mattei
* ''Tamarindus occidentalis'' Gaertn.
* ''Tamarindus officinalis'' Hook.
* ''Tamarindus somalensis'' Mattei
* ''Tamarindus umbrosa'' Salisb.
{{reflist}}
[[Sokajy:Hazo]]</text>
      <sha1>8jgpn3rbv9zocgntezwl4jwzmgacxct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ikopa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279040</id>
    <revision>
      <id>1145599</id>
      <parentid>1145287</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nampiditra sary</comment>
      <origin>1145599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4088" sha1="hxpnhuu622h9z57hjtt0t0crk4id1ai" xml:space="preserve">[[File:Ikopa les Ponts de Tanjombato.jpg|thumb|Ny reniranon' i Ikopa sy ny tetezana ao [[Tanjombato]]|330x330px]]
[[Sary:Ikopa River Madagascar.jpg|vignette|Ny reniranin' Ikopa]]

== Ikopa ==
'''Ikopa''' dia iray amin'ireo renirano lehibe ao Madagasikara. Mamakivaky ny [[tanànan'Antananarivo]], ao amin'ny Faritra [[Faritra Analamanga|Analamanga]] sy ny [[Faritanin' Antananarivo|Faritanin'Antananarivo]] izy, ary mivarina ao amin'ny reniranon'i [[Betsiboka (ony)|Betsiboka]]. Any [[Angavokely]], ao amin'ny [[Distrikan' Andramasina|Distrikan'Andramasina]], no misy ny loharanony antsoina hoe [[Varahina]], izay any amin'ny haavo 1 810 metatra ambonin'ny ranomasina&lt;ref&gt;https://ehne.fr/fr/node/21028&lt;/ref&gt;.

Mirefy 300 km eo ho eo ny halavan'ny '''Ikopa''' ary mahatratra 18 550 km² ny velaran'ny fari-dranony (bassin versant). Anisan'ny renirano manan-danja indrindra ao amin'ny faritra afovoan-tanin'i [[Madagasikara]] izy, satria mandray sy mampita rano avy amin'ny renirano sy lakandrano maro manodidina an'[[Antananarivo]]&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;.

Ankoatra ny maha-zava-dehibe azy eo amin'ny tontolo voajanahary sy ny tambajotran-drano, dia manana anjara toerana lehibe eo amin'ny famokarana angovo ihany koa Ikopa. Ao aminy no misy ny toby famokarana herinaratra avy amin'ny rano ao [[Antelomita]], izay isan'ireo tobim-pamokarana herinaratra mahery vaika indrindra ao [[Madagasikara]].
[[Sary:Rivière d' Ikopa.jpg|vignette|Ny reniranon ' IKopa]]
Ny manodidina ny reniranon''''Ikopa''' dia ahitana tontolo voajanahary sy lemaka midadasika izay manampy amin'ny fambolena sy ny fiainan'ny mponina. Noho izany dia loharanon-karena ara-tontolo iainana sy ara-toekarena lehibe ho an'ny faritra lalovany ny reniranon''''Ikopa'''.&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;

== Fanazavana fanampiny amin'ireo riandrano lehibe lalovany sy ny fiafarany ==
Hatramin'ny fihaonan'ny renirano [[Varahina Avaratra]] sy [[Varahina Atsimo]] ka hatrany amin'ny fidirana ao amin'ny lemak'Antananarivo, dia mikoriana 20 km ny renirano '''Ikopa'''. Mitongilana 3,75 m isaky ny kilometatra ny lalan-dranony. Mandalo eo amin'ny riandrano roa ao [[Antelomita]] izy, izay mitotaly 36 m ny haavony. Namboarina tsikelikely ireo tobim-pamokarana herinaratra ao Antelomita: ny [[Antelomita I]] tamin'ny taona 1909, ary ny [[Antelomita II]] tamin'ny taona 1928&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

Ao amin'ny [[lemak'Antananarivo]], dia voafehin'ny fefin-drano amin'ny ampahany ny renirano '''Ikopa'''. Mivilana sy mihodinkodina izy mandritra ny 60 km, ary tena malefaka ny fidinany, eo amin'ny 13 sm isaky ny kilometatra monja. Eo no andraisany ireo renirano lehibe manampy azy, dia ny [[Mamba]] eo amin'ny morony havanana, ary ny [[Sisaony]] sy [[Andromba]] eo amin'ny morony havia.

Rehefa avy mihaona amin'ny renirano [[Andromba]] ao [[Bevomanga]], dia mahatratra 4 190 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon''''Ikopa'''.

Manomboka eo [[Bevomanga]], dia mikoriana ao anaty lalan-drano be vatolampy ny '''Ikopa'''. Nisy asa fanapahana sy fanalana vatolampy natao tao mba hahafahan'ny rano be mikoriana mora kokoa. Izany dia natao satria matetika ny tondra-drano no nampisondrotra ny rano ka nanondraka ny manodidina an'[[Antananarivo]], ka nanimba ny tanimbary sy ireo faritra iva ao an-tanàna.

Ao [[Farahantsana]], izay faran'ny tapany ambony amin'ny fari-dranon'Ikopa, dia misy fidinana mitambatra 33 m. Efa nisy fanadihadiana nataon'ny [[Electricité de France]] momba ny fomba hanararaotana io toerana io.

Any [[Farahantsana]], dia mahatratra 4 370 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon'ny renirano '''Ikopa''' manontolo&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{commonscat|Ikopa River}}
{{Renirano malagasy}}

[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Analamanga]]</text>
      <sha1>hxpnhuu622h9z57hjtt0t0crk4id1ai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ramena (renirano)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279110</id>
    <revision>
      <id>1145591</id>
      <parentid>1081160</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:40:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy Infobox</comment>
      <origin>1145591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="734" sha1="oxnc8750mrsqc4xq5n80d6ank03tvr9" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeka Sumbiruno.png|vignette]]{{Infobox renirano|anarana=Ramena|velarantany=1 115 km²|halavany=78 Km|loharano=Maromokotro, Tangorom-bohitra Tsaratanana|vava=Sambirano, eo akaikin'i Ambodimanga Ramena|firenena=Madagasikara|faritany=Diana|sary=[[File:Bateau malgache à ramena 05.jpg|Bateau_malgache_à_ramena_05]]}}
I '''Ramena''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] ao avaratra andrefana ao amin' ny [[faritra Diana]]. Ao Maromokotra no ipoirany ary izy no renirano lehibe indrindra manompoa an' i [[Sambirano]].


== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Diana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>oxnc8750mrsqc4xq5n80d6ank03tvr9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145597</id>
      <parentid>1145591</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy Lahatsoratra</comment>
      <origin>1145597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5613" sha1="45xg3va5vzw1vvpvxsr3c83le2e7bz2" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeka Sumbiruno.png|vignette]]{{Infobox renirano|anarana=Ramena|velarantany=1 115 km²|halavany=78 Km|loharano=Maromokotro, Tangorom-bohitra Tsaratanana|vava=Sambirano, eo akaikin'i Ambodimanga Ramena|firenena=Madagasikara|faritany=Diana|sary=}}
I '''Ramena''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] ao avaratra andrefana ao amin' ny [[faritra Diana]]. Ao Maromokotra no ipoirany ary izy no renirano lehibe indrindra manompoa an' i [[Sambirano]].

== Hydrografia ==

== Ramena&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; dia renirano any avaratra-andrefan'i &lt;nowiki&gt;[[Madagasikara]]&lt;/nowiki&gt;, ao amin'ny &lt;nowiki&gt;[[Faritra Diana]]&lt;/nowiki&gt;. Mipoitra avy amin'ny faritra Maromokotro, ao amin'ny tangorom-bohitra &lt;nowiki&gt;[[Tsaratanana]]&lt;/nowiki&gt;, izy ary mikoriana amin'ny faritra be ala alohan'ny hidirany ao amin'ny renirano &lt;nowiki&gt;[[Sambirano]]&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;. ==
Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia mikoriana amin'ny làlana atsimo-atsinanana mankany avaratra-andrefana i Ramena mandra-pahatongany any Antseva. Avy eo dia mihodina miankandrefana-atsimo-andrefana izy ary mitambatra amin'i Sambirano eo ambanin'Ambodimanga. Tombanana ho 78 km ny halavany amin'io loharano io, ary 1 115 km² ny velaran'ny fari-drano entiny ao anatin'ny rafitra Sambirano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Misy fanadihadiana ara-modely hydrologika tatỳ aoriana, nampiasa HEC-HMS, QGIS ary angona DEM, izay nandrefy ny halavan'ny renirano lehibe Ramena ho 86,2 km manomboka amin'ny loharano hatramin'ny fivoahana ao Ambodimanga. Ao amin'io fanadihadiana io dia tombanana ho 1 030 km² ny velaran'ny watershed Ramena, ary 261 km ny perimetra manodidina azy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Ratsaramody, Justin. ''Proposal of a Systematic Approach for the Identification of Favorable Sites and the Evaluation of the Average Hydroelectric Potential in Ungauged Watersheds with HEC-HMS - Case of the Ramena River (Madagascar)''. ''Resources and Environment'', 2022, 12(2): 47–58. DOI: 10.5923/j.re.20221202.02. https://www.researchgate.net/publication/373119744_Proposal_of_a_Systematic_Approach_for_the_Identification_of_Favorable_Sites_and_the_Evaluation_of_the_Average_Hydroelectric_Potential_in_Ungauged_Watersheds_with_HEC-HMS_-Case_of_the_Ramena_River_Mada&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fifandraisana amin'i Sambirano ==
I Ramena no iray amin'ireo sakeli-drano lehibe indrindra ao amin'ny rafitra &lt;nowiki&gt;[[Sambirano]]&lt;/nowiki&gt;. Miditra ao amin'i Sambirano izy eo ambanin'Ambodimanga, manodidina ny 28 km mialoha ny fivarinan'i Sambirano any amin'ny helodranon'Ampasindava. Noho izany dia manana anjara toerana lehibe amin'ny famatsiana rano sy ny rafitra hydrologikan'ny lohasahan'i Sambirano izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fifandraisana amin'ny Tahirin-javaboary Tsaratanana ==
Mifandray akaiky amin'ny &lt;nowiki&gt;[[Tsaratanana]]&lt;/nowiki&gt; i Ramena, satria ao anatin'ny faritra avo ao amin'ny tangorom-bohitra Tsaratanana no misy ny loharanony. Araka ny Madagascar National Parks, dia renirano dimy no mipoitra ao anatin'ny Tahirin-javaboary manokan'i Tsaratanana: Sambirano, Ramena, Ifasy, Mahavavy ary Maevarano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Madagascar National Parks. ''Tsaratanana''. https://parcs-madagascar.com/en/parc/tsaratanana-2/&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Tsaratanana dia ahitana an'i Maromokotro, tendrombohitra avo indrindra eto Madagasikara, mirefy 2 876 m. Ao amin'io faritra io ihany koa no ifanenan'ny loharano sy fari-dranon'i Ramena, Sambirano ary Mahavavy Avaratra&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Protected Areas Madagascar. ''Tsaratanàna''. https://protectedareas.mg/landscape/show/79&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Key Biodiversity Areas. ''Tsaratanana Strict Nature Reserve and extension''. https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/6535&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Herinaratra avy amin'ny rano ==
Nampiasaina ho ohatra tamin'ny fanadihadiana momba ny fahafahana mamantatra toerana mety amin'ny famokarana herinaratra avy amin'ny rano amin'ny fari-drano tsy misy tobim-pandrefesana i Ramena. Ilay fanadihadiana dia nampiasa fitaovana toy ny QGIS, SAGA, R ary HEC-HMS mba hamaritana toerana mety, handrafetana modely hydrologika, ary hanombanana ny korian-drano azo antoka sy ny hery azo vokarina amin'ny toerana samihafa ao amin'ny renirano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Ratsaramody, Justin. ''Proposal of a Systematic Approach for the Identification of Favorable Sites and the Evaluation of the Average Hydroelectric Potential in Ungauged Watersheds with HEC-HMS - Case of the Ramena River (Madagascar)''. ''Resources and Environment'', 2022, 12(2): 47–58. DOI: 10.5923/j.re.20221202.02. https://www.researchgate.net/publication/373119744_Proposal_of_a_Systematic_Approach_for_the_Identification_of_Favorable_Sites_and_the_Evaluation_of_the_Average_Hydroelectric_Potential_in_Ungauged_Watersheds_with_HEC-HMS_-Case_of_the_Ramena_River_Mada&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Diana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>45xg3va5vzw1vvpvxsr3c83le2e7bz2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145601</id>
      <parentid>1145597</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:20:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy Lahatsoratra</comment>
      <origin>1145601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5315" sha1="gxsro9cr7wo8r6q1xlv30m8ksqhgk41" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeka Sumbiruno.png|vignette]]{{Infobox renirano|anarana=Ramena|velarantany=1 115 km²|halavany=78 Km|loharano=Maromokotro, Tangorom-bohitra Tsaratanana|vava=Sambirano, eo akaikin'i Ambodimanga Ramena|firenena=Madagasikara|faritany=Diana|sary=}}
I '''Ramena''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] ao avaratra andrefana ao amin' ny [[faritra Diana]]. Ao Maromokotra no ipoirany ary izy no renirano lehibe indrindra manompoa an' i [[Sambirano]].

== Hydrografia ==
Ramena&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; dia renirano any avaratra-andrefan'i Madagasikara, ao amin'ny Faritra Diana. Mipoitra avy amin'ny faritra Maromokotro, ao amin'ny tangorom-bohitra Tsaratanana, izy ary mikoriana amin'ny faritra be ala alohan'ny hidirany ao amin'ny renirano Sambirano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia mikoriana amin'ny làlana atsimo-atsinanana mankany avaratra-andrefana i Ramena mandra-pahatongany any Antseva. Avy eo dia mihodina miankandrefana-atsimo-andrefana izy ary mitambatra amin'i Sambirano eo ambanin'Ambodimanga. Tombanana ho 78 km ny halavany amin'io loharano io, ary 1 115 km² ny velaran'ny fari-drano entiny ao anatin'ny rafitra Sambirano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Misy fanadihadiana ara-modely hydrologika tatỳ aoriana, nampiasa HEC-HMS, QGIS ary angona DEM, izay nandrefy ny halavan'ny renirano lehibe Ramena ho 86,2 km manomboka amin'ny loharano hatramin'ny fivoahana ao Ambodimanga. Ao amin'io fanadihadiana io dia tombanana ho 1 030 km² ny velaran'ny watershed Ramena, ary 261 km ny perimetra manodidina azy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&amp;lt;nowiki&amp;gt;&lt;ref&gt;Ratsaramody, Justin. &lt;/nowiki&gt;''Proposal of a Systematic Approach for the Identification of Favorable Sites and the Evaluation of the Average Hydroelectric Potential in Ungauged Watersheds with HEC-HMS - Case of the Ramena River (Madagascar)''. ''Resources and Environment'', 2022, 12(2): 47–58. DOI: 10.5923/j.re.20221202.02. https://www.researchgate.net/publication/373119744_Proposal_of_a_Systematic_Approach_for_the_Identification_of_Favorable_Sites_and_the_Evaluation_of_the_Average_Hydroelectric_Potential_in_Ungauged_Watersheds_with_HEC-HMS_-Case_of_the_Ramena_River_Mada&lt;/ref&gt;.

== Fifandraisana amin'i Sambirano ==
I Ramena no iray amin'ireo sakeli-drano lehibe indrindra ao amin'ny rafitra Sambirano. Miditra ao amin'i Sambirano izy eo ambanin'Ambodimanga, manodidina ny 28 km mialoha ny fivarinan'i Sambirano any amin'ny helodranon'Ampasindava. Noho izany dia manana anjara toerana lehibe amin'ny famatsiana rano sy ny rafitra hydrologikan'ny lohasahan'i Sambirano izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Fifandraisana amin'ny Tahirin-javaboary Tsaratanana ==
Mifandray akaiky amin'ny &lt;nowiki&gt;[[Tsaratanana]]&lt;/nowiki&gt; i Ramena, satria ao anatin'ny faritra avo ao amin'ny tangorom-bohitra Tsaratanana no misy ny loharanony. Araka ny Madagascar National Parks, dia renirano dimy no mipoitra ao anatin'ny Tahirin-javaboary manokan'i Tsaratanana: Sambirano, Ramena, Ifasy, Mahavavy ary Maevarano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Madagascar National Parks. ''Tsaratanana''. https://parcs-madagascar.com/en/parc/tsaratanana-2/&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Tsaratanana dia ahitana an'i Maromokotro, tendrombohitra avo indrindra eto Madagasikara, mirefy 2 876 m. Ao amin'io faritra io ihany koa no ifanenan'ny loharano sy fari-dranon'i Ramena, Sambirano ary Mahavavy Avaratra&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Protected Areas Madagascar. ''Tsaratanàna''. https://protectedareas.mg/landscape/show/79&lt;/ref&gt;.

== Herinaratra avy amin'ny rano ==
Nampiasaina ho ohatra tamin'ny fanadihadiana momba ny fahafahana mamantatra toerana mety amin'ny famokarana herinaratra avy amin'ny rano amin'ny fari-drano tsy misy tobim-pandrefesana i Ramena. Ilay fanadihadiana dia nampiasa fitaovana toy ny QGIS, SAGA, R ary HEC-HMS mba hamaritana toerana mety, handrafetana modely hydrologika, ary hanombanana ny korian-drano azo antoka sy ny hery azo vokarina amin'ny toerana samihafa ao amin'ny renirano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Ratsaramody, Justin. ''Proposal of a Systematic Approach for the Identification of Favorable Sites and the Evaluation of the Average Hydroelectric Potential in Ungauged Watersheds with HEC-HMS - Case of the Ramena River (Madagascar)''. ''Resources and Environment'', 2022, 12(2): 47–58. DOI: 10.5923/j.re.20221202.02. https://www.researchgate.net/publication/373119744_Proposal_of_a_Systematic_Approach_for_the_Identification_of_Favorable_Sites_and_the_Evaluation_of_the_Average_Hydroelectric_Potential_in_Ungauged_Watersheds_with_HEC-HMS_-Case_of_the_Ramena_River_Mada&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

{{Renirano malagasy}}

== Loharano nanovozana ==
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Diana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>gxsro9cr7wo8r6q1xlv30m8ksqhgk41</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145602</id>
      <parentid>1145601</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:21:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5285" sha1="ev7h7i1norl2zk82ub0j5z2q0ugsw08" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeka Sumbiruno.png|vignette]]{{Infobox renirano|anarana=Ramena|velarantany=1 115 km²|halavany=78 Km|loharano=Maromokotro, Tangorom-bohitra Tsaratanana|vava=Sambirano, eo akaikin'i Ambodimanga Ramena|firenena=Madagasikara|faritany=Diana|sary=}}
I '''Ramena''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] ao avaratra andrefana ao amin' ny [[faritra Diana]]. Ao Maromokotra no ipoirany ary izy no renirano lehibe indrindra manompoa an' i [[Sambirano]].

== Hydrografia ==
Ramena&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; dia renirano any avaratra-andrefan'i Madagasikara, ao amin'ny Faritra Diana. Mipoitra avy amin'ny faritra Maromokotro, ao amin'ny tangorom-bohitra Tsaratanana, izy ary mikoriana amin'ny faritra be ala alohan'ny hidirany ao amin'ny renirano Sambirano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia mikoriana amin'ny làlana atsimo-atsinanana mankany avaratra-andrefana i Ramena mandra-pahatongany any Antseva. Avy eo dia mihodina miankandrefana-atsimo-andrefana izy ary mitambatra amin'i Sambirano eo ambanin'Ambodimanga. Tombanana ho 78 km ny halavany amin'io loharano io, ary 1 115 km² ny velaran'ny fari-drano entiny ao anatin'ny rafitra Sambirano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Misy fanadihadiana ara-modely hydrologika tatỳ aoriana, nampiasa HEC-HMS, QGIS ary angona DEM, izay nandrefy ny halavan'ny renirano lehibe Ramena ho 86,2 km manomboka amin'ny loharano hatramin'ny fivoahana ao Ambodimanga. Ao amin'io fanadihadiana io dia tombanana ho 1 030 km² ny velaran'ny watershed Ramena, ary 261 km ny perimetra manodidina azy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&amp;lt;nowiki&amp;gt;&lt;ref&gt;Ratsaramody, Justin. &lt;/nowiki&gt;''Proposal of a Systematic Approach for the Identification of Favorable Sites and the Evaluation of the Average Hydroelectric Potential in Ungauged Watersheds with HEC-HMS - Case of the Ramena River (Madagascar)''. ''Resources and Environment'', 2022, 12(2): 47–58. DOI: 10.5923/j.re.20221202.02. https://www.researchgate.net/publication/373119744_Proposal_of_a_Systematic_Approach_for_the_Identification_of_Favorable_Sites_and_the_Evaluation_of_the_Average_Hydroelectric_Potential_in_Ungauged_Watersheds_with_HEC-HMS_-Case_of_the_Ramena_River_Mada&lt;/ref&gt;.

== Fifandraisana amin'i Sambirano ==
I Ramena no iray amin'ireo sakeli-drano lehibe indrindra ao amin'ny rafitra Sambirano. Miditra ao amin'i Sambirano izy eo ambanin'Ambodimanga, manodidina ny 28 km mialoha ny fivarinan'i Sambirano any amin'ny helodranon'Ampasindava. Noho izany dia manana anjara toerana lehibe amin'ny famatsiana rano sy ny rafitra hydrologikan'ny lohasahan'i Sambirano izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Fifandraisana amin'ny Tahirin-javaboary Tsaratanana ==
Mifandray akaiky amin'ny &lt;nowiki&gt;[[Tsaratanana]]&lt;/nowiki&gt; i Ramena, satria ao anatin'ny faritra avo ao amin'ny tangorom-bohitra Tsaratanana no misy ny loharanony. Araka ny Madagascar National Parks, dia renirano dimy no mipoitra ao anatin'ny Tahirin-javaboary manokan'i Tsaratanana: Sambirano, Ramena, Ifasy, Mahavavy ary Maevarano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Madagascar National Parks. ''Tsaratanana''. https://parcs-madagascar.com/en/parc/tsaratanana-2/&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Tsaratanana dia ahitana an'i Maromokotro, tendrombohitra avo indrindra eto Madagasikara, mirefy 2 876 m. Ao amin'io faritra io ihany koa no ifanenan'ny loharano sy fari-dranon'i Ramena, Sambirano ary Mahavavy Avaratra&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Protected Areas Madagascar. ''Tsaratanàna''. https://protectedareas.mg/landscape/show/79&lt;/ref&gt;.

== Herinaratra avy amin'ny rano ==
Nampiasaina ho ohatra tamin'ny fanadihadiana momba ny fahafahana mamantatra toerana mety amin'ny famokarana herinaratra avy amin'ny rano amin'ny fari-drano tsy misy tobim-pandrefesana i Ramena. Ilay fanadihadiana dia nampiasa fitaovana toy ny QGIS, SAGA, R ary HEC-HMS mba hamaritana toerana mety, handrafetana modely hydrologika, ary hanombanana ny korian-drano azo antoka sy ny hery azo vokarina amin'ny toerana samihafa ao amin'ny renirano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Ratsaramody, Justin. ''Proposal of a Systematic Approach for the Identification of Favorable Sites and the Evaluation of the Average Hydroelectric Potential in Ungauged Watersheds with HEC-HMS - Case of the Ramena River (Madagascar)''. ''Resources and Environment'', 2022, 12(2): 47–58. DOI: 10.5923/j.re.20221202.02. https://www.researchgate.net/publication/373119744_Proposal_of_a_Systematic_Approach_for_the_Identification_of_Favorable_Sites_and_the_Evaluation_of_the_Average_Hydroelectric_Potential_in_Ungauged_Watersheds_with_HEC-HMS_-Case_of_the_Ramena_River_Mada&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

{{Renirano malagasy}}

== Loharano nanovozana ==
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Diana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>ev7h7i1norl2zk82ub0j5z2q0ugsw08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ambalona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279112</id>
    <revision>
      <id>1145436</id>
      <parentid>1081161</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:09:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy Lahatsoratra</comment>
      <origin>1145436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="300" sha1="gscpjohwuky1cfozmzjppax6m2ukvug" xml:space="preserve">I '''Ambalona''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] ao atsinanana, izay mivarina ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]] ao atsimon' i [[Toamasina]].

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Atsinanana]]</text>
      <sha1>gscpjohwuky1cfozmzjppax6m2ukvug</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145440</id>
      <parentid>1145436</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:16:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy Lahatsoratra</comment>
      <origin>1145440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1258" sha1="2cg8cwqxon80aw8wazdclth0qhwd8ar" xml:space="preserve">I '''Ambalona''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] ao atsinanana, izay mivarina ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]] ao atsimon' i [[Toamasina]].

== Hydrografia ==
Amin'ny maha-[[renirano]] ao amin'ny ilany atsinanan'i [[Madagasikara]] azy, i [[Ambalona]] dia tafiditra ao anatin'ny rafitra ankapoben'ny renirano amin'ny tehezan-tany [[atsinanana]]. Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, ny tehezan-tany atsinanan'i [[Madagasikara]] dia manana velarana manodidina ny 150 000 km², ary ny renirano ao aminy dia matetika fohy kokoa sy manana fitongilanana maranitra kokoa noho ny an'ny ilany andrefana, noho ny akaikin'ny [[tendrombohitra]] sy ny [[ranomasina]]&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Rivers and Streams on Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, ao amin'ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Biogeography and Ecology in Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, 1972. IRD Horizon: [https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&amp;#x3C;/ref https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref]&gt;&lt;/ref&gt;.
* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Atsinanana]]</text>
      <sha1>2cg8cwqxon80aw8wazdclth0qhwd8ar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nosivolo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279115</id>
    <revision>
      <id>1145607</id>
      <parentid>1144375</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:36:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5566" sha1="qbj683yxbw9alzpe7dmk5pl9zdf240t" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeka mangoro.png|vignette]]
I '''Nosivolo''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] . ao atsinanana sady renirano lehibe manompo an' i [[Mangoro]]. Ao atsinanan' i [[Fandriana]] no ipoirany. Eo amin' ny fihaonany amin' ny renirano Sandranamby (izay manompo azy) no misy ny tanànan' i [[Marolambo]] izay renivohitry ny [[Distrikan'i Marolambo|distrian' i Marolambo]] ao amin' ny [[faritra Atsinanana]]. Isan' ireo renirano manompo an' i Nosivolo koa i Sahadinta sy i Manandriana ary i Sahanao.

[https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo]


== Tantarany == 
Ny [[Faritra Arovana]] Reniranon'i [[Nosivolo]] dia hita ao amin'ny distrikan'i Marolambo sy Mahanoro, faritra Atsinanana. Tafiditra ao anatin'ny toerana mando na [[Site Ramsar ]]manan-danja iraisam-pirenena izy, ary ahitana renirano sy zana-renirano maro, ala manamorona renirano ary tontolo voajanahary isan-karazany. Mirefy 9 656,92 ha ny velarany.

*Nahazo sata ofisialy ho ''[[Paysage Harmonieux Protégé (PHP)]]'' tamin'ny taona 2015 i Nosivolo. Tantanin'ny fikambanana ifotony miisa 94 miparitaka amin'ny tanàna manamorona ny renirano izy. Ahitana karazan-trondro anaty rano mamy 19, ka ny 4 amin'ireo dia tsy hita afa-tsy eto Madagasikara. Ankoatra ny fiarovana ny trondro dia arovana ihany koa ny ala manamorona renirano, ny zavamaniry sy biby ary ny kolontsaina nentin-drazana eo an-toerana.https://www.jacaranda.fr/en/societe-environnement-la-riviere-nosivolo-declaree-site-ramsar

==Ny jeografia sy ny lalan'ny rano==
'''Ny loharanony''': Avy any amin'ny faritry ny tany avo (atsinanan'i Fandriana) izy io, amin'ny toerana misy ala matevina.

'''Ny lalany''': Mamakivaky tendrombohitra sy lohasaha maro izy, ary mandalo akaiky an'i Marolambo. Sarotra aleha ny faritra misy azy satria mbola faritra mitoka-monina, saingy izany indrindra no niaro ny tontolo iainany.

'''Ny fivarinany''': Mitambatra amin'ny ony Mangoro izy avy eo, izay ony lehibe indrindra mivarina any amin'ny Ranomasimbe Indiana.

== Ireo harena voajanahary ao aminy ==
Ny ony Nosivolo dia iray amin'ireo harem-pirenena lehibe indrindra eto Madagasikara noho ny fahasamihafan'ny zavamaniry sy ny biby miaina ao aminy. Ity ony ity dia ao amin'ny faritry ny distrikan'i Marolambo sy Mahanoro, ary manana halava mirefy 130 kilometatra eo ho eo. 

Ireo harem-be miafina sy mampiavaka ny ony Nosivolo:
*Trondro zana-tany miisa 19: Karazan-trondro maro izay tsy hita na aiza na aiza manerana izao tontolo izao raha tsy ao amin'ity ony ity ihany.
*''[[Oxylapia polli]]'': Karazan-trondro miavaka sy tandindomin-doza mafy izay miaina ao.

*'''Ny Songatagna sy ny Marakely''': Anisan'ireo trondro malaza sy arovana mafy ao Marolambo mba tsy ho lany taranaka.

*'''Ny Sokatra''': Ahitana ny sokatra manana loha lehibe (erectochelys madagascariensis), izay sokatra an-dranomamy tandindomin-doza.

*Misy karazana [[gidro]] &quot;lémuriens&quot; miisa 10 sy karazan-javamaniry zana-tany sarobidy miisa 10 ihany koa mivangongo amin'ny ala manodidina.
*Karazam-borona 6 miavaka: Toerana fiveloman'ny vorona tsy hita raha tsy eto Madagasikara, toy ny râle de Madagascar sy ny bécassine malgache.
https://www.jacaranda.fr/en/societe-environnement-la-riviere-nosivolo-declaree-site-ramsar

===Volamena sy harena an-kibon'ny tany===
Ankoatra ny zava-manana aina, ny rano ao amin'ny ony Nosivolo dia ahitana fianakavian'ny mpitady volamena maro miasa eny amin'ny moron-drano. Loharanom-bola lehibe ho an'ny mponina any an-toerana ny fitrandrahana izany. 

===Ny ala sy ny tontolo iainana manodidina===
Manodidina ny ony dia misy tontolo iainana tsara rindra izay miaro ny rano:[[Ala galeria]] &quot;Forêts galeries&quot;: Ireo ala maniry manaraka ny moron'ny ony izay miaro ny tany tsy hikaofiky ny rano sy miantoka ny fahamandoana dia avy amin'ny ala &quot;corridor&quot; [[Fandriana-Marolambo]] avy amin'ity ala ity dia: 
*Mamokatra oksizena iainana.
*Mitahiry ny biby sy ny zava-maniry isan-karazany.
*Miady amin'ny fiovan'ny toetr'andro.
https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo

==Toerana tany mando manan-danja iraisam-pirenena (Ramsar) ==
Voasokajy ho anisan'ireo faritra mando Ramsar manan-danja eran-tany ny ony Nosivolo sy ireo sakeliny. Miaro ny rano madio izy ary miantoka ny fifandanjan'ny tontolo iainana. Ny velaran'ity faritra tany mando ity dia mahatratra 3 600 kilometatra toradroa. https://www.wwf.mg/?2080966/Les-21-sites-Ramsar-de-Madagascar

[https://www.environnement.mg/aires-protegees/la-riviere-nosivolo-et-ses-affluents/]

== Fitantanana ifotony==
Ny fiainan'ny mponina sy ny fomba fiarovana
Mifamatotra akaiky amin'ny fiainan'ny mponina ao [[Marolambo]] sy ny manodidina ny ony:
Ny mponina eny ifotony antsoina hoe [[VOI ]] na [[Vondron'Olona Ifotony]] no miara-miasa amin'ny fikambanana mpiaro tontolo iainana (toy ny ''Durrell Wildlife Conservation Trust''') mba hanara-maso ny ony.
https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo

===Ny fady sy ny fomba amam-panao===
Maro ireo fomba sy fady napetraky ny taolo sy ireo raiamandreni-be teny an-toerana, toin'ireo toerana izay fady anjonona tsondro sy fady anaovana maloto.
Ka izany dia isany manampy ny asa fiarovana.

===Ny fambolena===
Io rano avy amin'ny Nosivolo io miparitaka ary isany manodrak'ireo tanimbary ary isany manome fivelomanana ireo mponina izzny satria tsy ny tanimbary iany no voatondraka f'ireo voly hafa iany.

== Jereo koa ==
{{reflist}}
* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}


[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Atsinanana]]</text>
      <sha1>qbj683yxbw9alzpe7dmk5pl9zdf240t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145611</id>
      <parentid>1145607</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:39:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5587" sha1="9msjs4hxqv8be8gkuifyiqecsfhjzoo" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeka mangoro.png|vignette]]
I '''Nosivolo''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] , izay hita ao atsinanana. Renirano lehibe mamatsy an' i [[Mangoro|Mangoro izy]]. Ao atsinanan' i [[Fandriana]] no ipoirany. Eo amin' ny fihaonany amin' ny renirano Sandranamby (izay mamatsy  azy) no misy ny tanànan' i [[Marolambo]] izay renivohitry ny [[Distrikan'i Marolambo|distrikan' i Marolambo]] ao amin' ny [[faritra Atsinanana]]. Isan' ireo renirano mamatsy  an' i Nosivolo koa i Sahadinta sy i Manandriana ary i Sahanao.

[https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo]


== Tantarany == 
Ny [[Faritra Arovana]] Reniranon'i [[Nosivolo]] dia hita ao amin'ny distrikan'i Marolambo sy Mahanoro, faritra Atsinanana. Tafiditra ao anatin'ny toerana mando na [[Site Ramsar ]]manan-danja iraisam-pirenena izy, ary ahitana renirano sy zana-renirano maro, ala manamorona renirano ary tontolo voajanahary isan-karazany. Mirefy 9 656,92 ha ny velarany.

*Nahazo sata ofisialy ho ''[[Paysage Harmonieux Protégé (PHP)]]'' tamin'ny taona 2015 i Nosivolo. Tantanin'ny fikambanana ifotony miisa 94 miparitaka amin'ny tanàna manamorona ny renirano izy. Ahitana karazan-trondro anaty rano mamy 19, ka ny 4 amin'ireo dia tsy hita afa-tsy eto Madagasikara. Ankoatra ny fiarovana ny trondro dia arovana ihany koa ny ala manamorona renirano, ny zavamaniry sy biby ary ny kolontsaina nentin-drazana eo an-toerana.https://www.jacaranda.fr/en/societe-environnement-la-riviere-nosivolo-declaree-site-ramsar

==Ny jeografia sy ny lalan'ny rano==
'''Ny loharanony''': Avy any amin'ny faritry ny tany avo (atsinanan'i Fandriana) izy io, amin'ny toerana misy ala matevina.

'''Ny lalany''': Mamakivaky tendrombohitra sy lohasaha maro izy, ary mandalo akaiky an'i Marolambo. Sarotra aleha ny faritra misy azy satria mbola faritra mitoka-monina, saingy izany indrindra no niaro ny tontolo iainany.

'''Ny fivarinany''': Mitambatra amin'ny ony Mangoro izy avy eo, izay ony lehibe indrindra mivarina any amin'ny Ranomasimbe Indiana.

== Ireo harena voajanahary ao aminy ==
Ny ony Nosivolo dia iray amin'ireo harem-pirenena lehibe indrindra eto Madagasikara noho ny fahasamihafan'ny zavamaniry sy ny biby miaina ao aminy. Ity ony ity dia ao amin'ny faritry ny distrikan'i Marolambo sy Mahanoro, ary manana halava mirefy 130 kilometatra eo ho eo. 

Ireo harem-be miafina sy mampiavaka ny ony Nosivolo:
*Trondro zana-tany miisa 19: Karazan-trondro maro izay tsy hita na aiza na aiza manerana izao tontolo izao raha tsy ao amin'ity ony ity ihany.
*''[[Oxylapia polli]]'': Karazan-trondro miavaka sy tandindomin-doza mafy izay miaina ao.

*'''Ny Songatagna sy ny Marakely''': Anisan'ireo trondro malaza sy arovana mafy ao Marolambo mba tsy ho lany taranaka.

*'''Ny Sokatra''': Ahitana ny sokatra manana loha lehibe (erectochelys madagascariensis), izay sokatra an-dranomamy tandindomin-doza.

*Misy karazana [[gidro]] &quot;lémuriens&quot; miisa 10 sy karazan-javamaniry zana-tany sarobidy miisa 10 ihany koa mivangongo amin'ny ala manodidina.
*Karazam-borona 6 miavaka: Toerana fiveloman'ny vorona tsy hita raha tsy eto Madagasikara, toy ny râle de Madagascar sy ny bécassine malgache.
https://www.jacaranda.fr/en/societe-environnement-la-riviere-nosivolo-declaree-site-ramsar

===Volamena sy harena an-kibon'ny tany===
Ankoatra ny zava-manana aina, ny rano ao amin'ny ony Nosivolo dia ahitana fianakavian'ny mpitady volamena maro miasa eny amin'ny moron-drano. Loharanom-bola lehibe ho an'ny mponina any an-toerana ny fitrandrahana izany. 

===Ny ala sy ny tontolo iainana manodidina===
Manodidina ny ony dia misy tontolo iainana tsara rindra izay miaro ny rano:[[Ala galeria]] &quot;Forêts galeries&quot;: Ireo ala maniry manaraka ny moron'ny ony izay miaro ny tany tsy hikaofiky ny rano sy miantoka ny fahamandoana dia avy amin'ny ala &quot;corridor&quot; [[Fandriana-Marolambo]] avy amin'ity ala ity dia: 
*Mamokatra oksizena iainana.
*Mitahiry ny biby sy ny zava-maniry isan-karazany.
*Miady amin'ny fiovan'ny toetr'andro.
https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo

==Toerana tany mando manan-danja iraisam-pirenena (Ramsar) ==
Voasokajy ho anisan'ireo faritra mando Ramsar manan-danja eran-tany ny ony Nosivolo sy ireo sakeliny. Miaro ny rano madio izy ary miantoka ny fifandanjan'ny tontolo iainana. Ny velaran'ity faritra tany mando ity dia mahatratra 3 600 kilometatra toradroa. https://www.wwf.mg/?2080966/Les-21-sites-Ramsar-de-Madagascar

[https://www.environnement.mg/aires-protegees/la-riviere-nosivolo-et-ses-affluents/]

== Fitantanana ifotony==
Ny fiainan'ny mponina sy ny fomba fiarovana
Mifamatotra akaiky amin'ny fiainan'ny mponina ao [[Marolambo]] sy ny manodidina ny ony:
Ny mponina eny ifotony antsoina hoe [[VOI ]] na [[Vondron'Olona Ifotony]] no miara-miasa amin'ny fikambanana mpiaro tontolo iainana (toy ny ''Durrell Wildlife Conservation Trust''') mba hanara-maso ny ony.
https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo

===Ny fady sy ny fomba amam-panao===
Maro ireo fomba sy fady napetraky ny taolo sy ireo raiamandreni-be teny an-toerana, toin'ireo toerana izay fady anjonona tsondro sy fady anaovana maloto.
Ka izany dia isany manampy ny asa fiarovana.

===Ny fambolena===
Io rano avy amin'ny Nosivolo io miparitaka ary isany manodrak'ireo tanimbary ary isany manome fivelomanana ireo mponina izzny satria tsy ny tanimbary iany no voatondraka f'ireo voly hafa iany.

== Jereo koa ==
{{reflist}}
* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}


[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Atsinanana]]</text>
      <sha1>9msjs4hxqv8be8gkuifyiqecsfhjzoo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145612</id>
      <parentid>1145611</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:39:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5588" sha1="tljkl8t2p77ce8pyv22j9zecp47tcby" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeka mangoro.png|vignette]]
I '''Nosivolo''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] , izay hita ao atsinanana. Renirano lehibe mamatsy an' i [[Mangoro|Mangoro izy]]. Ao atsinanan' i [[Fandriana]] no ipoirany. Eo amin' ny fihaonany amin' ny renirano Sandranamby (izay mamatsy  azy) no misy ny tanànan' i [[Marolambo]] izay renivohitry ny [[Distrikan'i Marolambo|distrikan' i Marolambo]] ao amin' ny [[faritra Atsinanana]]. Isan' ireo renirano mamatsy  an' i Nosivolo koa i Sahadinta sy i Manandriana ary i Sahanao.

[https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo]


== Tantarany == 
Ny [[Faritra Arovana]] Reniranon'i [[Nosivolo]] dia hita ao amin'ny distrikan'i Marolambo sy Mahanoro, faritra Atsinanana. Tafiditra ao anatin'ny toerana mando na [[Site Ramsar ]]manan-danja iraisam-pirenena izy, ary ahitana renirano sy zana-drenirano maro, ala manamorona renirano ary tontolo voajanahary isan-karazany. Mirefy 9 656,92 ha ny velarany.

*Nahazo sata ofisialy ho ''[[Paysage Harmonieux Protégé (PHP)]]'' tamin'ny taona 2015 i Nosivolo. Tantanin'ny fikambanana ifotony miisa 94 miparitaka amin'ny tanàna manamorona ny renirano izy. Ahitana karazan-trondro anaty rano mamy 19, ka ny 4 amin'ireo dia tsy hita afa-tsy eto Madagasikara. Ankoatra ny fiarovana ny trondro dia arovana ihany koa ny ala manamorona renirano, ny zavamaniry sy biby ary ny kolontsaina nentin-drazana eo an-toerana.https://www.jacaranda.fr/en/societe-environnement-la-riviere-nosivolo-declaree-site-ramsar

==Ny jeografia sy ny lalan'ny rano==
'''Ny loharanony''': Avy any amin'ny faritry ny tany avo (atsinanan'i Fandriana) izy io, amin'ny toerana misy ala matevina.

'''Ny lalany''': Mamakivaky tendrombohitra sy lohasaha maro izy, ary mandalo akaiky an'i Marolambo. Sarotra aleha ny faritra misy azy satria mbola faritra mitoka-monina, saingy izany indrindra no niaro ny tontolo iainany.

'''Ny fivarinany''': Mitambatra amin'ny ony Mangoro izy avy eo, izay ony lehibe indrindra mivarina any amin'ny Ranomasimbe Indiana.

== Ireo harena voajanahary ao aminy ==
Ny ony Nosivolo dia iray amin'ireo harem-pirenena lehibe indrindra eto Madagasikara noho ny fahasamihafan'ny zavamaniry sy ny biby miaina ao aminy. Ity ony ity dia ao amin'ny faritry ny distrikan'i Marolambo sy Mahanoro, ary manana halava mirefy 130 kilometatra eo ho eo. 

Ireo harem-be miafina sy mampiavaka ny ony Nosivolo:
*Trondro zana-tany miisa 19: Karazan-trondro maro izay tsy hita na aiza na aiza manerana izao tontolo izao raha tsy ao amin'ity ony ity ihany.
*''[[Oxylapia polli]]'': Karazan-trondro miavaka sy tandindomin-doza mafy izay miaina ao.

*'''Ny Songatagna sy ny Marakely''': Anisan'ireo trondro malaza sy arovana mafy ao Marolambo mba tsy ho lany taranaka.

*'''Ny Sokatra''': Ahitana ny sokatra manana loha lehibe (erectochelys madagascariensis), izay sokatra an-dranomamy tandindomin-doza.

*Misy karazana [[gidro]] &quot;lémuriens&quot; miisa 10 sy karazan-javamaniry zana-tany sarobidy miisa 10 ihany koa mivangongo amin'ny ala manodidina.
*Karazam-borona 6 miavaka: Toerana fiveloman'ny vorona tsy hita raha tsy eto Madagasikara, toy ny râle de Madagascar sy ny bécassine malgache.
https://www.jacaranda.fr/en/societe-environnement-la-riviere-nosivolo-declaree-site-ramsar

===Volamena sy harena an-kibon'ny tany===
Ankoatra ny zava-manana aina, ny rano ao amin'ny ony Nosivolo dia ahitana fianakavian'ny mpitady volamena maro miasa eny amin'ny moron-drano. Loharanom-bola lehibe ho an'ny mponina any an-toerana ny fitrandrahana izany. 

===Ny ala sy ny tontolo iainana manodidina===
Manodidina ny ony dia misy tontolo iainana tsara rindra izay miaro ny rano:[[Ala galeria]] &quot;Forêts galeries&quot;: Ireo ala maniry manaraka ny moron'ny ony izay miaro ny tany tsy hikaofiky ny rano sy miantoka ny fahamandoana dia avy amin'ny ala &quot;corridor&quot; [[Fandriana-Marolambo]] avy amin'ity ala ity dia: 
*Mamokatra oksizena iainana.
*Mitahiry ny biby sy ny zava-maniry isan-karazany.
*Miady amin'ny fiovan'ny toetr'andro.
https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo

==Toerana tany mando manan-danja iraisam-pirenena (Ramsar) ==
Voasokajy ho anisan'ireo faritra mando Ramsar manan-danja eran-tany ny ony Nosivolo sy ireo sakeliny. Miaro ny rano madio izy ary miantoka ny fifandanjan'ny tontolo iainana. Ny velaran'ity faritra tany mando ity dia mahatratra 3 600 kilometatra toradroa. https://www.wwf.mg/?2080966/Les-21-sites-Ramsar-de-Madagascar

[https://www.environnement.mg/aires-protegees/la-riviere-nosivolo-et-ses-affluents/]

== Fitantanana ifotony==
Ny fiainan'ny mponina sy ny fomba fiarovana
Mifamatotra akaiky amin'ny fiainan'ny mponina ao [[Marolambo]] sy ny manodidina ny ony:
Ny mponina eny ifotony antsoina hoe [[VOI ]] na [[Vondron'Olona Ifotony]] no miara-miasa amin'ny fikambanana mpiaro tontolo iainana (toy ny ''Durrell Wildlife Conservation Trust''') mba hanara-maso ny ony.
https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo

===Ny fady sy ny fomba amam-panao===
Maro ireo fomba sy fady napetraky ny taolo sy ireo raiamandreni-be teny an-toerana, toin'ireo toerana izay fady anjonona tsondro sy fady anaovana maloto.
Ka izany dia isany manampy ny asa fiarovana.

===Ny fambolena===
Io rano avy amin'ny Nosivolo io miparitaka ary isany manodrak'ireo tanimbary ary isany manome fivelomanana ireo mponina izzny satria tsy ny tanimbary iany no voatondraka f'ireo voly hafa iany.

== Jereo koa ==
{{reflist}}
* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}


[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Atsinanana]]</text>
      <sha1>tljkl8t2p77ce8pyv22j9zecp47tcby</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145613</id>
      <parentid>1145612</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5588" sha1="f1iilktgmtxv0r8f1vxxicnf83ob8xq" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeka mangoro.png|vignette]]
I '''Nosivolo''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] , izay hita ao atsinanana. Renirano lehibe mamatsy an' i [[Mangoro|Mangoro izy]]. Ao atsinanan' i [[Fandriana]] no ipoirany. Eo amin' ny fihaonany amin' ny renirano Sandranamby (izay mamatsy  azy) no misy ny tanànan' i [[Marolambo]] izay renivohitry ny [[Distrikan'i Marolambo|distrikan' i Marolambo]] ao amin' ny [[faritra Atsinanana]]. Isan' ireo renirano mamatsy  an' i Nosivolo koa i Sahadinta sy i Manandriana ary i Sahanao.

[https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo]


== Tantarany == 
Ny [[Faritra Arovana]] Reniranon'i [[Nosivolo]] dia hita ao amin'ny distrikan'i Marolambo sy Mahanoro, faritra Atsinanana. Tafiditra ao anatin'ny toerana mando na [[Site Ramsar ]]manan-danja iraisam-pirenena izy, ary ahitana renirano sy zana-drenirano maro, ala manamorona renirano ary tontolo voajanahary isan-karazany. Mirefy 9 656,92 ha ny velarany.

*Nahazo sata ofisialy ho ''[[Paysage Harmonieux Protégé (PHP)]]'' tamin'ny taona 2015 i Nosivolo. Tantanin'ny fikambanana ifotony miisa 94 miparitaka amin'ny tanàna manamorona ny renirano izy. Ahitana karazan-trondro anaty rano mamy 19, ka ny 4 amin'ireo dia tsy hita afa-tsy eto Madagasikara. Ankoatra ny fiarovana ny trondro dia arovana ihany koa ny ala manamorona renirano, ny zavamaniry sy biby ary ny kolontsaina nentin-drazana eo an-toerana.https://www.jacaranda.fr/en/societe-environnement-la-riviere-nosivolo-declaree-site-ramsar

==Ny jeografia sy ny lalan'ny rano==
'''Ny loharanony''': Avy any amin'ny faritry ny tany avo (atsinanan'i Fandriana) izy io, amin'ny toerana misy ala matevina.

'''Ny lalany''': Mamakivaky tendrombohitra sy lohasaha maro izy, ary mandalo akaiky an'i Marolambo. Sarotra aleha ny faritra misy azy satria mbola faritra mitoka-monina, saingy izany indrindra no miaro ny tontolo iainany.

'''Ny fivarinany''': Mitambatra amin'ny ony Mangoro izy avy eo, izay ony lehibe indrindra mivarina any amin'ny Ranomasimbe Indiana.

== Ireo harena voajanahary ao aminy ==
Ny ony Nosivolo dia iray amin'ireo harem-pirenena lehibe indrindra eto Madagasikara noho ny fahasamihafan'ny zavamaniry sy ny biby miaina ao aminy. Ity ony ity dia ao amin'ny faritry ny distrikan'i Marolambo sy Mahanoro, ary manana halava mirefy 130 kilometatra eo ho eo. 

Ireo harem-be miafina sy mampiavaka ny ony Nosivolo:
*Trondro zana-tany miisa 19: Karazan-trondro maro izay tsy hita na aiza na aiza manerana izao tontolo izao raha tsy ao amin'ity ony ity ihany.
*''[[Oxylapia polli]]'': Karazan-trondro miavaka sy tandindomin-doza mafy izay miaina ao.

*'''Ny Songatagna sy ny Marakely''': Anisan'ireo trondro malaza sy arovana mafy ao Marolambo mba tsy ho lany taranaka.

*'''Ny Sokatra''': Ahitana ny sokatra manana loha lehibe (erectochelys madagascariensis), izay sokatra an-dranomamy tandindomin-doza.

*Misy karazana [[gidro]] &quot;lémuriens&quot; miisa 10 sy karazan-javamaniry zana-tany sarobidy miisa 10 ihany koa mivangongo amin'ny ala manodidina.
*Karazam-borona 6 miavaka: Toerana fiveloman'ny vorona tsy hita raha tsy eto Madagasikara, toy ny râle de Madagascar sy ny bécassine malgache.
https://www.jacaranda.fr/en/societe-environnement-la-riviere-nosivolo-declaree-site-ramsar

===Volamena sy harena an-kibon'ny tany===
Ankoatra ny zava-manana aina, ny rano ao amin'ny ony Nosivolo dia ahitana fianakavian'ny mpitady volamena maro miasa eny amin'ny moron-drano. Loharanom-bola lehibe ho an'ny mponina any an-toerana ny fitrandrahana izany. 

===Ny ala sy ny tontolo iainana manodidina===
Manodidina ny ony dia misy tontolo iainana tsara rindra izay miaro ny rano:[[Ala galeria]] &quot;Forêts galeries&quot;: Ireo ala maniry manaraka ny moron'ny ony izay miaro ny tany tsy hikaofiky ny rano sy miantoka ny fahamandoana dia avy amin'ny ala &quot;corridor&quot; [[Fandriana-Marolambo]] avy amin'ity ala ity dia: 
*Mamokatra oksizena iainana.
*Mitahiry ny biby sy ny zava-maniry isan-karazany.
*Miady amin'ny fiovan'ny toetr'andro.
https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo

==Toerana tany mando manan-danja iraisam-pirenena (Ramsar) ==
Voasokajy ho anisan'ireo faritra mando Ramsar manan-danja eran-tany ny ony Nosivolo sy ireo sakeliny. Miaro ny rano madio izy ary miantoka ny fifandanjan'ny tontolo iainana. Ny velaran'ity faritra tany mando ity dia mahatratra 3 600 kilometatra toradroa. https://www.wwf.mg/?2080966/Les-21-sites-Ramsar-de-Madagascar

[https://www.environnement.mg/aires-protegees/la-riviere-nosivolo-et-ses-affluents/]

== Fitantanana ifotony==
Ny fiainan'ny mponina sy ny fomba fiarovana
Mifamatotra akaiky amin'ny fiainan'ny mponina ao [[Marolambo]] sy ny manodidina ny ony:
Ny mponina eny ifotony antsoina hoe [[VOI ]] na [[Vondron'Olona Ifotony]] no miara-miasa amin'ny fikambanana mpiaro tontolo iainana (toy ny ''Durrell Wildlife Conservation Trust''') mba hanara-maso ny ony.
https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo

===Ny fady sy ny fomba amam-panao===
Maro ireo fomba sy fady napetraky ny taolo sy ireo raiamandreni-be teny an-toerana, toin'ireo toerana izay fady anjonona tsondro sy fady anaovana maloto.
Ka izany dia isany manampy ny asa fiarovana.

===Ny fambolena===
Io rano avy amin'ny Nosivolo io miparitaka ary isany manodrak'ireo tanimbary ary isany manome fivelomanana ireo mponina izzny satria tsy ny tanimbary iany no voatondraka f'ireo voly hafa iany.

== Jereo koa ==
{{reflist}}
* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}


[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Atsinanana]]</text>
      <sha1>f1iilktgmtxv0r8f1vxxicnf83ob8xq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145614</id>
      <parentid>1145613</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:45:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5594" sha1="2uudipu5rsp2u1fqjd7uqs8m7o765rc" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeka mangoro.png|vignette]]
I '''Nosivolo''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] , izay hita ao atsinanana. Renirano lehibe mamatsy an' i [[Mangoro|Mangoro izy]]. Ao atsinanan' i [[Fandriana]] no ipoirany. Eo amin' ny fihaonany amin' ny renirano Sandranamby (izay mamatsy  azy) no misy ny tanànan' i [[Marolambo]] izay renivohitry ny [[Distrikan'i Marolambo|distrikan' i Marolambo]] ao amin' ny [[faritra Atsinanana]]. Isan' ireo renirano mamatsy  an' i Nosivolo koa i Sahadinta sy i Manandriana ary i Sahanao.

[https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo]


== Tantarany == 
Ny [[Faritra Arovana]] Reniranon'i [[Nosivolo]] dia hita ao amin'ny distrikan'i Marolambo sy Mahanoro, faritra Atsinanana. Tafiditra ao anatin'ny toerana mando na [[Site Ramsar ]]manan-danja iraisam-pirenena izy, ary ahitana renirano sy zana-drenirano maro, ala manamorona renirano ary tontolo voajanahary isan-karazany. Mirefy 9 656,92 ha ny velarany.

*Nahazo sata ofisialy ho ''[[Paysage Harmonieux Protégé (PHP)]]'' tamin'ny taona 2015 i Nosivolo. Tantanin'ny fikambanana ifotony miisa 94 miparitaka amin'ny tanàna manamorona ny renirano izy. Ahitana karazan-trondro anaty rano mamy 19, ka ny 4 amin'ireo dia tsy hita afa-tsy eto Madagasikara. Ankoatra ny fiarovana ny trondro dia arovana ihany koa ny ala manamorona renirano, ny zavamaniry sy biby ary ny kolontsaina nentin-drazana eo an-toerana.https://www.jacaranda.fr/en/societe-environnement-la-riviere-nosivolo-declaree-site-ramsar

==Ny jeografia sy ny lalan'ny rano==
'''Ny loharanony''': Avy any amin'ny faritry ny tany avo (atsinanan'i Fandriana) izy io, amin'ny toerana misy ala matevina.

'''Ny lalany''': Mamakivaky tendrombohitra sy lohasaha maro izy, ary mandalo akaiky an'i Marolambo. Sarotra aleha ny faritra misy azy satria mbola faritra mitoka-monina, saingy izany indrindra no miaro ny tontolo iainany.

'''Ny fivarinany''': Mitambatra amin'ny ony Mangoro izy avy eo, izay ony lehibe indrindra mivarina any amin'ny Ranomasimbe Indiana.

== Ireo harena voajanahary ao aminy ==
Ny ony Nosivolo dia iray amin'ireo harem-pirenena lehibe indrindra eto Madagasikara noho ny fahasamihafan'ny zavamaniry sy ny biby miaina ao aminy. Ity ony ity dia ao amin'ny faritry ny distrikan'i Marolambo sy Mahanoro, ary manana halava mirefy 130 kilometatra eo ho eo. 

Ireo harem-be miafina sy mampiavaka ny ony Nosivolo:
*Trondro zanatany miisa 19: Karazan-trondro maro izay tsy hita na aiza na aiza manerana izao tontolo izao raha tsy ao amin'ity ony ity ihany.
*''[[Oxylapia polli]]'': Karazan-trondro miavaka sy tandindomin-doza mafy ireo miaina  tavela ao.

*'''Ny Songatagna sy ny Marakely''': Anisan'ireo trondro malaza sy arovana mafy ao Marolambo mba tsy ho lany taranaka.

*'''Ny Sokatra''': Ahitana ny sokatra manana loha lehibe (erectochelys madagascariensis), izay sokatra an-dranomamy tandindomin-doza.

*Misy karazana [[gidro]] &quot;lémuriens&quot; miisa 10 sy karazan-javamaniry zanatany sarobidy miisa 10 ihany koa mivangongo amin'ny ala manodidina.
*Karazam-borona 6 miavaka: Toerana fiveloman'ny vorona tsy hita raha tsy eto Madagasikara, toy ny râle de Madagascar sy ny bécassine malgache.
https://www.jacaranda.fr/en/societe-environnement-la-riviere-nosivolo-declaree-site-ramsar

===Volamena sy harena an-kibon'ny tany===
Ankoatra ny zava-manana aina, ny rano ao amin'ny ony Nosivolo dia ahitana fianakavian'ny mpitady volamena maro miasa eny amin'ny moron-drano. Loharanom-bola lehibe ho an'ny mponina any an-toerana ny fitrandrahana izany. 

===Ny ala sy ny tontolo iainana manodidina===
Manodidina ny ony dia misy tontolo iainana tsara rindra izay miaro ny rano:[[Ala galeria]] &quot;Forêts galeries&quot;: Ireo ala maniry manaraka ny moron'ny ony izay miaro ny tany tsy hikaofiky ny rano sy miantoka ny fahamandoana dia avy amin'ny ala &quot;corridor&quot; [[Fandriana-Marolambo]] avy amin'ity ala ity dia: 
*Mamokatra oksizena iainana.
*Mitahiry ny biby sy ny zava-maniry isan-karazany.
*Miady amin'ny fiovan'ny toetr'andro.
https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo

==Toerana tany mando manan-danja iraisam-pirenena (Ramsar) ==
Voasokajy ho anisan'ireo faritra mando Ramsar manan-danja eran-tany ny ony Nosivolo sy ireo sakeliny. Miaro ny rano madio izy ary miantoka ny fifandanjan'ny tontolo iainana. Ny velaran'ity faritra tany mando ity dia mahatratra 3 600 kilometatra toradroa. https://www.wwf.mg/?2080966/Les-21-sites-Ramsar-de-Madagascar

[https://www.environnement.mg/aires-protegees/la-riviere-nosivolo-et-ses-affluents/]

== Fitantanana ifotony==
Ny fiainan'ny mponina sy ny fomba fiarovana
Mifamatotra akaiky amin'ny fiainan'ny mponina ao [[Marolambo]] sy ny manodidina ny ony:
Ny mponina eny ifotony antsoina hoe [[VOI ]] na [[Vondron'Olona Ifotony]] no miara-miasa amin'ny fikambanana mpiaro tontolo iainana (toy ny ''Durrell Wildlife Conservation Trust''') mba hanara-maso ny ony.
https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo

===Ny fady sy ny fomba amam-panao===
Maro ireo fomba sy fady napetraky ny taolo sy ireo raiamandreni-be teny an-toerana, toin'ireo toerana izay fady anjonona tsondro sy fady anaovana maloto.
Ka izany dia isany manampy ny asa fiarovana.

===Ny fambolena===
Io rano avy amin'ny Nosivolo io miparitaka ary isany manodrak'ireo tanimbary ary isany manome fivelomanana ireo mponina izzny satria tsy ny tanimbary iany no voatondraka f'ireo voly hafa iany.

== Jereo koa ==
{{reflist}}
* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}


[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Atsinanana]]</text>
      <sha1>2uudipu5rsp2u1fqjd7uqs8m7o765rc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145615</id>
      <parentid>1145614</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5592" sha1="4a5ecqynnsudl4u2ye3szuptj0pn85c" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeka mangoro.png|vignette]]
I '''Nosivolo''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] , izay hita ao atsinanana. Renirano lehibe mamatsy an' i [[Mangoro|Mangoro izy]]. Ao atsinanan' i [[Fandriana]] no ipoirany. Eo amin' ny fihaonany amin' ny renirano Sandranamby (izay mamatsy  azy) no misy ny tanànan' i [[Marolambo]] izay renivohitry ny [[Distrikan'i Marolambo|distrikan' i Marolambo]] ao amin' ny [[faritra Atsinanana]]. Isan' ireo renirano mamatsy  an' i Nosivolo koa i Sahadinta sy i Manandriana ary i Sahanao.

[https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo]


== Tantarany == 
Ny [[Faritra Arovana]] Reniranon'i [[Nosivolo]] dia hita ao amin'ny distrikan'i Marolambo sy Mahanoro, faritra Atsinanana. Tafiditra ao anatin'ny toerana mando na [[Site Ramsar ]]manan-danja iraisam-pirenena izy, ary ahitana renirano sy zana-drenirano maro, ala manamorona renirano ary tontolo voajanahary isan-karazany. Mirefy 9 656,92 ha ny velarany.

*Nahazo sata ofisialy ho ''[[Paysage Harmonieux Protégé (PHP)]]'' tamin'ny taona 2015 i Nosivolo. Tantanin'ny fikambanana ifotony miisa 94 miparitaka amin'ny tanàna manamorona ny renirano izy. Ahitana karazan-trondro anaty rano mamy 19, ka ny 4 amin'ireo dia tsy hita afa-tsy eto Madagasikara. Ankoatra ny fiarovana ny trondro dia arovana ihany koa ny ala manamorona renirano, ny zavamaniry sy biby ary ny kolontsaina nentin-drazana eo an-toerana.https://www.jacaranda.fr/en/societe-environnement-la-riviere-nosivolo-declaree-site-ramsar

==Ny jeografia sy ny lalan'ny rano==
'''Ny loharanony''': Avy any amin'ny faritry ny tany avo (atsinanan'i Fandriana) izy io, amin'ny toerana misy ala matevina.

'''Ny lalany''': Mamakivaky tendrombohitra sy lohasaha maro izy, ary mandalo akaiky an'i Marolambo. Sarotra aleha ny faritra misy azy satria mbola faritra mitoka-monina, saingy izany indrindra no miaro ny tontolo iainany.

'''Ny fivarinany''': Mitambatra amin'ny ony Mangoro izy avy eo, izay ony lehibe indrindra mivarina any amin'ny Ranomasimbe Indiana.

== Ireo harena voajanahary ao aminy ==
Ny ony Nosivolo dia iray amin'ireo harem-pirenena lehibe indrindra eto Madagasikara noho ny fahasamihafan'ny zavamaniry sy ny biby miaina ao aminy. Ity ony ity dia ao amin'ny faritry ny distrikan'i Marolambo sy Mahanoro, ary manana halava mirefy 130 kilometatra eo ho eo. 

Ireo harem-be miafina sy mampiavaka ny ony Nosivolo:
*Trondro zanatany miisa 19: Karazan-trondro maro izay tsy hita na aiza na aiza manerana izao tontolo izao raha tsy ao amin'ity ony ity ihany.
*''[[Oxylapia polli]]'': Karazan-trondro miavaka sy tandindomin-doza mafy ireo miaina  tavela ao.

*'''Ny Songatagna sy ny Marakely''': Anisan'ireo trondro malaza sy arovana mafy ao Marolambo mba tsy ho lany taranaka.

*'''Ny Sokatra''': Ahitana ny sokatra manana loha lehibe (erectochelys madagascariensis), izay sokatra an-dranomamy tandindomin-doza.

*Misy karazana [[gidro]] &quot;lémuriens&quot; miisa 10 sy karazan-javamaniry zanatany sarobidy miisa 10 ihany koa mivangongo amin'ny ala manodidina.
*Karazam-borona 6 miavaka: Toerana fiveloman'ny vorona tsy hita raha tsy eto Madagasikara, toy ny râle de Madagascar sy ny bécassine malgache.
https://www.jacaranda.fr/en/societe-environnement-la-riviere-nosivolo-declaree-site-ramsar

===Volamena sy harena an-kibon'ny tany===
Ankoatra ny zava-manana aina, ny rano ao amin'ny ony Nosivolo dia ahitana fianakavian'ny mpitady volamena maro miasa eny amin'ny moron-drano. Loharanom-bola lehibe ho an'ny mponina any an-toerana ny fitrandrahana izany. 

===Ny ala sy ny tontolo iainana manodidina===
Manodidina ny ony dia misy tontolo iainana tsara rindra izay miaro ny rano:[[Ala galeria]] &quot;Forêts galeries&quot;: Ireo ala maniry manaraka ny moron'ny ony izay miaro ny tany tsy hikaofiky ny rano sy miantoka ny fahamandoana dia avy amin'ny ala &quot;corridor&quot; [[Fandriana-Marolambo]] avy amin'ity ala ity dia: 
*Mamokatra entona iainana.
*Mitahiry ny biby sy ny zava-maniry isan-karazany.
*Miady amin'ny fiovan'ny toetr'andro.
https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo

==Toerana tany mando manan-danja iraisam-pirenena (Ramsar) ==
Voasokajy ho anisan'ireo faritra mando Ramsar manan-danja eran-tany ny ony Nosivolo sy ireo sakeliny. Miaro ny rano madio izy ary miantoka ny fifandanjan'ny tontolo iainana. Ny velaran'ity faritra tany mando ity dia mahatratra 3 600 kilometatra toradroa. https://www.wwf.mg/?2080966/Les-21-sites-Ramsar-de-Madagascar

[https://www.environnement.mg/aires-protegees/la-riviere-nosivolo-et-ses-affluents/]

== Fitantanana ifotony==
Ny fiainan'ny mponina sy ny fomba fiarovana
Mifamatotra akaiky amin'ny fiainan'ny mponina ao [[Marolambo]] sy ny manodidina ny ony:
Ny mponina eny ifotony antsoina hoe [[VOI ]] na [[Vondron'Olona Ifotony]] no miara-miasa amin'ny fikambanana mpiaro tontolo iainana (toy ny ''Durrell Wildlife Conservation Trust''') mba hanara-maso ny ony.
https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo

===Ny fady sy ny fomba amam-panao===
Maro ireo fomba sy fady napetraky ny taolo sy ireo raiamandreni-be teny an-toerana, toin'ireo toerana izay fady anjonona tsondro sy fady anaovana maloto.
Ka izany dia isany manampy ny asa fiarovana.

===Ny fambolena===
Io rano avy amin'ny Nosivolo io miparitaka ary isany manodrak'ireo tanimbary ary isany manome fivelomanana ireo mponina izzny satria tsy ny tanimbary iany no voatondraka f'ireo voly hafa iany.

== Jereo koa ==
{{reflist}}
* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}


[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Atsinanana]]</text>
      <sha1>4a5ecqynnsudl4u2ye3szuptj0pn85c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145618</id>
      <parentid>1145615</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <origin>1145618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5589" sha1="9od83dbtlo3lvuk08mq1s9vfugivame" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeka mangoro.png|vignette]]
I '''Nosivolo''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] , izay hita ao atsinanana. Renirano lehibe mamatsy an' i [[Mangoro|Mangoro izy]]. Ao atsinanan' i [[Fandriana]] no ipoirany. Eo amin' ny fihaonany amin' ny renirano Sandranamby (izay mamatsy  azy) no misy ny tanànan' i [[Marolambo]] izay renivohitry ny [[Distrikan'i Marolambo|distrikan' i Marolambo]] ao amin' ny [[faritra Atsinanana]]. Isan' ireo renirano mamatsy  an' i Nosivolo koa i Sahadinta sy i Manandriana ary i Sahanao.

[https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo]


== Tantarany == 
Ny [[Faritra Arovana]] Reniranon'i [[Nosivolo]] dia hita ao amin'ny distrikan'i Marolambo sy Mahanoro, faritra Atsinanana. Tafiditra ao anatin'ny toerana mando na [[Site Ramsar ]]manan-danja iraisam-pirenena izy, ary ahitana renirano sy zana-drenirano maro, ala manamorona renirano ary tontolo voajanahary isan-karazany. Mirefy 9 656,92 ha ny velarany.

*Nahazo sata ofisialy ho ''[[Paysage Harmonieux Protégé (PHP)]]'' tamin'ny taona 2015 i Nosivolo. Tantanin'ny fikambanana ifotony miisa 94 miparitaka amin'ny tanàna manamorona ny renirano izy. Ahitana karazan-trondro anaty rano mamy 19, ka ny 4 amin'ireo dia tsy hita afa-tsy eto Madagasikara. Ankoatra ny fiarovana ny trondro dia arovana ihany koa ny ala manamorona renirano, ny zavamaniry sy biby ary ny kolontsaina nentin-drazana eo an-toerana.https://www.jacaranda.fr/en/societe-environnement-la-riviere-nosivolo-declaree-site-ramsar

==Ny jeografia sy ny lalan'ny rano==
'''Ny loharanony''': Avy any amin'ny faritry ny tany avo (atsinanan'i Fandriana) izy io, amin'ny toerana misy ala matevina.

'''Ny lalany''': Mamakivaky tendrombohitra sy lohasaha maro izy, ary mandalo akaiky an'i Marolambo. Sarotra aleha ny faritra misy azy satria mbola faritra mitoka-monina, saingy izany indrindra no miaro ny tontolo iainany.

'''Ny fivarinany''': Mitambatra amin'ny ony Mangoro izy avy eo, izay ony lehibe indrindra mivarina any amin'ny Ranomasimbe Indiana.

== Ireo harena voajanahary ao aminy ==
Ny ony Nosivolo dia iray amin'ireo harem-pirenena lehibe indrindra eto Madagasikara noho ny fahasamihafan'ny zavamaniry sy ny biby miaina ao aminy. Ity ony ity dia ao amin'ny faritry ny distrikan'i Marolambo sy Mahanoro, ary manana halava mirefy 130 kilometatra eo ho eo. 

Ireo harem-be miafina sy mampiavaka ny ony Nosivolo:
*Trondro zanatany miisa 19: Karazan-trondro maro izay tsy hita na aiza na aiza manerana izao tontolo izao raha tsy ao amin'ity ony ity ihany.
*''[[Oxylapia polli]]'': Karazan-trondro miavaka sy tandindomin-doza mafy ireo miaina  tavela ao.

*'''Ny Songatagna sy ny Marakely''': Anisan'ireo trondro malaza sy arovana mafy ao Marolambo mba tsy ho lany taranaka.

*'''Ny Sokatra''': Ahitana ny sokatra manana loha lehibe (erectochelys madagascariensis), izay sokatra an-dranomamy tandindomin-doza.

*Misy karazana [[gidro]] &quot;lémuriens&quot; miisa 10 sy karazan-javamaniry zanatany sarobidy miisa 10 ihany koa mivangongo amin'ny ala manodidina.
*Karazam-borona 6 miavaka: Toerana fiveloman'ny vorona tsy hita raha tsy eto Madagasikara, toy ny râle de Madagascar sy ny bécassine malgache.
https://www.jacaranda.fr/en/societe-environnement-la-riviere-nosivolo-declaree-site-ramsar

===Volamena sy harena an-kibon'ny tany===
Ankoatra ny zava-manana aina, ny rano ao amin'ny ony Nosivolo dia ahitana fianakavian'ny mpitady volamena maro miasa eny amin'ny moron-drano. Loharanom-bola lehibe ho an'ny mponina any an-toerana ny fitrandrahana izany. 

===Ny ala sy ny tontolo iainana manodidina===
Manodidina ny ony dia misy tontolo iainana tsara rindra izay miaro ny rano:[[Ala galeria]] &quot;Forêts galeries&quot;: Ireo ala maniry manaraka ny moron'ny ony izay miaro ny tany tsy hikaofiky ny rano sy miantoka ny fahamandoana dia avy amin'ny ala &quot;corridor&quot; [[Fandriana-Marolambo]] avy amin'ity ala ity dia: 
*Mamokatra entona iainana.
*Mitahiry ny biby sy ny zava-maniry isan-karazany.
*Miady amin'ny fiovan'ny toetr'andro.
https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo

==Toerana tany mando manan-danja iraisam-pirenena (Ramsar) ==
Voasokajy ho anisan'ireo faritra mando Ramsar manan-danja eran-tany ny ony Nosivolo sy ireo sakeliny. Miaro ny rano madio izy ary miantoka ny fifandanjan'ny tontolo iainana. Ny velaran'ity faritra tany mando ity dia mahatratra 3 600 kilometatra toradroa. https://www.wwf.mg/?2080966/Les-21-sites-Ramsar-de-Madagascar

[https://www.environnement.mg/aires-protegees/la-riviere-nosivolo-et-ses-affluents/]

== Fitantanana ifotony==
Ny fiainan'ny mponina sy ny fomba fiarovana
Mifamatotra akaiky amin'ny fiainan'ny mponina ao [[Marolambo]] sy ny manodidina ny ony:
Ny mponina eny ifotony antsoina hoe [[VOI ]] na [[Vondron'Olona Ifotony]] no miara-miasa amin'ny fikambanana mpiaro tontolo iainana (toy ny ''Durrell Wildlife Conservation Trust''') mba hanara-maso ny ony.
https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo

===Ny fady sy ny fomba amam-panao===
Maro ireo fomba sy fady napetraky ny Ntaolo sy ireo zokiolona  teny an-toerana, toy ireo toerana izay fady anjonona tsondro sy fady anaovana maloto.
Ka izany dia isany manampy ny asa fiarovana.

===Ny fambolena===
Io rano avy amin'ny Nosivolo io miparitaka ary isany manodrak'ireo tanimbary ary isany manome fivelomanana ireo mponina izany satria tsy ny tanimbary ihany no voatondraka  fa ireo voly hafa koa.

== Jereo koa ==
{{reflist}}
* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}


[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Atsinanana]]</text>
      <sha1>9od83dbtlo3lvuk08mq1s9vfugivame</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145619</id>
      <parentid>1145618</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <comment>nanova fomba fametrahana loharano</comment>
      <origin>1145619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5600" sha1="gimv7k1f512f0kp1najhvkyp06ftfxc" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeka mangoro.png|vignette]]
I '''Nosivolo''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] , izay hita ao atsinanana. Renirano lehibe mamatsy an' i [[Mangoro|Mangoro izy]]. Ao atsinanan' i [[Fandriana]] no ipoirany. Eo amin' ny fihaonany amin' ny renirano Sandranamby (izay mamatsy  azy) no misy ny tanànan' i [[Marolambo]] izay renivohitry ny [[Distrikan'i Marolambo|distrikan' i Marolambo]] ao amin' ny [[faritra Atsinanana]]. Isan' ireo renirano mamatsy  an' i Nosivolo koa i Sahadinta sy i Manandriana ary i Sahanao.

[https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo]


== Tantarany == 
Ny [[Faritra Arovana]] Reniranon'i [[Nosivolo]] dia hita ao amin'ny distrikan'i Marolambo sy Mahanoro, faritra Atsinanana. Tafiditra ao anatin'ny toerana mando na [[Site Ramsar ]]manan-danja iraisam-pirenena izy, ary ahitana renirano sy zana-drenirano maro, ala manamorona renirano ary tontolo voajanahary isan-karazany. Mirefy 9 656,92 ha ny velarany.

*Nahazo sata ofisialy ho ''[[Paysage Harmonieux Protégé (PHP)]]'' tamin'ny taona 2015 i Nosivolo. Tantanin'ny fikambanana ifotony miisa 94 miparitaka amin'ny tanàna manamorona ny renirano izy. Ahitana karazan-trondro anaty rano mamy 19, ka ny 4 amin'ireo dia tsy hita afa-tsy eto Madagasikara. Ankoatra ny fiarovana ny trondro dia arovana ihany koa ny ala manamorona renirano, ny zavamaniry sy biby ary ny kolontsaina nentin-drazana eo an-toerana&lt;ref&gt;https://www.jacaranda.fr/en/societe-environnement-la-riviere-nosivolo-declaree-site-ramsar&lt;/ref&gt;.

==Ny jeografia sy ny lalan'ny rano==
'''Ny loharanony''': Avy any amin'ny faritry ny tany avo (atsinanan'i Fandriana) izy io, amin'ny toerana misy ala matevina.

'''Ny lalany''': Mamakivaky tendrombohitra sy lohasaha maro izy, ary mandalo akaiky an'i Marolambo. Sarotra aleha ny faritra misy azy satria mbola faritra mitoka-monina, saingy izany indrindra no miaro ny tontolo iainany.

'''Ny fivarinany''': Mitambatra amin'ny ony Mangoro izy avy eo, izay ony lehibe indrindra mivarina any amin'ny Ranomasimbe Indiana.

== Ireo harena voajanahary ao aminy ==
Ny ony Nosivolo dia iray amin'ireo harem-pirenena lehibe indrindra eto Madagasikara noho ny fahasamihafan'ny zavamaniry sy ny biby miaina ao aminy. Ity ony ity dia ao amin'ny faritry ny distrikan'i Marolambo sy Mahanoro, ary manana halava mirefy 130 kilometatra eo ho eo. 

Ireo harem-be miafina sy mampiavaka ny ony Nosivolo:
*Trondro zanatany miisa 19: Karazan-trondro maro izay tsy hita na aiza na aiza manerana izao tontolo izao raha tsy ao amin'ity ony ity ihany.
*''[[Oxylapia polli]]'': Karazan-trondro miavaka sy tandindomin-doza mafy ireo miaina  tavela ao.

*'''Ny Songatagna sy ny Marakely''': Anisan'ireo trondro malaza sy arovana mafy ao Marolambo mba tsy ho lany taranaka.

*'''Ny Sokatra''': Ahitana ny sokatra manana loha lehibe (erectochelys madagascariensis), izay sokatra an-dranomamy tandindomin-doza.

*Misy karazana [[gidro]] &quot;lémuriens&quot; miisa 10 sy karazan-javamaniry zanatany sarobidy miisa 10 ihany koa mivangongo amin'ny ala manodidina.
*Karazam-borona 6 miavaka: Toerana fiveloman'ny vorona tsy hita raha tsy eto Madagasikara, toy ny râle de Madagascar sy ny bécassine malgache.
https://www.jacaranda.fr/en/societe-environnement-la-riviere-nosivolo-declaree-site-ramsar

===Volamena sy harena an-kibon'ny tany===
Ankoatra ny zava-manana aina, ny rano ao amin'ny ony Nosivolo dia ahitana fianakavian'ny mpitady volamena maro miasa eny amin'ny moron-drano. Loharanom-bola lehibe ho an'ny mponina any an-toerana ny fitrandrahana izany. 

===Ny ala sy ny tontolo iainana manodidina===
Manodidina ny ony dia misy tontolo iainana tsara rindra izay miaro ny rano:[[Ala galeria]] &quot;Forêts galeries&quot;: Ireo ala maniry manaraka ny moron'ny ony izay miaro ny tany tsy hikaofiky ny rano sy miantoka ny fahamandoana dia avy amin'ny ala &quot;corridor&quot; [[Fandriana-Marolambo]] avy amin'ity ala ity dia: 
*Mamokatra entona iainana.
*Mitahiry ny biby sy ny zava-maniry isan-karazany.
*Miady amin'ny fiovan'ny toetr'andro.
https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo

==Toerana tany mando manan-danja iraisam-pirenena (Ramsar) ==
Voasokajy ho anisan'ireo faritra mando Ramsar manan-danja eran-tany ny ony Nosivolo sy ireo sakeliny. Miaro ny rano madio izy ary miantoka ny fifandanjan'ny tontolo iainana. Ny velaran'ity faritra tany mando ity dia mahatratra 3 600 kilometatra toradroa. https://www.wwf.mg/?2080966/Les-21-sites-Ramsar-de-Madagascar

[https://www.environnement.mg/aires-protegees/la-riviere-nosivolo-et-ses-affluents/]

== Fitantanana ifotony==
Ny fiainan'ny mponina sy ny fomba fiarovana
Mifamatotra akaiky amin'ny fiainan'ny mponina ao [[Marolambo]] sy ny manodidina ny ony:
Ny mponina eny ifotony antsoina hoe [[VOI ]] na [[Vondron'Olona Ifotony]] no miara-miasa amin'ny fikambanana mpiaro tontolo iainana (toy ny ''Durrell Wildlife Conservation Trust''') mba hanara-maso ny ony.
https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo

===Ny fady sy ny fomba amam-panao===
Maro ireo fomba sy fady napetraky ny Ntaolo sy ireo zokiolona  teny an-toerana, toy ireo toerana izay fady anjonona tsondro sy fady anaovana maloto.
Ka izany dia isany manampy ny asa fiarovana.

===Ny fambolena===
Io rano avy amin'ny Nosivolo io miparitaka ary isany manodrak'ireo tanimbary ary isany manome fivelomanana ireo mponina izany satria tsy ny tanimbary ihany no voatondraka  fa ireo voly hafa koa.

== Jereo koa ==
{{reflist}}
* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}


[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Atsinanana]]</text>
      <sha1>gimv7k1f512f0kp1najhvkyp06ftfxc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145620</id>
      <parentid>1145619</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5609" sha1="bz8bl7y5q74a02hwdgysem44un9vn19" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeka mangoro.png|vignette]]
I '''Nosivolo''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] , izay hita ao atsinanana. Renirano lehibe mamatsy an' i [[Mangoro|Mangoro izy]]. Ao atsinanan' i [[Fandriana]] no ipoirany. Eo amin' ny fihaonany amin' ny renirano Sandranamby (izay mamatsy  azy) no misy ny tanànan' i [[Marolambo]] izay renivohitry ny [[Distrikan'i Marolambo|distrikan' i Marolambo]] ao amin' ny [[faritra Atsinanana]]. Isan' ireo renirano mamatsy  an' i Nosivolo koa i Sahadinta sy i Manandriana ary i Sahanao.

[https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo]


== Tantarany == 
Ny [[Faritra Arovana]] Reniranon'i [[Nosivolo]] dia hita ao amin'ny distrikan'i Marolambo sy Mahanoro, faritra Atsinanana. Tafiditra ao anatin'ny toerana mando na [[Site Ramsar ]]manan-danja iraisam-pirenena izy, ary ahitana renirano sy zana-drenirano maro, ala manamorona renirano ary tontolo voajanahary isan-karazany. Mirefy 9 656,92 ha ny velarany.

*Nahazo sata ofisialy ho ''[[Paysage Harmonieux Protégé (PHP)]]'' tamin'ny taona 2015 i Nosivolo. Tantanin'ny fikambanana ifotony miisa 94 miparitaka amin'ny tanàna manamorona ny renirano izy. Ahitana karazan-trondro anaty rano mamy 19, ka ny 4 amin'ireo dia tsy hita afa-tsy eto Madagasikara. Ankoatra ny fiarovana ny trondro dia arovana ihany koa ny ala manamorona renirano, ny zavamaniry sy biby ary ny kolontsaina nentin-drazana eo an-toerana&lt;ref&gt;https://www.jacaranda.fr/en/societe-environnement-la-riviere-nosivolo-declaree-site-ramsar&lt;/ref&gt;.

==Ny jeografia sy ny lalan'ny rano==
'''Ny loharanony''': Avy any amin'ny faritry ny tany avo (atsinanan'i Fandriana) izy io, amin'ny toerana misy ala matevina.

'''Ny lalany''': Mamakivaky tendrombohitra sy lohasaha maro izy, ary mandalo akaiky an'i Marolambo. Sarotra aleha ny faritra misy azy satria mbola faritra mitoka-monina, saingy izany indrindra no miaro ny tontolo iainany.

'''Ny fivarinany''': Mitambatra amin'ny ony Mangoro izy avy eo, izay ony lehibe indrindra mivarina any amin'ny Ranomasimbe Indiana.

== Ireo harena voajanahary ao aminy ==
Ny ony Nosivolo dia iray amin'ireo harem-pirenena lehibe indrindra eto Madagasikara noho ny fahasamihafan'ny zavamaniry sy ny biby miaina ao aminy. Ity ony ity dia ao amin'ny faritry ny distrikan'i Marolambo sy Mahanoro, ary manana halava mirefy 130 kilometatra eo ho eo. 

Ireo harem-be miafina sy mampiavaka ny ony Nosivolo:
*Trondro zanatany miisa 19: Karazan-trondro maro izay tsy hita na aiza na aiza manerana izao tontolo izao raha tsy ao amin'ity ony ity ihany.
*''[[Oxylapia polli]]'': Karazan-trondro miavaka sy tandindomin-doza mafy ireo miaina  tavela ao.

*'''Ny Songatagna sy ny Marakely''': Anisan'ireo trondro malaza sy arovana mafy ao Marolambo mba tsy ho lany taranaka.

*'''Ny Sokatra''': Ahitana ny sokatra manana loha lehibe (erectochelys madagascariensis), izay sokatra an-dranomamy tandindomin-doza.

*Misy karazana [[gidro]] &quot;lémuriens&quot; miisa 10 sy karazan-javamaniry zanatany sarobidy miisa 10 ihany koa mivangongo amin'ny ala manodidina.
*Karazam-borona 6 miavaka: Toerana fiveloman'ny vorona tsy hita raha tsy eto Madagasikara, toy ny râle de Madagascar sy ny bécassine malgache.&lt;ref&gt;https://www.jacaranda.fr/en/societe-environnement-la-riviere-nosivolo-declaree-site-ramsar&lt;/ref&gt;
===Volamena sy harena an-kibon'ny tany===
Ankoatra ny zava-manana aina, ny rano ao amin'ny ony Nosivolo dia ahitana fianakavian'ny mpitady volamena maro miasa eny amin'ny moron-drano. Loharanom-bola lehibe ho an'ny mponina any an-toerana ny fitrandrahana izany. 

===Ny ala sy ny tontolo iainana manodidina===
Manodidina ny ony dia misy tontolo iainana tsara rindra izay miaro ny rano:[[Ala galeria]] &quot;Forêts galeries&quot;: Ireo ala maniry manaraka ny moron'ny ony izay miaro ny tany tsy hikaofiky ny rano sy miantoka ny fahamandoana dia avy amin'ny ala &quot;corridor&quot; [[Fandriana-Marolambo]] avy amin'ity ala ity dia: 
*Mamokatra entona iainana.
*Mitahiry ny biby sy ny zava-maniry isan-karazany.
*Miady amin'ny fiovan'ny toetr'andro.
https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo

==Toerana tany mando manan-danja iraisam-pirenena (Ramsar) ==
Voasokajy ho anisan'ireo faritra mando Ramsar manan-danja eran-tany ny ony Nosivolo sy ireo sakeliny. Miaro ny rano madio izy ary miantoka ny fifandanjan'ny tontolo iainana. Ny velaran'ity faritra tany mando ity dia mahatratra 3 600 kilometatra toradroa. https://www.wwf.mg/?2080966/Les-21-sites-Ramsar-de-Madagascar

[https://www.environnement.mg/aires-protegees/la-riviere-nosivolo-et-ses-affluents/]

== Fitantanana ifotony==
Ny fiainan'ny mponina sy ny fomba fiarovana
Mifamatotra akaiky amin'ny fiainan'ny mponina ao [[Marolambo]] sy ny manodidina ny ony:
Ny mponina eny ifotony antsoina hoe [[VOI ]] na [[Vondron'Olona Ifotony]] no miara-miasa amin'ny fikambanana mpiaro tontolo iainana (toy ny ''Durrell Wildlife Conservation Trust''') mba hanara-maso ny ony.
https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo

===Ny fady sy ny fomba amam-panao===
Maro ireo fomba sy fady napetraky ny Ntaolo sy ireo zokiolona  teny an-toerana, toy ireo toerana izay fady anjonona tsondro sy fady anaovana maloto.
Ka izany dia isany manampy ny asa fiarovana.

===Ny fambolena===
Io rano avy amin'ny Nosivolo io miparitaka ary isany manodrak'ireo tanimbary ary isany manome fivelomanana ireo mponina izany satria tsy ny tanimbary ihany no voatondraka  fa ireo voly hafa koa.

== Jereo koa ==
{{reflist}}
* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}


[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Atsinanana]]</text>
      <sha1>bz8bl7y5q74a02hwdgysem44un9vn19</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145621</id>
      <parentid>1145620</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:56:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanamboatra fomba fametrahana loharano</comment>
      <origin>1145621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5618" sha1="gvzp547w0yb0e4kvxvqwbac2nk2194p" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeka mangoro.png|vignette]]
I '''Nosivolo''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] , izay hita ao atsinanana. Renirano lehibe mamatsy an' i [[Mangoro|Mangoro izy]]. Ao atsinanan' i [[Fandriana]] no ipoirany. Eo amin' ny fihaonany amin' ny renirano Sandranamby (izay mamatsy  azy) no misy ny tanànan' i [[Marolambo]] izay renivohitry ny [[Distrikan'i Marolambo|distrikan' i Marolambo]] ao amin' ny [[faritra Atsinanana]]. Isan' ireo renirano mamatsy  an' i Nosivolo koa i Sahadinta sy i Manandriana ary i Sahanao.

[https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo]


== Tantarany == 
Ny [[Faritra Arovana]] Reniranon'i [[Nosivolo]] dia hita ao amin'ny distrikan'i Marolambo sy Mahanoro, faritra Atsinanana. Tafiditra ao anatin'ny toerana mando na [[Site Ramsar ]]manan-danja iraisam-pirenena izy, ary ahitana renirano sy zana-drenirano maro, ala manamorona renirano ary tontolo voajanahary isan-karazany. Mirefy 9 656,92 ha ny velarany.

*Nahazo sata ofisialy ho ''[[Paysage Harmonieux Protégé (PHP)]]'' tamin'ny taona 2015 i Nosivolo. Tantanin'ny fikambanana ifotony miisa 94 miparitaka amin'ny tanàna manamorona ny renirano izy. Ahitana karazan-trondro anaty rano mamy 19, ka ny 4 amin'ireo dia tsy hita afa-tsy eto Madagasikara. Ankoatra ny fiarovana ny trondro dia arovana ihany koa ny ala manamorona renirano, ny zavamaniry sy biby ary ny kolontsaina nentin-drazana eo an-toerana&lt;ref&gt;https://www.jacaranda.fr/en/societe-environnement-la-riviere-nosivolo-declaree-site-ramsar&lt;/ref&gt;.

==Ny jeografia sy ny lalan'ny rano==
'''Ny loharanony''': Avy any amin'ny faritry ny tany avo (atsinanan'i Fandriana) izy io, amin'ny toerana misy ala matevina.

'''Ny lalany''': Mamakivaky tendrombohitra sy lohasaha maro izy, ary mandalo akaiky an'i Marolambo. Sarotra aleha ny faritra misy azy satria mbola faritra mitoka-monina, saingy izany indrindra no miaro ny tontolo iainany.

'''Ny fivarinany''': Mitambatra amin'ny ony Mangoro izy avy eo, izay ony lehibe indrindra mivarina any amin'ny Ranomasimbe Indiana.

== Ireo harena voajanahary ao aminy ==
Ny ony Nosivolo dia iray amin'ireo harem-pirenena lehibe indrindra eto Madagasikara noho ny fahasamihafan'ny zavamaniry sy ny biby miaina ao aminy. Ity ony ity dia ao amin'ny faritry ny distrikan'i Marolambo sy Mahanoro, ary manana halava mirefy 130 kilometatra eo ho eo. 

Ireo harem-be miafina sy mampiavaka ny ony Nosivolo:
*Trondro zanatany miisa 19: Karazan-trondro maro izay tsy hita na aiza na aiza manerana izao tontolo izao raha tsy ao amin'ity ony ity ihany.
*''[[Oxylapia polli]]'': Karazan-trondro miavaka sy tandindomin-doza mafy ireo miaina  tavela ao.

*'''Ny Songatagna sy ny Marakely''': Anisan'ireo trondro malaza sy arovana mafy ao Marolambo mba tsy ho lany taranaka.

*'''Ny Sokatra''': Ahitana ny sokatra manana loha lehibe (erectochelys madagascariensis), izay sokatra an-dranomamy tandindomin-doza.

*Misy karazana [[gidro]] &quot;lémuriens&quot; miisa 10 sy karazan-javamaniry zanatany sarobidy miisa 10 ihany koa mivangongo amin'ny ala manodidina.
*Karazam-borona 6 miavaka: Toerana fiveloman'ny vorona tsy hita raha tsy eto Madagasikara, toy ny râle de Madagascar sy ny bécassine malgache.&lt;ref&gt;https://www.jacaranda.fr/en/societe-environnement-la-riviere-nosivolo-declaree-site-ramsar&lt;/ref&gt;
===Volamena sy harena an-kibon'ny tany===
Ankoatra ny zava-manana aina, ny rano ao amin'ny ony Nosivolo dia ahitana fianakavian'ny mpitady volamena maro miasa eny amin'ny moron-drano. Loharanom-bola lehibe ho an'ny mponina any an-toerana ny fitrandrahana izany. 

===Ny ala sy ny tontolo iainana manodidina===
Manodidina ny ony dia misy tontolo iainana tsara rindra izay miaro ny rano:[[Ala galeria]] &quot;Forêts galeries&quot;: Ireo ala maniry manaraka ny moron'ny ony izay miaro ny tany tsy hikaofiky ny rano sy miantoka ny fahamandoana dia avy amin'ny ala &quot;corridor&quot; [[Fandriana-Marolambo]] avy amin'ity ala ity dia: 
*Mamokatra entona iainana.
*Mitahiry ny biby sy ny zava-maniry isan-karazany.
*Miady amin'ny fiovan'ny toetr'andro&lt;ref&gt;https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo&lt;/ref&gt;.
==Toerana tany mando manan-danja iraisam-pirenena (Ramsar) ==
Voasokajy ho anisan'ireo faritra mando Ramsar manan-danja eran-tany ny ony Nosivolo sy ireo sakeliny. Miaro ny rano madio izy ary miantoka ny fifandanjan'ny tontolo iainana. Ny velaran'ity faritra tany mando ity dia mahatratra 3 600 kilometatra toradroa. https://www.wwf.mg/?2080966/Les-21-sites-Ramsar-de-Madagascar

[https://www.environnement.mg/aires-protegees/la-riviere-nosivolo-et-ses-affluents/]

== Fitantanana ifotony==
Ny fiainan'ny mponina sy ny fomba fiarovana
Mifamatotra akaiky amin'ny fiainan'ny mponina ao [[Marolambo]] sy ny manodidina ny ony:
Ny mponina eny ifotony antsoina hoe [[VOI ]] na [[Vondron'Olona Ifotony]] no miara-miasa amin'ny fikambanana mpiaro tontolo iainana (toy ny ''Durrell Wildlife Conservation Trust''') mba hanara-maso ny ony.
https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo

===Ny fady sy ny fomba amam-panao===
Maro ireo fomba sy fady napetraky ny Ntaolo sy ireo zokiolona  teny an-toerana, toy ireo toerana izay fady anjonona tsondro sy fady anaovana maloto.
Ka izany dia isany manampy ny asa fiarovana.

===Ny fambolena===
Io rano avy amin'ny Nosivolo io miparitaka ary isany manodrak'ireo tanimbary ary isany manome fivelomanana ireo mponina izany satria tsy ny tanimbary ihany no voatondraka  fa ireo voly hafa koa.

== Jereo koa ==
{{reflist}}
* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}


[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Atsinanana]]</text>
      <sha1>gvzp547w0yb0e4kvxvqwbac2nk2194p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145622</id>
      <parentid>1145621</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:57:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanamboatra fomba fametrahana loharano</comment>
      <origin>1145622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5623" sha1="4o2e1bb8yhsrmm59gb1p83el2zyvfk9" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeka mangoro.png|vignette]]
I '''Nosivolo''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] , izay hita ao atsinanana. Renirano lehibe mamatsy an' i [[Mangoro|Mangoro izy]]. Ao atsinanan' i [[Fandriana]] no ipoirany. Eo amin' ny fihaonany amin' ny renirano Sandranamby (izay mamatsy  azy) no misy ny tanànan' i [[Marolambo]] izay renivohitry ny [[Distrikan'i Marolambo|distrikan' i Marolambo]] ao amin' ny [[faritra Atsinanana]]. Isan' ireo renirano mamatsy  an' i Nosivolo koa i Sahadinta sy i Manandriana ary i Sahanao.

[https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo]


== Tantarany == 
Ny [[Faritra Arovana]] Reniranon'i [[Nosivolo]] dia hita ao amin'ny distrikan'i Marolambo sy Mahanoro, faritra Atsinanana. Tafiditra ao anatin'ny toerana mando na [[Site Ramsar ]]manan-danja iraisam-pirenena izy, ary ahitana renirano sy zana-drenirano maro, ala manamorona renirano ary tontolo voajanahary isan-karazany. Mirefy 9 656,92 ha ny velarany.

*Nahazo sata ofisialy ho ''[[Paysage Harmonieux Protégé (PHP)]]'' tamin'ny taona 2015 i Nosivolo. Tantanin'ny fikambanana ifotony miisa 94 miparitaka amin'ny tanàna manamorona ny renirano izy. Ahitana karazan-trondro anaty rano mamy 19, ka ny 4 amin'ireo dia tsy hita afa-tsy eto Madagasikara. Ankoatra ny fiarovana ny trondro dia arovana ihany koa ny ala manamorona renirano, ny zavamaniry sy biby ary ny kolontsaina nentin-drazana eo an-toerana&lt;ref&gt;https://www.jacaranda.fr/en/societe-environnement-la-riviere-nosivolo-declaree-site-ramsar&lt;/ref&gt;.

==Ny jeografia sy ny lalan'ny rano==
'''Ny loharanony''': Avy any amin'ny faritry ny tany avo (atsinanan'i Fandriana) izy io, amin'ny toerana misy ala matevina.

'''Ny lalany''': Mamakivaky tendrombohitra sy lohasaha maro izy, ary mandalo akaiky an'i Marolambo. Sarotra aleha ny faritra misy azy satria mbola faritra mitoka-monina, saingy izany indrindra no miaro ny tontolo iainany.

'''Ny fivarinany''': Mitambatra amin'ny ony Mangoro izy avy eo, izay ony lehibe indrindra mivarina any amin'ny Ranomasimbe Indiana.

== Ireo harena voajanahary ao aminy ==
Ny ony Nosivolo dia iray amin'ireo harem-pirenena lehibe indrindra eto Madagasikara noho ny fahasamihafan'ny zavamaniry sy ny biby miaina ao aminy. Ity ony ity dia ao amin'ny faritry ny distrikan'i Marolambo sy Mahanoro, ary manana halava mirefy 130 kilometatra eo ho eo. 

Ireo harem-be miafina sy mampiavaka ny ony Nosivolo:
*Trondro zanatany miisa 19: Karazan-trondro maro izay tsy hita na aiza na aiza manerana izao tontolo izao raha tsy ao amin'ity ony ity ihany.
*''[[Oxylapia polli]]'': Karazan-trondro miavaka sy tandindomin-doza mafy ireo miaina  tavela ao.

*'''Ny Songatagna sy ny Marakely''': Anisan'ireo trondro malaza sy arovana mafy ao Marolambo mba tsy ho lany taranaka.

*'''Ny Sokatra''': Ahitana ny sokatra manana loha lehibe (erectochelys madagascariensis), izay sokatra an-dranomamy tandindomin-doza.

*Misy karazana [[gidro]] &quot;lémuriens&quot; miisa 10 sy karazan-javamaniry zanatany sarobidy miisa 10 ihany koa mivangongo amin'ny ala manodidina.
*Karazam-borona 6 miavaka: Toerana fiveloman'ny vorona tsy hita raha tsy eto Madagasikara, toy ny râle de Madagascar sy ny bécassine malgache.&lt;ref&gt;https://www.jacaranda.fr/en/societe-environnement-la-riviere-nosivolo-declaree-site-ramsar&lt;/ref&gt;
===Volamena sy harena an-kibon'ny tany===
Ankoatra ny zava-manana aina, ny rano ao amin'ny ony Nosivolo dia ahitana fianakavian'ny mpitady volamena maro miasa eny amin'ny moron-drano. Loharanom-bola lehibe ho an'ny mponina any an-toerana ny fitrandrahana izany. 

===Ny ala sy ny tontolo iainana manodidina===
Manodidina ny ony dia misy tontolo iainana tsara rindra izay miaro ny rano:[[Ala galeria]] &quot;Forêts galeries&quot;: Ireo ala maniry manaraka ny moron'ny ony izay miaro ny tany tsy hikaofiky ny rano sy miantoka ny fahamandoana dia avy amin'ny ala &quot;corridor&quot; [[Fandriana-Marolambo]] avy amin'ity ala ity dia: 
*Mamokatra entona iainana.
*Mitahiry ny biby sy ny zava-maniry isan-karazany.
*Miady amin'ny fiovan'ny toetr'andro&lt;ref&gt;https://cemes-madagascar-26.webselfsite.net/aire-protegee-nosivolo&lt;/ref&gt;.
==Toerana tany mando manan-danja iraisam-pirenena (Ramsar) ==
Voasokajy ho anisan'ireo faritra mando Ramsar manan-danja eran-tany ny ony Nosivolo sy ireo sakeliny. Miaro ny rano madio izy ary miantoka ny fifandanjan'ny tontolo iainana. Ny velaran'ity faritra tany mando ity dia mahatratra 3 600 kilometatra toradroa. https://www.wwf.mg/?2080966/Les-21-sites-Ramsar-de-Madagascar

[https://www.environnement.mg/aires-protegees/la-riviere-nosivolo-et-ses-affluents/]

== Fitantanana ifotony==
Ny fiainan'ny mponina sy ny fomba fiarovana
Mifamatotra akaiky amin'ny fiainan'ny mponina ao [[Marolambo]] sy ny manodidina ny ony:
Ny mponina eny ifotony antsoina hoe [[VOI ]] na [[Vondron'Olona Ifotony]] no miara-miasa amin'ny fikambanana mpiaro tontolo iainana (toy ny ''Durrell Wildlife Conservation Trust''') mba hanara-maso ny ony.&lt;ref&gt;https://www.wwf.mg/?2080966/Les-21-sites-Ramsar-de-Madagascar&lt;/ref&gt;

===Ny fady sy ny fomba amam-panao===
Maro ireo fomba sy fady napetraky ny Ntaolo sy ireo zokiolona  teny an-toerana, toy ireo toerana izay fady anjonona tsondro sy fady anaovana maloto.
Ka izany dia isany manampy ny asa fiarovana.

===Ny fambolena===
Io rano avy amin'ny Nosivolo io miparitaka ary isany manodrak'ireo tanimbary ary isany manome fivelomanana ireo mponina izany satria tsy ny tanimbary ihany no voatondraka  fa ireo voly hafa koa.

== Jereo koa ==
{{reflist}}
* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}


[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Atsinanana]]</text>
      <sha1>4o2e1bb8yhsrmm59gb1p83el2zyvfk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sandrangato</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279119</id>
    <revision>
      <id>1145585</id>
      <parentid>1063920</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy Lahatsoratra</comment>
      <origin>1145585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2597" sha1="9c0yme5xq0u0hetu02qx6n2xcb2tvkv" xml:space="preserve">I '''Sandrangato''' dia reniranon' i [[Madagasikara]], mikoriana ao akaikin' [[Anosibe An'ala]], ao amin' ny [[faritra Alaotra-Mangoro]]. 72 km miala an' i [[Moramanga]] no misy azy.

Sandrangato dia renirano ao atsinanan'i &lt;nowiki&gt;[[Madagasikara]]&lt;/nowiki&gt;, mikoriana ao akaikin'i &lt;nowiki&gt;[[Anosibe An'ala]]&lt;/nowiki&gt;, ao amin'ny &lt;nowiki&gt;[[Faritra Alaotra-Mangoro]]&lt;/nowiki&gt;. Eo amin'ny 72 km miala an'i &lt;nowiki&gt;[[Moramanga]]&lt;/nowiki&gt; no misy an'i Anosibe An'ala, izay faritra fantatra amin'ny ala sy riandrano maro&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Wikipedia contributors. ''Sandrangato''. Malagasy Wikipedia. https://mg.wikipedia.org/wiki/Sandrangato&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Prime Madagascar Guide. ''Discover the falls of Anosibe An'ala''. https://www.primemadaguide.com/madagascar-destinations-guide-falls-of-anosibe.html&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Toerana ==
Ao amin'ny distrikan'Anosibe An'ala no ahitana an'i Sandrangato. Io distrika io dia ao amin'ny Faritra Alaotra-Mangoro, ary tafiditra amin'ny faritra atsinanan'i Madagasikara. Araka ny tatitry ny Tabilao ara-tontolo iainana momba an'i Alaotra-Mangoro, ny faritra dia mizara ho distrika dimy, ka isan'izany ny distrikan'Anosibe An'ala&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Office National pour l'Environnement / PNAE. ''TBE - Région Alaotra-Mangoro''. https://www.pnae.mg/tbe/region-alaotramangoro.html&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Niagarakely sy fizahantany ==
Ny renirano Sandrangato dia mifandray amin'ny toerana fizahantany ao Anosibe An'ala. Voalaza fa misy tetezana vato mamakivaky azy, ary avy eo amin'io tetezana io no misy lalana mankany amin'ny riandrano Niagarakely, izay antsoina koa hoe &quot;Petit Niagara&quot;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Prime Madagascar Guide. ''Discover the falls of Anosibe An'ala''. https://www.primemadaguide.com/madagascar-destinations-guide-falls-of-anosibe.html&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny riandrano Niagarakely dia voalaza ho riandrano mifandray amin'ny renirano Sandrangato, ao akaikin'Anosibe An'ala. Anisan'ny mahasarika mpitsidika ao amin'io faritra io koa ny ala, ny fitsangatsanganana an-tongotra ary ny riandrano hafa manodidina&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Wikipedia contributors. ''Niagarakely''. English Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Niagarakely&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Prime Madagascar Guide. ''Discover the falls of Anosibe An'ala''. https://www.primemadaguide.com/madagascar-destinations-guide-falls-of-anosibe.html&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Loharano nanovozan-kevitra ==


== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Alaotra-Mangoro]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>9c0yme5xq0u0hetu02qx6n2xcb2tvkv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145588</id>
      <parentid>1145585</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy Lahatsoratra</comment>
      <origin>1145588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2150" sha1="ke75af2hvkhbye13w5c4kn2qtx5pr46" xml:space="preserve">I '''Sandrangato''' dia reniranon' i [[Madagasikara]], mikoriana ao akaikin' [[Anosibe An'ala]], ao amin' ny [[faritra Alaotra-Mangoro]]. 72 km miala an' i [[Moramanga]] no misy azy.

[[Sandrangato]] dia renirano ao atsinanan'i [[Madagasikara]], mikoriana ao akaikin'i [[Anosibe An'ala]], ao amin'ny [[Faritra Alaotra-Mangoro]]. Eo amin'ny 72 km miala an'i [[Moramanga]] no misy an'i [[Anosibe An'ala]], izay faritra fantatra amin'ny ala sy riandrano maro&lt;ref&gt;Wikipedia contributors. ''Sandrangato''. Malagasy Wikipedia. https://mg.wikipedia.org/wiki/Sandrangato&lt;/ref&gt;.

== Toerana ==
Ao amin'ny [[distrikan'Anosibe An'ala]] no ahitana an'i [[Sandrangato]]. Io distrika io dia ao amin'ny Faritra [[Alaotra-Mangoro]], ary tafiditra amin'ny faritra atsinanan'i [[Madagasikara]]. Araka ny tatitry ny Tabilao ara-tontolo iainana momba an'i [[Alaotra-Mangoro]], ny faritra dia mizara ho distrika dimy, ka isan'izany ny [[distrikan'Anosibe An'ala]]&lt;ref&gt;Office National pour l'Environnement / PNAE. ''TBE - Région Alaotra-Mangoro''. https://www.pnae.mg/tbe/region-alaotramangoro.html&lt;/ref&gt;.

== Niagarakely sy fizahantany ==
Ny [[renirano]] [[Sandrangato]] dia mifandray amin'ny toerana fizahantany ao [[Anosibe An'ala]]. Voalaza fa misy [[tetezana]] vato mamakivaky azy, ary avy eo amin'io tetezana io no misy lalana mankany amin'ny riandrano Niagarakely, izay antsoina koa hoe [[&quot;Petit Niagara&quot;]]&lt;ref&gt;Prime Madagascar Guide. ''Discover the falls of Anosibe An'ala''. https://www.primemadaguide.com/madagascar-destinations-guide-falls-of-anosibe.html&lt;/ref&gt;.

Ny [[riandrano]] [[Niagarakely]] dia voalaza ho riandrano mifandray amin'ny renirano [[Sandrangato]], ao akaikin[[Anosibe An'ala|'Anosibe An'ala]]. Anisan'ny mahasarika mpitsidika ao amin'io faritra io koa ny ala, ny fitsangatsanganana an-tongotra ary ny riandrano hafa manodidina&lt;ref&gt;Wikipedia contributors. ''Niagarakely''. English Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Niagarakely&lt;/ref&gt;.

== Loharano nanovozan-kevitra ==

{{reflist}}

== Jereo koa ==

=== Lisitry ny renirano eto Madagasikara ===
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Alaotra-Mangoro]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>ke75af2hvkhbye13w5c4kn2qtx5pr46</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marimbona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279126</id>
    <revision>
      <id>1145445</id>
      <parentid>1064071</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy Lahatsoratra</comment>
      <origin>1145445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5054" sha1="lgk8gv66q5c67a65ki3gbx8jzaz80zt" xml:space="preserve">I '''Marimbona''' dia onin' i [[Madagasikara]], any amin' ny [[faritra Analanjirofo]]. Any amin’ny faritra avaratr’i Madagasikara no misy ny ony Marimbona ary miampita ny Lalam-pirenena faha-5 akaikin’ i [[Soanierana Ivongo]]. Manana loharano eo akaikin’ [[Andilamena]] ([[Faritra Alaotra-Mangoro|Alaotra Mangoro]]), mandrafitra ny sisin-tany atsimon’ ny Tahirin-javaboary Ambatovaky, mandalo an’ [[Andapafito]] ary mivarna any amin’ ny [[Ranomasimbe Indiana]] any avaratr’ i Soanierana Ivongo ilay ony.

== Hydrografia ==
I Marimbona dia renirano any avaratra-atsinanan'i Madagasikara. Miandoha eo akaikin'i Andilamena, ao amin'ny Faritra Alaotra-Mangoro, izy ary mikoriana miantsinanana mankany amin'ny Faritra Analanjirofo. Miampita ny Lalam-pirenena faha-5 akaikin'i Soanierana Ivongo izy, mandalo an'i Andapafito, ary mivarina ao amin'ny Ranomasimbe Indiana avaratr'i Soanierana Ivongo&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Wikipedia contributors. ''Marimbona''. Malagasy Wikipedia. https://mg.wikipedia.org/wiki/Marimbona&lt;/ref&gt;&lt;/ref&gt;.

Voalaza fa mirefy manodidina ny 1 495 km² ny faritra fandraisan-dranon'i Marimbona. Anisan'ireo sakeli-drano mifandray aminy ny Andasibe, Ambohangy, Fotsialana, Sahatiana ary Sahasarotra&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Wikipedia contributors. ''Marimbona''. English Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Marimbona&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fandrefesana hydrologika ==
Tafiditra tao anatin'ny fanadihadiana &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Small Hydro Resource Mapping in Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; notohanan'ny Banky Iraisam-pirenena ny renirano Marimbona, ka nisy tobim-pandrefesana napetraka tao Fotsialanana. Ny fandrefesana natao tamin'ny taona 2015–2016 dia nahitana korian-drano refesina teo anelanelan'ny 34,543 m³/s sy 94,98 m³/s tamin'ireo fandrefesana natao teny an-toerana&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;SHER / Mhylab / ARTELIA-Madagascar. ''Small Hydro Madagascar ESMAP – Hydrological Resource Report'', World Bank, 2017. https://documents1.worldbank.org/curated/en/454671493902648721/txt/114765-ESM-P145350-PUBLIC-MadagascarSmallHydroMappingHydrologicalResourceReportENWBESMAPApr.txt&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Na izany aza, tsy nahazoana fandrefesana feno nandritra ny taona hydrologika iray manontolo ilay tobim-pandrefesana, noho ny fahaverezan'ny fitaovana sy ny fahasahiranana tamin'ny fanaraha-maso. Noho izany dia nilaza ilay tatitra fa tsy azo natao tsara ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;flow duration curve&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ho an'i Marimbona tamin'io fotoana io&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;SHER / Mhylab / ARTELIA-Madagascar. ''Small Hydro Madagascar ESMAP – Hydrological Resource Report'', World Bank, 2017. https://documents1.worldbank.org/curated/en/454671493902648721/txt/114765-ESM-P145350-PUBLIC-MadagascarSmallHydroMappingHydrologicalResourceReportENWBESMAPApr.txt&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fifandraisana amin'ny Tahirin-javaboary Ambatovaky ==
Mifandray amin'ny Tahirin-javaboary Manokana Ambatovaky i Marimbona. Araka ny Madagascar National Parks, dia misy renirano lehibe maro mandalo ao amin'io tahiry io, anisan'izany i Marimbona, ary amin'ny lakana avy any Soanierana Ivongo no iray amin'ny fomba ahatongavana any&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Madagascar National Parks. ''Ambatovaky''. https://parcs-madagascar.com/en/parc/ambatovaky-2/&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny Tahirin-javaboary Ambatovaky dia mirefy 78 139 ha, ao amin'ny Faritra Analanjirofo sy Distrikan'i Soanierana Ivongo. Ahitana ala mando amin'ny faritra iva sy antonontonony izy, ary manana lanja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina, anisan'izany ny karazana gidro, vorona, biby mandady ary sahona maro&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Ambatovaky Special Reserve''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/ambatovaky-special-reserve/&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary sy fanamby ==
Ny faritra iampitan'i Marimbona, indrindra ny manodidina an'i Ambatovaky, dia anisan'ny faritra mando sy ala mando manan-danja amin'ny avaratra-atsinanan'i Madagasikara. Ao Ambatovaky dia voarakitra ny fisian'ny karazam-biby maro, toy ny gidro 11 karazana, vorona 109 karazana, biby mandady 33 karazana ary sahona 42 karazana&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Madagascar National Parks. ''Ambatovaky''. https://parcs-madagascar.com/en/parc/ambatovaky-2/&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Miatrika fanamby ara-tontolo iainana anefa ny faritra, toy ny tavy, fanapahana ala, fitrandrahana tsy voafehy, fihazana, ary fanangonana tafahoatra ny vokatra avy amin'ny ala. Ireo olana ireo dia mety hisy fiantraikany amin'ny kalitaon'ny rano, ny fonenan'ny zava-mananaina, ary ny fifandanjan'ny tontolo iainana amin'ny faritra iampitan'ny renirano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Ambatovaky Special Reserve''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/ambatovaky-special-reserve/&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==
* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}

{{Renirano malagasy}}


[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Alaotra-Mangoro]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Analanjirofo]]</text>
      <sha1>lgk8gv66q5c67a65ki3gbx8jzaz80zt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145572</id>
      <parentid>1145445</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4943" sha1="6s1ja9fhxrimwr640fxl97j4koms40j" xml:space="preserve">I '''Marimbona''' dia onin' i [[Madagasikara]], any amin' ny [[faritra Analanjirofo]]. Any amin’ny faritra avaratr’i Madagasikara no misy ny ony Marimbona ary miampita ny Lalam-pirenena faha-5 akaikin’ i [[Soanierana Ivongo]]. Manana loharano eo akaikin’ [[Andilamena]] ([[Faritra Alaotra-Mangoro|Alaotra Mangoro]]), mandrafitra ny sisin-tany atsimon’ ny Tahirin-javaboary Ambatovaky, mandalo an’ [[Andapafito]] ary mivarna any amin’ ny [[Ranomasimbe Indiana]] any avaratr’ i Soanierana Ivongo ilay ony.

== Hydrografia ==
I Marimbona dia renirano any avaratra-atsinanan'i Madagasikara. Miandoha eo akaikin'i Andilamena, ao amin'ny Faritra Alaotra-Mangoro, izy ary mikoriana miantsinanana mankany amin'ny Faritra Analanjirofo. Miampita ny Lalam-pirenena faha-5 akaikin'i Soanierana Ivongo izy, mandalo an'i Andapafito, ary mivarina ao amin'ny Ranomasimbe Indiana avaratr'i Soanierana Ivongo&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Wikipedia contributors. ''Marimbona''. Malagasy Wikipedia. https://mg.wikipedia.org/wiki/Marimbona&lt;/ref&gt;.

Voalaza fa mirefy manodidina ny 1 495 km² ny faritra fandraisan-dranon'i Marimbona. Anisan'ireo sakeli-drano mifandray aminy ny Andasibe, Ambohangy, Fotsialana, Sahatiana ary Sahasarotra&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Wikipedia contributors. ''Marimbona''. English Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Marimbona&lt;/ref&gt;.

== Fandrefesana hydrologika ==
Tafiditra tao anatin'ny fanadihadiana &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Small Hydro Resource Mapping in Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; notohanan'ny Banky Iraisam-pirenena ny renirano Marimbona, ka nisy tobim-pandrefesana napetraka tao Fotsialanana. Ny fandrefesana natao tamin'ny taona 2015–2016 dia nahitana korian-drano refesina teo anelanelan'ny 34,543 m³/s sy 94,98 m³/s tamin'ireo fandrefesana natao teny an-toerana&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;SHER / Mhylab / ARTELIA-Madagascar. ''Small Hydro Madagascar ESMAP – Hydrological Resource Report'', World Bank, 2017. https://documents1.worldbank.org/curated/en/454671493902648721/txt/114765-ESM-P145350-PUBLIC-MadagascarSmallHydroMappingHydrologicalResourceReportENWBESMAPApr.txt&lt;/ref&gt;.

Na izany aza, tsy nahazoana fandrefesana feno nandritra ny taona hydrologika iray manontolo ilay tobim-pandrefesana, noho ny fahaverezan'ny fitaovana sy ny fahasahiranana tamin'ny fanaraha-maso. Noho izany dia nilaza ilay tatitra fa tsy azo natao tsara ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;flow duration curve&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ho an'i Marimbona tamin'io fotoana io&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;SHER / Mhylab / ARTELIA-Madagascar. ''Small Hydro Madagascar ESMAP – Hydrological Resource Report'', World Bank, 2017. https://documents1.worldbank.org/curated/en/454671493902648721/txt/114765-ESM-P145350-PUBLIC-MadagascarSmallHydroMappingHydrologicalResourceReportENWBESMAPApr.txt&lt;/ref&gt;.

== Fifandraisana amin'ny Tahirin-javaboary Ambatovaky ==
Mifandray amin'ny Tahirin-javaboary Manokana Ambatovaky i Marimbona. Araka ny Madagascar National Parks, dia misy renirano lehibe maro mandalo ao amin'io tahiry io, anisan'izany i Marimbona, ary amin'ny lakana avy any Soanierana Ivongo no iray amin'ny fomba ahatongavana any&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Madagascar National Parks. ''Ambatovaky''. https://parcs-madagascar.com/en/parc/ambatovaky-2/&lt;/ref&gt;.

Ny Tahirin-javaboary Ambatovaky dia mirefy 78 139 ha, ao amin'ny Faritra Analanjirofo sy Distrikan'i Soanierana Ivongo. Ahitana ala mando amin'ny faritra iva sy antonontonony izy, ary manana lanja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina, anisan'izany ny karazana gidro, vorona, biby mandady ary sahona maro&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Ambatovaky Special Reserve''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/ambatovaky-special-reserve/&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary sy fanamby ==
Ny faritra iampitan'i Marimbona, indrindra ny manodidina an'i Ambatovaky, dia anisan'ny faritra mando sy ala mando manan-danja amin'ny avaratra-atsinanan'i Madagasikara. Ao Ambatovaky dia voarakitra ny fisian'ny karazam-biby maro, toy ny gidro 11 karazana, vorona 109 karazana, biby mandady 33 karazana ary sahona 42 karazana&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Madagascar National Parks. ''Ambatovaky''. https://parcs-madagascar.com/en/parc/ambatovaky-2/&lt;/ref&gt;.

Miatrika fanamby ara-tontolo iainana anefa ny faritra, toy ny tavy, fanapahana ala, fitrandrahana tsy voafehy, fihazana, ary fanangonana tafahoatra ny vokatra avy amin'ny ala. Ireo olana ireo dia mety hisy fiantraikany amin'ny kalitaon'ny rano, ny fonenan'ny zava-mananaina, ary ny fifandanjan'ny tontolo iainana amin'ny faritra iampitan'ny renirano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Ambatovaky Special Reserve''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/ambatovaky-special-reserve/&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==
* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}

{{Renirano malagasy}}


[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Alaotra-Mangoro]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Analanjirofo]]</text>
      <sha1>6s1ja9fhxrimwr640fxl97j4koms40j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kininina (zavamaniry)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279518</id>
    <revision>
      <id>1145600</id>
      <parentid>1132240</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:19:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3273" sha1="q7yzmhegngcjyl3zv02etk267587bt5" xml:space="preserve">[[Sary:Eucalyptus flowers2.jpg|vignette|343x343px|Ravina sy voa ary vonin-kininina]]
[[Sary:Eucalyptus camaldulensis 0003.jpg|vignette|Hodi-kininina]]
Ny '''kininina''' dia [[hazo]] isan-karazany izay mamorona ny antokon-javamaniry '''''Eucalyptus''''', izay nahafaoka koa ny antokon-javamaniry ''[[Corymbia]]'' hatramin' ny taona 1995, ao amin' ny fianakaviana ''[[Myrtaceae]]''. Any [[Aostralia]] no fianvian' ny kininina, izay ahitana karazany miisa mihoata ny 800 tamin' ny taona 2000. Izy no mamorona ny ampahany be (95 %) amin' ny ala any amin' ny tapany atsimo-atsinanan' i Aostralia. Hazo malaky mitombo ny kininina sady afaka maniry amin' ny karazan-tany maro. Manopy fotsy sy malama ary tsy tantera-pahazavana loatra ny ravin' ny kininina. Mamoaka fofo-manitra mampiavaka azy manokanany hodiny. Amin' ny ankapobeny dia hazo avo sy lehibe ny kininina, ka misy ny mahatratra hatramin' ny 100 m.

Ny karazana sasany, indrindra fa ny ''Eucalyptus globulus'', dia nampidirina tany [[Eorôpa]], izay nanjary niorina tsara teo amin' ny morontsirak' i [[Ranomasina Mediteranea|Mediteranea]], ary koa tany [[Pôrtogaly]], izay nambolena alan-kininina midadasika mba hamokarana feta fanamboarana [[taratasy]]. Nambolena tany [[Afrika Avaratra]], indrindra fa tany [[Marôka]], [[Aljeria|Alzeria]], [[Tonizia]] ary [[Libia]] koa ireo karazana ireo. Hita aty [[Madagasikara]], ao [[Mayotte]], any [[Malta]], ary ao [[La Réunion]], any [[Srilanka]], ao [[Afrika Atsimo]], ao [[Kôtidivoara]], ao [[Oganda]] (eo amin' ny tehezan' ny Tendrombohitra Elgon sy any amin' ny tapany atsimo-andrefan' io firenena io), any [[Kalifornia|California]], any [[Arzantina]], any [[Brezila]], any [[Silia|Sily]], any [[Ekoadôra]], ary any [[Però|Pero]].

== Karazana ==

=== Karazana maneran-tany ===
Karazana kininina miisa 715 eo ho eo no eken' ny manam-pahaizana. Vitsy na safiotra amin' ireo ihany no nampidirina be dia be tany [[Eorôpa]] sy tany amin' ny faritra mafana sy mando hafa maneran-tany. Ireto ny karazana fantatra indrindra:

* ''Eucalyptus camaldulensis'';
* ''Eucalyptus citriodora'',  izay nomena ny anarana hoe ''Corymbia citriodora'' tamin' ny taona 1995;
* ''Eucalyptus cordata'';
* ''Eucalyptus dalrympleana'';
* ''Eucalyptus deglupta'';
* ''Eucalyptus delegatensis'';
* ''Eucalyptus glaucescens'';
* ''Eucalyptus globulus'';
* ''Eucalyptus gundal'': safiotry ny ''E. gunnii'' sy ny ''E. dalrympleana'';
* ''Eucalyptus gunnii'';
* ''Eucalyptus pauciflora'';
* ''Eucalyptus radiata'';
* ''Eucalyptus regnans'';
* ''Eucalyptus sideroxylon'';
* ''Eucalyptus smithii'';
* ''Eucalyptus tasmaniensis''.

=== Karazana maniry eto Madagasikara ===
Ireto ny karazana kininina sasany maniry eto [[Madagasikara]]:

* ''[[Eucalyptus amygdalina]]'' --  kininina
* ''[[Eucalyptus globulus]]'' -- biligoma, bilogoma, kininina
* ''[[Eucalyptus robusta]]'' -- kininina
* ''[[Eucalyptus saligna]]'' -- kininina

Nafindra ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Corymbia]]'' ka lasa antsoina hoe ''[[Corymbia citriodora]]'' ny ''Eucalyptus citriodora'' izay antsiona amin' ny teny malagasy hoe kinina-ôliva na kininina-voasary.

== Jereo koa ==

* ''[[Corymbia]]''
* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Eucalyptus|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Eucalyptus'']] 
{{reflist}}
[[Sokajy:Hazo]]</text>
      <sha1>q7yzmhegngcjyl3zv02etk267587bt5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andriamasinavalona (foko)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279879</id>
    <revision>
      <id>1145343</id>
      <parentid>1145286</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T17:00:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <origin>1145343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81923" sha1="qm2uzpusipi0bnn4nvisjijstfrf2t7" xml:space="preserve">[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|417x417px|Famantarana ny fikambanan'ny &lt;br /&gt; « Taranak' Andriamasinavalona »|ankavia]]

Ny '''Andriamasinavalona'''&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), « ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'' », Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona » , Antananarivo.&lt;/ref&gt; dia ireo taranaka rehetra avy amin’ny ireo zanak’[[Andriamasinavalona]], mpanjakan'Imerina, sy ireo zanak’anabaviny ary ireo zana-drahalahiny nahazo menakely teto Imerina. Ny Andriamasinavalona dia ireo taranaky ny mpanjaka [[Andrianjaka]] izay tsy voasokajy ho [[Zanakandriana]] na [[Zazamarolahy]]. Maro ihany koa anefa ny [[Zanakandriana]] sy [[Zazamarolahy]] no lasa ho Andriamasinavalona. Ary misy ihany koa ireo [[Zanadralambo amin' Andrianjaka|Zanadralambo amin'Andrianjaka]] toy ireo avy amin'ny terak'Antsomangy no nomena  ny laharan'ny Andriamasinavalona. Maro ihany koa ny foko hafa no natao ho isan'ny Andriamasinavalona toa ny terak'Andriamborona sy Ampanarifito izay andrian'[[Imamo]] ary misy koa ireo taranak'izy telo lahy, avy amin'ny foko[[Antemoro-Anakara]], izay nanolotsaina an'[[Andrianampoinimerina]]. Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina dia fantatra mandrakariva fa, ankoatry ny [[hadivory]] izay iraisan’ny vohitra tranainy rehetra, dia misy fasana mitandavana eo am-povoan-tanàna, izay an’ny terak’Andriamasinavalona manokana, misy [[tranomanara]] sy kianja miaraka amin’ny [[vatomasina]], ary misy ireo karazan-kazo [[amontana]] sy [[aviavy]] izay maniry ao amin'ny tanàn'izy ireo. Taty aoriana anefa Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nandimby azy dia nametraka ho sokajin’ny « Andriamasinavalona », ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa azy sy ireo olona nahavita be tamin’ny fanjakana, na dia tsy avy eto Imerina aza. Koa nanomboka tamin’ny taonjato faha-19 dia nisokajy telo lehibe ny foko atao hoe « Andriamasinavalona »: dia ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana izany; ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto [[Ankibonimerina]], nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto [[Antananarivo]] ka natao ho laharan'ny Andriamasinavalona, ary ny olon-tsotra na olona hafa ivelan’[[Imerina]], na vahiny, [[Andriamasinavalona (foko)#Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona|nomem-pankasitrahana]] ka natao ho laharan’ny Andriamasinavalona. Izy ireto dia niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana nihoatra ny an’ireo andriana hafa satria saika nahazo [[vodivona]] sy [[Menakely (tany)|menakely]] izy ireo ary nahatandrina ny fomba amam-panaony.

== Ny Andriamasinavalona ==

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# '''Ratomponimerimanjaka''': vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# '''Ramanitrandriatsimitovy''' (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# '''Rapapangosasakinivorona''': nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# '''Razakanavalondralambo''': izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>qm2uzpusipi0bnn4nvisjijstfrf2t7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145344</id>
      <parentid>1145343</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T17:02:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <origin>1145344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81931" sha1="0f1fsbp36urx22fa0tmyayjt4u2xzal" xml:space="preserve">[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|417x417px|Famantarana ny fikambanan'ny &lt;br /&gt; « Taranak' Andriamasinavalona »|ankavia]]

Ny '''Andriamasinavalona'''&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), « ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'' », Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona » , Antananarivo.&lt;/ref&gt; dia ireo taranaka rehetra avy amin’ny ireo zanak’[[Andriamasinavalona]], mpanjakan'Imerina, sy ireo zanak’anabaviny ary ireo zana-drahalahiny nahazo menakely teto Imerina. Ny Andriamasinavalona dia ireo taranaky ny mpanjaka [[Andrianjaka]] izay tsy isan'ny voasokajy ho [[Zanakandriana]] na [[Zazamarolahy]]. Maro ihany koa anefa ny [[Zanakandriana]] sy [[Zazamarolahy]] no lasa ho Andriamasinavalona. Ary misy ihany koa ireo [[Zanadralambo amin' Andrianjaka|Zanadralambo amin'Andrianjaka]] toy ireo avy amin'ny terak'Antsomangy no nomena  ny laharan'ny Andriamasinavalona. Maro ihany koa ny foko hafa no natao ho isan'ny Andriamasinavalona toa ny terak'Andriamborona sy Ampanarifito izay andrian'[[Imamo]] ary misy koa ireo taranak'izy telo lahy, avy amin'ny foko[[Antemoro-Anakara]], izay nanolotsaina an'[[Andrianampoinimerina]]. Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina dia fantatra mandrakariva fa, ankoatry ny [[hadivory]] izay iraisan’ny vohitra tranainy rehetra, dia misy fasana mitandavana eo am-povoan-tanàna, izay an’ny terak’Andriamasinavalona manokana, misy [[tranomanara]] sy kianja miaraka amin’ny [[vatomasina]], ary misy ireo karazan-kazo [[amontana]] sy [[aviavy]] izay maniry ao amin'ny tanàn'izy ireo. Taty aoriana anefa Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nandimby azy dia nametraka ho sokajin’ny « Andriamasinavalona », ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa azy sy ireo olona nahavita be tamin’ny fanjakana, na dia tsy avy eto Imerina aza. Koa nanomboka tamin’ny taonjato faha-19 dia nisokajy telo lehibe ny foko atao hoe « Andriamasinavalona »: dia ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana izany; ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto [[Ankibonimerina]], nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto [[Antananarivo]] ka natao ho laharan'ny Andriamasinavalona, ary ny olon-tsotra na olona hafa ivelan’[[Imerina]], na vahiny, [[Andriamasinavalona (foko)#Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona|nomem-pankasitrahana]] ka natao ho laharan’ny Andriamasinavalona. Izy ireto dia niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana nihoatra ny an’ireo andriana hafa satria saika nahazo [[vodivona]] sy [[Menakely (tany)|menakely]] izy ireo ary nahatandrina ny fomba amam-panaony.

== Ny Andriamasinavalona ==

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# '''Ratomponimerimanjaka''': vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# '''Ramanitrandriatsimitovy''' (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# '''Rapapangosasakinivorona''': nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# '''Razakanavalondralambo''': izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>0f1fsbp36urx22fa0tmyayjt4u2xzal</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145345</id>
      <parentid>1145344</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T17:03:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <origin>1145345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81923" sha1="88wgd98igsxg2w30z2q7is5r1bqpipn" xml:space="preserve">[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|417x417px|Famantarana ny fikambanan'ny &lt;br /&gt; « Taranak' Andriamasinavalona »|ankavia]]

Ny '''Andriamasinavalona'''&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), « ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'' », Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona » , Antananarivo.&lt;/ref&gt; dia ireo taranaka avy amin’ny ireo zanak’[[Andriamasinavalona]], mpanjakan'Imerina, sy ireo zanak’anabaviny ary ireo zana-drahalahiny nahazo menakely teto Imerina. Ny Andriamasinavalona dia ireo taranaky ny mpanjaka [[Andrianjaka]] izay tsy isan'ny voasokajy ho [[Zanakandriana]] na [[Zazamarolahy]]. Maro ihany koa anefa ny [[Zanakandriana]] sy [[Zazamarolahy]] no lasa ho Andriamasinavalona. Ary misy ihany koa ireo [[Zanadralambo amin' Andrianjaka|Zanadralambo amin'Andrianjaka]] toy ireo avy amin'ny terak'Antsomangy no nomena  ny laharan'ny Andriamasinavalona. Maro ihany koa ny foko hafa no natao ho isan'ny Andriamasinavalona toa ny terak'Andriamborona sy Ampanarifito izay andrian'[[Imamo]] ary misy koa ireo taranak'izy telo lahy, avy amin'ny foko[[Antemoro-Anakara]], izay nanolotsaina an'[[Andrianampoinimerina]]. Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina dia fantatra mandrakariva fa, ankoatry ny [[hadivory]] izay iraisan’ny vohitra tranainy rehetra, dia misy fasana mitandavana eo am-povoan-tanàna, izay an’ny terak’Andriamasinavalona manokana, misy [[tranomanara]] sy kianja miaraka amin’ny [[vatomasina]], ary misy ireo karazan-kazo [[amontana]] sy [[aviavy]] izay maniry ao amin'ny tanàn'izy ireo. Taty aoriana anefa Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nandimby azy dia nametraka ho sokajin’ny « Andriamasinavalona », ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa azy sy ireo olona nahavita be tamin’ny fanjakana, na dia tsy avy eto Imerina aza. Koa nanomboka tamin’ny taonjato faha-19 dia nisokajy telo lehibe ny foko atao hoe « Andriamasinavalona »: dia ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana izany; ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto [[Ankibonimerina]], nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto [[Antananarivo]] ka natao ho laharan'ny Andriamasinavalona, ary ny olon-tsotra na olona hafa ivelan’[[Imerina]], na vahiny, [[Andriamasinavalona (foko)#Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona|nomem-pankasitrahana]] ka natao ho laharan’ny Andriamasinavalona. Izy ireto dia niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana nihoatra ny an’ireo andriana hafa satria saika nahazo [[vodivona]] sy [[Menakely (tany)|menakely]] izy ireo ary nahatandrina ny fomba amam-panaony.

== Ny Andriamasinavalona ==

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# '''Ratomponimerimanjaka''': vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# '''Ramanitrandriatsimitovy''' (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# '''Rapapangosasakinivorona''': nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# '''Razakanavalondralambo''': izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>88wgd98igsxg2w30z2q7is5r1bqpipn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145346</id>
      <parentid>1145345</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T17:05:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <origin>1145346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81933" sha1="8itorhjf0wvfnjctmbdf63y83rjaond" xml:space="preserve">[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|417x417px|Famantarana ny fikambanan'ny &lt;br /&gt; « Taranak' Andriamasinavalona »|ankavia]]

Ny '''Andriamasinavalona'''&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), « ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'' », Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona » , Antananarivo.&lt;/ref&gt; dia ireo taranaka mivantana avy amin’ny ireo zanak’[[Andriamasinavalona]], mpanjakan'Imerina, sy ireo zanak’anabaviny ary ireo zana-drahalahiny nahazo menakely teto Imerina. Ny Andriamasinavalona dia ireo taranaky ny mpanjaka [[Andrianjaka]] izay tsy isan'ny voasokajy ho [[Zanakandriana]] na [[Zazamarolahy]]. Maro ihany koa anefa ny [[Zanakandriana]] sy [[Zazamarolahy]] no lasa ho Andriamasinavalona. Ary misy ihany koa ireo [[Zanadralambo amin' Andrianjaka|Zanadralambo amin'Andrianjaka]] toy ireo avy amin'ny terak'Antsomangy no nomena  ny laharan'ny Andriamasinavalona. Maro ihany koa ny foko hafa no natao ho isan'ny Andriamasinavalona toa ny terak'Andriamborona sy Ampanarifito izay andrian'[[Imamo]] ary misy koa ireo taranak'izy telo lahy, avy amin'ny foko[[Antemoro-Anakara]], izay nanolotsaina an'[[Andrianampoinimerina]]. Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina dia fantatra mandrakariva fa, ankoatry ny [[hadivory]] izay iraisan’ny vohitra tranainy rehetra, dia misy fasana mitandavana eo am-povoan-tanàna, izay an’ny terak’Andriamasinavalona manokana, misy [[tranomanara]] sy kianja miaraka amin’ny [[vatomasina]], ary misy ireo karazan-kazo [[amontana]] sy [[aviavy]] izay maniry ao amin'ny tanàn'izy ireo. Taty aoriana anefa Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nandimby azy dia nametraka ho sokajin’ny « Andriamasinavalona », ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa azy sy ireo olona nahavita be tamin’ny fanjakana, na dia tsy avy eto Imerina aza. Koa nanomboka tamin’ny taonjato faha-19 dia nisokajy telo lehibe ny foko atao hoe « Andriamasinavalona »: dia ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana izany; ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto [[Ankibonimerina]], nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto [[Antananarivo]] ka natao ho laharan'ny Andriamasinavalona, ary ny olon-tsotra na olona hafa ivelan’[[Imerina]], na vahiny, [[Andriamasinavalona (foko)#Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona|nomem-pankasitrahana]] ka natao ho laharan’ny Andriamasinavalona. Izy ireto dia niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana nihoatra ny an’ireo andriana hafa satria saika nahazo [[vodivona]] sy [[Menakely (tany)|menakely]] izy ireo ary nahatandrina ny fomba amam-panaony.

== Ny Andriamasinavalona ==

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana-Mamiomby;
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra,''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rahefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra Menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;)&lt;nowiki/&gt;;
* Andriamaroanaka, Ambohitrandraina - Vakinankaratra, Andriamasindraibe, Antsirabe, Vakinakaratra; 
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana-Manandriana;
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]]I, tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga);
* Rarivoarindrano, Ivohibato,Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Merikanjaka, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talata-Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra-Amoronkay (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# '''Ratomponimerimanjaka''': vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# '''Ramanitrandriatsimitovy''' (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# '''Rapapangosasakinivorona''': nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# '''Razakanavalondralambo''': izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao avaratry ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.   

Hoy ny tononkira:    

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. ''

''Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany.  

Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy tao Isoananjakana (Anosizato).

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo.   

Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra.  

Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao Antsahadinta ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>8itorhjf0wvfnjctmbdf63y83rjaond</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145387</id>
      <parentid>1145346</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T20:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <origin>1145387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81906" sha1="tudkfw6j6xy0x6gygtgiett1tb7snpx" xml:space="preserve">[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|417x417px|Famantarana ny fikambanan'ny &lt;br /&gt; « Taranak' Andriamasinavalona »|ankavia]]

Ny '''Andriamasinavalona'''&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), « ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'' », Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona » , Antananarivo.&lt;/ref&gt; dia ireo taranaka mivantana avy amin’ny ireo zanak’[[Andriamasinavalona]], mpanjakan'Imerina, sy ireo zanak’anabaviny ary ireo zana-drahalahiny nahazo menakely teto Imerina. Ny Andriamasinavalona dia ireo taranaky ny mpanjaka [[Andrianjaka]] izay tsy isan'ny voasokajy ho [[Zanakandriana]] na [[Zazamarolahy]]. Maro ihany koa anefa ny [[Zanakandriana]] sy [[Zazamarolahy]] no lasa ho Andriamasinavalona. Ary misy ihany koa ireo [[Zanadralambo amin' Andrianjaka|Zanadralambo amin'Andrianjaka]] toy ireo avy amin'ny terak'Antsomangy no nomena  ny laharan'ny Andriamasinavalona. Maro ihany koa ny foko hafa no natao ho isan'ny Andriamasinavalona toa ny terak'Andriamborona sy Ampanarifito izay andrian'[[Imamo]] ary misy koa ireo taranak'izy telo lahy, avy amin'ny foko[[Antemoro-Anakara]], izay nanolotsaina an'[[Andrianampoinimerina]]. Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina dia fantatra mandrakariva fa, ankoatry ny [[hadivory]] izay iraisan’ny vohitra tranainy rehetra, dia misy fasana mitandavana eo am-povoan-tanàna, izay an’ny terak’Andriamasinavalona manokana, misy [[tranomanara]] sy kianja miaraka amin’ny [[vatomasina]], ary misy ireo karazan-kazo [[amontana]] sy [[aviavy]] izay maniry ao amin'ny tanàn'izy ireo. Taty aoriana anefa Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nandimby azy dia nametraka ho sokajin’ny « Andriamasinavalona », ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa azy sy ireo olona nahavita be tamin’ny fanjakana, na dia tsy avy eto Imerina aza. Koa nanomboka tamin’ny taonjato faha-19 dia nisokajy telo lehibe ny foko atao hoe « Andriamasinavalona »: dia ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana izany; ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto [[Ankibonimerina]], nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto [[Antananarivo]] ka natao ho laharan'ny Andriamasinavalona, ary ny olon-tsotra na olona hafa ivelan’[[Imerina]], na vahiny, [[Andriamasinavalona (foko)#Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona|nomem-pankasitrahana]] ka natao ho laharan’ny Andriamasinavalona. Izy ireto dia niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana nihoatra ny an’ireo andriana hafa satria saika nahazo [[vodivona]] sy [[Menakely (tany)|menakely]] izy ireo ary nahatandrina ny fomba amam-panaony.

== Ny Andriamasinavalona ==

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;;&lt;nowiki/&gt;
* Andriamaroanaka, avy any Ambohitrandraina (Vakinankaratra), Andriamasindraibe, Antsirabe;
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana (Manandriana);
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]], tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga;
* Rarivoarindrano, avy any Ivohibato sy Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talatan'i Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay) (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# Ratomponimerimanjaka: vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# Ramanitrandriatsimitovy (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# Rapapangosasakinivorona: nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# Razakanavalondralambo: izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao amin'ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.    

Hoy ny tononkira:   

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany. Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy ny havany, sy tao Isoananjakana (Anosizato).  

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra. Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.   

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>tudkfw6j6xy0x6gygtgiett1tb7snpx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145388</id>
      <parentid>1145387</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T20:47:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <origin>1145388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81912" sha1="6usc6qrsuxzjdfiih1ptn913zguefrr" xml:space="preserve">[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|417x417px|Famantarana ny fikambanan'ny &lt;br /&gt; « Taranak' Andriamasinavalona »|ankavia]]

'''Ny''' '''Andriamasinavalona'''&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), « ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'' », Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona » , Antananarivo.&lt;/ref&gt; dia ireo taranaka mivantana avy amin’ny ireo zanak’[[Andriamasinavalona]], mpanjakan'Imerina, sy ireo zanak’anabaviny ary ireo zana-drahalahiny nahazo menakely teto Imerina. Ny Andriamasinavalona dia ireo taranaky ny mpanjaka [[Andrianjaka]] izay tsy isan'ny voasokajy ho [[Zanakandriana]] na [[Zazamarolahy]]. Maro ihany koa anefa ny [[Zanakandriana]] sy [[Zazamarolahy]] no lasa ho Andriamasinavalona. Ary misy ihany koa ireo [[Zanadralambo amin' Andrianjaka|Zanadralambo amin'Andrianjaka]] toy ireo avy amin'ny terak'Antsomangy no nomena  ny laharan'ny Andriamasinavalona. Maro ihany koa ny foko hafa no natao ho isan'ny Andriamasinavalona toa ny terak'Andriamborona sy Ampanarifito izay andrian'[[Imamo]] ary misy koa ireo taranak'izy telo lahy, avy amin'ny foko[[Antemoro-Anakara]], izay nanolotsaina an'[[Andrianampoinimerina]]. Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina dia fantatra mandrakariva fa, ankoatry ny [[hadivory]] izay iraisan’ny vohitra tranainy rehetra, dia misy fasana mitandavana eo am-povoan-tanàna, izay an’ny terak’Andriamasinavalona manokana, misy [[tranomanara]] sy kianja miaraka amin’ny [[vatomasina]], ary misy ireo karazan-kazo [[amontana]] sy [[aviavy]] izay maniry ao amin'ny tanàn'izy ireo. Taty aoriana anefa Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nandimby azy dia nametraka ho sokajin’ny « Andriamasinavalona », ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa azy sy ireo olona nahavita be tamin’ny fanjakana, na dia tsy avy eto Imerina aza. Koa nanomboka tamin’ny taonjato faha-19 dia nisokajy telo lehibe ny foko atao hoe « Andriamasinavalona »: dia ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana izany; ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto [[Ankibonimerina]], nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto [[Antananarivo]] ka natao ho laharan'ny Andriamasinavalona, ary ny olon-tsotra na olona hafa ivelan’[[Imerina]], na vahiny, [[Andriamasinavalona (foko)#Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona|nomem-pankasitrahana]] ka natao ho laharan’ny Andriamasinavalona. Izy ireto dia niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana nihoatra ny an’ireo andriana hafa satria saika nahazo [[vodivona]] sy [[Menakely (tany)|menakely]] izy ireo ary nahatandrina ny fomba amam-panaony.

== Ny Andriamasinavalona ==

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa teto Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy eto Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;;&lt;nowiki/&gt;
* Andriamaroanaka, avy any Ambohitrandraina (Vakinankaratra), Andriamasindraibe, Antsirabe;
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana (Manandriana);
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]], tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga;
* Rarivoarindrano, avy any Ivohibato sy Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona eto Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talatan'i Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay) (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# Ratomponimerimanjaka: vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# Ramanitrandriatsimitovy (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# Rapapangosasakinivorona: nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# Razakanavalondralambo: izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao amin'ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.    

Hoy ny tononkira:   

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany. Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy ny havany, sy tao Isoananjakana (Anosizato).  

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra. Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.   

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>6usc6qrsuxzjdfiih1ptn913zguefrr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mimosa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280049</id>
    <revision>
      <id>1145449</id>
      <parentid>1135084</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:21:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2633" sha1="gilnxwoi3xagrz66k5dmvaexfmofee6" xml:space="preserve">[[Sary:Mimosa pudica in September month.jpg|vignette|419x419px|''[[Mimosa pudica]]'']]
Ny '''''Mimosa''''' dia antokon-javamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana ''[[Mimosaceae]]'' araka ny [[fanasokajian' i Cronquist]] (1981) na ao amin' ny fianakaviana lehibe ''[[Fabaceae]]'' sy ny zana-pianakaviana ''Mimosoideae'' araka ny [[fanasokajiana filôjenetika]]. Ahitana karazana hazo sy hazobotry efa ho 400 eo ho eo izy io. Ny zavamaniry ataon' ny Malagasy hoe [[mimôzà]] dia tsy tafiditra ao anatin' ity vondron-karazana ity fa ao amin' ny ''[[Acacia]]''.

== Karazana ==
Misy fisafotofotoana eo amin' ny anaran' ny antoko telo: ''[[Acacia]]'' sy ''[[Robinia]]'' ary ''Mimosa''. Nandritra ny tantaran' ny bôtanika koa dia niovaova be ihany ny famaritana ny antoko ''Mimosa'', hany ka maro ny karazana voalaza ao amin' io vondrona io no nafindra ho any  amin' ny  antoko hafa (oh: ''Acacia'' na ''[[Albizia]]''). Ankehitriny dia ahitana karazana [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] sy [[hazobotry]] efa ho 400 eo ho eo ny ''Mimosa'', ka indreto ny sasany amin' izany:

* ''Mimosa aculeaticarpa'' Ortega
* ''Mimosa arenosa'' (Willd.) Poir.
* ''[[Mimosa asperata]]'' L. -- hery, riotra, roitra
* ''Mimosa borealis'' Gray
* ''Mimosa casta'' L.
* ''Mimosa caesalpiniaefolia'' Benth.
* ''Mimosa ceratonia'' L.
* ''Mimosa diplotricha'' C.Wright ex Sauvalle
* ''Mimosa dysocarpa'' Benth.
* ''Mimosa dysocarpa var. dysocarpa'' Benth.
* ''Mimosa emoryana'' Benth.
* ''Mimosa grahamii'' Gray
* ''Mimosa grahamii var. grahamii'' Gray
* ''Mimosa hystricina'' (Small ex Britt. et Rose) B.L.Turner
* ''Mimosa latidens'' (Small) B.L. Turner
* ''Mimosa laxiflora'' Benth.
* ''Mimosa malacophylla'' Gray
* ''Mimosa microphylla'' Dry.
* ''Mimosa nuttallii'' (DC.) B.L. Turner
* ''Mimosa pellita'' Kunth ex Willd.
* ''Mimosa pigra'' L.
* ''Mimosa pigra var. pigra'' L.
* ''[[Mimosa pudica]]'' L. -- amboafotsikely, amboafotsitenda, anakoay, anakoe, anankoay, kelimanjakalanitra, matirorona, matirosana, ramirena, ramiria, ramorena
* ''Mimosa quadrivalvis'' L.
* ''Mimosa quadrivalvis var. hystricina'' (Small) Barneby
* ''Mimosa roemeriana'' Scheele
* ''Mimosa rupertiana'' B.L. Turner
* ''Mimosa schomburgkii'' Benth.
* ''Mimosa spegazzinii'' Pirotta
* ''Mimosa strigillosa'' Torr. et Gray
* ''Mimosa tenuiflora'' (Willd.) Poir. (''Mimosa hostilis'')
* ''Mimosa texana'' (Gray) Small
* ''Mimosa turneri'' Barneby
* ''Mimosa verrucosa''

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Mimosa|Lisitry ny karazana ''Mimosa'']]
* ''[[Acacia]]''
* ''[[Albizia]]''
* ''[[Robinia]]''
* ''[[Parkia]]''
* ''[[Vachellia]]''
* [[Mimôzà|Mimôza]]
* [[Akasià]]</text>
      <sha1>gilnxwoi3xagrz66k5dmvaexfmofee6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jasmina Ratsimiseta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281818</id>
    <revision>
      <id>1145404</id>
      <parentid>1143657</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T22:06:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bienvenue Fidèle</username>
        <id>40160</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Famoronana lahatsoratra, Fanovàna , Fanampiana lahatsoratra, Fanamafisana</comment>
      <origin>1145404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7199" sha1="k6iq672vr3wxxd8apb6p9v7jw8rw93n" xml:space="preserve">I '''Jasmina Ratsimiseta''' dia teraka ny taona 1890 ary maty ny taona 1946 ka nilevina ao Ambanidia. Zanak'i '''RATEFIARIVONY''' sy '''RAZAFIARISOA''' izy. Fony mbola kely dia natsangan'i Ratsimiseta anadahin-Reniny izay mpitsara tamin'izany andro izany. Io nahatonga azy nitondra ny anarana Ratsimiseta.&lt;ref&gt;[http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=523 Cours : JASMINA RATSIMISETA]&lt;/ref&gt;  

==Ny fiainany==
Teraka tamin'ny 1890 i [[Jasmina Ratsimiseta]]. Zanaky Razafiarivony sy Razafindrasoa. Natsangan-dRatsimiseta anadahin-dreniny. Ravaoarivony kosa no vadiny, ary tsy niteraka ry zareo. Nianatra tao amin'ny Le Myre de Vilers, tao Anatirova, tamin'io sekoly io vao nisokatra.
Voaray tamin'ny raharaha [[Vy Vato Sakelika|VVS]] izy ka natao sesitany tany Comores; nanohitra ny fanjakazakana tamin'ny endriny rehetra. Mafy ny fiainana tany an-tsesitany nefa nohamaivaniny tamin'ny hafetsifetsena.
Tafiaraka tamin-dRamaholimihaso sy Rodlish tany izy, ary niara-nidinika sy nifampitaiza tamin'ireo mba tsy hahafaty ny [[Literatiora malagasy|literatiora Malagasy]]. 
Nony tafaverina avy tany an-tsesitany izy dia nifototra tamin'ny asa fanaovan-gazety sy ny fanoratana tao amin'ny Agent d'affaires Toamasina ny taona 1938-1940.
Tonian'ny fanoratana tao amin'ny Tanamasoandro, izay gazetin'i Dussol, izy tamin'ny 1930
Tonian-dahatsoratra, niaraka tamin'ny Avana Ramanantoanina tao amin'ny Fehizoro.
Tompon'ny gazety Telegrafy izay navelan'i Garbit hiseho satria nihambo ho &quot;gazetin'ny fahendrena, hanondrotra ny Malagasy eo ambany elatr'i Frantsa reny malala.&quot;(tetika mba hahafahan'ny gazety hivoaka malalaka izany), tao dia sady tale izy no niandraikitra ny fanoratana no mpandaha-dohavy.
Maty ny taona 1946 izy ary milevina ao Ambanidia Antananarivo.

==Ny asa soratra==
Nanoratra [[tononkalo]] izy; &quot;Rehefa maty aho&quot; no isan'ny malaza indrindra.
Nanoratra [[sombin-tantara]] ihany koa, ohatra:&quot;Miandry aho&quot;
[[Tantara foronina]]: &quot;Anatin'ny haizina&quot;, &quot;Ny adidy&quot;
[[Tantara filalao an-dampihazo]] ( [[theatra]]): &quot;Dobla efatra&quot;, &quot;Ny tsy hamoizako anao&quot;, &quot;Izay mananda no resy&quot;
&quot;[[Ohabolana]]&quot; izay tena velona, nampiharihary fa sady môralista izy no mpitaiza saina sy fanahy, ohatra azo raisina amin'izany:&quot;Ny fahasalamana tsy an'ny tsy mahava-tena&quot;;&quot;Izay tsy mahalala ny fahavalony dia sambobelona voalohany indrindra&quot;. Voahangy raraka ihany koa no niantsoana azy ireo.

== Ny maha mpanoratra azy==
Maro ireo solon'anarana isalorany ary ampiasainy arakaraka ny lahatsoratra voiziny sy ny fironana ilafihany. Ireto avy izany:

-TREZAN no sonia apetrany amin'ny lahatsoratra mampalahelo

-EMILIE P no isalorany rehefa manoratra tonokalom-pitiavana  mampiseho fo mbola tia.

-PALAMEDA no sonia apetrany rehefa manoratra sombintantara  mikasika ny tontolon'ny fanambadiana 

-Ankoatra ireo: LISE, KINTANA, REBUS, BELIZABOBA, FANTOMAS, ERISIME, RAKOTOBELOHA,..
&lt;references /&gt;

== SAMIHAFA ==
Anisan’ny mapiavaka an’i Jasmina RATSIMISETA ny fanoratana tononkalo lava sady miady rima hatrany. Ohatra: Mirakitra andininy 14 ny tononkalo “Ohabolana”, torak’izay ihany koa ilay tononkalo “Rehefa maty aho”, andininy 17 kosa ilay tononkalo “Nofiko hono”. Ny asa sorany moa dia saika ahitana sarin-teny avokoa. Ny fahaizany mifehy ireny sarin-teny ireny no mampisongadina ny asa kantony. Ohatra: ao amin’ilay tononkalo “Rehefa maty aho” dia manalefaka teny izy. Hoy izy: “Raha hoavy, Ralala ny taona hodiako” raha azo lazaina amin’ny fehezanteny tsotra hoe : “Raha ho faty aho”.

Kanto amin’ny alalan’ny fanehoany hevitra ihany koa ny asa sorany: manao fampitahana izy indraindray. Ohatra ao amin’ny “Akon’ny fasana” dia milaza izy fa mifanohitra ny toetran’ny zava-boaary sy ny toetran’ny olombelona.

Isan’ireo mpikambana tao amin’ny Tropy JEANNETTE, tamin’ny fotoanandrony ihany koa izy.

Tsikaritra fa nomen’ny gazety maro vahana i Jasmina RATSIMISETA. Noho izany dia azo lazaina fa nitondra zavatra betsaka teo amin’ny literatiora sy ny fiaraha-monina izy .

Anisan’izany ny fanabeazany sy ny fitarihany ny olona hanefa ny adidiny. Anisan’ireo nafana fo tamin’ny tolona tamin’ny fanjanahana ihany koa izy ka nahatarika saina olona maro. Manana fomba fijery manokana momba  ny fepetra maha-olombelona ny olombelona ihany koa izy ka nahaliana ny sain'ny olona maro izany.

== IREO TARA-KEVITRA NOVETSOINY ARAKA NY VANIMPOTOANA ==
Ny alahelo, ny fahatsiarovana,

-       Ny fitiavana

-       Ny fahadisoam-panantenana

-       Ny fahakambotiana

-       Ny aloky ny fahafatesana sy ny fasana

-       Ny fihirana ny “izaho”

-       Ny fiainana

=== Ireo vanimpotoana nanamarika ny fisiany : ===
'''''Vanim-potoana ny faka-tahaka (1896-1915)'''''

Ny fiainana (eto an-tany sy any ankoatra) : izay ahitana lafy ratsiny betsaka.

Ohatra: “Nofiko hono” in Gazetim-panjakana, febroary1915.

'''''Vanim-potoana nahatsizarizary ny literatiora Malagasy (1915-1922)'''''

Niara-nangina tamin’ny asa soratra rehetra Jasmina RATSIMISETA ka tsy nahitana asa soratra.

'''''Vanim-potoana fiforetana anaty (1922-1929)'''''

Io vanim-potoana io no tena nivelarany

- Ny toetran’ny olombelona: ohatra: “Akon’ny fasana” FANTOMAS in Tanamasoandro nivoaka tamin’ny 22 febroary 1923

- Ny fanambadiana. Ohatra: “Sambatra” (Palameda) in Tanamasoandro lah. 166 tamin’ny 25 aprily 1924

-  Ny fahakambotiana. Ohatra: “Kamboty reny” Ny telegraphy, 25 feb 1927

- Ny fahafatesana sy ny fasana. Ohatra: “Rehefa maty aho” Ny telegraphy, 15 martsa 1927 – “Veloma” Ny Telegrafy, 28 desambra 1928

- Ny fiantsoana ny lasa mba hamerina ny fahasambarany. Ohatra: “Firy” Ny Telegrafy 13 jolay1928

-  Ny fiainana ara-tsosialy. Ohatra: Sombin-tantara “Lavanila”, Ny telegraphy, 20 oktobra 1928

-  Ny ranomaso sy ny sorisorin-tsaina. Ohatra “Ohabolana” (Kintana) Ny Telegrafy, lah. 215 tamin’ny 8 janoary 1929.

'''''Vanim-potoana mitady ny very (1929-1945)'''''

- Ny fahafatesana. Ohatra: navoaka tamin’ny Sampan’oliva ilay tononkalo “Rehefa maty aho” tamin’ny 1931. Tsy mitovy tanteraraka amin’ilay efa navoakany tamin’ny 1927 izy io

-  Ny fitiavana. Ohatra: “Ny lasa” (Emilie P.), Ny Telegrafy, lah: 354, 26 jolay 1932

-  Ny fitarihana ny olona handray andraikitra. Ohatra: “Ny adidy” (tantara lava)

'''''Vanim-potoana fitakiana ny fahafahana (1945-1960)'''''

Taona iray no niainan-DRATSIMISETA io vanim-potoana io kanefa  afaka nampitondra faisana ny fitondrana mpanjanaka izy tamin’ny izany, amin’ny alalan’ny fitsikerana: tena tsy nikoso-maso mihitsy izy ary nanandratra mafy ny maha-Malagasy. Ohatra amin’ireny ny tantara filalao an-tsehatra: “Dobla efatra”

== GAZETY SY REVIO NAMOAKA NY ASA SORANY ==
'''Fitarikandro'''

-       '''Mifoha i Madagasikara'''

-       '''Masoandro'''

-       '''Telegrafy'''

-       '''Mpanoro lalana'''

-       '''Fehizoro'''

-       '''Tanamasoandro'''

== ROHY SY LOHARANO SAMIHAFA ==
[[Jasmina Ratsimiseta]]

http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=523

https://vetso.serasera.org/mpanoratra/jasmina-ratsimiseta/tononkalo</text>
      <sha1>k6iq672vr3wxxd8apb6p9v7jw8rw93n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Volta Noire</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282540</id>
    <revision>
      <id>1145553</id>
      <parentid>1085061</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:56:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2895" sha1="880jnckrkp7t392uc8qn7vzfxlulj4s" xml:space="preserve">[[Sary:Mouhoun near Dedougou MS 2234.jpg|vignette|266x266px|Ny renirano Volta Noire eo akaikin' i Dédougou]]
[[Sary:Volta river black white red descriptions and surrounding countries.jpg|vignette|Ny ony [[Volta (ony)|Volta]] sy ny renirano [[Volta Noire]] (na Mouhoun) sy [[Volta Blanche]] (na Nakambé) ary [[Volta Rouge]] (na Nazinon) ary ny firenena lalovany sy manodidina azy]]
I '''Volta Noire''' (antsoina hoe '''Mouhoun''' any [[Borkina Fasô]]) dia [[renirano]] any [[Afrika Andrefana]] mamakivaky an' i Borkina Fasô sy i [[Kôtidivoara]] ary i [[Ganà]]. Iray amin' ny sakeli-dranon' ny ony [[Volta (ony)|Volta]] izy. Efa ho 1 000 km ny halavany manontolo. Saika ny ampahatelon' ny faritra andrefana amin' i Borkina Fasô no misy ny sahan-dranony.

Ao Borkina Fasô, atsimo-andrefan' ny tanànan' i [[Bobo-Dioulasso]], no ipoiran’ ny loharanon’ i Mouhoun, ary miodina avaratra-atsinanana izy amin' ny voalohany, mifanandrify amin' ny sisintanin’ i [[Malỳ|Maly]]. Rehefa tonga tandrify ny tanànan' i Kouri izy dia manomboka miolakolaka ka mahatonga azy hizotra mianatsimo, hiampita avy any avaratra mankany atsimo amin’ ilay firenena. Any atsimo izy dia manatona ny tanim-pirenen' i [[Ganà]], ka amin' ny voalohany dia namorona ampahany amin' ny sisin-tany eo anelanelan' i Borkina Fasô sy i Ganà.

Rehefa miala amin'ny taninin’ i [[Borkina Fasô]] izy dia lasa sisintany manasarka an’ i [[Ganà]] sy i [[Kôtidivoara]] aloha. Miala amin' ny tanin' i Kôtidivoara izy dia miditra ao amin' ny tanin’ i Ganà, manomboka manao olika izay mitondra azy mankany atsinanana ary avy eo mankany avaratra-atsinanana. Rehefa avy nivezivezy imbetsaka i Volta Noire dia mivarina ao amin’ ny farihy [[Volta (farihy)|Volta]] ao Ganà, ka mampifangaro ny ranony amin’ ny an’ i [[Volta Blanche]] (na [[Nakambé]]). Aorian' ny fihaonanana eo amin' i Volta Noire sy i Volta Blanche, fihaonanana difotr’ ilay farihy ankehitriny, no tena nanomboka ny ony [[Volta (ony)|Volta]].

Avy any [[Malỳ|Maly]] i Sourou (ilany havia) izay mandrafitra ny sisintany manasaraka ny firenena roa tonta mihoatra ny 15 km eo ho eo. Misy [[tohodrano]] ny ao amin' ny tanin' i Borkina Fasô, eo amin' ny fihaonany amin' i Volta Noire, izay mitahiry rano 250 hatramin' ny 500 tapitrisa metatra toratelo. I Sourou dia renirano manokana; raha ny marina dia sampan’ i Volta Noire ihany koa izy io: mandritra ny tondra-drano isan-taona, ny faritra ambany ao aminy dia vakivakin’ ny ranon' i Volta Noire avy any ambany mankany ambony. Noho ny fisian’ ilay tohodrano dia voatahiry ho amin’ ny vanim-potoanan’ ny main-tany io rano tondraka io.

== Jereo koa ==

* [[Volta (ony)|Ony Volta]]
* [[Volta Blanche]] (na Nakambé)
* [[Volta Rouge]] (na Nazinon)
* [[Volta (farihy)|Farihy Volta]]

[[Sokajy:Renirano ao Afrika]]
[[Sokajy:Renirano ao Borkina Faso]]
[[Sokajy:Renirano ao Côte d'Ivoire]]</text>
      <sha1>880jnckrkp7t392uc8qn7vzfxlulj4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tom Holland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283875</id>
    <revision>
      <id>1145326</id>
      <parentid>1057617</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:54:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1145326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2481" sha1="pqqtr2wg6ag831qn97n471s3oyvlqr1" xml:space="preserve">[[File:Tom Holland by Gage Skidmore.jpg|thumb|200px|Tom Holland (2016)]]
'''Thomas Stanley Holland''' (teraka ny 1 Jiona, 1996) dia mpilalao [[Fanjakana Mitambatra|britanika]]. Ny mari-pankasitrahana dia misy ny [[British Academy Film Award]] ary telo [[Saturn Awards]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.biography.com/actor/tom-holland |title=kopian'ny arisiva |access-date=2023-06-21 |archive-date=2022-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221005173747/https://www.biography.com/actor/tom-holland |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://deadline.com/2021/12/tom-holland-fred-astaire-sony-biopic-1234885241/]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/tom-holland-his-spider-man-incarnation-time-see-kid-945320/]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://variety.com/2021/film/awards/tom-holland-cherry-awards-circuit-podcast-1234899695/]&lt;/ref&gt;

==Filmography==
===Sarimihetsika===
* 2010 : ''[[Arrietty]]'' : Shō	
* 2012 : ''[[The Impossible]]'' : Lucas
* 2013 : ''[[How I Live Now]]'' : Isaac
* 2013 : ''[[Locke]]'' : Eddie Locke
* 2015 : ''[[In the Heart of the Sea]]'' : Thomas Nickerson
* 2016 : ''[[Captain America: Civil War]]'' : Peter Parker / Spider-Man
* 2016 : ''[[Edge of Winter]]'' : Bradley Baker
* 2016 : ''[[A Monster Calls]]'' : Monster
* 2016 : ''[[The Lost City of Z]]'' : Jack Fawcett
* 2017 : ''[[Pilgrimage]]'' : The Novice / Brother Diarmuid
* 2017 : ''[[Spider-Man: Homecoming]]'' : Peter Parker / Spider-Man
* 2017 : ''[[The Current War]]'' : Samuel Insull
* 2018 : ''[[Avengers: Infinity War]]'' : Peter Parker / Spider-Man
* 2019 : ''[[Avengers: Endgame]]'' : Peter Parker / Spider-Man
* 2019 : ''[[Spider-Man: Far From Home]]'' : Peter Parker / Spider-Man
* 2019 : ''[[Spies in Disguise]]'' : Walter Beckett	Voice role
* 2020 : ''[[Dolittle]]'' : Jip	Voice role
* 2020 : ''[[Onward]]'' : Ian Lightfoot
* 2020 : ''[[The Devil All the Time]]'' : Arvin Russell
* 2021 : ''[[Cherry]]'' : Cherry
* 2021 : ''[[Chaos Walking]]'' : Todd Hewitt
* 2021 : ''[[Venom: Let There Be Carnage]]'' : Peter Parker / Spider-Man
* 2021 : ''[[Spider-Man: No Way Home]]'' : Peter Parker / Spider-Man
* 2022 : ''[[Uncharted]]'' : Nathan Drake

===Televiziona===
* 2015 : ''[[Wolf Hall]]'' : Gregory Cromwell
* 2017 : ''[[Lip Sync Battle]]'' : Himself
* 2017–2021 : ''[[The Graham Norton Show]]'' : Himself
* 2023 : ''[[The Crowded Room]]'' : Danny Sullivan

== Reference ==
{{reflist}}

== Rohy ivelany ==
{{Commonscat}}

{{DEFAULTSORT:Holland, Tom}}
{{vangovango}}</text>
      <sha1>pqqtr2wg6ag831qn97n471s3oyvlqr1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Acmella oleracea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284035</id>
    <revision>
      <id>1145391</id>
      <parentid>1142035</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T21:11:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1258" sha1="d5a3jl4uv4emkrsxmlmrepb7k2kdrhz" xml:space="preserve">[[Sary:Spilanthes oleracea-plant.jpg|vignette|363x363px|Anamalaho]]
Ny '''''Acmella oleracea''''' dia karazana zavamaniry ahitra ao amin' ny fianakaviana ''[[Asteraceae]]''. Ity karazana ity dia ambolena amin' ny ankapobeny. Heverina fa avy any [[Amerika Atsimo]] ([[Brezila]] sy [[Però|Peroa]]) izy io. Anarana ahafantarana azy taloha koa ny hoe '''''Spilanthes oleracea'''''. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''ahimafana''', '''anamafana''', '''anamalaho''', '''anamalao''', '''felimafana''',  '''kimalaho''', '''kimalaholahy''', '''kimalao''', '''kimotodoha''', '''mangovitra''', '''menavony''', '''sarinanamalao'''.

Ampiasaina hanatsarana tsiron-tsakafo noho ny tsirony somary mafanafana ny anamalaho. Raha hanina maitso tsy andrahoina izy dia manome [[Vitamina C|vitaminina C]]. Misy ovan-karazany maro ny anamalaho, ka anisan' izany ny anamalahobe, ny anamalahokely, ny anamalahombazaha, ny anamalahonkova, ary ny anamalahovavy&lt;small&gt;.&lt;/small&gt;

== Kolontsaina ==

=== Ohabolana ===

* Anamalahon' Ambanidia: takalo kely no ananana azy.
* Raha [[sery]] vitan' anamalaho, aza amonoana vatotr' akoho.

== Jereo koa ==
* ''[[Acmella]]''
* ''[[Spilanthes]]''

* [[Legioma]]
* [[Anana]]
* [[Sakay (zavamaniry)|Sakay]]
*[[Tongolo gasy|Tongologasy]]</text>
      <sha1>d5a3jl4uv4emkrsxmlmrepb7k2kdrhz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vilany</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288470</id>
    <revision>
      <id>1145554</id>
      <parentid>1105213</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:59:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="609" sha1="igf14t5urvacqm8ex584ya28jl0oxp9" xml:space="preserve">[[Sary:Cocottes.jpg|vignette|290x290px|Vilany any [[Kôtidivoara]]]]
Ny '''vilany''' dia [[kojakoja an-dakozia]] lalina aty sady misy sarony hanakana ny fivoajan' ny [[Etona|eton-]]&lt;nowiki/&gt;drano, sy sofiny hibatana azy, vita amin' ny [[seramika]] na [[metaly]] ([[vy]], [[viraty]] sns) na [[tanimanga]], ampiasaina hahandroana sakafo isan-karazany.

== Jereo koa ==

* [[Antsy]]
* [[Antsibe]]
* [[Famaky]]
* [[Fanendazana]]
* [[Kaopy]]
* [[Kojakoja an-dakozia]]
* [[Lovia]]
* [[Sihoa]]
* [[Siny]]
* [[Sotro]]
* [[Sotrobe]]
* [[Sotrorovitra]]
* [[Vera]]

[[Sokajy:Kojakoja ao an-tokantrano]]
[[Sokajy:Viraty]]</text>
      <sha1>igf14t5urvacqm8ex584ya28jl0oxp9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Angano malagasy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288637</id>
    <revision>
      <id>1145583</id>
      <parentid>1144223</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:12:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Axellefi1</username>
        <id>39722</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny angano teo amin' ny Ntaolo */ Fanapiana teny</comment>
      <origin>1145583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3361" sha1="bkgvrzcqdlunc6ccm8xasv2gqwevg5k" xml:space="preserve">Ny '''angano''' dia [[fitantarana]] zavatra tsy nisy nefa namboarina ho toy ny nisy ary natao hanatsoahana fananarana, na fitantarana zava-nitranga tokoa. Karazana [[lahabolana]] tsotra, lava ary miendrika [[tantara foronina]] ny angano noho ny dingana hita ao anatiny sy ny mpandray anjara ary ny olana sy ny vahaolana hita taratra ao amin' ny fitantarana.Anisan'ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)]] izy.

== Famaritana ==
Izao no amaritan' i [[Régis Rajemisa Raolison|Rajemisa-Raolison Régis]] ny angano: &quot;Tantara ifandovana an-dovantsofina mampiseho zavatra toa tsy azo inoana, izay angamba marina ihany tany an-tendrony, saingy novaovan' ny taranaka nifandimby taty aoriana: ''Ny anganon' Ikotofetsy sy Imahakà''&quot;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[[Régis Rajemisa Raolison]], &quot;Angano&quot;; in ''Rakibolana Malagasy''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Manana hevitra manokana ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] hoe angano, tsy azo ampitovina fotsiny amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] hoe ''conte'' na ''mythe'' izay tsy mitovy dika aminy. Ny &quot;conte&quot; dia entina manazava ny fiainan' olombelona avy amin' ny fanoharana azy amin' ny samy olombelona na amin' ny [[zavaboary]] hafa. Matetika amin' izany dia misy lohateny vahavahana mandritra ny angano iray manontolo. Ohatra: &quot;Ny tanalahy sy ny lambo&quot;. Ny [[fedrà]] (&quot;mythe&quot;) dia karazana angano manazava ny fiandohana na ny fiforonana. Ohatra: &quot;Ifara sy i Trimobe&quot;''.''

== Anjara toeran' ny angano ==

=== Ny angano teo amin' ny Ntaolo ===
Ny [[Ntaolo]] dia nanabe ny taranany tamin' ny alalan' ny fitantarana angano amin'ny hariva eo amorom-patana izay tatarain'ny ray na ny reniny. Isaky ny maheno angano ny ankizy dia manatsoaka lesona, mahalala zava-baovao momba ny fiainana satria izany no tanjona amin'ny fitatarana ny angano.

=== Ny angano ankehitriny ===
Ankehitriny dia mila tsy hanana ny anjara toerana notanany taloha ny angano noho ny fisian' ny fitaovana vokatry ny [[teknôlôjia]] vaovao toy ny [[sary miaina]] sy ny kilalao elektrônika. Tantaraina am-bava ny angano tamin' ny andro taloha fa ankehitriny dia maro ny voasoratra am-boky. Ankehitriny dia tsy mahavatra mitantara angano amin' ny zanany na ny zafikeliny na ny mpianany ny ray aman-dreny sy ny raibe na renibe ary ny mpampianatra.

=== Tanjon' ny fitantarana angano ===
Fitaovana ahafahana manabe sy manefy ny maha [[Olombelona|olona]] ny olona ny angano. Mahatonga ny [[ankizy]] haharesy ny [[tahotra]] ao aminy sady ahazoany fanazavana tsotra momba ny fianana ny angano. Ahafahan' ny ankizy mizatra ireo lohahevitra lehibe toy ny fiainana sy ny [[fahafatesana]], ny fomba amam-panao, ny fahasahiana sy ny hakanosana, ny fahantrana sy ny fananan-karena, ny [[tsara]] sy ny [[ratsy]]. Ny angano dia mitondra fahalalana momba ny teny sy ny fiteny satria heno ao daholo ireo [[voanteny]] tsy faheno andavanandro. Fitaovam-pampianarana ny angano noho izy afaka mampahatsiahy ny zava-nitranga tamin' ny fotoana lasa. Mandefa ny fisainana any amin' ny lasa ny angano.
== Loharano sy fanamarihana ==
{{Reflist}}
== Jereo koa ==
* [[Angano]]~
* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
* [[Lisitry ny zavatra sy ny zavamananaina ao amin' ny angano malagasy]]
[[Sokajy:Angano]]
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Literatiora am-bava]]</text>
      <sha1>bkgvrzcqdlunc6ccm8xasv2gqwevg5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Olaf Scholz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290123</id>
    <revision>
      <id>1145586</id>
      <parentid>1143949</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1473" sha1="hkedow2emma4ezq7aajnoee61c4882w" xml:space="preserve">[[File:Olaf Scholz 2024.jpg|thumb|Olaf Scholz]]

'''Olaf Scholz''' dia mpanao politika, mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i {{Alemaina}} teraka ny 14 Jiona 1958 tao [[Osnabrück]] Izy no praiminisitra fahasivy an'ny [[Repoblika Federalin' i Alemaina]] nanomboka tamin'ny Desambra 2021-Desambra 2024.

Izy dia Senatera ho an'ny atitany ao [[Hamburg]] tamin'ny Mey ka hatramin'ny Oktobra 2001, Minisitry ny Asa sy ny Raharaha Sosialy ao amin'ny Repoblika Federalin'i Alemaina nanomboka tamin'ny Novambra 2007 ka hatramin'ny Oktobra 2009, Ben'ny tanànan'i Hamburg voalohany tamin'ny Martsa 2011 ka hatramin'ny Martsa 2018 ary avy eo ny Minisitry ny Federaly. Fitantanam-bola sy ara-bola mandra-pifidy azy ho Chancellor Vice Chancellor ao amin'ny Repoblika Federalin'i Alemaina

== Praiminisitr' Alemaina ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Flag_of_Germany.svg|40px]] Praiminisitr' [[Alemaina]] faha-09
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Angela Merkel]]&lt;br/&gt; 2005-2021   || [[Olaf Scholz]]&lt;br/&gt; 2021-2025  || [[Friedrich Merz]]&lt;br/&gt; 2025-  &lt;br/&gt;
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}

{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Scholz, Olaf}}
[[sokajy:Mpanao politika alemana|Scholz]]
[[sokajy:mpanao asa soratra alemà]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1958]]
[[Sokajy:Praiminisitry alemana|Scholz]]
[[sokajy:Ben'ny tanàna alemana|Scholz]]
[[Sokajy:SPD]]
[[Sokajy:Solombavambahoaka alemainy]]</text>
      <sha1>hkedow2emma4ezq7aajnoee61c4882w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Luffa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290995</id>
    <revision>
      <id>1145306</id>
      <parentid>1144842</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T14:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1547" sha1="0volwyrnuqmaqn2284hjjmnbf93oj8j" xml:space="preserve">[[Sary:Luffa aegyptica.jpg|vignette|363x363px|''Luffa aegyptica'']]
Ny '''''Luffa''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Cucurbitaceae]]''. Zavamaniry [[Zavamaniry mianika|mianika]] any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly izy ireo, manana [[Voninkazo|vony]] vavy mavo. Mamokatra voa izay mampahatsiahy ny [[korzety]] na ny [[kôkômbra]] ny endriny. Ambolena sy hohanina atao [[legioma]] izy io, saingy tsy maintsy otazana mbola tsy matoy vao azo hanina. Malaza any [[India]], [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]], [[Nepaly]], [[Botàna]], [[Bangladesy]] ary [[Vietnamy]] ity legioma ity. Rehefa matoy tanteraka ny voany dia lasa tsiraka mafy loatra ka tsy azo hanina.

Ny karazana fantatra indrindra eto [[Madagasikara]] dia ny [[Luffa acutangula|''Luffa'' ''acutangula'']] (izay atao hoe papangay, parapangay, pipangay) sy ny ''[[Luffa aegyptiaca]]'' (na ''Luffa cylindrica'', izay atao hoe fanasandovia).

== Lisitry ny karazana ==

* ''[[Luffa acutangula]]'' (L.) Roxb. -- papangay, parapangay, pipangay
* ''[[Luffa aegyptiaca]]'' Mill. (na ''Luffa cylindrica'', ''Luffa pentandra'') --  fanasandovia
* ''Luffa astorii'' Svenson
* ''Luffa echinata'' Roxb.
* ''Luffa graveolens'' Roxb.
* ''Luffa operculata'' (L.) Cogn.
* ''Luffa quinquefida'' (Hook. &amp; Arn.) Seem.
* ''Luffa sepium'' (G. Mey.) C. Jeffrey

== Jereo koa ==

* ''[[Cucurbita]]''
* ''[[Citrullus]]''
* ''[[Cucumis]]''
* ''[[Lagenaria]]''
* ''[[Momordica]]''
* ''[[Cyclanthera]]''
* ''[[Gerrardanthus]]''
* ''[[Xerosicyos]]''</text>
      <sha1>0volwyrnuqmaqn2284hjjmnbf93oj8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Acacia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291706</id>
    <revision>
      <id>1145427</id>
      <parentid>1144384</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:18:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11240" sha1="ptahe3yyvcsn7bdlz2m7j2dz6wjl5tu" xml:space="preserve">[[Sary:Acacia fimbriata 02.jpg|vignette|389x389px|''Acacia fimbriata'']]
Ny '''''Acacia''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'' (zana-pianakaviana ''[[Mimosoideae]]''), ao amin' ny filaharana [[Fabales]]. Hazo sy hazobotry izy ireo. Amin' ny fiteny andavanandro, ny karazana ao amin' io antoko io dia antsoina, arakaraka ny tranga, hoe [[Akasià|''akasià'']], ''[[kasia]]'', ''[[mimôzà]]'', sns.

== Fanasokajiana ==
Noheverina fa misy karazana 1&amp;nbsp;352 eo ho eo ny antoko ''Acacia'' hatramin' ny 1986. Tamin' io taona io, i Leslie Pedley dia nanolotra soso-kevitra hizara azy io ho antoko telo: ''Acacia'' sensu stricto (karazana 161), ''[[Senegalia]]'' (karazana 231) ary ''Racosperma'' (karazana 960). Tamin' ny 2003, i Pedley dia namoaka lahatsoratra misy karazana vaovao 834 ao amin' ny antoko ''Racosperma'', ny ankamaroany dia tao amin' ny antoko ''Acacia'' taloha. Ireo karazana rehetra ireo afa-tsy ny 10  dia teratany any [[Aostralazia]], izay ahitana an' ity antoko ity ho ny lehibe indrindra.

Tany am-piandohan' ny taompolo 2000 dia hita fa tsy mônôfiletika ilay atoko ary mila apetraka amin' ny antoko samihafa ny tarika maro tsy mifanaraka. Ny tarika iray ahitana karazana 900 mahery, izay avy any Wallacea, Aostralia, Ginea Vaovao, ary Indônezia indrindraindrindra dia tsy mifandray akaiky amin' ny vondron-tarika ao Afrika izay kely kokoa nefa misy ny karazana filamatra. Midika izany fa ny tarika any Aostralazia, izay betsaka karazana indrindra, dia tokony hovana anarana.

Tamin' ny 2003, i Anthony Orchard sy i Bruce Maslin dia nandroso tolo-kevitra momba ny fitazonana ny anarana hoe ''Acacia'', miaraka amin' ny karazana filamatra hafa, mba hahatonga ny vondrona aostralaziana hijanona ao amin' ny antoko ''Acacia''. Taorian' ny fanapahan-kevitra nampiady hevitra izay nifidiana ny karazana filamatra vaovao ho an' ny antoko ''Acacia'' tamin' ny 2005, ny karazana ''Acacia'' sensu lato aostraliana dia mitazona ny anarana hoe ''Acacia'' hatramin' izay. Tamin' ny ''International Botanical Congress'' 2011 natao tany Melbourne, Aostralia, dia nohamafisina ny fanapahan-kevitra hampiasa ny anarana hoe ''Acacia'', ho an' ny karazana hita any Aostralia sy any Ginea Vaovao ary [[Azia Atsimo-Atsinanana]], fa tsy ilay ''Racosperma'' natolotra ho an' ity antoko ity.

Misy karazana ''Acacia'' 1085 neken' ny ''[[Plants of the World Online]]'' tamin' ny Desambra 2024, ahitana ny karazana teratany any Aostralia, any Ginea Vaovao, any Azia Atsimo-Atsinanana, any [[Hawaii]] ary ao amin' ny nosy [[Maskareina (tamba-nosy)|Maskarena]], ary nampidirina tany amin'ny firenena hafa.

Ny karazana sasany, izay tafiditra tao amin' ny ''Acacia'' teo aloha ary teratany atỳ amin' ny faritry ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]] sy any Azia trôpikaly ary any Amerika trôpikaly dia voasokajy ho o amin' ny antoko:

* ''[[Vachellia]]'': karazana 157 (manerana ny faritra trôpikaly)
* ''[[Senegalia]]'':  karazana 220 (manerana ny faritra trôpikaly)
* ''[[Parasenegalia]]'':  karazana 11 ([[Amerika Atsimo]])
* ''[[Pseudosenegalia]]'':  karazana 2 ([[Bôlivia]])
* ''[[Acaciella]]'' :  karazana 15 ([[Amerika]])
* ''[[Mariosousa]]'':  karazana 14 (Amerika)

== Karazana ==
Raha ta hahafantatra ny lisistra feno dia jereo ny [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Acacia|''Lisitry ny karazana ao amin' ny'' Acacia]]). Inty misy lisitry ny karazana sasany nomen' ny ''[[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]]'' &lt;small&gt;(18&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Marsa 2026)&lt;/small&gt;:

* ''Acacia abyssinica'' Hochst. ex Benth.
* ''Acacia acinacea'' Lindl.
* ''Acacia aciphylla'' Benth.
* ''Acacia aculeatissima'' J.F. Macbr.
* ''Acacia acuminata'' Benth.
* ''Acacia adunca'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia alata'' R. Br.
* ''Acacia ampliceps'' Maslin
* ''Acacia aneura'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia angustissima'' (Mill.) Kuntze
* ''Acacia arenaria'' Schinz
* ''Acacia auriculiformis'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia baileyana'' F. Muell.
* ''Acacia beckleri'' Tindale
* ''Acacia binervata'' DC.
* ''Acacia boormanii'' Maiden
* ''Acacia brachybotrya'' Benth.
* ''Acacia buxifolia'' A. Cunn.
* ''Acacia caesiella'' Maiden &amp; Blakely
* ''Acacia calamifolia'' Sweet ex Lindl.
* ''Acacia cambagei'' R.T. Baker
* ''Acacia cardiophylla'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia catechu'' (L. f.) Willd.
* ''Acacia chinchillensis'' Tindale
* ''Acacia cibaria'' F. Muell.
* ''Acacia cognata'' Domin
* ''Acacia colletioides'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia confusa'' Merr.
* ''Acacia conspersa'' F. Muell.
* ''Acacia continua'' Benth.
* ''Acacia craspedocarpa'' F. Muell.
* ''Acacia cultriformis'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia cupularis'' Domin
* ''Acacia cyclops'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia davyi'' N.E. Br.
* ''Acacia dealbata'' Link
* ''Acacia decora'' Rchb.
* ''Acacia decurrens'' Willd.
* ''Acacia dietrichiana'' F. Muell.
* ''Acacia difformis'' R.T. Baker
* ''Acacia doratoxylon'' A. Cunn.
* ''Acacia drummondii'' Lindl.
* ''Acacia dunnii'' Turrill
* ''Acacia elata'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia erubescens'' Welw. ex Oliv.
* ''Acacia estrophiolata'' F. Muell.
* ''Acacia extensa'' Lindl.
* ''Acacia fimbriata'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia floribunda'' (Vent.) Willd.
* ''Acacia galpinii'' Burtt Davy
* ''Acacia genistifolia'' Link
* ''Acacia gladiiformis'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia glandulicarpa'' Reader
* ''Acacia glauca'' (L.) Moench
* ''Acacia goetzei'' Harms
* ''Acacia gracilifolia'' Maiden &amp; Blakely
* ''Acacia hakeoides'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia hebeclada'' DC.
* ''Acacia hemiteles'' Benth.
* ''Acacia holosericea'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia horrida'' (L.) Willd.
* ''Acacia howittii'' F. Muell.
* ''Acacia imbricata'' F. Muell.
* ''Acacia implexa'' Benth.
* ''Acacia irrorata'' Sieber ex Spreng.
* ''Acacia iteaphylla'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia ixiophylla'' Benth.
* ''Acacia jibberdingensis'' Maiden &amp; Blakely
* ''Acacia jonesii'' F. Muell. &amp; Maiden
* ''Acacia karroo'' Hayne
* ''Acacia koa'' A. Gray
* ''Acacia koaia'' Hillebr.
* ''Acacia lanuginophylla'' R.S. Cowan &amp; Maslin
* ''Acacia lasiocalyx'' C.R.P. Andrews
* ''Acacia latifolia'' Benth.
* ''Acacia leiophylla'' Benth.
* ''Acacia ligulata'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia lineata'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia longifolia'' (Andrews) Willd.
* ''Acacia longissima'' H.L. Wendl.
* ''Acacia maidenii'' F. Muell.
* ''Acacia mangium'' Willd.
* ''Acacia mearnsii'' De Wild.
* ''Acacia melanoxylon'' R. Br.
* ''Acacia mellifera'' (Vahl) Benth.
* ''Acacia merrallii'' F. Muell.
* ''Acacia microbotrya'' Benth.
* ''Acacia microcarpa'' F. Muell.
* ''Acacia mucronata'' Willd. ex H.L. Wendl.
* ''Acacia multispicata'' Benth.
* ''Acacia myrtifolia'' (Sm.) Willd.
* ''Acacia neriifolia'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia nigrescens'' Oliv.
* ''Acacia notabilis'' F. Muell.
* ''Acacia omalophylla'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia oswaldii'' F. Muell.
* ''Acacia oxycedrus'' Sieber ex DC.
* ''Acacia pachyceras'' Sw.
* ''Acacia papyrocarpa'' Benth.
* ''Acacia paradoxa'' DC.
* ''Acacia parramattensis'' Tindale
* ''Acacia parvipinnula'' Tindale
* ''Acacia pendula'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia penninervis'' Sieber ex DC.
* ''Acacia pentagona'' (Schumach. &amp; Thonn.) Hook. f.
* ''Acacia podalyriifolia'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia polyacantha'' Willd.
* ''Acacia pravissima'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia prominens'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia pruinosa'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia pulchella'' R. Br.
* ''Acacia pycnantha'' Benth.
* ''Acacia pyrifolia'' DC.
* ''Acacia quornensis'' J.M. Black
* ''Acacia ramulosa'' W. Fitzg.
* ''Acacia redolens'' Maslin
* ''Acacia rehmanniana'' Schinz
* ''Acacia retinodes'' Schltdl.
* ''Acacia richii'' A. Gray
* ''Acacia rigens'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia rivalis'' J.M. Black
* ''Acacia robusta'' Burch.
* ''Acacia rossei'' F. Muell.
* ''Acacia rubida'' A. Cunn.
* ''Acacia rupicola'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia saliciformis'' Tindale
* ''Acacia salicina'' Lindl.
* ''Acacia saligna'' (Labill.) H.L. Wendl.
* ''Acacia schweinfurthii'' Brenan &amp; Exell
* ''Acacia sclerosperma'' F. Muell.
* ''Acacia senegal'' (L.) Willd.
* ''Acacia sieberiana'' DC.
* ''Acacia silvestris'' Tindale
* ''Acacia spectabilis'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia stenophylla'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia stowardii'' Maiden
* ''Acacia stricta'' (Andrews) Willd.
* ''Acacia suaveolens'' (Sm.) Willd.
* ''Acacia sublanata'' Benth.
* ''Acacia subulata'' Bonpl.
* ''Acacia swazica'' Burtt Davy
* ''Acacia terminalis'' (Salisb.) J.F. Macbr.
* ''Acacia tetragonophylla'' F. Muell.
* ''Acacia trineura'' F. Muell.
* ''Acacia ulicifolia'' (Salisb.) Court
* ''Acacia uncinata'' Lindl.
* ''Acacia undulifolia'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia urophylla'' Benth. ex Lindl.
* ''Acacia verniciflua'' A. Cunn.
* ''Acacia verticillata'' (L'Hér.) Willd.
* ''Acacia victoriae'' Benth.
* ''Acacia viscidula'' Benth.
* ''Acacia wattsiana'' F. Muell. ex Benth.

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Ny karazana ''Acacia'' hita eto [[Madagasikara]] dia nampidirina avokoa:

* ''[[Acacia auriculiformis]]'' &lt;small&gt;A.Cunn. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''[[Acacia dealbata]]'' &lt;small&gt;Link&lt;/small&gt; -- akasia, halamborona, mimozà
* ''[[Acacia decurrens]]'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt; -- akasia, halamborona, mimozà
* ''[[Acacia heterophylla]]'' &lt;small&gt;(Lam.) Willd.&lt;/small&gt; (''Acacia xiphoclada'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;)
* ''[[Acacia mangium]]'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt;
* ''[[Acacia mearnsii]]'' &lt;small&gt;De Wild.&lt;/small&gt;

Niova anarana avokoa ny karazana ''Acacia'' taloha rehetra izay tsy fahita afa-tsy fahita na teratany eto Madagasikara. Ohatra:

* ''Acacia farnesiana'' &lt;small&gt;(L.) Willd.&lt;/small&gt; → ''[[Vachellia farnesiana]]'' &lt;small&gt;(L.) Wight &amp; Arn.&lt;/small&gt; -- tsorofotra
* ''Acacia menabeensis'' &lt;small&gt;Villiers &amp; Du Puy&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia menabeensis]]'' &lt;small&gt;(Villiers &amp; Du Puy) Boatwr.&lt;/small&gt; -- remoro, tsiremby
* ''Acacia morondavensis'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia rovumae]]'' &lt;small&gt;(Oliv.) Kyal. &amp; Boatwr.&lt;/small&gt; -- mogoga, ribontsy, robantsy, robontsy, roibokida, roibontsika, roibontsy 
* ''Acacia pervillei'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia pervillei]]'' &lt;small&gt;(Benth.) Boatwr.&lt;/small&gt; --  roimena, tsiremby
* ''Acacia pinnata'' &lt;small&gt;(L.) Willd.&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia pennata]]'' &lt;small&gt;(L.) Maslin&lt;/small&gt; -- roidambo
* ''Acacia sakalava'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia sakalava]]'' &lt;small&gt;(Drake) Boatwr.&lt;/small&gt; --  roimena, roipitaka, roipitiky
* ''Acacia spinosa'' &lt;small&gt;E.Mey.&lt;/small&gt; → [[Dichrostachys cinerea|''Dichrostachys cinerea'' var. ''africana'']] &lt;small&gt;Brenan &amp; Brummitt&lt;/small&gt; --  lenza

* ''Acacia suaresensis'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. → ''[[Albizia polyphylla]]'' E.Fourn. -- antonosy, halamborona, halomborona
* ''Acacia viguieri'' &lt;small&gt;Villiers &amp; Du Puy&lt;/small&gt; → ''[[Vachellia viguieri]]'' &lt;small&gt;(Villiers &amp; Du Puy) Boatwr.&lt;/small&gt; --  roimaimbo, rovontsy

== Jereo koa ==

* ''[[Acacia lato sensu]]'' ''- [[Acaciella]] - [[Albizia]] - [[Dichrostachys]] - [[Homadaula]] - [[Iolaus]] - [[Mariosousa]] - [[Mimosa]] - [[Neurostrota]] - [[Parkia]] - [[Pyrisitia]] - [[Robinia]] - [[Senegalia]] - [[Vachellia]]''

* [[Mimôzà]] - [[Akasià]]
* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Acacia|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Acacia'']]</text>
      <sha1>ptahe3yyvcsn7bdlz2m7j2dz6wjl5tu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145428</id>
      <parentid>1145427</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:20:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Karazana misy eto Madagasikara */</comment>
      <origin>1145428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11256" sha1="fjdxcen0fsc9f47pc3nw48e622kucff" xml:space="preserve">[[Sary:Acacia fimbriata 02.jpg|vignette|389x389px|''Acacia fimbriata'']]
Ny '''''Acacia''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'' (zana-pianakaviana ''[[Mimosoideae]]''), ao amin' ny filaharana [[Fabales]]. Hazo sy hazobotry izy ireo. Amin' ny fiteny andavanandro, ny karazana ao amin' io antoko io dia antsoina, arakaraka ny tranga, hoe [[Akasià|''akasià'']], ''[[kasia]]'', ''[[mimôzà]]'', sns.

== Fanasokajiana ==
Noheverina fa misy karazana 1&amp;nbsp;352 eo ho eo ny antoko ''Acacia'' hatramin' ny 1986. Tamin' io taona io, i Leslie Pedley dia nanolotra soso-kevitra hizara azy io ho antoko telo: ''Acacia'' sensu stricto (karazana 161), ''[[Senegalia]]'' (karazana 231) ary ''Racosperma'' (karazana 960). Tamin' ny 2003, i Pedley dia namoaka lahatsoratra misy karazana vaovao 834 ao amin' ny antoko ''Racosperma'', ny ankamaroany dia tao amin' ny antoko ''Acacia'' taloha. Ireo karazana rehetra ireo afa-tsy ny 10  dia teratany any [[Aostralazia]], izay ahitana an' ity antoko ity ho ny lehibe indrindra.

Tany am-piandohan' ny taompolo 2000 dia hita fa tsy mônôfiletika ilay atoko ary mila apetraka amin' ny antoko samihafa ny tarika maro tsy mifanaraka. Ny tarika iray ahitana karazana 900 mahery, izay avy any Wallacea, Aostralia, Ginea Vaovao, ary Indônezia indrindraindrindra dia tsy mifandray akaiky amin' ny vondron-tarika ao Afrika izay kely kokoa nefa misy ny karazana filamatra. Midika izany fa ny tarika any Aostralazia, izay betsaka karazana indrindra, dia tokony hovana anarana.

Tamin' ny 2003, i Anthony Orchard sy i Bruce Maslin dia nandroso tolo-kevitra momba ny fitazonana ny anarana hoe ''Acacia'', miaraka amin' ny karazana filamatra hafa, mba hahatonga ny vondrona aostralaziana hijanona ao amin' ny antoko ''Acacia''. Taorian' ny fanapahan-kevitra nampiady hevitra izay nifidiana ny karazana filamatra vaovao ho an' ny antoko ''Acacia'' tamin' ny 2005, ny karazana ''Acacia'' sensu lato aostraliana dia mitazona ny anarana hoe ''Acacia'' hatramin' izay. Tamin' ny ''International Botanical Congress'' 2011 natao tany Melbourne, Aostralia, dia nohamafisina ny fanapahan-kevitra hampiasa ny anarana hoe ''Acacia'', ho an' ny karazana hita any Aostralia sy any Ginea Vaovao ary [[Azia Atsimo-Atsinanana]], fa tsy ilay ''Racosperma'' natolotra ho an' ity antoko ity.

Misy karazana ''Acacia'' 1085 neken' ny ''[[Plants of the World Online]]'' tamin' ny Desambra 2024, ahitana ny karazana teratany any Aostralia, any Ginea Vaovao, any Azia Atsimo-Atsinanana, any [[Hawaii]] ary ao amin' ny nosy [[Maskareina (tamba-nosy)|Maskarena]], ary nampidirina tany amin'ny firenena hafa.

Ny karazana sasany, izay tafiditra tao amin' ny ''Acacia'' teo aloha ary teratany atỳ amin' ny faritry ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]] sy any Azia trôpikaly ary any Amerika trôpikaly dia voasokajy ho o amin' ny antoko:

* ''[[Vachellia]]'': karazana 157 (manerana ny faritra trôpikaly)
* ''[[Senegalia]]'':  karazana 220 (manerana ny faritra trôpikaly)
* ''[[Parasenegalia]]'':  karazana 11 ([[Amerika Atsimo]])
* ''[[Pseudosenegalia]]'':  karazana 2 ([[Bôlivia]])
* ''[[Acaciella]]'' :  karazana 15 ([[Amerika]])
* ''[[Mariosousa]]'':  karazana 14 (Amerika)

== Karazana ==
Raha ta hahafantatra ny lisistra feno dia jereo ny [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Acacia|''Lisitry ny karazana ao amin' ny'' Acacia]]). Inty misy lisitry ny karazana sasany nomen' ny ''[[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]]'' &lt;small&gt;(18&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Marsa 2026)&lt;/small&gt;:

* ''Acacia abyssinica'' Hochst. ex Benth.
* ''Acacia acinacea'' Lindl.
* ''Acacia aciphylla'' Benth.
* ''Acacia aculeatissima'' J.F. Macbr.
* ''Acacia acuminata'' Benth.
* ''Acacia adunca'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia alata'' R. Br.
* ''Acacia ampliceps'' Maslin
* ''Acacia aneura'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia angustissima'' (Mill.) Kuntze
* ''Acacia arenaria'' Schinz
* ''Acacia auriculiformis'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia baileyana'' F. Muell.
* ''Acacia beckleri'' Tindale
* ''Acacia binervata'' DC.
* ''Acacia boormanii'' Maiden
* ''Acacia brachybotrya'' Benth.
* ''Acacia buxifolia'' A. Cunn.
* ''Acacia caesiella'' Maiden &amp; Blakely
* ''Acacia calamifolia'' Sweet ex Lindl.
* ''Acacia cambagei'' R.T. Baker
* ''Acacia cardiophylla'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia catechu'' (L. f.) Willd.
* ''Acacia chinchillensis'' Tindale
* ''Acacia cibaria'' F. Muell.
* ''Acacia cognata'' Domin
* ''Acacia colletioides'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia confusa'' Merr.
* ''Acacia conspersa'' F. Muell.
* ''Acacia continua'' Benth.
* ''Acacia craspedocarpa'' F. Muell.
* ''Acacia cultriformis'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia cupularis'' Domin
* ''Acacia cyclops'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia davyi'' N.E. Br.
* ''Acacia dealbata'' Link
* ''Acacia decora'' Rchb.
* ''Acacia decurrens'' Willd.
* ''Acacia dietrichiana'' F. Muell.
* ''Acacia difformis'' R.T. Baker
* ''Acacia doratoxylon'' A. Cunn.
* ''Acacia drummondii'' Lindl.
* ''Acacia dunnii'' Turrill
* ''Acacia elata'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia erubescens'' Welw. ex Oliv.
* ''Acacia estrophiolata'' F. Muell.
* ''Acacia extensa'' Lindl.
* ''Acacia fimbriata'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia floribunda'' (Vent.) Willd.
* ''Acacia galpinii'' Burtt Davy
* ''Acacia genistifolia'' Link
* ''Acacia gladiiformis'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia glandulicarpa'' Reader
* ''Acacia glauca'' (L.) Moench
* ''Acacia goetzei'' Harms
* ''Acacia gracilifolia'' Maiden &amp; Blakely
* ''Acacia hakeoides'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia hebeclada'' DC.
* ''Acacia hemiteles'' Benth.
* ''Acacia holosericea'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia horrida'' (L.) Willd.
* ''Acacia howittii'' F. Muell.
* ''Acacia imbricata'' F. Muell.
* ''Acacia implexa'' Benth.
* ''Acacia irrorata'' Sieber ex Spreng.
* ''Acacia iteaphylla'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia ixiophylla'' Benth.
* ''Acacia jibberdingensis'' Maiden &amp; Blakely
* ''Acacia jonesii'' F. Muell. &amp; Maiden
* ''Acacia karroo'' Hayne
* ''Acacia koa'' A. Gray
* ''Acacia koaia'' Hillebr.
* ''Acacia lanuginophylla'' R.S. Cowan &amp; Maslin
* ''Acacia lasiocalyx'' C.R.P. Andrews
* ''Acacia latifolia'' Benth.
* ''Acacia leiophylla'' Benth.
* ''Acacia ligulata'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia lineata'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia longifolia'' (Andrews) Willd.
* ''Acacia longissima'' H.L. Wendl.
* ''Acacia maidenii'' F. Muell.
* ''Acacia mangium'' Willd.
* ''Acacia mearnsii'' De Wild.
* ''Acacia melanoxylon'' R. Br.
* ''Acacia mellifera'' (Vahl) Benth.
* ''Acacia merrallii'' F. Muell.
* ''Acacia microbotrya'' Benth.
* ''Acacia microcarpa'' F. Muell.
* ''Acacia mucronata'' Willd. ex H.L. Wendl.
* ''Acacia multispicata'' Benth.
* ''Acacia myrtifolia'' (Sm.) Willd.
* ''Acacia neriifolia'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia nigrescens'' Oliv.
* ''Acacia notabilis'' F. Muell.
* ''Acacia omalophylla'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia oswaldii'' F. Muell.
* ''Acacia oxycedrus'' Sieber ex DC.
* ''Acacia pachyceras'' Sw.
* ''Acacia papyrocarpa'' Benth.
* ''Acacia paradoxa'' DC.
* ''Acacia parramattensis'' Tindale
* ''Acacia parvipinnula'' Tindale
* ''Acacia pendula'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia penninervis'' Sieber ex DC.
* ''Acacia pentagona'' (Schumach. &amp; Thonn.) Hook. f.
* ''Acacia podalyriifolia'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia polyacantha'' Willd.
* ''Acacia pravissima'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia prominens'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia pruinosa'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia pulchella'' R. Br.
* ''Acacia pycnantha'' Benth.
* ''Acacia pyrifolia'' DC.
* ''Acacia quornensis'' J.M. Black
* ''Acacia ramulosa'' W. Fitzg.
* ''Acacia redolens'' Maslin
* ''Acacia rehmanniana'' Schinz
* ''Acacia retinodes'' Schltdl.
* ''Acacia richii'' A. Gray
* ''Acacia rigens'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia rivalis'' J.M. Black
* ''Acacia robusta'' Burch.
* ''Acacia rossei'' F. Muell.
* ''Acacia rubida'' A. Cunn.
* ''Acacia rupicola'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia saliciformis'' Tindale
* ''Acacia salicina'' Lindl.
* ''Acacia saligna'' (Labill.) H.L. Wendl.
* ''Acacia schweinfurthii'' Brenan &amp; Exell
* ''Acacia sclerosperma'' F. Muell.
* ''Acacia senegal'' (L.) Willd.
* ''Acacia sieberiana'' DC.
* ''Acacia silvestris'' Tindale
* ''Acacia spectabilis'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia stenophylla'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia stowardii'' Maiden
* ''Acacia stricta'' (Andrews) Willd.
* ''Acacia suaveolens'' (Sm.) Willd.
* ''Acacia sublanata'' Benth.
* ''Acacia subulata'' Bonpl.
* ''Acacia swazica'' Burtt Davy
* ''Acacia terminalis'' (Salisb.) J.F. Macbr.
* ''Acacia tetragonophylla'' F. Muell.
* ''Acacia trineura'' F. Muell.
* ''Acacia ulicifolia'' (Salisb.) Court
* ''Acacia uncinata'' Lindl.
* ''Acacia undulifolia'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia urophylla'' Benth. ex Lindl.
* ''Acacia verniciflua'' A. Cunn.
* ''Acacia verticillata'' (L'Hér.) Willd.
* ''Acacia victoriae'' Benth.
* ''Acacia viscidula'' Benth.
* ''Acacia wattsiana'' F. Muell. ex Benth.

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Ny karazana ''Acacia'' hita eto [[Madagasikara]] dia nampidirina avy any ivelany avokoa:

* ''[[Acacia auriculiformis]]'' &lt;small&gt;A.Cunn. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''[[Acacia dealbata]]'' &lt;small&gt;Link&lt;/small&gt; -- akasia, halamborona, mimozà
* ''[[Acacia decurrens]]'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt; -- akasia, halamborona, mimozà
* ''[[Acacia heterophylla]]'' &lt;small&gt;(Lam.) Willd.&lt;/small&gt; (''Acacia xiphoclada'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;)
* ''[[Acacia mangium]]'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt;
* ''[[Acacia mearnsii]]'' &lt;small&gt;De Wild.&lt;/small&gt;

Niova anarana avokoa ny karazana ''Acacia'' taloha rehetra izay tsy fahita afa-tsy fahita na teratany eto Madagasikara. Ohatra:

* ''Acacia farnesiana'' &lt;small&gt;(L.) Willd.&lt;/small&gt; → ''[[Vachellia farnesiana]]'' &lt;small&gt;(L.) Wight &amp; Arn.&lt;/small&gt; -- tsorofotra
* ''Acacia menabeensis'' &lt;small&gt;Villiers &amp; Du Puy&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia menabeensis]]'' &lt;small&gt;(Villiers &amp; Du Puy) Boatwr.&lt;/small&gt; -- remoro, tsiremby
* ''Acacia morondavensis'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia rovumae]]'' &lt;small&gt;(Oliv.) Kyal. &amp; Boatwr.&lt;/small&gt; -- mogoga, ribontsy, robantsy, robontsy, roibokida, roibontsika, roibontsy 
* ''Acacia pervillei'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia pervillei]]'' &lt;small&gt;(Benth.) Boatwr.&lt;/small&gt; --  roimena, tsiremby
* ''Acacia pinnata'' &lt;small&gt;(L.) Willd.&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia pennata]]'' &lt;small&gt;(L.) Maslin&lt;/small&gt; -- roidambo
* ''Acacia sakalava'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia sakalava]]'' &lt;small&gt;(Drake) Boatwr.&lt;/small&gt; --  roimena, roipitaka, roipitiky
* ''Acacia spinosa'' &lt;small&gt;E.Mey.&lt;/small&gt; → [[Dichrostachys cinerea|''Dichrostachys cinerea'' var. ''africana'']] &lt;small&gt;Brenan &amp; Brummitt&lt;/small&gt; --  lenza

* ''Acacia suaresensis'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. → ''[[Albizia polyphylla]]'' E.Fourn. -- antonosy, halamborona, halomborona
* ''Acacia viguieri'' &lt;small&gt;Villiers &amp; Du Puy&lt;/small&gt; → ''[[Vachellia viguieri]]'' &lt;small&gt;(Villiers &amp; Du Puy) Boatwr.&lt;/small&gt; --  roimaimbo, rovontsy

== Jereo koa ==

* ''[[Acacia lato sensu]]'' ''- [[Acaciella]] - [[Albizia]] - [[Dichrostachys]] - [[Homadaula]] - [[Iolaus]] - [[Mariosousa]] - [[Mimosa]] - [[Neurostrota]] - [[Parkia]] - [[Pyrisitia]] - [[Robinia]] - [[Senegalia]] - [[Vachellia]]''

* [[Mimôzà]] - [[Akasià]]
* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Acacia|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Acacia'']]</text>
      <sha1>fjdxcen0fsc9f47pc3nw48e622kucff</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145429</id>
      <parentid>1145428</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Karazana misy eto Madagasikara */</comment>
      <origin>1145429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11366" sha1="ptlf73tj2tu048co0d4dwmxh34izk98" xml:space="preserve">[[Sary:Acacia fimbriata 02.jpg|vignette|389x389px|''Acacia fimbriata'']]
Ny '''''Acacia''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'' (zana-pianakaviana ''[[Mimosoideae]]''), ao amin' ny filaharana [[Fabales]]. Hazo sy hazobotry izy ireo. Amin' ny fiteny andavanandro, ny karazana ao amin' io antoko io dia antsoina, arakaraka ny tranga, hoe [[Akasià|''akasià'']], ''[[kasia]]'', ''[[mimôzà]]'', sns.

== Fanasokajiana ==
Noheverina fa misy karazana 1&amp;nbsp;352 eo ho eo ny antoko ''Acacia'' hatramin' ny 1986. Tamin' io taona io, i Leslie Pedley dia nanolotra soso-kevitra hizara azy io ho antoko telo: ''Acacia'' sensu stricto (karazana 161), ''[[Senegalia]]'' (karazana 231) ary ''Racosperma'' (karazana 960). Tamin' ny 2003, i Pedley dia namoaka lahatsoratra misy karazana vaovao 834 ao amin' ny antoko ''Racosperma'', ny ankamaroany dia tao amin' ny antoko ''Acacia'' taloha. Ireo karazana rehetra ireo afa-tsy ny 10  dia teratany any [[Aostralazia]], izay ahitana an' ity antoko ity ho ny lehibe indrindra.

Tany am-piandohan' ny taompolo 2000 dia hita fa tsy mônôfiletika ilay atoko ary mila apetraka amin' ny antoko samihafa ny tarika maro tsy mifanaraka. Ny tarika iray ahitana karazana 900 mahery, izay avy any Wallacea, Aostralia, Ginea Vaovao, ary Indônezia indrindraindrindra dia tsy mifandray akaiky amin' ny vondron-tarika ao Afrika izay kely kokoa nefa misy ny karazana filamatra. Midika izany fa ny tarika any Aostralazia, izay betsaka karazana indrindra, dia tokony hovana anarana.

Tamin' ny 2003, i Anthony Orchard sy i Bruce Maslin dia nandroso tolo-kevitra momba ny fitazonana ny anarana hoe ''Acacia'', miaraka amin' ny karazana filamatra hafa, mba hahatonga ny vondrona aostralaziana hijanona ao amin' ny antoko ''Acacia''. Taorian' ny fanapahan-kevitra nampiady hevitra izay nifidiana ny karazana filamatra vaovao ho an' ny antoko ''Acacia'' tamin' ny 2005, ny karazana ''Acacia'' sensu lato aostraliana dia mitazona ny anarana hoe ''Acacia'' hatramin' izay. Tamin' ny ''International Botanical Congress'' 2011 natao tany Melbourne, Aostralia, dia nohamafisina ny fanapahan-kevitra hampiasa ny anarana hoe ''Acacia'', ho an' ny karazana hita any Aostralia sy any Ginea Vaovao ary [[Azia Atsimo-Atsinanana]], fa tsy ilay ''Racosperma'' natolotra ho an' ity antoko ity.

Misy karazana ''Acacia'' 1085 neken' ny ''[[Plants of the World Online]]'' tamin' ny Desambra 2024, ahitana ny karazana teratany any Aostralia, any Ginea Vaovao, any Azia Atsimo-Atsinanana, any [[Hawaii]] ary ao amin' ny nosy [[Maskareina (tamba-nosy)|Maskarena]], ary nampidirina tany amin'ny firenena hafa.

Ny karazana sasany, izay tafiditra tao amin' ny ''Acacia'' teo aloha ary teratany atỳ amin' ny faritry ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]] sy any Azia trôpikaly ary any Amerika trôpikaly dia voasokajy ho o amin' ny antoko:

* ''[[Vachellia]]'': karazana 157 (manerana ny faritra trôpikaly)
* ''[[Senegalia]]'':  karazana 220 (manerana ny faritra trôpikaly)
* ''[[Parasenegalia]]'':  karazana 11 ([[Amerika Atsimo]])
* ''[[Pseudosenegalia]]'':  karazana 2 ([[Bôlivia]])
* ''[[Acaciella]]'' :  karazana 15 ([[Amerika]])
* ''[[Mariosousa]]'':  karazana 14 (Amerika)

== Karazana ==
Raha ta hahafantatra ny lisistra feno dia jereo ny [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Acacia|''Lisitry ny karazana ao amin' ny'' Acacia]]). Inty misy lisitry ny karazana sasany nomen' ny ''[[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]]'' &lt;small&gt;(18&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Marsa 2026)&lt;/small&gt;:

* ''Acacia abyssinica'' Hochst. ex Benth.
* ''Acacia acinacea'' Lindl.
* ''Acacia aciphylla'' Benth.
* ''Acacia aculeatissima'' J.F. Macbr.
* ''Acacia acuminata'' Benth.
* ''Acacia adunca'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia alata'' R. Br.
* ''Acacia ampliceps'' Maslin
* ''Acacia aneura'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia angustissima'' (Mill.) Kuntze
* ''Acacia arenaria'' Schinz
* ''Acacia auriculiformis'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia baileyana'' F. Muell.
* ''Acacia beckleri'' Tindale
* ''Acacia binervata'' DC.
* ''Acacia boormanii'' Maiden
* ''Acacia brachybotrya'' Benth.
* ''Acacia buxifolia'' A. Cunn.
* ''Acacia caesiella'' Maiden &amp; Blakely
* ''Acacia calamifolia'' Sweet ex Lindl.
* ''Acacia cambagei'' R.T. Baker
* ''Acacia cardiophylla'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia catechu'' (L. f.) Willd.
* ''Acacia chinchillensis'' Tindale
* ''Acacia cibaria'' F. Muell.
* ''Acacia cognata'' Domin
* ''Acacia colletioides'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia confusa'' Merr.
* ''Acacia conspersa'' F. Muell.
* ''Acacia continua'' Benth.
* ''Acacia craspedocarpa'' F. Muell.
* ''Acacia cultriformis'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia cupularis'' Domin
* ''Acacia cyclops'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia davyi'' N.E. Br.
* ''Acacia dealbata'' Link
* ''Acacia decora'' Rchb.
* ''Acacia decurrens'' Willd.
* ''Acacia dietrichiana'' F. Muell.
* ''Acacia difformis'' R.T. Baker
* ''Acacia doratoxylon'' A. Cunn.
* ''Acacia drummondii'' Lindl.
* ''Acacia dunnii'' Turrill
* ''Acacia elata'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia erubescens'' Welw. ex Oliv.
* ''Acacia estrophiolata'' F. Muell.
* ''Acacia extensa'' Lindl.
* ''Acacia fimbriata'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia floribunda'' (Vent.) Willd.
* ''Acacia galpinii'' Burtt Davy
* ''Acacia genistifolia'' Link
* ''Acacia gladiiformis'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia glandulicarpa'' Reader
* ''Acacia glauca'' (L.) Moench
* ''Acacia goetzei'' Harms
* ''Acacia gracilifolia'' Maiden &amp; Blakely
* ''Acacia hakeoides'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia hebeclada'' DC.
* ''Acacia hemiteles'' Benth.
* ''Acacia holosericea'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia horrida'' (L.) Willd.
* ''Acacia howittii'' F. Muell.
* ''Acacia imbricata'' F. Muell.
* ''Acacia implexa'' Benth.
* ''Acacia irrorata'' Sieber ex Spreng.
* ''Acacia iteaphylla'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia ixiophylla'' Benth.
* ''Acacia jibberdingensis'' Maiden &amp; Blakely
* ''Acacia jonesii'' F. Muell. &amp; Maiden
* ''Acacia karroo'' Hayne
* ''Acacia koa'' A. Gray
* ''Acacia koaia'' Hillebr.
* ''Acacia lanuginophylla'' R.S. Cowan &amp; Maslin
* ''Acacia lasiocalyx'' C.R.P. Andrews
* ''Acacia latifolia'' Benth.
* ''Acacia leiophylla'' Benth.
* ''Acacia ligulata'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia lineata'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia longifolia'' (Andrews) Willd.
* ''Acacia longissima'' H.L. Wendl.
* ''Acacia maidenii'' F. Muell.
* ''Acacia mangium'' Willd.
* ''Acacia mearnsii'' De Wild.
* ''Acacia melanoxylon'' R. Br.
* ''Acacia mellifera'' (Vahl) Benth.
* ''Acacia merrallii'' F. Muell.
* ''Acacia microbotrya'' Benth.
* ''Acacia microcarpa'' F. Muell.
* ''Acacia mucronata'' Willd. ex H.L. Wendl.
* ''Acacia multispicata'' Benth.
* ''Acacia myrtifolia'' (Sm.) Willd.
* ''Acacia neriifolia'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia nigrescens'' Oliv.
* ''Acacia notabilis'' F. Muell.
* ''Acacia omalophylla'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia oswaldii'' F. Muell.
* ''Acacia oxycedrus'' Sieber ex DC.
* ''Acacia pachyceras'' Sw.
* ''Acacia papyrocarpa'' Benth.
* ''Acacia paradoxa'' DC.
* ''Acacia parramattensis'' Tindale
* ''Acacia parvipinnula'' Tindale
* ''Acacia pendula'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia penninervis'' Sieber ex DC.
* ''Acacia pentagona'' (Schumach. &amp; Thonn.) Hook. f.
* ''Acacia podalyriifolia'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia polyacantha'' Willd.
* ''Acacia pravissima'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia prominens'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia pruinosa'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia pulchella'' R. Br.
* ''Acacia pycnantha'' Benth.
* ''Acacia pyrifolia'' DC.
* ''Acacia quornensis'' J.M. Black
* ''Acacia ramulosa'' W. Fitzg.
* ''Acacia redolens'' Maslin
* ''Acacia rehmanniana'' Schinz
* ''Acacia retinodes'' Schltdl.
* ''Acacia richii'' A. Gray
* ''Acacia rigens'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia rivalis'' J.M. Black
* ''Acacia robusta'' Burch.
* ''Acacia rossei'' F. Muell.
* ''Acacia rubida'' A. Cunn.
* ''Acacia rupicola'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia saliciformis'' Tindale
* ''Acacia salicina'' Lindl.
* ''Acacia saligna'' (Labill.) H.L. Wendl.
* ''Acacia schweinfurthii'' Brenan &amp; Exell
* ''Acacia sclerosperma'' F. Muell.
* ''Acacia senegal'' (L.) Willd.
* ''Acacia sieberiana'' DC.
* ''Acacia silvestris'' Tindale
* ''Acacia spectabilis'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia stenophylla'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia stowardii'' Maiden
* ''Acacia stricta'' (Andrews) Willd.
* ''Acacia suaveolens'' (Sm.) Willd.
* ''Acacia sublanata'' Benth.
* ''Acacia subulata'' Bonpl.
* ''Acacia swazica'' Burtt Davy
* ''Acacia terminalis'' (Salisb.) J.F. Macbr.
* ''Acacia tetragonophylla'' F. Muell.
* ''Acacia trineura'' F. Muell.
* ''Acacia ulicifolia'' (Salisb.) Court
* ''Acacia uncinata'' Lindl.
* ''Acacia undulifolia'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia urophylla'' Benth. ex Lindl.
* ''Acacia verniciflua'' A. Cunn.
* ''Acacia verticillata'' (L'Hér.) Willd.
* ''Acacia victoriae'' Benth.
* ''Acacia viscidula'' Benth.
* ''Acacia wattsiana'' F. Muell. ex Benth.

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Ny karazana ''Acacia'' rehetra hita eto [[Madagasikara]] dia nampidirina avy any ivelany:

* ''[[Acacia auriculiformis]]'' &lt;small&gt;A.Cunn. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''[[Acacia dealbata]]'' &lt;small&gt;Link&lt;/small&gt; -- akasia, halamborona, mimozà
* ''[[Acacia decurrens]]'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt; -- akasia, halamborona, mimozà
* ''[[Acacia heterophylla]]'' &lt;small&gt;(Lam.) Willd.&lt;/small&gt; (''Acacia xiphoclada'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;)
* ''[[Acacia mangium]]'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt;
* ''[[Acacia mearnsii]]'' &lt;small&gt;De Wild.&lt;/small&gt;

Niova anarana avokoa ny karazana ''Acacia'' taloha rehetra izay tsy fahita afa-tsy fahita eto Madagasikara na na teratany eto ka lasa anisan' ny antoko ''[[Albizia]],'' ''[[Dichrostachys]], [[Senegalia]]'' ary ''[[Vachellia]]''. Ohatra:

* ''Acacia farnesiana'' &lt;small&gt;(L.) Willd.&lt;/small&gt; → ''[[Vachellia farnesiana]]'' &lt;small&gt;(L.) Wight &amp; Arn.&lt;/small&gt; -- tsorofotra
* ''Acacia menabeensis'' &lt;small&gt;Villiers &amp; Du Puy&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia menabeensis]]'' &lt;small&gt;(Villiers &amp; Du Puy) Boatwr.&lt;/small&gt; -- remoro, tsiremby
* ''Acacia morondavensis'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia rovumae]]'' &lt;small&gt;(Oliv.) Kyal. &amp; Boatwr.&lt;/small&gt; -- mogoga, ribontsy, robantsy, robontsy, roibokida, roibontsika, roibontsy 
* ''Acacia pervillei'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia pervillei]]'' &lt;small&gt;(Benth.) Boatwr.&lt;/small&gt; --  roimena, tsiremby
* ''Acacia pinnata'' &lt;small&gt;(L.) Willd.&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia pennata]]'' &lt;small&gt;(L.) Maslin&lt;/small&gt; -- roidambo
* ''Acacia sakalava'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia sakalava]]'' &lt;small&gt;(Drake) Boatwr.&lt;/small&gt; --  roimena, roipitaka, roipitiky
* ''Acacia spinosa'' &lt;small&gt;E.Mey.&lt;/small&gt; → [[Dichrostachys cinerea|''Dichrostachys cinerea'' var. ''africana'']] &lt;small&gt;Brenan &amp; Brummitt&lt;/small&gt; --  lenza

* ''Acacia suaresensis'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. → ''[[Albizia polyphylla]]'' E.Fourn. -- antonosy, halamborona, halomborona
* ''Acacia viguieri'' &lt;small&gt;Villiers &amp; Du Puy&lt;/small&gt; → ''[[Vachellia viguieri]]'' &lt;small&gt;(Villiers &amp; Du Puy) Boatwr.&lt;/small&gt; --  roimaimbo, rovontsy

== Jereo koa ==

* ''[[Acacia lato sensu]]'' ''- [[Acaciella]] - [[Albizia]] - [[Dichrostachys]] - [[Homadaula]] - [[Iolaus]] - [[Mariosousa]] - [[Mimosa]] - [[Neurostrota]] - [[Parkia]] - [[Pyrisitia]] - [[Robinia]] - [[Senegalia]] - [[Vachellia]]''

* [[Mimôzà]] - [[Akasià]]
* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Acacia|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Acacia'']]</text>
      <sha1>ptlf73tj2tu048co0d4dwmxh34izk98</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145442</id>
      <parentid>1145429</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:23:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Namafa soratra tsy ilaina</comment>
      <origin>1145442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11303" sha1="nkkzkex5kdq4v00ctfrp4vdp1czizy8" xml:space="preserve">[[Sary:Acacia fimbriata 02.jpg|vignette|389x389px|''Acacia fimbriata'']]
Ny '''''Acacia''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'' (zana-pianakaviana ''[[Mimosoideae]]''), ao amin' ny filaharana [[Fabales]]. Hazo sy hazobotry izy ireo. Amin' ny fiteny andavanandro, ny karazana ao amin' io antoko io dia antsoina, arakaraka ny tranga, hoe [[Akasià|''akasià'']], ''[[kasia]]'', ''[[mimôzà]]'', sns.

== Fanasokajiana ==
Noheverina fa misy karazana 1&amp;nbsp;352 eo ho eo ny antoko ''Acacia'' hatramin' ny 1986. Tamin' io taona io, i Leslie Pedley dia nanolotra soso-kevitra hizara azy io ho antoko telo: ''Acacia'' sensu stricto (karazana 161), ''[[Senegalia]]'' (karazana 231) ary ''Racosperma'' (karazana 960). Tamin' ny 2003, i Pedley dia namoaka lahatsoratra misy karazana vaovao 834 ao amin' ny antoko ''Racosperma'', ny ankamaroany dia tao amin' ny antoko ''Acacia'' taloha. Ireo karazana rehetra ireo afa-tsy ny 10  dia teratany any [[Aostralazia]], izay ahitana an' ity antoko ity ho ny lehibe indrindra.

Tany am-piandohan' ny taompolo 2000 dia hita fa tsy mônôfiletika ilay atoko ary mila apetraka amin' ny antoko samihafa ny tarika maro tsy mifanaraka. Ny tarika iray ahitana karazana 900 mahery, izay avy any Wallacea, Aostralia, Ginea Vaovao, ary Indônezia indrindraindrindra dia tsy mifandray akaiky amin' ny vondron-tarika ao Afrika izay kely kokoa nefa misy ny karazana filamatra. Midika izany fa ny tarika any Aostralazia, izay betsaka karazana indrindra, dia tokony hovana anarana.

Tamin' ny 2003, i Anthony Orchard sy i Bruce Maslin dia nandroso tolo-kevitra momba ny fitazonana ny anarana hoe ''Acacia'', miaraka amin' ny karazana filamatra hafa, mba hahatonga ny vondrona aostralaziana hijanona ao amin' ny antoko ''Acacia''. Taorian' ny fanapahan-kevitra nampiady hevitra izay nifidiana ny karazana filamatra vaovao ho an' ny antoko ''Acacia'' tamin' ny 2005, ny karazana ''Acacia'' sensu lato aostraliana dia mitazona ny anarana hoe ''Acacia'' hatramin' izay. Tamin' ny ''International Botanical Congress'' 2011 natao tany Melbourne, Aostralia, dia nohamafisina ny fanapahan-kevitra hampiasa ny anarana hoe ''Acacia'', ho an' ny karazana hita any Aostralia sy any Ginea Vaovao ary [[Azia Atsimo-Atsinanana]], fa tsy ilay ''Racosperma'' natolotra ho an' ity antoko ity.

Misy karazana ''Acacia'' 1085 neken' ny ''[[Plants of the World Online]]'' tamin' ny Desambra 2024, ahitana ny karazana teratany any Aostralia, any Ginea Vaovao, any Azia Atsimo-Atsinanana, any [[Hawaii]] ary ao amin' ny nosy [[Maskareina (tamba-nosy)|Maskarena]], ary nampidirina tany amin'ny firenena hafa.

Ny karazana sasany, izay tafiditra tao amin' ny ''Acacia'' teo aloha ary teratany atỳ amin' ny faritry ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]] sy any Azia trôpikaly ary any Amerika trôpikaly dia voasokajy ho o amin' ny antoko:

* ''[[Vachellia]]'': karazana 157 (manerana ny faritra trôpikaly)
* ''[[Senegalia]]'':  karazana 220 (manerana ny faritra trôpikaly)
* ''[[Parasenegalia]]'':  karazana 11 ([[Amerika Atsimo]])
* ''[[Pseudosenegalia]]'':  karazana 2 ([[Bôlivia]])
* ''[[Acaciella]]'' :  karazana 15 ([[Amerika]])
* ''[[Mariosousa]]'':  karazana 14 (Amerika)

== Karazana ==
Raha ta hahafantatra ny lisistra feno dia jereo ny [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Acacia|''Lisitry ny karazana ao amin' ny'' Acacia]]). Inty misy lisitry ny karazana sasany nomen' ny ''[[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]]'' &lt;small&gt;(18&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Marsa 2026)&lt;/small&gt;:

* ''Acacia abyssinica'' Hochst. ex Benth.
* ''Acacia acinacea'' Lindl.
* ''Acacia aciphylla'' Benth.
* ''Acacia aculeatissima'' J.F. Macbr.
* ''Acacia acuminata'' Benth.
* ''Acacia adunca'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia alata'' R. Br.
* ''Acacia ampliceps'' Maslin
* ''Acacia aneura'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia angustissima'' (Mill.) Kuntze
* ''Acacia arenaria'' Schinz
* ''Acacia auriculiformis'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia baileyana'' F. Muell.
* ''Acacia beckleri'' Tindale
* ''Acacia binervata'' DC.
* ''Acacia boormanii'' Maiden
* ''Acacia brachybotrya'' Benth.
* ''Acacia buxifolia'' A. Cunn.
* ''Acacia caesiella'' Maiden &amp; Blakely
* ''Acacia calamifolia'' Sweet ex Lindl.
* ''Acacia cambagei'' R.T. Baker
* ''Acacia cardiophylla'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia catechu'' (L. f.) Willd.
* ''Acacia chinchillensis'' Tindale
* ''Acacia cibaria'' F. Muell.
* ''Acacia cognata'' Domin
* ''Acacia colletioides'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia confusa'' Merr.
* ''Acacia conspersa'' F. Muell.
* ''Acacia continua'' Benth.
* ''Acacia craspedocarpa'' F. Muell.
* ''Acacia cultriformis'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia cupularis'' Domin
* ''Acacia cyclops'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia davyi'' N.E. Br.
* ''Acacia dealbata'' Link
* ''Acacia decora'' Rchb.
* ''Acacia decurrens'' Willd.
* ''Acacia dietrichiana'' F. Muell.
* ''Acacia difformis'' R.T. Baker
* ''Acacia doratoxylon'' A. Cunn.
* ''Acacia drummondii'' Lindl.
* ''Acacia dunnii'' Turrill
* ''Acacia elata'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia erubescens'' Welw. ex Oliv.
* ''Acacia estrophiolata'' F. Muell.
* ''Acacia extensa'' Lindl.
* ''Acacia fimbriata'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia floribunda'' (Vent.) Willd.
* ''Acacia galpinii'' Burtt Davy
* ''Acacia genistifolia'' Link
* ''Acacia gladiiformis'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia glandulicarpa'' Reader
* ''Acacia glauca'' (L.) Moench
* ''Acacia goetzei'' Harms
* ''Acacia gracilifolia'' Maiden &amp; Blakely
* ''Acacia hakeoides'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia hebeclada'' DC.
* ''Acacia hemiteles'' Benth.
* ''Acacia holosericea'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia horrida'' (L.) Willd.
* ''Acacia howittii'' F. Muell.
* ''Acacia imbricata'' F. Muell.
* ''Acacia implexa'' Benth.
* ''Acacia irrorata'' Sieber ex Spreng.
* ''Acacia iteaphylla'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia ixiophylla'' Benth.
* ''Acacia jibberdingensis'' Maiden &amp; Blakely
* ''Acacia jonesii'' F. Muell. &amp; Maiden
* ''Acacia karroo'' Hayne
* ''Acacia koa'' A. Gray
* ''Acacia koaia'' Hillebr.
* ''Acacia lanuginophylla'' R.S. Cowan &amp; Maslin
* ''Acacia lasiocalyx'' C.R.P. Andrews
* ''Acacia latifolia'' Benth.
* ''Acacia leiophylla'' Benth.
* ''Acacia ligulata'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia lineata'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia longifolia'' (Andrews) Willd.
* ''Acacia longissima'' H.L. Wendl.
* ''Acacia maidenii'' F. Muell.
* ''Acacia mangium'' Willd.
* ''Acacia mearnsii'' De Wild.
* ''Acacia melanoxylon'' R. Br.
* ''Acacia mellifera'' (Vahl) Benth.
* ''Acacia merrallii'' F. Muell.
* ''Acacia microbotrya'' Benth.
* ''Acacia microcarpa'' F. Muell.
* ''Acacia mucronata'' Willd. ex H.L. Wendl.
* ''Acacia multispicata'' Benth.
* ''Acacia myrtifolia'' (Sm.) Willd.
* ''Acacia neriifolia'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia nigrescens'' Oliv.
* ''Acacia notabilis'' F. Muell.
* ''Acacia omalophylla'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia oswaldii'' F. Muell.
* ''Acacia oxycedrus'' Sieber ex DC.
* ''Acacia pachyceras'' Sw.
* ''Acacia papyrocarpa'' Benth.
* ''Acacia paradoxa'' DC.
* ''Acacia parramattensis'' Tindale
* ''Acacia parvipinnula'' Tindale
* ''Acacia pendula'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia penninervis'' Sieber ex DC.
* ''Acacia pentagona'' (Schumach. &amp; Thonn.) Hook. f.
* ''Acacia podalyriifolia'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia polyacantha'' Willd.
* ''Acacia pravissima'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia prominens'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia pruinosa'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia pulchella'' R. Br.
* ''Acacia pycnantha'' Benth.
* ''Acacia pyrifolia'' DC.
* ''Acacia quornensis'' J.M. Black
* ''Acacia ramulosa'' W. Fitzg.
* ''Acacia redolens'' Maslin
* ''Acacia rehmanniana'' Schinz
* ''Acacia retinodes'' Schltdl.
* ''Acacia richii'' A. Gray
* ''Acacia rigens'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia rivalis'' J.M. Black
* ''Acacia robusta'' Burch.
* ''Acacia rossei'' F. Muell.
* ''Acacia rubida'' A. Cunn.
* ''Acacia rupicola'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia saliciformis'' Tindale
* ''Acacia salicina'' Lindl.
* ''Acacia saligna'' (Labill.) H.L. Wendl.
* ''Acacia schweinfurthii'' Brenan &amp; Exell
* ''Acacia sclerosperma'' F. Muell.
* ''Acacia senegal'' (L.) Willd.
* ''Acacia sieberiana'' DC.
* ''Acacia silvestris'' Tindale
* ''Acacia spectabilis'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia stenophylla'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia stowardii'' Maiden
* ''Acacia stricta'' (Andrews) Willd.
* ''Acacia suaveolens'' (Sm.) Willd.
* ''Acacia sublanata'' Benth.
* ''Acacia subulata'' Bonpl.
* ''Acacia swazica'' Burtt Davy
* ''Acacia terminalis'' (Salisb.) J.F. Macbr.
* ''Acacia tetragonophylla'' F. Muell.
* ''Acacia trineura'' F. Muell.
* ''Acacia ulicifolia'' (Salisb.) Court
* ''Acacia uncinata'' Lindl.
* ''Acacia undulifolia'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia urophylla'' Benth. ex Lindl.
* ''Acacia verniciflua'' A. Cunn.
* ''Acacia verticillata'' (L'Hér.) Willd.
* ''Acacia victoriae'' Benth.
* ''Acacia viscidula'' Benth.
* ''Acacia wattsiana'' F. Muell. ex Benth.

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Ny karazana ''Acacia'' rehetra hita eto [[Madagasikara]] dia nampidirina avy any ivelany:

* ''[[Acacia auriculiformis]]'' &lt;small&gt;A.Cunn. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''[[Acacia dealbata]]'' &lt;small&gt;Link&lt;/small&gt; -- akasia, halamborona, mimozà
* ''[[Acacia decurrens]]'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt; -- akasia, halamborona, mimozà
* ''[[Acacia heterophylla]]'' &lt;small&gt;(Lam.) Willd.&lt;/small&gt; (''Acacia xiphoclada'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;)
* ''[[Acacia mangium]]'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt;
* ''[[Acacia mearnsii]]'' &lt;small&gt;De Wild.&lt;/small&gt;

Niova anarana avokoa ny karazana ''Acacia'' taloha rehetra izay tsy fahita afa-tsy fahita eto Madagasikara na na teratany eto ka lasa anisan' ny antoko ''[[Albizia]],'' ''[[Dichrostachys]], [[Senegalia]]'' ary ''[[Vachellia]]''. Ohatra:

* ''Acacia farnesiana'' &lt;small&gt;(L.) Willd.&lt;/small&gt; → ''[[Vachellia farnesiana]]'' &lt;small&gt;(L.) Wight &amp; Arn.&lt;/small&gt; -- tsorofotra
* ''Acacia menabeensis'' &lt;small&gt;Villiers &amp; Du Puy&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia menabeensis]]'' &lt;small&gt;(Villiers &amp; Du Puy) Boatwr.&lt;/small&gt; -- remoro, tsiremby
* ''Acacia morondavensis'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia rovumae]]'' &lt;small&gt;(Oliv.) Kyal. &amp; Boatwr.&lt;/small&gt; -- mogoga, ribontsy, robantsy, robontsy, roibokida, roibontsika, roibontsy 
* ''Acacia pervillei'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia pervillei]]'' &lt;small&gt;(Benth.) Boatwr.&lt;/small&gt; --  roimena, tsiremby
* ''Acacia pinnata'' &lt;small&gt;(L.) Willd.&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia pennata]]'' &lt;small&gt;(L.) Maslin&lt;/small&gt; -- roidambo
* ''Acacia sakalava'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia sakalava]]'' &lt;small&gt;(Drake) Boatwr.&lt;/small&gt; --  roimena, roipitaka, roipitiky
* ''Acacia spinosa'' &lt;small&gt;E.Mey.&lt;/small&gt; → [[Dichrostachys cinerea|''Dichrostachys cinerea'' var. ''africana'']] &lt;small&gt;Brenan &amp; Brummitt&lt;/small&gt; --  lenza

* ''Acacia suaresensis'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. → ''[[Albizia polyphylla]]'' E.Fourn. -- antonosy, halamborona, halomborona
* ''Acacia viguieri'' &lt;small&gt;Villiers &amp; Du Puy&lt;/small&gt; → ''[[Vachellia viguieri]]'' &lt;small&gt;(Villiers &amp; Du Puy) Boatwr.&lt;/small&gt; --  roimaimbo, rovontsy

== Jereo koa ==

* ''[[Acacia lato sensu]]'' ''- [[Acaciella]] - [[Albizia]] - [[Dichrostachys]] - [[Mariosousa]] - [[Mimosa]] - [[Parkia]] - [[Robinia]] - [[Senegalia]] - [[Vachellia]]''

* [[Mimôzà]] - [[Akasià]]
* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Acacia|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Acacia'']]</text>
      <sha1>nkkzkex5kdq4v00ctfrp4vdp1czizy8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145443</id>
      <parentid>1145442</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:24:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */ Namafa soratra tsy ilaina</comment>
      <origin>1145443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11275" sha1="1wnrxkj99ewn2bsvl49zbj8mp9qo70o" xml:space="preserve">[[Sary:Acacia fimbriata 02.jpg|vignette|389x389px|''Acacia fimbriata'']]
Ny '''''Acacia''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'' (zana-pianakaviana ''[[Mimosoideae]]''), ao amin' ny filaharana [[Fabales]]. Hazo sy hazobotry izy ireo. Amin' ny fiteny andavanandro, ny karazana ao amin' io antoko io dia antsoina, arakaraka ny tranga, hoe [[Akasià|''akasià'']], ''[[kasia]]'', ''[[mimôzà]]'', sns.

== Fanasokajiana ==
Noheverina fa misy karazana 1&amp;nbsp;352 eo ho eo ny antoko ''Acacia'' hatramin' ny 1986. Tamin' io taona io, i Leslie Pedley dia nanolotra soso-kevitra hizara azy io ho antoko telo: ''Acacia'' sensu stricto (karazana 161), ''[[Senegalia]]'' (karazana 231) ary ''Racosperma'' (karazana 960). Tamin' ny 2003, i Pedley dia namoaka lahatsoratra misy karazana vaovao 834 ao amin' ny antoko ''Racosperma'', ny ankamaroany dia tao amin' ny antoko ''Acacia'' taloha. Ireo karazana rehetra ireo afa-tsy ny 10  dia teratany any [[Aostralazia]], izay ahitana an' ity antoko ity ho ny lehibe indrindra.

Tany am-piandohan' ny taompolo 2000 dia hita fa tsy mônôfiletika ilay atoko ary mila apetraka amin' ny antoko samihafa ny tarika maro tsy mifanaraka. Ny tarika iray ahitana karazana 900 mahery, izay avy any Wallacea, Aostralia, Ginea Vaovao, ary Indônezia indrindraindrindra dia tsy mifandray akaiky amin' ny vondron-tarika ao Afrika izay kely kokoa nefa misy ny karazana filamatra. Midika izany fa ny tarika any Aostralazia, izay betsaka karazana indrindra, dia tokony hovana anarana.

Tamin' ny 2003, i Anthony Orchard sy i Bruce Maslin dia nandroso tolo-kevitra momba ny fitazonana ny anarana hoe ''Acacia'', miaraka amin' ny karazana filamatra hafa, mba hahatonga ny vondrona aostralaziana hijanona ao amin' ny antoko ''Acacia''. Taorian' ny fanapahan-kevitra nampiady hevitra izay nifidiana ny karazana filamatra vaovao ho an' ny antoko ''Acacia'' tamin' ny 2005, ny karazana ''Acacia'' sensu lato aostraliana dia mitazona ny anarana hoe ''Acacia'' hatramin' izay. Tamin' ny ''International Botanical Congress'' 2011 natao tany Melbourne, Aostralia, dia nohamafisina ny fanapahan-kevitra hampiasa ny anarana hoe ''Acacia'', ho an' ny karazana hita any Aostralia sy any Ginea Vaovao ary [[Azia Atsimo-Atsinanana]], fa tsy ilay ''Racosperma'' natolotra ho an' ity antoko ity.

Misy karazana ''Acacia'' 1085 neken' ny ''[[Plants of the World Online]]'' tamin' ny Desambra 2024, ahitana ny karazana teratany any Aostralia, any Ginea Vaovao, any Azia Atsimo-Atsinanana, any [[Hawaii]] ary ao amin' ny nosy [[Maskareina (tamba-nosy)|Maskarena]], ary nampidirina tany amin'ny firenena hafa.

Ny karazana sasany, izay tafiditra tao amin' ny ''Acacia'' teo aloha ary teratany atỳ amin' ny faritry ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]] sy any Azia trôpikaly ary any Amerika trôpikaly dia voasokajy ho o amin' ny antoko:

* ''[[Vachellia]]'': karazana 157 (manerana ny faritra trôpikaly)
* ''[[Senegalia]]'':  karazana 220 (manerana ny faritra trôpikaly)
* ''[[Parasenegalia]]'':  karazana 11 ([[Amerika Atsimo]])
* ''[[Pseudosenegalia]]'':  karazana 2 ([[Bôlivia]])
* ''[[Acaciella]]'' :  karazana 15 ([[Amerika]])
* ''[[Mariosousa]]'':  karazana 14 (Amerika)

== Karazana ==
Raha ta hahafantatra ny lisistra feno dia jereo ny [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Acacia|''Lisitry ny karazana ao amin' ny'' Acacia]]). Inty misy lisitry ny karazana sasany nomen' ny ''[[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]]'' &lt;small&gt;(18&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Marsa 2026)&lt;/small&gt;:

* ''Acacia abyssinica'' Hochst. ex Benth.
* ''Acacia acinacea'' Lindl.
* ''Acacia aciphylla'' Benth.
* ''Acacia aculeatissima'' J.F. Macbr.
* ''Acacia acuminata'' Benth.
* ''Acacia adunca'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia alata'' R. Br.
* ''Acacia ampliceps'' Maslin
* ''Acacia aneura'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia angustissima'' (Mill.) Kuntze
* ''Acacia arenaria'' Schinz
* ''Acacia auriculiformis'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia baileyana'' F. Muell.
* ''Acacia beckleri'' Tindale
* ''Acacia binervata'' DC.
* ''Acacia boormanii'' Maiden
* ''Acacia brachybotrya'' Benth.
* ''Acacia buxifolia'' A. Cunn.
* ''Acacia caesiella'' Maiden &amp; Blakely
* ''Acacia calamifolia'' Sweet ex Lindl.
* ''Acacia cambagei'' R.T. Baker
* ''Acacia cardiophylla'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia catechu'' (L. f.) Willd.
* ''Acacia chinchillensis'' Tindale
* ''Acacia cibaria'' F. Muell.
* ''Acacia cognata'' Domin
* ''Acacia colletioides'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia confusa'' Merr.
* ''Acacia conspersa'' F. Muell.
* ''Acacia continua'' Benth.
* ''Acacia craspedocarpa'' F. Muell.
* ''Acacia cultriformis'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia cupularis'' Domin
* ''Acacia cyclops'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia davyi'' N.E. Br.
* ''Acacia dealbata'' Link
* ''Acacia decora'' Rchb.
* ''Acacia decurrens'' Willd.
* ''Acacia dietrichiana'' F. Muell.
* ''Acacia difformis'' R.T. Baker
* ''Acacia doratoxylon'' A. Cunn.
* ''Acacia drummondii'' Lindl.
* ''Acacia dunnii'' Turrill
* ''Acacia elata'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia erubescens'' Welw. ex Oliv.
* ''Acacia estrophiolata'' F. Muell.
* ''Acacia extensa'' Lindl.
* ''Acacia fimbriata'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia floribunda'' (Vent.) Willd.
* ''Acacia galpinii'' Burtt Davy
* ''Acacia genistifolia'' Link
* ''Acacia gladiiformis'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia glandulicarpa'' Reader
* ''Acacia glauca'' (L.) Moench
* ''Acacia goetzei'' Harms
* ''Acacia gracilifolia'' Maiden &amp; Blakely
* ''Acacia hakeoides'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia hebeclada'' DC.
* ''Acacia hemiteles'' Benth.
* ''Acacia holosericea'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia horrida'' (L.) Willd.
* ''Acacia howittii'' F. Muell.
* ''Acacia imbricata'' F. Muell.
* ''Acacia implexa'' Benth.
* ''Acacia irrorata'' Sieber ex Spreng.
* ''Acacia iteaphylla'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia ixiophylla'' Benth.
* ''Acacia jibberdingensis'' Maiden &amp; Blakely
* ''Acacia jonesii'' F. Muell. &amp; Maiden
* ''Acacia karroo'' Hayne
* ''Acacia koa'' A. Gray
* ''Acacia koaia'' Hillebr.
* ''Acacia lanuginophylla'' R.S. Cowan &amp; Maslin
* ''Acacia lasiocalyx'' C.R.P. Andrews
* ''Acacia latifolia'' Benth.
* ''Acacia leiophylla'' Benth.
* ''Acacia ligulata'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia lineata'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia longifolia'' (Andrews) Willd.
* ''Acacia longissima'' H.L. Wendl.
* ''Acacia maidenii'' F. Muell.
* ''Acacia mangium'' Willd.
* ''Acacia mearnsii'' De Wild.
* ''Acacia melanoxylon'' R. Br.
* ''Acacia mellifera'' (Vahl) Benth.
* ''Acacia merrallii'' F. Muell.
* ''Acacia microbotrya'' Benth.
* ''Acacia microcarpa'' F. Muell.
* ''Acacia mucronata'' Willd. ex H.L. Wendl.
* ''Acacia multispicata'' Benth.
* ''Acacia myrtifolia'' (Sm.) Willd.
* ''Acacia neriifolia'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia nigrescens'' Oliv.
* ''Acacia notabilis'' F. Muell.
* ''Acacia omalophylla'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia oswaldii'' F. Muell.
* ''Acacia oxycedrus'' Sieber ex DC.
* ''Acacia pachyceras'' Sw.
* ''Acacia papyrocarpa'' Benth.
* ''Acacia paradoxa'' DC.
* ''Acacia parramattensis'' Tindale
* ''Acacia parvipinnula'' Tindale
* ''Acacia pendula'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia penninervis'' Sieber ex DC.
* ''Acacia pentagona'' (Schumach. &amp; Thonn.) Hook. f.
* ''Acacia podalyriifolia'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia polyacantha'' Willd.
* ''Acacia pravissima'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia prominens'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia pruinosa'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia pulchella'' R. Br.
* ''Acacia pycnantha'' Benth.
* ''Acacia pyrifolia'' DC.
* ''Acacia quornensis'' J.M. Black
* ''Acacia ramulosa'' W. Fitzg.
* ''Acacia redolens'' Maslin
* ''Acacia rehmanniana'' Schinz
* ''Acacia retinodes'' Schltdl.
* ''Acacia richii'' A. Gray
* ''Acacia rigens'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia rivalis'' J.M. Black
* ''Acacia robusta'' Burch.
* ''Acacia rossei'' F. Muell.
* ''Acacia rubida'' A. Cunn.
* ''Acacia rupicola'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia saliciformis'' Tindale
* ''Acacia salicina'' Lindl.
* ''Acacia saligna'' (Labill.) H.L. Wendl.
* ''Acacia schweinfurthii'' Brenan &amp; Exell
* ''Acacia sclerosperma'' F. Muell.
* ''Acacia senegal'' (L.) Willd.
* ''Acacia sieberiana'' DC.
* ''Acacia silvestris'' Tindale
* ''Acacia spectabilis'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia stenophylla'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia stowardii'' Maiden
* ''Acacia stricta'' (Andrews) Willd.
* ''Acacia suaveolens'' (Sm.) Willd.
* ''Acacia sublanata'' Benth.
* ''Acacia subulata'' Bonpl.
* ''Acacia swazica'' Burtt Davy
* ''Acacia terminalis'' (Salisb.) J.F. Macbr.
* ''Acacia tetragonophylla'' F. Muell.
* ''Acacia trineura'' F. Muell.
* ''Acacia ulicifolia'' (Salisb.) Court
* ''Acacia uncinata'' Lindl.
* ''Acacia undulifolia'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia urophylla'' Benth. ex Lindl.
* ''Acacia verniciflua'' A. Cunn.
* ''Acacia verticillata'' (L'Hér.) Willd.
* ''Acacia victoriae'' Benth.
* ''Acacia viscidula'' Benth.
* ''Acacia wattsiana'' F. Muell. ex Benth.

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Ny karazana ''Acacia'' rehetra hita eto [[Madagasikara]] dia nampidirina avy any ivelany:

* ''[[Acacia auriculiformis]]'' &lt;small&gt;A.Cunn. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''[[Acacia dealbata]]'' &lt;small&gt;Link&lt;/small&gt; -- akasia, halamborona, mimozà
* ''[[Acacia decurrens]]'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt; -- akasia, halamborona, mimozà
* ''[[Acacia heterophylla]]'' &lt;small&gt;(Lam.) Willd.&lt;/small&gt; (''Acacia xiphoclada'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;)
* ''[[Acacia mangium]]'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt;
* ''[[Acacia mearnsii]]'' &lt;small&gt;De Wild.&lt;/small&gt;

Niova anarana avokoa ny karazana ''Acacia'' taloha rehetra izay tsy fahita afa-tsy fahita eto Madagasikara na na teratany eto ka lasa anisan' ny antoko ''[[Albizia]],'' ''[[Dichrostachys]], [[Senegalia]]'' ary ''[[Vachellia]]''. Ohatra:

* ''Acacia farnesiana'' &lt;small&gt;(L.) Willd.&lt;/small&gt; → ''[[Vachellia farnesiana]]'' &lt;small&gt;(L.) Wight &amp; Arn.&lt;/small&gt; -- tsorofotra
* ''Acacia menabeensis'' &lt;small&gt;Villiers &amp; Du Puy&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia menabeensis]]'' &lt;small&gt;(Villiers &amp; Du Puy) Boatwr.&lt;/small&gt; -- remoro, tsiremby
* ''Acacia morondavensis'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia rovumae]]'' &lt;small&gt;(Oliv.) Kyal. &amp; Boatwr.&lt;/small&gt; -- mogoga, ribontsy, robantsy, robontsy, roibokida, roibontsika, roibontsy 
* ''Acacia pervillei'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia pervillei]]'' &lt;small&gt;(Benth.) Boatwr.&lt;/small&gt; --  roimena, tsiremby
* ''Acacia pinnata'' &lt;small&gt;(L.) Willd.&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia pennata]]'' &lt;small&gt;(L.) Maslin&lt;/small&gt; -- roidambo
* ''Acacia sakalava'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia sakalava]]'' &lt;small&gt;(Drake) Boatwr.&lt;/small&gt; --  roimena, roipitaka, roipitiky
* ''Acacia spinosa'' &lt;small&gt;E.Mey.&lt;/small&gt; → [[Dichrostachys cinerea|''Dichrostachys cinerea'' var. ''africana'']] &lt;small&gt;Brenan &amp; Brummitt&lt;/small&gt; --  lenza

* ''Acacia suaresensis'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. → ''[[Albizia polyphylla]]'' E.Fourn. -- antonosy, halamborona, halomborona
* ''Acacia viguieri'' &lt;small&gt;Villiers &amp; Du Puy&lt;/small&gt; → ''[[Vachellia viguieri]]'' &lt;small&gt;(Villiers &amp; Du Puy) Boatwr.&lt;/small&gt; --  roimaimbo, rovontsy

== Jereo koa ==

* ''[[Acaciella]] - [[Albizia]] - [[Dichrostachys]] - [[Mariosousa]] - [[Mimosa]] - [[Parkia]] - [[Robinia]] - [[Senegalia]] - [[Vachellia]]''

* [[Mimôzà]] - [[Akasià]]
* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Acacia|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Acacia'']]</text>
      <sha1>1wnrxkj99ewn2bsvl49zbj8mp9qo70o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145493</id>
      <parentid>1145443</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Karazana misy eto Madagasikara */</comment>
      <origin>1145493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11268" sha1="cotqak142ikdw7x8608weps0ybagz9c" xml:space="preserve">[[Sary:Acacia fimbriata 02.jpg|vignette|389x389px|''Acacia fimbriata'']]
Ny '''''Acacia''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'' (zana-pianakaviana ''[[Mimosoideae]]''), ao amin' ny filaharana [[Fabales]]. Hazo sy hazobotry izy ireo. Amin' ny fiteny andavanandro, ny karazana ao amin' io antoko io dia antsoina, arakaraka ny tranga, hoe [[Akasià|''akasià'']], ''[[kasia]]'', ''[[mimôzà]]'', sns.

== Fanasokajiana ==
Noheverina fa misy karazana 1&amp;nbsp;352 eo ho eo ny antoko ''Acacia'' hatramin' ny 1986. Tamin' io taona io, i Leslie Pedley dia nanolotra soso-kevitra hizara azy io ho antoko telo: ''Acacia'' sensu stricto (karazana 161), ''[[Senegalia]]'' (karazana 231) ary ''Racosperma'' (karazana 960). Tamin' ny 2003, i Pedley dia namoaka lahatsoratra misy karazana vaovao 834 ao amin' ny antoko ''Racosperma'', ny ankamaroany dia tao amin' ny antoko ''Acacia'' taloha. Ireo karazana rehetra ireo afa-tsy ny 10  dia teratany any [[Aostralazia]], izay ahitana an' ity antoko ity ho ny lehibe indrindra.

Tany am-piandohan' ny taompolo 2000 dia hita fa tsy mônôfiletika ilay atoko ary mila apetraka amin' ny antoko samihafa ny tarika maro tsy mifanaraka. Ny tarika iray ahitana karazana 900 mahery, izay avy any Wallacea, Aostralia, Ginea Vaovao, ary Indônezia indrindraindrindra dia tsy mifandray akaiky amin' ny vondron-tarika ao Afrika izay kely kokoa nefa misy ny karazana filamatra. Midika izany fa ny tarika any Aostralazia, izay betsaka karazana indrindra, dia tokony hovana anarana.

Tamin' ny 2003, i Anthony Orchard sy i Bruce Maslin dia nandroso tolo-kevitra momba ny fitazonana ny anarana hoe ''Acacia'', miaraka amin' ny karazana filamatra hafa, mba hahatonga ny vondrona aostralaziana hijanona ao amin' ny antoko ''Acacia''. Taorian' ny fanapahan-kevitra nampiady hevitra izay nifidiana ny karazana filamatra vaovao ho an' ny antoko ''Acacia'' tamin' ny 2005, ny karazana ''Acacia'' sensu lato aostraliana dia mitazona ny anarana hoe ''Acacia'' hatramin' izay. Tamin' ny ''International Botanical Congress'' 2011 natao tany Melbourne, Aostralia, dia nohamafisina ny fanapahan-kevitra hampiasa ny anarana hoe ''Acacia'', ho an' ny karazana hita any Aostralia sy any Ginea Vaovao ary [[Azia Atsimo-Atsinanana]], fa tsy ilay ''Racosperma'' natolotra ho an' ity antoko ity.

Misy karazana ''Acacia'' 1085 neken' ny ''[[Plants of the World Online]]'' tamin' ny Desambra 2024, ahitana ny karazana teratany any Aostralia, any Ginea Vaovao, any Azia Atsimo-Atsinanana, any [[Hawaii]] ary ao amin' ny nosy [[Maskareina (tamba-nosy)|Maskarena]], ary nampidirina tany amin'ny firenena hafa.

Ny karazana sasany, izay tafiditra tao amin' ny ''Acacia'' teo aloha ary teratany atỳ amin' ny faritry ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]] sy any Azia trôpikaly ary any Amerika trôpikaly dia voasokajy ho o amin' ny antoko:

* ''[[Vachellia]]'': karazana 157 (manerana ny faritra trôpikaly)
* ''[[Senegalia]]'':  karazana 220 (manerana ny faritra trôpikaly)
* ''[[Parasenegalia]]'':  karazana 11 ([[Amerika Atsimo]])
* ''[[Pseudosenegalia]]'':  karazana 2 ([[Bôlivia]])
* ''[[Acaciella]]'' :  karazana 15 ([[Amerika]])
* ''[[Mariosousa]]'':  karazana 14 (Amerika)

== Karazana ==
Raha ta hahafantatra ny lisistra feno dia jereo ny [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Acacia|''Lisitry ny karazana ao amin' ny'' Acacia]]). Inty misy lisitry ny karazana sasany nomen' ny ''[[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]]'' &lt;small&gt;(18&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Marsa 2026)&lt;/small&gt;:

* ''Acacia abyssinica'' Hochst. ex Benth.
* ''Acacia acinacea'' Lindl.
* ''Acacia aciphylla'' Benth.
* ''Acacia aculeatissima'' J.F. Macbr.
* ''Acacia acuminata'' Benth.
* ''Acacia adunca'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia alata'' R. Br.
* ''Acacia ampliceps'' Maslin
* ''Acacia aneura'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia angustissima'' (Mill.) Kuntze
* ''Acacia arenaria'' Schinz
* ''Acacia auriculiformis'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia baileyana'' F. Muell.
* ''Acacia beckleri'' Tindale
* ''Acacia binervata'' DC.
* ''Acacia boormanii'' Maiden
* ''Acacia brachybotrya'' Benth.
* ''Acacia buxifolia'' A. Cunn.
* ''Acacia caesiella'' Maiden &amp; Blakely
* ''Acacia calamifolia'' Sweet ex Lindl.
* ''Acacia cambagei'' R.T. Baker
* ''Acacia cardiophylla'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia catechu'' (L. f.) Willd.
* ''Acacia chinchillensis'' Tindale
* ''Acacia cibaria'' F. Muell.
* ''Acacia cognata'' Domin
* ''Acacia colletioides'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia confusa'' Merr.
* ''Acacia conspersa'' F. Muell.
* ''Acacia continua'' Benth.
* ''Acacia craspedocarpa'' F. Muell.
* ''Acacia cultriformis'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia cupularis'' Domin
* ''Acacia cyclops'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia davyi'' N.E. Br.
* ''Acacia dealbata'' Link
* ''Acacia decora'' Rchb.
* ''Acacia decurrens'' Willd.
* ''Acacia dietrichiana'' F. Muell.
* ''Acacia difformis'' R.T. Baker
* ''Acacia doratoxylon'' A. Cunn.
* ''Acacia drummondii'' Lindl.
* ''Acacia dunnii'' Turrill
* ''Acacia elata'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia erubescens'' Welw. ex Oliv.
* ''Acacia estrophiolata'' F. Muell.
* ''Acacia extensa'' Lindl.
* ''Acacia fimbriata'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia floribunda'' (Vent.) Willd.
* ''Acacia galpinii'' Burtt Davy
* ''Acacia genistifolia'' Link
* ''Acacia gladiiformis'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia glandulicarpa'' Reader
* ''Acacia glauca'' (L.) Moench
* ''Acacia goetzei'' Harms
* ''Acacia gracilifolia'' Maiden &amp; Blakely
* ''Acacia hakeoides'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia hebeclada'' DC.
* ''Acacia hemiteles'' Benth.
* ''Acacia holosericea'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia horrida'' (L.) Willd.
* ''Acacia howittii'' F. Muell.
* ''Acacia imbricata'' F. Muell.
* ''Acacia implexa'' Benth.
* ''Acacia irrorata'' Sieber ex Spreng.
* ''Acacia iteaphylla'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia ixiophylla'' Benth.
* ''Acacia jibberdingensis'' Maiden &amp; Blakely
* ''Acacia jonesii'' F. Muell. &amp; Maiden
* ''Acacia karroo'' Hayne
* ''Acacia koa'' A. Gray
* ''Acacia koaia'' Hillebr.
* ''Acacia lanuginophylla'' R.S. Cowan &amp; Maslin
* ''Acacia lasiocalyx'' C.R.P. Andrews
* ''Acacia latifolia'' Benth.
* ''Acacia leiophylla'' Benth.
* ''Acacia ligulata'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia lineata'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia longifolia'' (Andrews) Willd.
* ''Acacia longissima'' H.L. Wendl.
* ''Acacia maidenii'' F. Muell.
* ''Acacia mangium'' Willd.
* ''Acacia mearnsii'' De Wild.
* ''Acacia melanoxylon'' R. Br.
* ''Acacia mellifera'' (Vahl) Benth.
* ''Acacia merrallii'' F. Muell.
* ''Acacia microbotrya'' Benth.
* ''Acacia microcarpa'' F. Muell.
* ''Acacia mucronata'' Willd. ex H.L. Wendl.
* ''Acacia multispicata'' Benth.
* ''Acacia myrtifolia'' (Sm.) Willd.
* ''Acacia neriifolia'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia nigrescens'' Oliv.
* ''Acacia notabilis'' F. Muell.
* ''Acacia omalophylla'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia oswaldii'' F. Muell.
* ''Acacia oxycedrus'' Sieber ex DC.
* ''Acacia pachyceras'' Sw.
* ''Acacia papyrocarpa'' Benth.
* ''Acacia paradoxa'' DC.
* ''Acacia parramattensis'' Tindale
* ''Acacia parvipinnula'' Tindale
* ''Acacia pendula'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia penninervis'' Sieber ex DC.
* ''Acacia pentagona'' (Schumach. &amp; Thonn.) Hook. f.
* ''Acacia podalyriifolia'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia polyacantha'' Willd.
* ''Acacia pravissima'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia prominens'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia pruinosa'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia pulchella'' R. Br.
* ''Acacia pycnantha'' Benth.
* ''Acacia pyrifolia'' DC.
* ''Acacia quornensis'' J.M. Black
* ''Acacia ramulosa'' W. Fitzg.
* ''Acacia redolens'' Maslin
* ''Acacia rehmanniana'' Schinz
* ''Acacia retinodes'' Schltdl.
* ''Acacia richii'' A. Gray
* ''Acacia rigens'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia rivalis'' J.M. Black
* ''Acacia robusta'' Burch.
* ''Acacia rossei'' F. Muell.
* ''Acacia rubida'' A. Cunn.
* ''Acacia rupicola'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia saliciformis'' Tindale
* ''Acacia salicina'' Lindl.
* ''Acacia saligna'' (Labill.) H.L. Wendl.
* ''Acacia schweinfurthii'' Brenan &amp; Exell
* ''Acacia sclerosperma'' F. Muell.
* ''Acacia senegal'' (L.) Willd.
* ''Acacia sieberiana'' DC.
* ''Acacia silvestris'' Tindale
* ''Acacia spectabilis'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia stenophylla'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia stowardii'' Maiden
* ''Acacia stricta'' (Andrews) Willd.
* ''Acacia suaveolens'' (Sm.) Willd.
* ''Acacia sublanata'' Benth.
* ''Acacia subulata'' Bonpl.
* ''Acacia swazica'' Burtt Davy
* ''Acacia terminalis'' (Salisb.) J.F. Macbr.
* ''Acacia tetragonophylla'' F. Muell.
* ''Acacia trineura'' F. Muell.
* ''Acacia ulicifolia'' (Salisb.) Court
* ''Acacia uncinata'' Lindl.
* ''Acacia undulifolia'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia urophylla'' Benth. ex Lindl.
* ''Acacia verniciflua'' A. Cunn.
* ''Acacia verticillata'' (L'Hér.) Willd.
* ''Acacia victoriae'' Benth.
* ''Acacia viscidula'' Benth.
* ''Acacia wattsiana'' F. Muell. ex Benth.

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Ny karazana ''Acacia'' rehetra hita eto [[Madagasikara]] dia nampidirina avy any ivelany:

* ''[[Acacia auriculiformis]]'' &lt;small&gt;A.Cunn. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''[[Acacia dealbata]]'' &lt;small&gt;Link&lt;/small&gt; -- akasia, halamborona, mimozà
* ''[[Acacia decurrens]]'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt; -- akasia, halamborona, mimozà
* ''[[Acacia heterophylla]]'' &lt;small&gt;(Lam.) Willd.&lt;/small&gt; (''Acacia xiphoclada'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;)
* ''[[Acacia mangium]]'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt;
* ''[[Acacia mearnsii]]'' &lt;small&gt;De Wild.&lt;/small&gt;

Niova anarana avokoa ny karazana ''Acacia'' taloha rehetra izay tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara na na teratany eto ka lasa anisan' ny antoko ''[[Albizia]],'' ''[[Dichrostachys]], [[Senegalia]]'' ary ''[[Vachellia]]''. Ohatra:

* ''Acacia farnesiana'' &lt;small&gt;(L.) Willd.&lt;/small&gt; → ''[[Vachellia farnesiana]]'' &lt;small&gt;(L.) Wight &amp; Arn.&lt;/small&gt; -- tsorofotra
* ''Acacia menabeensis'' &lt;small&gt;Villiers &amp; Du Puy&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia menabeensis]]'' &lt;small&gt;(Villiers &amp; Du Puy) Boatwr.&lt;/small&gt; -- remoro, tsiremby
* ''Acacia morondavensis'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia rovumae]]'' &lt;small&gt;(Oliv.) Kyal. &amp; Boatwr.&lt;/small&gt; -- mogoga, ribontsy, robantsy, robontsy, roibokida, roibontsika, roibontsy 
* ''Acacia pervillei'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia pervillei]]'' &lt;small&gt;(Benth.) Boatwr.&lt;/small&gt; --  roimena, tsiremby
* ''Acacia pinnata'' &lt;small&gt;(L.) Willd.&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia pennata]]'' &lt;small&gt;(L.) Maslin&lt;/small&gt; -- roidambo
* ''Acacia sakalava'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia sakalava]]'' &lt;small&gt;(Drake) Boatwr.&lt;/small&gt; --  roimena, roipitaka, roipitiky
* ''Acacia spinosa'' &lt;small&gt;E.Mey.&lt;/small&gt; → [[Dichrostachys cinerea|''Dichrostachys cinerea'' var. ''africana'']] &lt;small&gt;Brenan &amp; Brummitt&lt;/small&gt; --  lenza

* ''Acacia suaresensis'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. → ''[[Albizia polyphylla]]'' E.Fourn. -- antonosy, halamborona, halomborona
* ''Acacia viguieri'' &lt;small&gt;Villiers &amp; Du Puy&lt;/small&gt; → ''[[Vachellia viguieri]]'' &lt;small&gt;(Villiers &amp; Du Puy) Boatwr.&lt;/small&gt; --  roimaimbo, rovontsy

== Jereo koa ==

* ''[[Acaciella]] - [[Albizia]] - [[Dichrostachys]] - [[Mariosousa]] - [[Mimosa]] - [[Parkia]] - [[Robinia]] - [[Senegalia]] - [[Vachellia]]''

* [[Mimôzà]] - [[Akasià]]
* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Acacia|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Acacia'']]</text>
      <sha1>cotqak142ikdw7x8608weps0ybagz9c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145494</id>
      <parentid>1145493</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:52:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Karazana misy eto Madagasikara */</comment>
      <origin>1145494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11265" sha1="hmlxpavzzk3i4otjfglovspg0w66k1h" xml:space="preserve">[[Sary:Acacia fimbriata 02.jpg|vignette|389x389px|''Acacia fimbriata'']]
Ny '''''Acacia''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'' (zana-pianakaviana ''[[Mimosoideae]]''), ao amin' ny filaharana [[Fabales]]. Hazo sy hazobotry izy ireo. Amin' ny fiteny andavanandro, ny karazana ao amin' io antoko io dia antsoina, arakaraka ny tranga, hoe [[Akasià|''akasià'']], ''[[kasia]]'', ''[[mimôzà]]'', sns.

== Fanasokajiana ==
Noheverina fa misy karazana 1&amp;nbsp;352 eo ho eo ny antoko ''Acacia'' hatramin' ny 1986. Tamin' io taona io, i Leslie Pedley dia nanolotra soso-kevitra hizara azy io ho antoko telo: ''Acacia'' sensu stricto (karazana 161), ''[[Senegalia]]'' (karazana 231) ary ''Racosperma'' (karazana 960). Tamin' ny 2003, i Pedley dia namoaka lahatsoratra misy karazana vaovao 834 ao amin' ny antoko ''Racosperma'', ny ankamaroany dia tao amin' ny antoko ''Acacia'' taloha. Ireo karazana rehetra ireo afa-tsy ny 10  dia teratany any [[Aostralazia]], izay ahitana an' ity antoko ity ho ny lehibe indrindra.

Tany am-piandohan' ny taompolo 2000 dia hita fa tsy mônôfiletika ilay atoko ary mila apetraka amin' ny antoko samihafa ny tarika maro tsy mifanaraka. Ny tarika iray ahitana karazana 900 mahery, izay avy any Wallacea, Aostralia, Ginea Vaovao, ary Indônezia indrindraindrindra dia tsy mifandray akaiky amin' ny vondron-tarika ao Afrika izay kely kokoa nefa misy ny karazana filamatra. Midika izany fa ny tarika any Aostralazia, izay betsaka karazana indrindra, dia tokony hovana anarana.

Tamin' ny 2003, i Anthony Orchard sy i Bruce Maslin dia nandroso tolo-kevitra momba ny fitazonana ny anarana hoe ''Acacia'', miaraka amin' ny karazana filamatra hafa, mba hahatonga ny vondrona aostralaziana hijanona ao amin' ny antoko ''Acacia''. Taorian' ny fanapahan-kevitra nampiady hevitra izay nifidiana ny karazana filamatra vaovao ho an' ny antoko ''Acacia'' tamin' ny 2005, ny karazana ''Acacia'' sensu lato aostraliana dia mitazona ny anarana hoe ''Acacia'' hatramin' izay. Tamin' ny ''International Botanical Congress'' 2011 natao tany Melbourne, Aostralia, dia nohamafisina ny fanapahan-kevitra hampiasa ny anarana hoe ''Acacia'', ho an' ny karazana hita any Aostralia sy any Ginea Vaovao ary [[Azia Atsimo-Atsinanana]], fa tsy ilay ''Racosperma'' natolotra ho an' ity antoko ity.

Misy karazana ''Acacia'' 1085 neken' ny ''[[Plants of the World Online]]'' tamin' ny Desambra 2024, ahitana ny karazana teratany any Aostralia, any Ginea Vaovao, any Azia Atsimo-Atsinanana, any [[Hawaii]] ary ao amin' ny nosy [[Maskareina (tamba-nosy)|Maskarena]], ary nampidirina tany amin'ny firenena hafa.

Ny karazana sasany, izay tafiditra tao amin' ny ''Acacia'' teo aloha ary teratany atỳ amin' ny faritry ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]] sy any Azia trôpikaly ary any Amerika trôpikaly dia voasokajy ho o amin' ny antoko:

* ''[[Vachellia]]'': karazana 157 (manerana ny faritra trôpikaly)
* ''[[Senegalia]]'':  karazana 220 (manerana ny faritra trôpikaly)
* ''[[Parasenegalia]]'':  karazana 11 ([[Amerika Atsimo]])
* ''[[Pseudosenegalia]]'':  karazana 2 ([[Bôlivia]])
* ''[[Acaciella]]'' :  karazana 15 ([[Amerika]])
* ''[[Mariosousa]]'':  karazana 14 (Amerika)

== Karazana ==
Raha ta hahafantatra ny lisistra feno dia jereo ny [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Acacia|''Lisitry ny karazana ao amin' ny'' Acacia]]). Inty misy lisitry ny karazana sasany nomen' ny ''[[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]]'' &lt;small&gt;(18&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Marsa 2026)&lt;/small&gt;:

* ''Acacia abyssinica'' Hochst. ex Benth.
* ''Acacia acinacea'' Lindl.
* ''Acacia aciphylla'' Benth.
* ''Acacia aculeatissima'' J.F. Macbr.
* ''Acacia acuminata'' Benth.
* ''Acacia adunca'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia alata'' R. Br.
* ''Acacia ampliceps'' Maslin
* ''Acacia aneura'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia angustissima'' (Mill.) Kuntze
* ''Acacia arenaria'' Schinz
* ''Acacia auriculiformis'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia baileyana'' F. Muell.
* ''Acacia beckleri'' Tindale
* ''Acacia binervata'' DC.
* ''Acacia boormanii'' Maiden
* ''Acacia brachybotrya'' Benth.
* ''Acacia buxifolia'' A. Cunn.
* ''Acacia caesiella'' Maiden &amp; Blakely
* ''Acacia calamifolia'' Sweet ex Lindl.
* ''Acacia cambagei'' R.T. Baker
* ''Acacia cardiophylla'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia catechu'' (L. f.) Willd.
* ''Acacia chinchillensis'' Tindale
* ''Acacia cibaria'' F. Muell.
* ''Acacia cognata'' Domin
* ''Acacia colletioides'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia confusa'' Merr.
* ''Acacia conspersa'' F. Muell.
* ''Acacia continua'' Benth.
* ''Acacia craspedocarpa'' F. Muell.
* ''Acacia cultriformis'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia cupularis'' Domin
* ''Acacia cyclops'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia davyi'' N.E. Br.
* ''Acacia dealbata'' Link
* ''Acacia decora'' Rchb.
* ''Acacia decurrens'' Willd.
* ''Acacia dietrichiana'' F. Muell.
* ''Acacia difformis'' R.T. Baker
* ''Acacia doratoxylon'' A. Cunn.
* ''Acacia drummondii'' Lindl.
* ''Acacia dunnii'' Turrill
* ''Acacia elata'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia erubescens'' Welw. ex Oliv.
* ''Acacia estrophiolata'' F. Muell.
* ''Acacia extensa'' Lindl.
* ''Acacia fimbriata'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia floribunda'' (Vent.) Willd.
* ''Acacia galpinii'' Burtt Davy
* ''Acacia genistifolia'' Link
* ''Acacia gladiiformis'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia glandulicarpa'' Reader
* ''Acacia glauca'' (L.) Moench
* ''Acacia goetzei'' Harms
* ''Acacia gracilifolia'' Maiden &amp; Blakely
* ''Acacia hakeoides'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia hebeclada'' DC.
* ''Acacia hemiteles'' Benth.
* ''Acacia holosericea'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia horrida'' (L.) Willd.
* ''Acacia howittii'' F. Muell.
* ''Acacia imbricata'' F. Muell.
* ''Acacia implexa'' Benth.
* ''Acacia irrorata'' Sieber ex Spreng.
* ''Acacia iteaphylla'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia ixiophylla'' Benth.
* ''Acacia jibberdingensis'' Maiden &amp; Blakely
* ''Acacia jonesii'' F. Muell. &amp; Maiden
* ''Acacia karroo'' Hayne
* ''Acacia koa'' A. Gray
* ''Acacia koaia'' Hillebr.
* ''Acacia lanuginophylla'' R.S. Cowan &amp; Maslin
* ''Acacia lasiocalyx'' C.R.P. Andrews
* ''Acacia latifolia'' Benth.
* ''Acacia leiophylla'' Benth.
* ''Acacia ligulata'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia lineata'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia longifolia'' (Andrews) Willd.
* ''Acacia longissima'' H.L. Wendl.
* ''Acacia maidenii'' F. Muell.
* ''Acacia mangium'' Willd.
* ''Acacia mearnsii'' De Wild.
* ''Acacia melanoxylon'' R. Br.
* ''Acacia mellifera'' (Vahl) Benth.
* ''Acacia merrallii'' F. Muell.
* ''Acacia microbotrya'' Benth.
* ''Acacia microcarpa'' F. Muell.
* ''Acacia mucronata'' Willd. ex H.L. Wendl.
* ''Acacia multispicata'' Benth.
* ''Acacia myrtifolia'' (Sm.) Willd.
* ''Acacia neriifolia'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia nigrescens'' Oliv.
* ''Acacia notabilis'' F. Muell.
* ''Acacia omalophylla'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia oswaldii'' F. Muell.
* ''Acacia oxycedrus'' Sieber ex DC.
* ''Acacia pachyceras'' Sw.
* ''Acacia papyrocarpa'' Benth.
* ''Acacia paradoxa'' DC.
* ''Acacia parramattensis'' Tindale
* ''Acacia parvipinnula'' Tindale
* ''Acacia pendula'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia penninervis'' Sieber ex DC.
* ''Acacia pentagona'' (Schumach. &amp; Thonn.) Hook. f.
* ''Acacia podalyriifolia'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia polyacantha'' Willd.
* ''Acacia pravissima'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia prominens'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia pruinosa'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia pulchella'' R. Br.
* ''Acacia pycnantha'' Benth.
* ''Acacia pyrifolia'' DC.
* ''Acacia quornensis'' J.M. Black
* ''Acacia ramulosa'' W. Fitzg.
* ''Acacia redolens'' Maslin
* ''Acacia rehmanniana'' Schinz
* ''Acacia retinodes'' Schltdl.
* ''Acacia richii'' A. Gray
* ''Acacia rigens'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia rivalis'' J.M. Black
* ''Acacia robusta'' Burch.
* ''Acacia rossei'' F. Muell.
* ''Acacia rubida'' A. Cunn.
* ''Acacia rupicola'' F. Muell. ex Benth.
* ''Acacia saliciformis'' Tindale
* ''Acacia salicina'' Lindl.
* ''Acacia saligna'' (Labill.) H.L. Wendl.
* ''Acacia schweinfurthii'' Brenan &amp; Exell
* ''Acacia sclerosperma'' F. Muell.
* ''Acacia senegal'' (L.) Willd.
* ''Acacia sieberiana'' DC.
* ''Acacia silvestris'' Tindale
* ''Acacia spectabilis'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia stenophylla'' A. Cunn. ex Benth.
* ''Acacia stowardii'' Maiden
* ''Acacia stricta'' (Andrews) Willd.
* ''Acacia suaveolens'' (Sm.) Willd.
* ''Acacia sublanata'' Benth.
* ''Acacia subulata'' Bonpl.
* ''Acacia swazica'' Burtt Davy
* ''Acacia terminalis'' (Salisb.) J.F. Macbr.
* ''Acacia tetragonophylla'' F. Muell.
* ''Acacia trineura'' F. Muell.
* ''Acacia ulicifolia'' (Salisb.) Court
* ''Acacia uncinata'' Lindl.
* ''Acacia undulifolia'' A. Cunn. ex G. Don
* ''Acacia urophylla'' Benth. ex Lindl.
* ''Acacia verniciflua'' A. Cunn.
* ''Acacia verticillata'' (L'Hér.) Willd.
* ''Acacia victoriae'' Benth.
* ''Acacia viscidula'' Benth.
* ''Acacia wattsiana'' F. Muell. ex Benth.

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Ny karazana ''Acacia'' rehetra hita eto [[Madagasikara]] dia nampidirina avy any ivelany:

* ''[[Acacia auriculiformis]]'' &lt;small&gt;A.Cunn. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''[[Acacia dealbata]]'' &lt;small&gt;Link&lt;/small&gt; -- akasia, halamborona, mimozà
* ''[[Acacia decurrens]]'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt; -- akasia, halamborona, mimozà
* ''[[Acacia heterophylla]]'' &lt;small&gt;(Lam.) Willd.&lt;/small&gt; (''Acacia xiphoclada'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;)
* ''[[Acacia mangium]]'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt;
* ''[[Acacia mearnsii]]'' &lt;small&gt;De Wild.&lt;/small&gt;

Niova anarana avokoa ny karazana ''Acacia'' taloha rehetra izay tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara na teratany eto ka lasa anisan' ny antoko ''[[Albizia]],'' ''[[Dichrostachys]], [[Senegalia]]'' ary ''[[Vachellia]]''. Ohatra:

* ''Acacia farnesiana'' &lt;small&gt;(L.) Willd.&lt;/small&gt; → ''[[Vachellia farnesiana]]'' &lt;small&gt;(L.) Wight &amp; Arn.&lt;/small&gt; -- tsorofotra
* ''Acacia menabeensis'' &lt;small&gt;Villiers &amp; Du Puy&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia menabeensis]]'' &lt;small&gt;(Villiers &amp; Du Puy) Boatwr.&lt;/small&gt; -- remoro, tsiremby
* ''Acacia morondavensis'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia rovumae]]'' &lt;small&gt;(Oliv.) Kyal. &amp; Boatwr.&lt;/small&gt; -- mogoga, ribontsy, robantsy, robontsy, roibokida, roibontsika, roibontsy 
* ''Acacia pervillei'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia pervillei]]'' &lt;small&gt;(Benth.) Boatwr.&lt;/small&gt; --  roimena, tsiremby
* ''Acacia pinnata'' &lt;small&gt;(L.) Willd.&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia pennata]]'' &lt;small&gt;(L.) Maslin&lt;/small&gt; -- roidambo
* ''Acacia sakalava'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; → ''[[Senegalia sakalava]]'' &lt;small&gt;(Drake) Boatwr.&lt;/small&gt; --  roimena, roipitaka, roipitiky
* ''Acacia spinosa'' &lt;small&gt;E.Mey.&lt;/small&gt; → [[Dichrostachys cinerea|''Dichrostachys cinerea'' var. ''africana'']] &lt;small&gt;Brenan &amp; Brummitt&lt;/small&gt; --  lenza

* ''Acacia suaresensis'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. → ''[[Albizia polyphylla]]'' E.Fourn. -- antonosy, halamborona, halomborona
* ''Acacia viguieri'' &lt;small&gt;Villiers &amp; Du Puy&lt;/small&gt; → ''[[Vachellia viguieri]]'' &lt;small&gt;(Villiers &amp; Du Puy) Boatwr.&lt;/small&gt; --  roimaimbo, rovontsy

== Jereo koa ==

* ''[[Acaciella]] - [[Albizia]] - [[Dichrostachys]] - [[Mariosousa]] - [[Mimosa]] - [[Parkia]] - [[Robinia]] - [[Senegalia]] - [[Vachellia]]''

* [[Mimôzà]] - [[Akasià]]
* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Acacia|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Acacia'']]</text>
      <sha1>hmlxpavzzk3i4otjfglovspg0w66k1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Akasià (ao amin' ny Baiboly)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291708</id>
    <revision>
      <id>1145422</id>
      <parentid>1137816</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:12:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3829" sha1="0sqsf051ous9zg66i5ygcw8ntjzbqn6" xml:space="preserve">[[Sary:Trees and shrubs. Shittim tree at Engedi. (Ancacia Seyal Del.) LOC matpc.14961.jpg|vignette|311x311px|&quot;Akasià&quot;]]
Ny '''akasià''' na '''akasia''' ao amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]] dia atao amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] hoe שִׁטָּה / ''shittah'' (na שִׁטִּים /''shittim'' raha maro). Izy io dia hazo ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Vachellia]]'' sy ''[[Faidherbia]]'' (samy voasokajy taloha tao amin' ny ''[[Acacia]]''). Hita maniry any amin' ny [[Tany efitr' i Sinay|Efitr']] [[Tany efitr' i Sinay|i Sinay]] sy ny [[Lohasahan' i Jordana|Lohasahan']] [[Lohasahan' i Jordana|i Jordana]] ireto zavamaniry manaraka ireto:
* ''[[Faidherbia albida]]'';
* ''[[Vachellia seyal]]'';
* ''[[Vachellia tortilis]]'';
* ''[[Vachellia gerrardii]].''

== Firesahana azy ao amin' ny Baiboly ==
Tamin' ny [[fivoahan' ny Zanak' i Israely avy any Egipta]], ny [[Israelita]] dia nasaina nampiasa &quot;hazo akasià&quot; mba hanamboarana ny faritra samihafa amin’ ny [[Tabernakely]] (Eksôdôsy 26) sy ny [[Fiaran' ny Fanekena]] (na [[Fiaran' ny Vavolombelona]]). Mety ho ''[[Vachellia seyal]]'' na ''[[Vachellia tortilis]]'' izany.

Maneho ny ''seneh'', na ''senna'', tao amin' ny [[roimemy]] mirehitra, ny akasià maniry hoazy (''[[Vachellia nilotica]]''), izay atao amin' ny anarana hoe ''sunt''. Misy ny endrika hafa kelin' ity hazo ity, izay atao amin' ny anarana hoe ''seyal'', dia ny ''shittah'' fahiny, na, araka ny mahazatra kokoa raha milaza maro, ny ''shittim'', izay nanamboarana ny [[Tabernakely]].

Ahitana firesahana momba ny &quot;hazo akasia&quot; ny ao amin' ny [[Bokin' ny Eksôdôsy|''Eksôdôsy'']] (ohatra: toko 25, 26, 27, 37).&lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;Ary manaova latabatra &lt;u&gt;hazo akasia&lt;/u&gt;: roa hakiho ny [[lavany]], ary iray [[hakiho]] ny [[sakany]], ary iray hakiho sy sasany ny [[haavony]] ([[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 25:23, ''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'').&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;Ary ahantòny amin’ ny andry &lt;u&gt;hazo akasia&lt;/u&gt; efatra izay voapateka takela-[[Volamena|bolamena]] izy; ho volamena koa ny fihantonany; ary eo amin’ ny faladia [[volafotsy]] efatra no hiorenany. Ary ny efitra lamba dia ataovy eo ambanin’ ny farango; ary ampidiro ao anatin’ ny efitra lamba ny [[Fiaran' ny Fanekena|fiaran' ny Vavolombelona]] (Eksôdôsy 26:32, ''Ny Baiboly'')&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;Ary manaova andry &lt;u&gt;hazo akasia&lt;/u&gt; dimy ho amin’ ny varavarana lamba, ka peta­ho takela-bolamena; ary ho volamena koa ny fihantonany; ary mandrendreha faladia [[varahina]] dimy hiorenany. (Eksôdôsy 26:37, ''Ny Baiboly'')&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;Ary manaova ny alitara amin’ ny &lt;u&gt;hazo akasia&lt;/u&gt;: dimy hakiho avy ny lafiny efatra, dia ho efa-joro tsy mivadi-mandry izy; ary telo hakiho ny hahavony. (Eksôdôsy 27:1, ''Ny Baiboly'')&lt;/small&gt;&lt;/blockquote&gt;Ahitana firesahana momba ny &quot;hazo akasia&quot; ny ao amin' ny [[Bokin' i  Isaia|''Bokin' i  Isaia'']] (ohatra toko 41).&lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;19&lt;/sup&gt; Hampaniry hazo [[Sederan' i Libàna|sedera]] sy &lt;u&gt;akasia&lt;/u&gt; sy [[Myrtus communis|rotra]] ary [[Ôliva (zavamaniry)|oliva]] any an-efitra Aho ary [[Cupressus sempervirens|kypreso]] sy [[Pinus|pina]] sy [[Bokso (ao amin' ny Baiboly)|bokso]] eny an-tani-hay, &lt;sup&gt;20&lt;/sup&gt; Mba ho hitany sy ho fantany sy hoheveriny ary ho azony an-tsaina fa ny tànan' i [[Jehovah]] no nanao izany, ary ny Iray Masin' ny Isiraely no nahary izany. (Isaia 41:19-20, ''Ny Baiboly'')&lt;/small&gt; &lt;/blockquote&gt;

== Jereo koa ==

* ''[[Acacia]]''
* [[Akasià]]
* ''[[Mimosa]]''
* [[Mimôzà]]
* [[Lisitry ny zavamaniry ao amin' ny Baiboly]]
* [[Aviavy ao amin' ny Baiboly]]
* [[Sederan' i Libàna|Sedera]]
* [[Myrtus communis|Rotra]]
* [[Ôliva (zavamaniry)|Ôliva]]
* [[Cupressus sempervirens|Kipreso]]
* [[Buxus sempervirens|Bokso]] na [[Buxus sempervirens|boisy]]
* [[Pinus|Pina]]
* [[Platanus orientalis|Platana]]</text>
      <sha1>0sqsf051ous9zg66i5ygcw8ntjzbqn6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145424</id>
      <parentid>1145422</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:12:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3830" sha1="ecbzkqg0uc6flo3li2nq40i6jgnoljz" xml:space="preserve">[[Sary:Trees and shrubs. Shittim tree at Engedi. (Ancacia Seyal Del.) LOC matpc.14961.jpg|vignette|311x311px|&quot;Akasià&quot;]]
Ny '''akasià''' na '''akasia''' ao amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]] dia atao amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] hoe שִׁטָּה / ''shittah'' (na שִׁטִּים / ''shittim'' raha maro). Izy io dia hazo ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Vachellia]]'' sy ''[[Faidherbia]]'' (samy voasokajy taloha tao amin' ny ''[[Acacia]]''). Hita maniry any amin' ny [[Tany efitr' i Sinay|Efitr']] [[Tany efitr' i Sinay|i Sinay]] sy ny [[Lohasahan' i Jordana|Lohasahan']] [[Lohasahan' i Jordana|i Jordana]] ireto zavamaniry manaraka ireto:
* ''[[Faidherbia albida]]'';
* ''[[Vachellia seyal]]'';
* ''[[Vachellia tortilis]]'';
* ''[[Vachellia gerrardii]].''

== Firesahana azy ao amin' ny Baiboly ==
Tamin' ny [[fivoahan' ny Zanak' i Israely avy any Egipta]], ny [[Israelita]] dia nasaina nampiasa &quot;hazo akasià&quot; mba hanamboarana ny faritra samihafa amin’ ny [[Tabernakely]] (Eksôdôsy 26) sy ny [[Fiaran' ny Fanekena]] (na [[Fiaran' ny Vavolombelona]]). Mety ho ''[[Vachellia seyal]]'' na ''[[Vachellia tortilis]]'' izany.

Maneho ny ''seneh'', na ''senna'', tao amin' ny [[roimemy]] mirehitra, ny akasià maniry hoazy (''[[Vachellia nilotica]]''), izay atao amin' ny anarana hoe ''sunt''. Misy ny endrika hafa kelin' ity hazo ity, izay atao amin' ny anarana hoe ''seyal'', dia ny ''shittah'' fahiny, na, araka ny mahazatra kokoa raha milaza maro, ny ''shittim'', izay nanamboarana ny [[Tabernakely]].

Ahitana firesahana momba ny &quot;hazo akasia&quot; ny ao amin' ny [[Bokin' ny Eksôdôsy|''Eksôdôsy'']] (ohatra: toko 25, 26, 27, 37).&lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;Ary manaova latabatra &lt;u&gt;hazo akasia&lt;/u&gt;: roa hakiho ny [[lavany]], ary iray [[hakiho]] ny [[sakany]], ary iray hakiho sy sasany ny [[haavony]] ([[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 25:23, ''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'').&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;Ary ahantòny amin’ ny andry &lt;u&gt;hazo akasia&lt;/u&gt; efatra izay voapateka takela-[[Volamena|bolamena]] izy; ho volamena koa ny fihantonany; ary eo amin’ ny faladia [[volafotsy]] efatra no hiorenany. Ary ny efitra lamba dia ataovy eo ambanin’ ny farango; ary ampidiro ao anatin’ ny efitra lamba ny [[Fiaran' ny Fanekena|fiaran' ny Vavolombelona]] (Eksôdôsy 26:32, ''Ny Baiboly'')&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;Ary manaova andry &lt;u&gt;hazo akasia&lt;/u&gt; dimy ho amin’ ny varavarana lamba, ka peta­ho takela-bolamena; ary ho volamena koa ny fihantonany; ary mandrendreha faladia [[varahina]] dimy hiorenany. (Eksôdôsy 26:37, ''Ny Baiboly'')&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;Ary manaova ny alitara amin’ ny &lt;u&gt;hazo akasia&lt;/u&gt;: dimy hakiho avy ny lafiny efatra, dia ho efa-joro tsy mivadi-mandry izy; ary telo hakiho ny hahavony. (Eksôdôsy 27:1, ''Ny Baiboly'')&lt;/small&gt;&lt;/blockquote&gt;Ahitana firesahana momba ny &quot;hazo akasia&quot; ny ao amin' ny [[Bokin' i  Isaia|''Bokin' i  Isaia'']] (ohatra toko 41).&lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;19&lt;/sup&gt; Hampaniry hazo [[Sederan' i Libàna|sedera]] sy &lt;u&gt;akasia&lt;/u&gt; sy [[Myrtus communis|rotra]] ary [[Ôliva (zavamaniry)|oliva]] any an-efitra Aho ary [[Cupressus sempervirens|kypreso]] sy [[Pinus|pina]] sy [[Bokso (ao amin' ny Baiboly)|bokso]] eny an-tani-hay, &lt;sup&gt;20&lt;/sup&gt; Mba ho hitany sy ho fantany sy hoheveriny ary ho azony an-tsaina fa ny tànan' i [[Jehovah]] no nanao izany, ary ny Iray Masin' ny Isiraely no nahary izany. (Isaia 41:19-20, ''Ny Baiboly'')&lt;/small&gt; &lt;/blockquote&gt;

== Jereo koa ==

* ''[[Acacia]]''
* [[Akasià]]
* ''[[Mimosa]]''
* [[Mimôzà]]
* [[Lisitry ny zavamaniry ao amin' ny Baiboly]]
* [[Aviavy ao amin' ny Baiboly]]
* [[Sederan' i Libàna|Sedera]]
* [[Myrtus communis|Rotra]]
* [[Ôliva (zavamaniry)|Ôliva]]
* [[Cupressus sempervirens|Kipreso]]
* [[Buxus sempervirens|Bokso]] na [[Buxus sempervirens|boisy]]
* [[Pinus|Pina]]
* [[Platanus orientalis|Platana]]</text>
      <sha1>ecbzkqg0uc6flo3li2nq40i6jgnoljz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145426</id>
      <parentid>1145424</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3830" sha1="kh6n3yuujviga4er7ihx0iyzmcxdg1c" xml:space="preserve">[[Sary:Trees and shrubs. Shittim tree at Engedi. (Ancacia Seyal Del.) LOC matpc.14961.jpg|vignette|370x370px|&quot;Akasià&quot;]]
Ny '''akasià''' na '''akasia''' ao amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]] dia atao amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] hoe שִׁטָּה / ''shittah'' (na שִׁטִּים / ''shittim'' raha maro). Izy io dia hazo ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Vachellia]]'' sy ''[[Faidherbia]]'' (samy voasokajy taloha tao amin' ny ''[[Acacia]]''). Hita maniry any amin' ny [[Tany efitr' i Sinay|Efitr']] [[Tany efitr' i Sinay|i Sinay]] sy ny [[Lohasahan' i Jordana|Lohasahan']] [[Lohasahan' i Jordana|i Jordana]] ireto zavamaniry manaraka ireto:
* ''[[Faidherbia albida]]'';
* ''[[Vachellia seyal]]'';
* ''[[Vachellia tortilis]]'';
* ''[[Vachellia gerrardii]].''

== Firesahana azy ao amin' ny Baiboly ==
Tamin' ny [[fivoahan' ny Zanak' i Israely avy any Egipta]], ny [[Israelita]] dia nasaina nampiasa &quot;hazo akasià&quot; mba hanamboarana ny faritra samihafa amin’ ny [[Tabernakely]] (Eksôdôsy 26) sy ny [[Fiaran' ny Fanekena]] (na [[Fiaran' ny Vavolombelona]]). Mety ho ''[[Vachellia seyal]]'' na ''[[Vachellia tortilis]]'' izany.

Maneho ny ''seneh'', na ''senna'', tao amin' ny [[roimemy]] mirehitra, ny akasià maniry hoazy (''[[Vachellia nilotica]]''), izay atao amin' ny anarana hoe ''sunt''. Misy ny endrika hafa kelin' ity hazo ity, izay atao amin' ny anarana hoe ''seyal'', dia ny ''shittah'' fahiny, na, araka ny mahazatra kokoa raha milaza maro, ny ''shittim'', izay nanamboarana ny [[Tabernakely]].

Ahitana firesahana momba ny &quot;hazo akasia&quot; ny ao amin' ny [[Bokin' ny Eksôdôsy|''Eksôdôsy'']] (ohatra: toko 25, 26, 27, 37).&lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;Ary manaova latabatra &lt;u&gt;hazo akasia&lt;/u&gt;: roa hakiho ny [[lavany]], ary iray [[hakiho]] ny [[sakany]], ary iray hakiho sy sasany ny [[haavony]] ([[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdôsy]] 25:23, ''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'').&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;Ary ahantòny amin’ ny andry &lt;u&gt;hazo akasia&lt;/u&gt; efatra izay voapateka takela-[[Volamena|bolamena]] izy; ho volamena koa ny fihantonany; ary eo amin’ ny faladia [[volafotsy]] efatra no hiorenany. Ary ny efitra lamba dia ataovy eo ambanin’ ny farango; ary ampidiro ao anatin’ ny efitra lamba ny [[Fiaran' ny Fanekena|fiaran' ny Vavolombelona]] (Eksôdôsy 26:32, ''Ny Baiboly'')&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;Ary manaova andry &lt;u&gt;hazo akasia&lt;/u&gt; dimy ho amin’ ny varavarana lamba, ka peta­ho takela-bolamena; ary ho volamena koa ny fihantonany; ary mandrendreha faladia [[varahina]] dimy hiorenany. (Eksôdôsy 26:37, ''Ny Baiboly'')&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;Ary manaova ny alitara amin’ ny &lt;u&gt;hazo akasia&lt;/u&gt;: dimy hakiho avy ny lafiny efatra, dia ho efa-joro tsy mivadi-mandry izy; ary telo hakiho ny hahavony. (Eksôdôsy 27:1, ''Ny Baiboly'')&lt;/small&gt;&lt;/blockquote&gt;Ahitana firesahana momba ny &quot;hazo akasia&quot; ny ao amin' ny [[Bokin' i  Isaia|''Bokin' i  Isaia'']] (ohatra toko 41).&lt;blockquote&gt;&lt;small&gt;&lt;sup&gt;19&lt;/sup&gt; Hampaniry hazo [[Sederan' i Libàna|sedera]] sy &lt;u&gt;akasia&lt;/u&gt; sy [[Myrtus communis|rotra]] ary [[Ôliva (zavamaniry)|oliva]] any an-efitra Aho ary [[Cupressus sempervirens|kypreso]] sy [[Pinus|pina]] sy [[Bokso (ao amin' ny Baiboly)|bokso]] eny an-tani-hay, &lt;sup&gt;20&lt;/sup&gt; Mba ho hitany sy ho fantany sy hoheveriny ary ho azony an-tsaina fa ny tànan' i [[Jehovah]] no nanao izany, ary ny Iray Masin' ny Isiraely no nahary izany. (Isaia 41:19-20, ''Ny Baiboly'')&lt;/small&gt; &lt;/blockquote&gt;

== Jereo koa ==

* ''[[Acacia]]''
* [[Akasià]]
* ''[[Mimosa]]''
* [[Mimôzà]]
* [[Lisitry ny zavamaniry ao amin' ny Baiboly]]
* [[Aviavy ao amin' ny Baiboly]]
* [[Sederan' i Libàna|Sedera]]
* [[Myrtus communis|Rotra]]
* [[Ôliva (zavamaniry)|Ôliva]]
* [[Cupressus sempervirens|Kipreso]]
* [[Buxus sempervirens|Bokso]] na [[Buxus sempervirens|boisy]]
* [[Pinus|Pina]]
* [[Platanus orientalis|Platana]]</text>
      <sha1>kh6n3yuujviga4er7ihx0iyzmcxdg1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joshua Kimmich</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291886</id>
    <revision>
      <id>1145605</id>
      <parentid>1100030</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:33:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="686" sha1="nwmet6uxeyhqtgwglsh78s8bzyvyph1" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=2019-06-11 Fußball, Männer, Länderspiel, Deutschland-Estland StP 2078 LR10 by Stepro (cropped).jpg
|anarana=Joshua Kimmich
|teraka=08 Ferbroary 1995
|maty= 
|firenena={{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Joshua Kimmich''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i {{Alemaina}} teraka ny 08 Febroary 1995 tao [[Rottweil]].

==Klioba==
*2013	RB Leipzig II	
*2013–2015	[[RB Leipzig]]
*2015–	 [[Bayern München]]

== Jereo koa ==


{{CLEFDETRI:Kimmich, Joshua}}
{{commonscat}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra alemainy]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1995]]
[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra nasionaly alemà]]</text>
      <sha1>nwmet6uxeyhqtgwglsh78s8bzyvyph1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leroy Sané</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292197</id>
    <revision>
      <id>1145608</id>
      <parentid>1143225</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:36:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1495" sha1="q15xeq0vgz21nbijaa34t1c48660y6i" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 20180602 FIFA Friendly Match Austria vs. Germany Leroy Sané 850 0668.jpg
|anarana=Leroy Sané
|teraka=11 Janoary 1996
|maty= 
|firenena={{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
[[File:2019-06-11 Fußball, Männer, Länderspiel, Deutschland-Estland StP 2068 LR10 by Stepro.jpg|thumb|left|Leroy Sané]]
'''Leroy Aziz Sané ''' dia mpilalao baolina kitra mizaka alemainy ny zom-pirenen'i {{Alemaina}} teraka ny 11 Janoary 1996 tao [[Essen]]

==Klioba==
*2014–2016 [[FC Schalke 04]]
*2016–2020 [[Manchester City]]
*2020– [[FC Bayern München]]

==Fahazazana sy fianakaviana==
Teraka tao Essen i Sané tamin'ny naha-zanak'ilay mpilalao baolina kitra nasionalin'i [[Senegaly]] teo aloha [[Souleymane Sané]] sy [[Regina Weber]], mpanao gymnasta alemà. Lehibe tany Frantsa i Souleymane rainy ary nipetraka tany Alemaina nandritra ny herintaona tamin'ny 1982 ho anisan'ny miaramilany niaraka tamin'ny [[tafika]] frantsay. Nanomboka ny asany ho mpilalao baolina matihanina any Alemaina [4] izy ary nilalao, ankoatry ny hafa, tamin'ny taona 1990 tao amin'ny [[SG Wattenscheid 09]]; Nandritra izany fotoana izany dia nihaona tamin'ny renin'i Leroy i Souleymane, izay nahazo ny medaly alimo tamin'ny [[Lalao Olimpika]] 1984 tany [[Los Angeles]].

== Jereo koa ==

{{CLEFDETRI:Sané, Leroy}}
{{commonscat}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra alemainy]]
[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra nasionaly alemà]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1996]]</text>
      <sha1>q15xeq0vgz21nbijaa34t1c48660y6i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145609</id>
      <parentid>1145608</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:36:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1516" sha1="m04xjmnuzy5s3mlrimllsmpmpllhkxi" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 20180602 FIFA Friendly Match Austria vs. Germany Leroy Sané 850 0668.jpg
|anarana=Leroy Sané
|teraka=11 Janoary 1996
|toerana = [[Essen]]
|maty= 
|firenena={{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
[[File:2019-06-11 Fußball, Männer, Länderspiel, Deutschland-Estland StP 2068 LR10 by Stepro.jpg|thumb|left|Leroy Sané]]
'''Leroy Aziz Sané ''' dia mpilalao baolina kitra mizaka alemainy ny zom-pirenen'i {{Alemaina}} teraka ny 11 Janoary 1996 tao [[Essen]]

==Klioba==
*2014–2016 [[FC Schalke 04]]
*2016–2020 [[Manchester City]]
*2020– [[FC Bayern München]]

==Fahazazana sy fianakaviana==
Teraka tao Essen i Sané tamin'ny naha-zanak'ilay mpilalao baolina kitra nasionalin'i [[Senegaly]] teo aloha [[Souleymane Sané]] sy [[Regina Weber]], mpanao gymnasta alemà. Lehibe tany Frantsa i Souleymane rainy ary nipetraka tany Alemaina nandritra ny herintaona tamin'ny 1982 ho anisan'ny miaramilany niaraka tamin'ny [[tafika]] frantsay. Nanomboka ny asany ho mpilalao baolina matihanina any Alemaina [4] izy ary nilalao, ankoatry ny hafa, tamin'ny taona 1990 tao amin'ny [[SG Wattenscheid 09]]; Nandritra izany fotoana izany dia nihaona tamin'ny renin'i Leroy i Souleymane, izay nahazo ny medaly alimo tamin'ny [[Lalao Olimpika]] 1984 tany [[Los Angeles]].

== Jereo koa ==

{{CLEFDETRI:Sané, Leroy}}
{{commonscat}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra alemainy]]
[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra nasionaly alemà]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1996]]</text>
      <sha1>m04xjmnuzy5s3mlrimllsmpmpllhkxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cynanchum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292745</id>
    <revision>
      <id>1145347</id>
      <parentid>1129048</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T17:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazana misy eto Madagasikara</comment>
      <origin>1145347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18526" sha1="5kw0ev784zc235ba8hr2bos4dahklji" xml:space="preserve">[[Sary:Cynanchum aphyllum.JPG|vignette|Rangakibo (''[[Cynanchum viminale]]'' na ''Cynanchum aphyllum'') ]]
[[Sary:Cynanchum viminale flowers Maasai Mara.jpg|vignette|''Cynanchum viminale''|255x255px]]
Ny '''''Cynanchum''''' na '''''Pycnoneurum''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]'' (ao amin' ny fianakaviana ''[[Asclepiadaceae]]'' araka ny [[fanasokajian' i Cronquist]]), izay misy karazana 300 eo ho eo. Avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] hoe ''kynos'', izay midika hoe &quot;alika&quot;, sy ''enkhein'', izay midika hoe &quot;kenda&quot; ny hoe ''Cynanchum''. Izany dia manondro ny toetrany misy poizina. Zavamaniry mitahiry ranony sy mianika ary mivondrona ([[vahy]]) ny ankabeazan' ny karazana ao aminy. Ambolena ho haingon-trano ny karazana sasany.

== Karazana ==
[[Sary:Cynanchum acutum.JPG|vignette|283x283px|''Cynanchum acutum'']]
[[Sary:Cynanchum acutum, Torroella de Montgrí - l'Estartit.jpg|vignette|208x208px|''Cynanchum acutum'']]
Tamin' ny Febroary 2023 dia nanaiky ireto karazana manaraka ireto ny [[Plants of the World Online]] (miisa manodidna ny 260):

* ''Cynanchum absconditum'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum abyssinicum'' &lt;small&gt;Decne.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum acidum'' &lt;small&gt;(Roxb.) Oken&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum aculeatum'' &lt;small&gt;(Desc.) Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum acuminatum'' &lt;small&gt;Humb. &amp; Bonpl. ex Schult.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum acutum'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum adalinae'' &lt;small&gt;(K.Schum.) K.Schum.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum africanum'' &lt;small&gt;(L.) Hoffmanns.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum alatum'' &lt;small&gt;Wight &amp; Arn.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum alternilobum'' &lt;small&gt;(M.G.Gilbert &amp; P.T.Li) Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum altiscandens'' &lt;small&gt;K.Schum.&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum ambovombense]]'' &lt;small&gt;(Liede) Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum ampanihense]]'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt; -- [[ranga]]
* ''[[Cynanchum analamazaotrense]]'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum anderssonii'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum andringitrense]]'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum angavokeliense]]'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum annularium'' &lt;small&gt;(Roxb.) Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum ansamalense'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum anthonyanum'' &lt;small&gt;Hand.-Mazz.&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum antsiranens]]&lt;nowiki/&gt;e'' &lt;small&gt;(Meve &amp; Liede) Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum appendiculatopsis'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum appendiculatum'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum arabicum'' &lt;small&gt;(Bruyns &amp; P.I.Forst.) Meve &amp; Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum arenarium'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum areysianum'' &lt;small&gt;(Bruyns) Meve &amp; Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum balense'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum baronii'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum batangense'' &lt;small&gt;P.T.Li&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum beatricis'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum bernardii'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum bicampanulatum'' &lt;small&gt;M.G.Gilbert &amp; P.T.Li&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum bisinuatum'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum blandum'' &lt;small&gt;(Decne.) Sundell&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum blyttioides'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum bojerianum'' &lt;small&gt;(Decne.) Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum bosseri'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum boudieri'' &lt;small&gt;H.Lév. &amp; Vaniot&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum boveanum'' &lt;small&gt;Decne.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum bowmanii'' &lt;small&gt;S.T.Blake&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum brasiliense'' &lt;small&gt;(Morillo) Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum brevicoronatum'' &lt;small&gt;M.G.Gilbert &amp; P.T.Li&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum brevipedicellatum'' &lt;small&gt;(P.I.Forst.) Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum brevipedunculatum'' &lt;small&gt;J.Y.Shen&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum bricenoi'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum bungei'' &lt;small&gt;Decne.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum callialatum'' &lt;small&gt;Buch.-Ham. ex Wight&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum carautanum'' &lt;small&gt;(Fontella &amp; E.A.Schwarz) Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum caudiculatum'' &lt;small&gt;Rapini&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum caudigerum'' &lt;small&gt;R.W.Holm&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum celebicum'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum chanchanense'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum chinense'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum chouxii'' &lt;small&gt;Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum comorense'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum compactum'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum corymbosum'' &lt;small&gt;Wight&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum crassiantherae'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum crassipedicellatum'' &lt;small&gt;Meve &amp; Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum cristalinense'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum cuatrecasasii'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum cubense'' &lt;small&gt;(A.Rich.) Woodson&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum cucullatum]]'' &lt;small&gt;N.E.Br.&lt;/small&gt; -- [[kitsanganalika]], [[kitsanganolika]]
* ''Cynanchum cyathiforme'' (Sundell) &lt;small&gt;W.D.Stevens&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum dalhousiae'' &lt;small&gt;Wight&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum daltonii'' &lt;small&gt;(Decne.) Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum danguyanum]]'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt; -- [[famata]]
* ''Cynanchum decaryi'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum decipiens'' &lt;small&gt;C.K.Schneid.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum decorsei'' &lt;small&gt;(Costantin &amp; Gallaud) Liede &amp; Meve --&lt;/small&gt; trihimadinika
* ''Cynanchum defilippii'' &lt;small&gt;Delponte&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum descoingsii'' &lt;small&gt;Rauh&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum diazmirandae'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum dimidiatum'' &lt;small&gt;(Hassk.) Boerl.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum doleriticum'' &lt;small&gt;Goyder&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum dombeyanum'' &lt;small&gt;(Decne.) Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum duclouxii'' &lt;small&gt;M.G.Gilbert &amp; P.T.Li&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum elachistemmoides'' &lt;small&gt;(Liede &amp; Meve) Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum elegans'' &lt;small&gt;(Benth.) Domin&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum ellipticum'' &lt;small&gt;(Harv.) R.A.Dyer&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum erikseniae'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum erythranthum'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum ethiopicum'' &lt;small&gt;Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum eurychitoides]]'' &lt;small&gt;(K.Schum.) K.Schum.&lt;/small&gt; -- [[Hazomanga (zavamaniry)|hazomanga]], [[vahimalemy]], [[vahimbala]], [[vahimbale]]
* ''Cynanchum eurychiton'' &lt;small&gt;(Decne.) K.Schum.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum falcatum'' &lt;small&gt;Hutch. &amp; E.A.Bruce&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum fasciculiflorum'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum fernandezii'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum fimbricoronum'' &lt;small&gt;P.T.Li&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum floribundum'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum floriferum'' &lt;small&gt;Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum foetidum'' &lt;small&gt;(Cav.) Kunth&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum folotsioides]]'' &lt;small&gt;Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum forskaolianum'' &lt;small&gt;Meve &amp; Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum fragrans'' &lt;small&gt;(Wall.) Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum gentryi'' &lt;small&gt;(Morillo) Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum gerrardii'' &lt;small&gt;(Harv.) Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum gilbertii'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum giraldii'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum glomeratum'' &lt;small&gt;Bosser&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum gobicum'' &lt;small&gt;Grubov&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum goertsianum'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum gonoloboides'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum gracillimum'' &lt;small&gt;Wall. ex Wight&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum graminiforme'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum grandidieri'' &lt;small&gt;Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum graphistemmatoides'' &lt;small&gt;Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum guatemalense'' &lt;small&gt;Dugand&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum guehoi'' &lt;small&gt;Bosser&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum hardyi'' &lt;small&gt;Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum hastifolium'' &lt;small&gt;K.Schum.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum haughtii'' &lt;small&gt;Woodson&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum hemsleyanum'' &lt;small&gt;(Oliv.) Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum heteromorphum'' &lt;small&gt;Vatke&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum heydei'' &lt;small&gt;Hook.f.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum hickenii'' &lt;small&gt;Malme&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum hoedimeerium'' &lt;small&gt;Bakh.f.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum hooperianum'' &lt;small&gt;(Blume) Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum hubeiense'' &lt;small&gt;Wen B.Xu, B.S.Xia &amp; J.Y.Shen&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum humbert-capuronii'' &lt;small&gt;Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum implicatum'' &lt;small&gt;(Jum. &amp; H.Perrier) Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum insigne'' &lt;small&gt;(N.E.Br.) Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum insipidum'' &lt;small&gt;(E.Mey.) Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum insulanum''&lt;small&gt;(Hance) Hemsl.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum itremense'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum jaliscanum'' &lt;small&gt;(Vail) Woodson&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum jaramilloi'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum juliani-marnieri'' &lt;small&gt;Desc.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum jumellei'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum junciforme]]'' &lt;small&gt;(Decne.) Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum kaschgaricum'' &lt;small&gt;Y.X.Liou&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum kingdonwardii'' &lt;small&gt;M.G.Gilbert &amp; P.T.Li&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum kintungense'' &lt;small&gt;Tsiang&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum kwangsiense'' &lt;small&gt;Tsiang &amp; H.D.Zhang&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum laeve'' - honeyvine
* ''Cynanchum lanhsuense'' &lt;small&gt;T.Yamaz.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum lecomtei'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum ledermannii'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum leptolepis'' &lt;small&gt;(Benth.) Domin&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum leptostephanum'' &lt;small&gt;Diels&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum leucophellum'' &lt;small&gt;Diels&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum ligulatum'' &lt;small&gt;(Benth.) Woodson&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum lineare'' &lt;small&gt;N.E.Br.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum liukiuense'' &lt;small&gt;Warb.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum loheri'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum longipedunculatum'' &lt;small&gt;M.G.Gilbert &amp; P.T.Li&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum longipes'' &lt;small&gt;N.E.Br.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum longirostrum'' &lt;small&gt;(K.Schum.) W.D.Stevens&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum lopezpalaciosii'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum luteifluens'' &lt;small&gt;(Jum. &amp; H.Perrier) Desc.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum lysimachioides'' &lt;small&gt;Y.Tsiang &amp; P.T.Li&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum maasii'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum macranthum'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum macrolobum'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum madagascariense]]'' &lt;small&gt;K.Schum.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum magale'' &lt;small&gt;Buch.-Ham. ex Dillwyn&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum mahafalense]]'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum malampayae'' &lt;small&gt;(Kloppenb., Cajano &amp; Hadsall) Sodusta&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum mariense'' &lt;small&gt;(Meve &amp; Liede) Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum mariquitense'' &lt;small&gt;Mutis&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum marnieranum'' &lt;small&gt;Rauh&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum masoalense]]'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum maximoviczii'' &lt;small&gt;Pobed.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum megalanthum'' &lt;small&gt;M.G.Gilbert &amp; P.T.Li&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum membranaceum'' &lt;small&gt;(Liede &amp; Meve) Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum menarandrense]]'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt; na ''[[Cynanchum antandroy]]'' &lt;small&gt;Desc. --&lt;/small&gt; [[ranga]]
* ''Cynanchum messeri'' &lt;small&gt;(Buchenau) Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum mevei'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum meyeri'' &lt;small&gt;(Decne.) Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum microstemma'' &lt;small&gt;(Turcz.) Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum minahassae'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum montevidense'' &lt;small&gt;Spreng.&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum moramangense]]'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum moratii'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum mossambicense'' &lt;small&gt;K.Schum.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum muricatum'' &lt;small&gt;(Blume) Boerl.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum napiferum'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum natalitium'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum nematostemma'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum nielsenii'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum obovatum'' &lt;small&gt;(Decne.) Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum obtusifolium'' L.f.
* ''Cynanchum officinale'' &lt;small&gt;(Hemsl.) Tsiang &amp; H.D.Zhang&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum orangeanum'' &lt;small&gt;(Schltr.) N.E.Br.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum oresbium'' &lt;small&gt;(Bruyns) Goyder&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum otophyllum'' &lt;small&gt;C.K.Schneid.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum ovalifolium'' &lt;small&gt;Wight&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum pachycladon'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum pamirense'' &lt;small&gt;Tsiang &amp; H.D.Zhang&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum papillatum'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum paramorum'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum pearsonianum'' &lt;small&gt;Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum pedunculatum'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum peraffine'' &lt;small&gt;Woodson&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum perrieri'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum petignatii'' &lt;small&gt;Liede &amp; Rauh&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum phillipsonianum'' &lt;small&gt;Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum physocarpum'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum pichi-sermollianum'' &lt;small&gt;(Raimondo &amp; Fici) Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum pietrangelii'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum polyanthum'' &lt;small&gt;K.Schum.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum praecox'' &lt;small&gt;Schltr. ex S.Moore&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum prevostii'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum puberulum'' &lt;small&gt;F.Muell. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum pulchellum'' &lt;small&gt;(Wall.) Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum purpureiflorum'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum purpureum'' &lt;small&gt;(Pall.) K.Schum.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum pusilum'' &lt;small&gt;Grubov&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum pycnoneuroides'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum racemosum'' &lt;small&gt;(Jacq.) Jacq.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum radians'' &lt;small&gt;(Forssk.) Lam.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum radiatum'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum rauhianum'' &lt;small&gt;Desc.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum registanense'' &lt;small&gt;Jayanthi&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum rensonii'' &lt;small&gt;(Pittier) Woodson&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum repandum]]'' &lt;small&gt;(Decne.) K.Schum.&lt;/small&gt; &lt;small&gt;na&lt;/small&gt; ''[[Cynanchum subcoriaceum]]'' &lt;small&gt;Schltr. --&lt;/small&gt; [[vahinakany]]
* ''Cynanchum resiliens'' &lt;small&gt;(B.R.Adams &amp; R.W.K.Holland) Goyder&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum revoilii'' &lt;small&gt;(Franch.) Khanum &amp; Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum riometense'' &lt;small&gt;Sundell&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum rioparanense'' &lt;small&gt;Sundell&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum rossii'' &lt;small&gt;Rauh&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum rostellatum'' [ja] &lt;small&gt;(Turcz.) Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum roulinioides'' &lt;small&gt;(E.Fourn.) Rapini&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum rubricoronae'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum rungweense'' &lt;small&gt;Bullock&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum sahyadricum'' &lt;small&gt;(Ansari &amp; Hemadri) Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum sarcomedium'' &lt;small&gt;Meve &amp; Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum schistoglossum'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum scopulosum'' &lt;small&gt;Bosser&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum sessiliflorum'' &lt;small&gt;(Decne.) Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum sigridiae'' &lt;small&gt;Meve &amp; M.Teissier&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum sinoracemosum'' &lt;small&gt;M.G.Gilbert &amp; P.T.Li&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum socotranum'' &lt;small&gt;(Lavranos) Meve &amp; Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum somaliense'' &lt;small&gt;(N.E.Br.) N.E.Br.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum staubii'' &lt;small&gt;Bosser&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum stenospira'' &lt;small&gt;K.Schum.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum stoloniferum'' &lt;small&gt;(B.R.Adams &amp; R.W.K.Holland) Goyder&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum subpaniculatum'' &lt;small&gt;Woodson&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum subtilis'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum suluense'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum sumbawanum'' &lt;small&gt;Warb.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum surrubriflorum'' &lt;small&gt;W.D.Stevens&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum szechuanense'' &lt;small&gt;Tsiang &amp; H.D.Zhang&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum tamense'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum thruppii'' &lt;small&gt;(Oliv.) Khanum &amp; Liede&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum toliari]]'' &lt;small&gt;Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum trollii'' &lt;small&gt;Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum tsaratananense]]'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum tuberculatum'' &lt;small&gt;(Blume) Boerl.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum tunicatum'' &lt;small&gt;(Retz.) Alston&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum umtalense'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum unguiculatum'' &lt;small&gt;(Britton) Markgr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum vanlessenii'' &lt;small&gt;(Lavranos) Goyder&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum verrucosum'' &lt;small&gt;(Desc.) Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum viminale]]'' &lt;small&gt;(L.) L.&lt;/small&gt; &lt;small&gt;na&lt;/small&gt; ''Cynanchum aphyllum'' &lt;small&gt;L. --&lt;/small&gt; ranga, rangakibo, bemavo, sanatry, trihe, tsimandravina, vahinkary, voalelolahy
* ''Cynanchum violator'' &lt;small&gt;R.W.Holm&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum virens'' &lt;small&gt;(E.Mey.) D.Dietr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum wallichii'' &lt;small&gt;Wight&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum warburgii'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum wilfordii'' &lt;small&gt;(Maxim.) Hook.f.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum zeyheri'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;

=== Karazana natao tao taloha ===
Indreto ny karazana natao tao taloha:

* ''Cynanchum auriculatum'' → ''Vincetoxicum auriculatum''
* ''Cynanchum arizonicum'' → ''Metastelma arizonicum''
* ''Cynanchum utahense'' → ''Funastrum utahense''

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
[[Sary:Cynanchum montevidense 54.jpg|vignette|206x206px|''Cynanchum montevidense'']]
I [[Madagasikara]] dia ahitana karazana ''Cynanchum'' miisa 80 eo ho eo, anisan' izany ankamaroany izay tsy fahita afa-tsy eto. Idreto ny karazana votsonga sasany:

* ''Cynanchum ambovombense''
* ''[[Cynanchum ampanihense]]'' -- ranga
* ''Cynanchum analamazaotrense''
* ''Cynanchum andringitrense''
* ''Cynanchum angavokeliense''
* ''[[Cynanchum antandroy]]'' -- ranga
* ''Cynanchum antsiranense''
* ''[[Cynanchum aphyllum]]'' -- ranga, rangakibo
* ''Cynanchum appendiculatopsis''
* ''Cynanchum appendiculatum''
* ''Cynanchum arenarium''
* ''Cynanchum baronii''
* ''Cynanchum bojerianum''
* ''Cynanchum compactum''
* ''[[Cynanchum cucullatum]]'' -- kitsanganalika, kitsanganolika
* ''[[Cynanchum danguyanum]]'' -- famata
* ''Cynanchum decaryi''
* ''[[Cynanchum decorsei]]'' -- trihimadinika
* ''Cynanchum descoingsii''
* ''Cynanchum erythranthum''
* ''[[Cynanchum eurychitoides]]'' -- hazomanga, vahimalemy, vahimbala, vahimbale
* ''Cynanchum eurychiton''
* ''Cynanchum floriferum''
* ''Cynanchum folotsioides''
* ''Cynanchum gerrardi''
* ''[[Cynanchum grandidieri]]'' (← ''Folotsia sarcostemmoides'' &lt;small&gt;Costantin et Bois&lt;/small&gt;) -- fofitsa, folotse, folotsy
* ''Cynanchum humbertii'' (← ''Cynanchum ampanihense'')
* ''Cynanchum junciforme''
* ''Cynanchum leucanthum'' 
* ''Cynanchum luteifluens'' (← ''Decanema luteifluens'')
* ''Cynanchum macranthum''
* ''Cynanchum macrolobum'' 
* ''Cynanchum madagascariense''
* ''Cynanchum mahafalense''
* ''Cynanchum marnieranum''
* ''Cynanchum masoalense''
* ''Cynanchum membranaceum''
* ''Cynanchum menarandrense''
* ''Cynanchum mevei''
* ''Cynanchum olimpanjehy''
* ''Cynanchum pachycladon''
* ''Cynanchum perrieri''
* ''Cynanchum petignatii'' 
* ''Cynanchum phillipsonianum''
* ''Cynanchum rauhianum''
* ''[[Cynanchum subcoriaceum]]'' -- vahinakany
* ''Cynanchum toliari'' (← ''Folotsia madagascariensis'')
* ''[[Cynanchum viminale]]'' (← ''Sarcostemma viminale'')

== Jereo koa ==
* ''[[Apocynaceae]]''
* ''[[Funastrum]]'' 
* ''[[Vincetoxicum]]'' 
* ''[[Metastelma]]''</text>
      <sha1>5kw0ev784zc235ba8hr2bos4dahklji</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145348</id>
      <parentid>1145347</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T17:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18530" sha1="rp6thgdz044ngwg8gwrgmxe7n2algh5" xml:space="preserve">[[Sary:Cynanchum aphyllum.JPG|vignette|Rangakibo (''[[Cynanchum viminale]]'' na ''Cynanchum aphyllum'') ]]
[[Sary:Cynanchum viminale flowers Maasai Mara.jpg|vignette|''Cynanchum viminale''|255x255px]]
Ny '''''Cynanchum''''' na '''''Pycnoneurum''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]'' (ao amin' ny fianakaviana ''[[Asclepiadaceae]]'' araka ny [[fanasokajian' i Cronquist]]), izay misy karazana 300 eo ho eo. Avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] hoe ''kynos'', izay midika hoe &quot;alika&quot;, sy ''enkhein'', izay midika hoe &quot;kenda&quot; ny hoe ''Cynanchum''. Izany dia manondro ny toetrany misy poizina. Zavamaniry mitahiry ranony sy mianika ary mivondrona ([[vahy]]) ny ankabeazan' ny karazana ao aminy. Ambolena ho haingon-trano ny karazana sasany.

== Karazana ==
[[Sary:Cynanchum acutum.JPG|vignette|283x283px|''Cynanchum acutum'']]
[[Sary:Cynanchum acutum, Torroella de Montgrí - l'Estartit.jpg|vignette|208x208px|''Cynanchum acutum'']]
Tamin' ny Febroary 2023 dia nanaiky ireto karazana manaraka ireto ny [[Plants of the World Online]] (miisa manodidna ny 260):

* ''Cynanchum absconditum'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum abyssinicum'' &lt;small&gt;Decne.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum acidum'' &lt;small&gt;(Roxb.) Oken&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum aculeatum'' &lt;small&gt;(Desc.) Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum acuminatum'' &lt;small&gt;Humb. &amp; Bonpl. ex Schult.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum acutum'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum adalinae'' &lt;small&gt;(K.Schum.) K.Schum.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum africanum'' &lt;small&gt;(L.) Hoffmanns.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum alatum'' &lt;small&gt;Wight &amp; Arn.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum alternilobum'' &lt;small&gt;(M.G.Gilbert &amp; P.T.Li) Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum altiscandens'' &lt;small&gt;K.Schum.&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum ambovombense]]'' &lt;small&gt;(Liede) Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum ampanihense]]'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt; -- [[ranga]]
* ''[[Cynanchum analamazaotrense]]'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum anderssonii'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum andringitrense]]'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum angavokeliense]]'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum annularium'' &lt;small&gt;(Roxb.) Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum ansamalense'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum anthonyanum'' &lt;small&gt;Hand.-Mazz.&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum antsiranens]]&lt;nowiki/&gt;e'' &lt;small&gt;(Meve &amp; Liede) Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum appendiculatopsis'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum appendiculatum'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum arabicum'' &lt;small&gt;(Bruyns &amp; P.I.Forst.) Meve &amp; Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum arenarium'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum areysianum'' &lt;small&gt;(Bruyns) Meve &amp; Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum balense'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum baronii'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum batangense'' &lt;small&gt;P.T.Li&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum beatricis'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum bernardii'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum bicampanulatum'' &lt;small&gt;M.G.Gilbert &amp; P.T.Li&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum bisinuatum'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum blandum'' &lt;small&gt;(Decne.) Sundell&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum blyttioides'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum bojerianum'' &lt;small&gt;(Decne.) Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum bosseri'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum boudieri'' &lt;small&gt;H.Lév. &amp; Vaniot&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum boveanum'' &lt;small&gt;Decne.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum bowmanii'' &lt;small&gt;S.T.Blake&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum brasiliense'' &lt;small&gt;(Morillo) Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum brevicoronatum'' &lt;small&gt;M.G.Gilbert &amp; P.T.Li&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum brevipedicellatum'' &lt;small&gt;(P.I.Forst.) Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum brevipedunculatum'' &lt;small&gt;J.Y.Shen&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum bricenoi'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum bungei'' &lt;small&gt;Decne.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum callialatum'' &lt;small&gt;Buch.-Ham. ex Wight&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum carautanum'' &lt;small&gt;(Fontella &amp; E.A.Schwarz) Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum caudiculatum'' &lt;small&gt;Rapini&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum caudigerum'' &lt;small&gt;R.W.Holm&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum celebicum'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum chanchanense'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum chinense'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum chouxii'' &lt;small&gt;Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum comorense'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum compactum'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum corymbosum'' &lt;small&gt;Wight&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum crassiantherae'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum crassipedicellatum'' &lt;small&gt;Meve &amp; Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum cristalinense'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum cuatrecasasii'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum cubense'' &lt;small&gt;(A.Rich.) Woodson&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum cucullatum]]'' &lt;small&gt;N.E.Br.&lt;/small&gt; -- [[kitsanganalika]], [[kitsanganolika]]
* ''Cynanchum cyathiforme'' (Sundell) &lt;small&gt;W.D.Stevens&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum dalhousiae'' &lt;small&gt;Wight&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum daltonii'' &lt;small&gt;(Decne.) Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum danguyanum]]'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt; -- [[famata]]
* ''Cynanchum decaryi'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum decipiens'' &lt;small&gt;C.K.Schneid.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum decorsei'' &lt;small&gt;(Costantin &amp; Gallaud) Liede &amp; Meve --&lt;/small&gt; trihimadinika
* ''Cynanchum defilippii'' &lt;small&gt;Delponte&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum descoingsii'' &lt;small&gt;Rauh&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum diazmirandae'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum dimidiatum'' &lt;small&gt;(Hassk.) Boerl.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum doleriticum'' &lt;small&gt;Goyder&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum dombeyanum'' &lt;small&gt;(Decne.) Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum duclouxii'' &lt;small&gt;M.G.Gilbert &amp; P.T.Li&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum elachistemmoides'' &lt;small&gt;(Liede &amp; Meve) Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum elegans'' &lt;small&gt;(Benth.) Domin&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum ellipticum'' &lt;small&gt;(Harv.) R.A.Dyer&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum erikseniae'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum erythranthum'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum ethiopicum'' &lt;small&gt;Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum eurychitoides]]'' &lt;small&gt;(K.Schum.) K.Schum.&lt;/small&gt; -- [[Hazomanga (zavamaniry)|hazomanga]], [[vahimalemy]], [[vahimbala]], [[vahimbale]]
* ''Cynanchum eurychiton'' &lt;small&gt;(Decne.) K.Schum.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum falcatum'' &lt;small&gt;Hutch. &amp; E.A.Bruce&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum fasciculiflorum'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum fernandezii'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum fimbricoronum'' &lt;small&gt;P.T.Li&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum floribundum'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum floriferum'' &lt;small&gt;Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum foetidum'' &lt;small&gt;(Cav.) Kunth&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum folotsioides]]'' &lt;small&gt;Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum forskaolianum'' &lt;small&gt;Meve &amp; Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum fragrans'' &lt;small&gt;(Wall.) Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum gentryi'' &lt;small&gt;(Morillo) Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum gerrardii'' &lt;small&gt;(Harv.) Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum gilbertii'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum giraldii'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum glomeratum'' &lt;small&gt;Bosser&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum gobicum'' &lt;small&gt;Grubov&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum goertsianum'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum gonoloboides'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum gracillimum'' &lt;small&gt;Wall. ex Wight&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum graminiforme'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum grandidieri'' &lt;small&gt;Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum graphistemmatoides'' &lt;small&gt;Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum guatemalense'' &lt;small&gt;Dugand&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum guehoi'' &lt;small&gt;Bosser&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum hardyi'' &lt;small&gt;Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum hastifolium'' &lt;small&gt;K.Schum.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum haughtii'' &lt;small&gt;Woodson&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum hemsleyanum'' &lt;small&gt;(Oliv.) Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum heteromorphum'' &lt;small&gt;Vatke&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum heydei'' &lt;small&gt;Hook.f.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum hickenii'' &lt;small&gt;Malme&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum hoedimeerium'' &lt;small&gt;Bakh.f.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum hooperianum'' &lt;small&gt;(Blume) Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum hubeiense'' &lt;small&gt;Wen B.Xu, B.S.Xia &amp; J.Y.Shen&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum humbert-capuronii'' &lt;small&gt;Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum implicatum'' &lt;small&gt;(Jum. &amp; H.Perrier) Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum insigne'' &lt;small&gt;(N.E.Br.) Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum insipidum'' &lt;small&gt;(E.Mey.) Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum insulanum''&lt;small&gt;(Hance) Hemsl.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum itremense'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum jaliscanum'' &lt;small&gt;(Vail) Woodson&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum jaramilloi'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum juliani-marnieri'' &lt;small&gt;Desc.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum jumellei'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum junciforme]]'' &lt;small&gt;(Decne.) Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum kaschgaricum'' &lt;small&gt;Y.X.Liou&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum kingdonwardii'' &lt;small&gt;M.G.Gilbert &amp; P.T.Li&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum kintungense'' &lt;small&gt;Tsiang&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum kwangsiense'' &lt;small&gt;Tsiang &amp; H.D.Zhang&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum laeve'' - honeyvine
* ''Cynanchum lanhsuense'' &lt;small&gt;T.Yamaz.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum lecomtei'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum ledermannii'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum leptolepis'' &lt;small&gt;(Benth.) Domin&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum leptostephanum'' &lt;small&gt;Diels&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum leucophellum'' &lt;small&gt;Diels&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum ligulatum'' &lt;small&gt;(Benth.) Woodson&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum lineare'' &lt;small&gt;N.E.Br.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum liukiuense'' &lt;small&gt;Warb.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum loheri'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum longipedunculatum'' &lt;small&gt;M.G.Gilbert &amp; P.T.Li&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum longipes'' &lt;small&gt;N.E.Br.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum longirostrum'' &lt;small&gt;(K.Schum.) W.D.Stevens&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum lopezpalaciosii'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum luteifluens'' &lt;small&gt;(Jum. &amp; H.Perrier) Desc.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum lysimachioides'' &lt;small&gt;Y.Tsiang &amp; P.T.Li&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum maasii'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum macranthum'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum macrolobum'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum madagascariense]]'' &lt;small&gt;K.Schum.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum magale'' &lt;small&gt;Buch.-Ham. ex Dillwyn&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum mahafalense]]'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum malampayae'' &lt;small&gt;(Kloppenb., Cajano &amp; Hadsall) Sodusta&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum mariense'' &lt;small&gt;(Meve &amp; Liede) Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum mariquitense'' &lt;small&gt;Mutis&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum marnieranum'' &lt;small&gt;Rauh&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum masoalense]]'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum maximoviczii'' &lt;small&gt;Pobed.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum megalanthum'' &lt;small&gt;M.G.Gilbert &amp; P.T.Li&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum membranaceum'' &lt;small&gt;(Liede &amp; Meve) Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum menarandrense]]'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt; na ''[[Cynanchum antandroy]]'' &lt;small&gt;Desc. --&lt;/small&gt; [[ranga]]
* ''Cynanchum messeri'' &lt;small&gt;(Buchenau) Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum mevei'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum meyeri'' &lt;small&gt;(Decne.) Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum microstemma'' &lt;small&gt;(Turcz.) Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum minahassae'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum montevidense'' &lt;small&gt;Spreng.&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum moramangense]]'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum moratii'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum mossambicense'' &lt;small&gt;K.Schum.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum muricatum'' &lt;small&gt;(Blume) Boerl.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum napiferum'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum natalitium'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum nematostemma'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum nielsenii'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum obovatum'' &lt;small&gt;(Decne.) Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum obtusifolium'' L.f.
* ''Cynanchum officinale'' &lt;small&gt;(Hemsl.) Tsiang &amp; H.D.Zhang&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum orangeanum'' &lt;small&gt;(Schltr.) N.E.Br.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum oresbium'' &lt;small&gt;(Bruyns) Goyder&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum otophyllum'' &lt;small&gt;C.K.Schneid.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum ovalifolium'' &lt;small&gt;Wight&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum pachycladon'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum pamirense'' &lt;small&gt;Tsiang &amp; H.D.Zhang&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum papillatum'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum paramorum'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum pearsonianum'' &lt;small&gt;Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum pedunculatum'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum peraffine'' &lt;small&gt;Woodson&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum perrieri'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum petignatii'' &lt;small&gt;Liede &amp; Rauh&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum phillipsonianum'' &lt;small&gt;Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum physocarpum'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum pichi-sermollianum'' &lt;small&gt;(Raimondo &amp; Fici) Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum pietrangelii'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum polyanthum'' &lt;small&gt;K.Schum.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum praecox'' &lt;small&gt;Schltr. ex S.Moore&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum prevostii'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum puberulum'' &lt;small&gt;F.Muell. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum pulchellum'' &lt;small&gt;(Wall.) Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum purpureiflorum'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum purpureum'' &lt;small&gt;(Pall.) K.Schum.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum pusilum'' &lt;small&gt;Grubov&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum pycnoneuroides'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum racemosum'' &lt;small&gt;(Jacq.) Jacq.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum radians'' &lt;small&gt;(Forssk.) Lam.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum radiatum'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum rauhianum'' &lt;small&gt;Desc.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum registanense'' &lt;small&gt;Jayanthi&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum rensonii'' &lt;small&gt;(Pittier) Woodson&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum repandum]]'' &lt;small&gt;(Decne.) K.Schum.&lt;/small&gt; &lt;small&gt;na&lt;/small&gt; ''[[Cynanchum subcoriaceum]]'' &lt;small&gt;Schltr. --&lt;/small&gt; [[vahinakany]]
* ''Cynanchum resiliens'' &lt;small&gt;(B.R.Adams &amp; R.W.K.Holland) Goyder&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum revoilii'' &lt;small&gt;(Franch.) Khanum &amp; Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum riometense'' &lt;small&gt;Sundell&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum rioparanense'' &lt;small&gt;Sundell&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum rossii'' &lt;small&gt;Rauh&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum rostellatum'' [ja] &lt;small&gt;(Turcz.) Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum roulinioides'' &lt;small&gt;(E.Fourn.) Rapini&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum rubricoronae'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum rungweense'' &lt;small&gt;Bullock&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum sahyadricum'' &lt;small&gt;(Ansari &amp; Hemadri) Liede &amp; Khanum&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum sarcomedium'' &lt;small&gt;Meve &amp; Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum schistoglossum'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum scopulosum'' &lt;small&gt;Bosser&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum sessiliflorum'' &lt;small&gt;(Decne.) Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum sigridiae'' &lt;small&gt;Meve &amp; M.Teissier&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum sinoracemosum'' &lt;small&gt;M.G.Gilbert &amp; P.T.Li&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum socotranum'' &lt;small&gt;(Lavranos) Meve &amp; Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum somaliense'' &lt;small&gt;(N.E.Br.) N.E.Br.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum staubii'' &lt;small&gt;Bosser&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum stenospira'' &lt;small&gt;K.Schum.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum stoloniferum'' &lt;small&gt;(B.R.Adams &amp; R.W.K.Holland) Goyder&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum subpaniculatum'' &lt;small&gt;Woodson&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum subtilis'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum suluense'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum sumbawanum'' &lt;small&gt;Warb.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum surrubriflorum'' &lt;small&gt;W.D.Stevens&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum szechuanense'' &lt;small&gt;Tsiang &amp; H.D.Zhang&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum tamense'' &lt;small&gt;Morillo&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum thruppii'' &lt;small&gt;(Oliv.) Khanum &amp; Liede&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum toliari]]'' &lt;small&gt;Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum trollii'' &lt;small&gt;Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum tsaratananense]]'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum tuberculatum'' &lt;small&gt;(Blume) Boerl.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum tunicatum'' &lt;small&gt;(Retz.) Alston&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum umtalense'' &lt;small&gt;Liede&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum unguiculatum'' &lt;small&gt;(Britton) Markgr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum vanlessenii'' &lt;small&gt;(Lavranos) Goyder&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum verrucosum'' &lt;small&gt;(Desc.) Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;
* ''[[Cynanchum viminale]]'' &lt;small&gt;(L.) L.&lt;/small&gt; &lt;small&gt;na&lt;/small&gt; ''Cynanchum aphyllum'' &lt;small&gt;L. --&lt;/small&gt; ranga, rangakibo, bemavo, sanatry, trihe, tsimandravina, vahinkary, voalelolahy
* ''Cynanchum violator'' &lt;small&gt;R.W.Holm&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum virens'' &lt;small&gt;(E.Mey.) D.Dietr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum wallichii'' &lt;small&gt;Wight&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum warburgii'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum wilfordii'' &lt;small&gt;(Maxim.) Hook.f.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum zeyheri'' &lt;small&gt;Schltr.&lt;/small&gt;

=== Karazana natao tao taloha ===
Indreto ny karazana natao tao taloha:

* ''Cynanchum auriculatum'' → ''Vincetoxicum auriculatum''
* ''Cynanchum arizonicum'' → ''Metastelma arizonicum''
* ''Cynanchum utahense'' → ''Funastrum utahense''

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
[[Sary:Cynanchum montevidense 54.jpg|vignette|206x206px|''Cynanchum montevidense'']]
I [[Madagasikara]] dia ahitana karazana ''Cynanchum'' miisa 80 eo ho eo, anisan' izany ankamaroany izay tsy fahita afa-tsy eto. Idreto ny karazana votsonga sasany:

* ''Cynanchum ambovombense''
* ''[[Cynanchum ampanihense]]'' -- ranga
* ''Cynanchum analamazaotrense''
* ''Cynanchum andringitrense''
* ''Cynanchum angavokeliense''
* ''[[Cynanchum antandroy]]'' -- ranga
* ''Cynanchum antsiranense''
* ''[[Cynanchum aphyllum]]'' -- ranga, rangakibo
* ''Cynanchum appendiculatopsis''
* ''Cynanchum appendiculatum''
* ''Cynanchum arenarium''
* ''Cynanchum baronii''
* ''Cynanchum bojerianum''
* ''Cynanchum compactum''
* ''[[Cynanchum cucullatum]]'' -- kitsanganalika, kitsanganolika
* ''[[Cynanchum danguyanum]]'' -- famata
* ''Cynanchum decaryi''
* ''[[Cynanchum decorsei]]'' -- trihimadinika
* ''Cynanchum descoingsii''
* ''Cynanchum erythranthum''
* ''[[Cynanchum eurychitoides]]'' -- hazomanga, vahimalemy, vahimbala, vahimbale
* ''Cynanchum eurychiton''
* ''Cynanchum floriferum''
* ''Cynanchum folotsioides''
* ''Cynanchum gerrardi''
* ''[[Cynanchum grandidieri]]'' (← ''Folotsia sarcostemmoides'' &lt;small&gt;Costantin et Bois&lt;/small&gt;) -- fofitsa, folotse, folotsy
* ''Cynanchum humbertii'' (← ''Cynanchum ampanihense'')
* ''Cynanchum junciforme''
* ''Cynanchum leucanthum'' 
* ''Cynanchum luteifluens'' (← ''Decanema luteifluens'')
* ''Cynanchum macranthum''
* ''Cynanchum macrolobum'' 
* ''Cynanchum madagascariense''
* ''Cynanchum mahafalense''
* ''Cynanchum marnieranum''
* ''Cynanchum masoalense''
* ''Cynanchum membranaceum''
* ''Cynanchum menarandrense''
* ''Cynanchum mevei''
* ''Cynanchum olimpanjehy''
* ''Cynanchum pachycladon''
* ''Cynanchum perrieri''
* ''Cynanchum petignatii'' 
* ''Cynanchum phillipsonianum''
* ''Cynanchum rauhianum''
* ''[[Cynanchum subcoriaceum]]'' -- vahinakany
* ''[[Cynanchum toliari]]'' (← ''Folotsia madagascariensis'')
* ''[[Cynanchum viminale]]'' (← ''Sarcostemma viminale'')

== Jereo koa ==
* ''[[Apocynaceae]]''
* ''[[Funastrum]]'' 
* ''[[Vincetoxicum]]'' 
* ''[[Metastelma]]''</text>
      <sha1>rp6thgdz044ngwg8gwrgmxe7n2algh5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leptadenia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292839</id>
    <revision>
      <id>1145353</id>
      <parentid>1135272</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T18:10:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2772" sha1="giyclsvrs1tfergqwlp7cguk3wsl93z" xml:space="preserve">[[Sary:Leptadenia hastata MS4996.JPG|vignette|''Leptadenia hastata'' (syn ''Leptadenia lanceolata'')|363x363px]]Ny '''''Leptadenia''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]'', nofaritana voalohany tamin' ny taona 1810. Teratany aty [[Afrika]] izy io, anisan' izany i [[Madagasikara]], ary koa any amin' ny faritra atsimo-andrefan' i [[Azia]] sy any amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinenta Indiana]]. Arakaraka ny karazana dia mety ho [[hazo madinika]],  [[hazobotry]], na [[vahy]] ny ''Leptadenia'' izay matetika misy [[lateksa]]. 
[[Sary:Leptadenia reticulata climber.JPG|ankavia|vignette|220x220px|''Leptadenia reticulata'']]Matetika ireo karazana ireo no maro dia maro rantsana. Kely dia kely na maharitra ny raviny. Misy karazany 6 ka hatramin' ny mihoatra ny 20 ny ''Leptadenia'', arakaraka ny loharano. 

== Karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny ''Leptadenia'':

* ''[[Leptadenia albida]]'' (Schinz) Bruyns – [[Angôla]] sy [[Namibia]] ary Cape Provinces
* ''[[Leptadenia arborea]]'' (Forssk.) Schweinf. - [[Sodàna]], [[Etiôpia]]
* ''[[Leptadenia gossweileri]]'' (C.Norman) Bruyns – Angôla
* ''[[Leptadenia jasminiflora]]'' (Decne.) Bruyns – [[Repoblika Demôkratikan' i Kôngô]] hatrany [[Afrika Atsimo]]
* ''[[Leptadenia hastata]]'' (Pers.) Decne. na ''[[Leptadenia lanceolata]]''
* ''[[Leptadenia lancifolia]]'' (Schumach. &amp; Thonn.) Decne. - [[Faritra Afrôtrôpikaly|Afrika Trôpikaly]]
* ''[[Leptadenia madagascariensis]]'' Decne. - [[Madagasikara]] (mojy, taratarika, tarikarika, taritarika, vaheronto, vahirano, vahironto, vahirontovavy)
* ''[[Leptadenia pyrotechnica]]'' (Forssk.) Decne. - [[Aljeria]] hatrany [[India]]
* ''[[Leptadenia reticulata]]'' (Retz.) Wight &amp; Arn. - [[Madagasikara]] (vahirontolahy), [[Zana-Kôntinenta Indiana]], [[Mianmara]], ary [[Kambôdia]]
* ''[[Leptadenia viminea]]'' (Wight) Bruyns – Himalaya andrefana sy afovoany ary India

Nampidirina tao taloha nefa nafindra vondron-karazana (''[[Genianthus]]'', ''[[Periploca]]'') ireto karazana manaraka ireto: 
* ''Leptadenia elliptica'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt; → ''[[Genianthus ellipticus]]'' &lt;small&gt;(Blume) Bakh. f.&lt;/small&gt;
* ''Leptadenia visciformis'' &lt;small&gt;Vatke&lt;/small&gt; → ''[[Periploca visciformis]]'' &lt;small&gt;(Vatke) K. Schum.&lt;/small&gt;

[[Sary:Leptadenia pyrotechnica Marco Schmidt 0771.jpg|vignette|277x277px|''Leptadenia pyrotechnica'']][[Sary:Leptadenia pyrotechnica 03.JPG|vignette|209x209px|Vonin' ny ''Leptadenia pyrotechnica'']]
[[Sary:Leptadenia pyrotechnica (Forssk.) Decne. (31787609488).jpg|vignette|''Leptadenia pyrotechnica''|207x207px]]
== Jereo koa ==
* ''[[Genianthus]]''
* ''[[Periploca]]''
* ''[[Seutera]]''
* ''[[Sarcostemma]]''

* ''[[Cynanchum]]''
* ''[[Funastrum]]''
* ''[[Philibertia]]''</text>
      <sha1>giyclsvrs1tfergqwlp7cguk3wsl93z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145355</id>
      <parentid>1145353</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T18:19:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2922" sha1="sz66se9w36nwpdldjuhqmlyhho61odj" xml:space="preserve">[[Sary:Leptadenia hastata MS4996.JPG|vignette|''Leptadenia hastata'' (syn ''Leptadenia lanceolata'')|363x363px]]Ny '''''Leptadenia''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]'', nofaritana voalohany tamin' ny taona 1810. Teratany aty [[Afrika]] izy io, anisan' izany i [[Madagasikara]], ary koa any amin' ny faritra atsimo-andrefan' i [[Azia]] sy any amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinenta Indiana]]. Arakaraka ny karazana dia mety ho [[hazo madinika]],  [[hazobotry]], na [[vahy]] ny ''Leptadenia'' izay matetika misy [[lateksa]]. 
[[Sary:Leptadenia reticulata climber.JPG|ankavia|vignette|220x220px|''Leptadenia reticulata'']]Matetika ireo karazana ireo no maro dia maro rantsana. Kely dia kely na maharitra ny raviny. Misy karazany 6 ka hatramin' ny mihoatra ny 20 ny ''Leptadenia'', arakaraka ny loharano. 

== Karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny ''Leptadenia'':

* ''[[Leptadenia albida]]'' &lt;small&gt;(Schinz) Bruyns&lt;/small&gt; – [[Angôla]] sy [[Namibia]] ary Cape Provinces
* ''[[Leptadenia arborea]]'' &lt;small&gt;(Forssk.) Schweinf.&lt;/small&gt; - [[Sodàna]], [[Etiôpia]]
* ''[[Leptadenia gossweileri]]'' &lt;small&gt;(C.Norman) Bruyns&lt;/small&gt; – Angôla
* ''[[Leptadenia jasminiflora]]'' &lt;small&gt;(Decne.) Bruyns&lt;/small&gt; – [[Repoblika Demôkratikan' i Kôngô]] hatrany [[Afrika Atsimo]]
* ''[[Leptadenia hastata]]'' &lt;small&gt;(Pers.) Decne.&lt;/small&gt; na ''[[Leptadenia lanceolata]]''
* ''[[Leptadenia lancifolia]]'' &lt;small&gt;(Schumach. &amp; Thonn.) Decne.&lt;/small&gt; - [[Faritra Afrôtrôpikaly|Afrika Trôpikaly]]
* ''[[Leptadenia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Decne&lt;/small&gt;. - [[Madagasikara]] (mojy, taratarika, tarikarika, taritarika, vaheronto, vahirano, vahironto, vahirontovavy)
* ''[[Leptadenia pyrotechnica]]'' &lt;small&gt;(Forssk.) Decne.&lt;/small&gt; - [[Aljeria]] hatrany [[India]]
* ''[[Leptadenia reticulata]]'' &lt;small&gt;(Retz.) Wight &amp; Arn.&lt;/small&gt; - [[Madagasikara]] (vahirontolahy), [[Zana-Kôntinenta Indiana]], [[Mianmara]], ary [[Kambôdia]]
* ''[[Leptadenia viminea]]'' &lt;small&gt;(Wight) Bruyns&lt;/small&gt; – Himalaya andrefana sy afovoany ary India

Nampidirina tao taloha nefa nafindra vondron-karazana (''[[Genianthus]]'', ''[[Periploca]]'') ireto karazana manaraka ireto: 
* ''Leptadenia elliptica'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt; → ''[[Genianthus ellipticus]]'' &lt;small&gt;(Blume) Bakh. f.&lt;/small&gt;
* ''Leptadenia visciformis'' &lt;small&gt;Vatke&lt;/small&gt; → ''[[Periploca visciformis]]'' &lt;small&gt;(Vatke) K. Schum.&lt;/small&gt;

[[Sary:Leptadenia pyrotechnica Marco Schmidt 0771.jpg|vignette|277x277px|''Leptadenia pyrotechnica'']][[Sary:Leptadenia pyrotechnica 03.JPG|vignette|209x209px|Vonin' ny ''Leptadenia pyrotechnica'']]
[[Sary:Leptadenia pyrotechnica (Forssk.) Decne. (31787609488).jpg|vignette|''Leptadenia pyrotechnica''|207x207px]]
== Jereo koa ==
* ''[[Genianthus]]''
* ''[[Periploca]]''
* ''[[Seutera]]''
* ''[[Sarcostemma]]''

* ''[[Cynanchum]]''
* ''[[Funastrum]]''
* ''[[Philibertia]]''</text>
      <sha1>sz66se9w36nwpdldjuhqmlyhho61odj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iharilanto patrick Andriamangatiana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293417</id>
    <revision>
      <id>1145397</id>
      <parentid>1133720</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T21:50:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bienvenue Fidèle</username>
        <id>40160</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3862" sha1="r52oqzgh9iyssgnnudhe1n5anqonp08" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Iharilanto Patrick Andriamangatiana|teraka=16 may 1955|toerana=Mitsinjo Mahanjanga|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra|asa hafa=Mpampianatra}}

'''Iharilanto Patrick Andriamangatiana''' na '''I.P.A''' dia mpampianatra sy mpanoratra teraka tamin'ny 16 may 1955 tao Mitsinjo [[Mahajanga]], zanak'i Razafindrakoto David sy Razanamanga Victoire. Ny Raibeny sy ny Renibeny avy amin-dRainy no nitaiza azy. Vao folo taona izy dia efa nahavaky ny [[Baiboly amin' ny teny malagasy|Baiboly]] manontolo. Ny taona [[1984]] izy no nanambady.

==Fiainany==

==== Fianarany ====
•Sekoly ambaratonga voalohany: Sekoly Protestanta Ankadimbahoaka, Ecole Chretienne Ambatomitsangana.

•Sekoly ambaratonga faharoa: Lycée [[Tsiranana Philibert|Philibert Tsiranana]] Mahajanga, Lycée Maoderina Ampefiloha Antananarivo, Lycée [[Jean-Joseph Rabearivelo|Jean Joseph Rabearivelo]], ary ny taona [[1974]] izy no nahazo ny mari-pahaizana bakalorea lettres sy filôzôfia.

•Ambaratonga ambony: Ny taona 1978 izy no nahazo ny lisansa teny aman-tsoratra Malagasy, [[Oniversiten' Antananarivo|oniversiten'Antananarivo]] Madagasikara, Sampana teny sy haisoratra ary riba Malagasy. Nandalina ny [[literatiora frantsay]] sy ny antropolojia ary ny fandikana litera.

==== Asany ====
-1975: nampianatra ny taranja malagasy tao amin'ny Lycée [[Moramanga]].

-1979-1987: nampianatra malagasy-frantsay-filôzôfia tao amin'ny Lycée sy Kolejy Maranatha Moramanga.

1987: nampianatra ny taranja malagasy amin'ny Lycée Andoharanofotsy.&lt;ref&gt;https://fr.scribd.com/document/473627924/VAKIVAKIM-PIAINANA-pdf&lt;/ref&gt;
== Fiainany ny kanto ==

===Fikambanana misy azy ===
1993: mpikambana ao amin'ny: F.M.M.R (Fikambanana Malagasy Mandala ny Riba).

1996: Niditra ho mpikambana tao amin'ny [[Havatsa-UPEM|HAVATSA UPEM]].

1999 : Filoha lefitry ny fikambanana tao amin’ny HAVATSA UPEM

2002: voaray ho mpikambana tao amin'ny [[Akademia Malagasy]] sokajy voalohany

Mpikambana tao amin'ny [[Faribolana Sandratra]]

===Ny maha mpanoratra azy ===

===== Asa sorany amin'ny teny frantsay =====
-1970: nanomboka nanoratra izy raha vao dimy amby folo taona monja

-1978: L'epithaphe d'un maître: sombintantara voafantina tamin'ny fifaninana andiany fahadimy : &quot;la meilleur nouvelle de langue française RFI-ACCT (Agence de Coopération culturelle et technique)

-1984: La fuite de Dzangôa, sombin-tantara nahazo ny  loka lehibe nataon'ny mpitsara andiany faharoa tamin'ny fifaninana andiany fahavalo: &quot;la langue française (RFI-ACCT)

===== Ny asa sorany tamin'ny teny malagasy =====
-1988: nandray anjara tamin'ny &quot;Amboaran'ny Hariva&quot; RTM antsan-tononkalo

-1991: &quot;Tantara sy Ako&quot; tamin'ny fifaninana loka Ny Avana Ramanantoanina, edisiona lora BMOI

-1997: Sombin-tantara sy Ako (Amboaran-tononkalo kely)

-Felan-tatamo: boky kely tamin'ny fankalazana ny fahadimy amby efapolo ny [[Havatsa-UPEM|HAVATSA UPEM]]

1995: Vakivakim-piainana : tantara foronina nahazo ny loka voalohany tamin'ny fifaninana tantara foronina nampanaovin'ny fikambanan'ny Pôeta sy ny Mpanoratra Malagasy na UPEM.

-1985: Do miverina (tantara foronina)

-1985: Mody sary mihetsika  ( tantara an-tsehatra)

1986: ilay vatsy famatsiana (tantara an'onjam-peo nolalaovina tao amin'ny radiô Don Bosco).

2000:   Hamy (Amboaran-tsombin-tantara, faribolana)

2001: Onjam-pilafila (tantara foronina, faribolana)

2003: Lonam-bolana (Amboaran-tonokalo)

2007: Sarobabay (Amboaran-tsombin-tantara)

-Tononkalo, hainteny, sombin-tantara nivoaka  tao amin'ny gazetim-piangonana.&lt;ref&gt;http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=522&lt;/ref&gt;


== Loharano ==
1•https://fr.scribd.com/document/841722351/Iharilanto-Patrick-ANDRIAMANGATIANA

2•http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=522

3•https://www.sudoc.abes.fr/cbs/DB=2.1//SRCH?IKT=12&amp;TRM=120075032</text>
      <sha1>r52oqzgh9iyssgnnudhe1n5anqonp08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293554</id>
    <revision>
      <id>1145409</id>
      <parentid>1135606</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Axellefi1</username>
        <id>39722</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Famaritana */ Fanitsiana teny</comment>
      <origin>1145409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4378" sha1="hnfym2pf8ownahtz44mdhevaudx023x" xml:space="preserve">[[Sary:Kodan japanese rhetoric oral art.jpg|vignette|Literatiora am-bava|357x357px]]
Ny '''literatiora am-bava''', eo amin' ny [[kolontsaina malagasy]], dia [[zavakanto]] vita amin' ny teny izay tsy noraiketina an-tsoratra tamin' ny voalohany sy nolovaina avy amin' ny [[Ntaolo malagasy]] ary nampitampitaina am-bava tamin' ny alalan' ny fitantarana sady mbola misy mamorona hatramin' izao.__TOC__

== Famaritana ==

Ny literatiora am-bava dia lahateny na lahabolana, nampiasain' ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] fahiny, mba nanehoany ny heviny, ny fihetseham-pony,...talohan'ny nahatongavan'ny [[soratra]]. Literatiora tononina sy tanisaina fotsiny ny literatiora am-bava. Miampitampita amin'ny alalan'ny [[Lovantsofina am-bava|lovantsofina]] ny fomba fitantarana indrindra fa ny soatoavin'ny [[fiarahamonina]] sy ny [[Literatiora malagasy|literatiora]], izany hoe amin' ny alalan' ny vava no ampiasana azy.

Ny literatiora izany dia zavakanto nolovaina tamin' ny Ntaolo izay natao hampitana hafatra sy hoentina mananatra ka natao amin' ny alalan' ny vava &lt;ref&gt;https://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/index.php?categoryid=65&amp;utm_source=chatgpt.com&lt;/ref&gt;. Samy manana ny mampiavaka azy ny faritra maro teto Madagasikara ka nisongadina tamin'izany ireto: [[Angano malagasy|angano]], [[ankamantatra]], [[kabary]], [[ankifidy]], [[hainteny]], [[sôva]], [[tôkatôka]], [[jijy]], [[beko]], [[takahontsy]], [[sokela]],...&lt;ref&gt;https://fr.scribd.com/document/528893667/Programme-2nde&lt;/ref&gt;

== Mpandray anjara amin'ny literatiora am-bava ==
Ny mandray anjara amin'ny literatiora am-bava dia ny mpitantara, ny mpihaino, ny mpikabary, ny mpanao hainteny ary ny mpihira. Tsy literatiora ny literatiora am-bava raha toa ka tsy misy mpihaino sy mpandray anjara mivantana (mpitantara, mpikabary, ...)&lt;ref&gt;https://books.openbookpublishers.com/10.11647/obp.0034.pdf?utm_source=chatgpt.com&lt;/ref&gt;.

== Karazany ==

Misy karazany roa ny literatiora am-bava, dia ny lahabolana sy ny lahateny.

===Lahabolana===
Misy sokajy roa ny lahabolana, dia ny lahabolona mirindra izay ahitana ny sôva, ny tôkatôka, ny jijy, ny beko, ny horija, sns, sy ny lahabolana tsotra izay misy ny angano, ny ankamantatra, ny ohabolana, ny ankifidy, sns.

=== Lahateny ===
Ireto manaraka ireto no lahateny: ny kabary sy ny hainteny&lt;ref&gt;https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291&lt;/ref&gt;. Amin' ireo karazany ireo ihany koa dia misy ny natao hanabeazana sy hampitana vaovao sy soatoavina &lt;ref&gt;literatioara aminy ankampobeny &lt;/ref&gt; 
== Fiavahan' ny literatiora am-bava ==
Ny literatiora am-bava dia miavaka noho izy:
* tsy manavaka sokajin'olona na saranga;
* iarahan'ny rehetra manatontosa, na mivantana na an-kolaka,
* foronina eo no ho eo,
* tsy misy tompony.

== Tara-kevitra hita ao amin'ny literatiora am-bava ==
Anisan' ny tara-kevitra hita ao amin' ny literatiora am-bava ireto tanisaina manaraka ireto:
* fifankatiavana,
* fihavanana,
* fanentanana hamokatra,
* fikaloana na fandokoana ny zavaboary.

== Toetran'ny literatiora am-bava ==

Tso-po ny fampitana ny literatiora am-bava izay ampitaina amin'ny alalan'ny fitantarana sy sarin-teny samihafa mampitolagaga sy milantolanto ary mapientana ny mpihaino.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://fr.scribd.com/document/587298280/Malagasy-2nd?utm_source=chatgpt.com&lt;/ref&gt;

== Anjara toeran'ny literatiora am-bava ==
Manana ny anjara toerany ny literatiora am-bava noho izy natao:

* hampitana vaovao;
* hampitana hafatra; 
* hitahirizana tantara sy kolo-tsaina;
* ho fialam-boly. &lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.scribd.com/document/747910307/Lit-Literatiora-am-bava?utm_source=chatgpt.com&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== Rohy ivelany ==
# https://fr.scribd.com/document/528893667/Programme-2nde
# https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291
# https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291&lt;nowiki/&gt;https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291
# https://www.studocu.com/row/document/universite-dantananarivo/cours-physiologie/ny-literatiora-malagasy/108946291

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

== Jereo koa ==

* [[Literatiora]]
* [[Literatiora am-bava]]
* [[Kolontsaina malagasy]]

[[sokajy:literatiora]]</text>
      <sha1>hnfym2pf8ownahtz44mdhevaudx023x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihy Mandroseza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294264</id>
    <revision>
      <id>1145358</id>
      <parentid>1121796</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4764" sha1="g1nx5wywh3cmi8mc823uq0njardw59h" xml:space="preserve">== Famaritana ==
Farihy Mandroseza dia iray amin'ireo farihy lehibe indrindra&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Lac_Mandroseza&lt;/ref&gt; ao [[Antananarivo|afovoan'Antananarivo]], renivohitr'i [[Madagasikara]].

Eo atsimo andrefan'ny tanànan'Antananarivo, ny farihin'i Mandroseza dia iray amin'ireo honahona fahiny eo amin'ny sisin'ny [[Ikopa]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;. Mamatsy rano ny renivohitra. Ny farihy Mandroseza dia dobo fitehirizandrano misy velarana 40 ha sy mahatahiry rano eo 800 000 m³ eo ho eo, izay ampidiran’ny reniranon’i Ikopa amin’ny alalan’ny tohodrano fangalana rano miaraka amin’ireo rafitra fampiakarana rano misy paompy dimy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Fintina :

* Ao amin’ny faritra atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, iray amin’ireo farihy lehibe indrindra eto an-drenivohitra.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Velarany manodidina ny 40 ha (indraindray 42 ha no voalaza), ary fahafahany ≈ 800 000 m³.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Toerany : 18°56′ S, 47°33′ E&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Anjara asany ==

* Ny farihy Mandroseza dia dobo entina mampitsika ny rano (bassin de décantation), ny reniranon’Ikopa no mitarika ny rano ho ao amin'ny alalan’ny tohodrano sy paompy dimy (5)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
* Miandraikitra ny famatsian-dranon'ny 90 % mponinan'Antananarivo&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/conditions-dassainissement-et-dhygiene-du-lac-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Famokarana ankehitriny : manodidina ny 200 000 m³ isan’andro, nefa filàna ≈ 300 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/04/approvisionnement-en-eau-la-station-de.html&lt;/ref&gt;.

== Olana &amp; Tontolo Iainana ==

* Miha ritra sy maloto noho ny fiovan’ny toetrandro sy fandotoan’ny olona.
* Feno fotaka sy fasika : tokony ho 800 000 m³ no mila alaina mba hiverenan’ny fahaiza-mitahiry tany am-boalohany (1,6 tapitrisa m³)&lt;ref&gt;https://2424.mg/simon-randriantsiferana-coordonnateur-du-projet-pmp-vreau-800-000m3-de-sediments-doivent-etre-retires-du-lac-de-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Loto avy amin’ny rano maloto, orinasa, sy fanorenana an-tsokosoko manakaiky ny farihy ka lasa tsy azo sotroina ny rano&lt;ref&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;.
* Na dia nomena anarana hoe “farihy manan-tantara sy mahafinaritra” hatramin’ny taona 1926 aza, tsy voaaro araka ny tokony ho izy&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/preservation-du-lac-mandroseza-en-tant-que-patrimoine-national&lt;/ref&gt;.

== Tetikasa &amp; Fanarenana ==

* Fanadiovana (dragage) : fandaniam-bola 6–10 tapitrisa dolara hoentina manala fotaka sy fasika&lt;ref&gt;https://2424.mg/approvisionnement-en-eau-rajoelina-recommande-le-nettoyage-des-environs-du-lac-de-mandroseza-avant-le-demarrage-des-travaux-de-dragage&lt;/ref&gt;.
* Fanavaozana ny paompy ao Mandroseza I : fanoloana ireo paompy antitra 7 mba hampitomboana famokarana avy amin’ny 80 000 m³ ho lasa 120 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fametrahana toby vaovao Mandroseza II, II bis, ary Amoron’Ankona : hanampy hatramin'ny 20 000–60 000 m³ isan'andro ny famatsiana&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fanentanana amin’ny mponina sy fanadiovana manodidina ny farihy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Famintinana ==
Ny farihin’i Mandroseza dia tsy fotsiny hoe dobo fitahirizana rano, fa fototry ny fiainan’Antananarivo amin’ny sehatry ny rano fisotro, tontolo iainana, ary kolontsaina. Mila tandrovina sy amboarina haingana izy mba tsy ho very tanteraka.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Lohahevitra
!Zava-misy ankehitriny
|-
|Fahafahana mitahiry
|Mihena be (800 000 m³ amin’izao, fa 1,6 M m³ taloha)
|-
|Famokarana rano
|~200 000 m³/andro (ilaina 300 000 m³)
|-
|Olana
|Fandotoana, feno fotaka, fanorenana tsy ara-dalàna
|-
|Vahaolana
|Dragage, fanavaozana paompy, fanadiovana manodidina
|-
|Zava-dehibe
|Tontolo iainana, famatsiana rano, lova ara-kolontsaina
|}

[[Sokajy:Antananarivo]]
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>g1nx5wywh3cmi8mc823uq0njardw59h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145360</id>
      <parentid>1145358</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:24:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4765" sha1="leziwqncqiy6qsrg9sbyp7oo3hlst1f" xml:space="preserve">== Famaritana ==
Farihy Mandroseza dia iray amin'ireo farihy lehibe indrindra&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Lac_Mandroseza&lt;/ref&gt; ao [[Antananarivo|afovoan'Antananarivo]], renivohitr'i [[Madagasikara]].

Eo atsimo andrefan'ny tanànan' Antananarivo, ny farihin'i Mandroseza dia iray amin'ireo honahona fahiny eo amin'ny sisin'ny [[Ikopa]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;. Mamatsy rano ny renivohitra. Ny farihy Mandroseza dia dobo fitehirizandrano misy velarana 40 ha sy mahatahiry rano eo 800 000 m³ eo ho eo, izay ampidiran’ny reniranon’i Ikopa amin’ny alalan’ny tohodrano fangalana rano miaraka amin’ireo rafitra fampiakarana rano misy paompy dimy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Fintina :

* Ao amin’ny faritra atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, iray amin’ireo farihy lehibe indrindra eto an-drenivohitra.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Velarany manodidina ny 40 ha (indraindray 42 ha no voalaza), ary fahafahany ≈ 800 000 m³.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Toerany : 18°56′ S, 47°33′ E&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Anjara asany ==

* Ny farihy Mandroseza dia dobo entina mampitsika ny rano (bassin de décantation), ny reniranon’Ikopa no mitarika ny rano ho ao amin'ny alalan’ny tohodrano sy paompy dimy (5)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
* Miandraikitra ny famatsian-dranon'ny 90 % mponinan'Antananarivo&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/conditions-dassainissement-et-dhygiene-du-lac-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Famokarana ankehitriny : manodidina ny 200 000 m³ isan’andro, nefa filàna ≈ 300 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/04/approvisionnement-en-eau-la-station-de.html&lt;/ref&gt;.

== Olana &amp; Tontolo Iainana ==

* Miha ritra sy maloto noho ny fiovan’ny toetrandro sy fandotoan’ny olona.
* Feno fotaka sy fasika : tokony ho 800 000 m³ no mila alaina mba hiverenan’ny fahaiza-mitahiry tany am-boalohany (1,6 tapitrisa m³)&lt;ref&gt;https://2424.mg/simon-randriantsiferana-coordonnateur-du-projet-pmp-vreau-800-000m3-de-sediments-doivent-etre-retires-du-lac-de-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Loto avy amin’ny rano maloto, orinasa, sy fanorenana an-tsokosoko manakaiky ny farihy ka lasa tsy azo sotroina ny rano&lt;ref&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;.
* Na dia nomena anarana hoe “farihy manan-tantara sy mahafinaritra” hatramin’ny taona 1926 aza, tsy voaaro araka ny tokony ho izy&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/preservation-du-lac-mandroseza-en-tant-que-patrimoine-national&lt;/ref&gt;.

== Tetikasa &amp; Fanarenana ==

* Fanadiovana (dragage) : fandaniam-bola 6–10 tapitrisa dolara hoentina manala fotaka sy fasika&lt;ref&gt;https://2424.mg/approvisionnement-en-eau-rajoelina-recommande-le-nettoyage-des-environs-du-lac-de-mandroseza-avant-le-demarrage-des-travaux-de-dragage&lt;/ref&gt;.
* Fanavaozana ny paompy ao Mandroseza I : fanoloana ireo paompy antitra 7 mba hampitomboana famokarana avy amin’ny 80 000 m³ ho lasa 120 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fametrahana toby vaovao Mandroseza II, II bis, ary Amoron’Ankona : hanampy hatramin'ny 20 000–60 000 m³ isan'andro ny famatsiana&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fanentanana amin’ny mponina sy fanadiovana manodidina ny farihy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Famintinana ==
Ny farihin’i Mandroseza dia tsy fotsiny hoe dobo fitahirizana rano, fa fototry ny fiainan’Antananarivo amin’ny sehatry ny rano fisotro, tontolo iainana, ary kolontsaina. Mila tandrovina sy amboarina haingana izy mba tsy ho very tanteraka.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Lohahevitra
!Zava-misy ankehitriny
|-
|Fahafahana mitahiry
|Mihena be (800 000 m³ amin’izao, fa 1,6 M m³ taloha)
|-
|Famokarana rano
|~200 000 m³/andro (ilaina 300 000 m³)
|-
|Olana
|Fandotoana, feno fotaka, fanorenana tsy ara-dalàna
|-
|Vahaolana
|Dragage, fanavaozana paompy, fanadiovana manodidina
|-
|Zava-dehibe
|Tontolo iainana, famatsiana rano, lova ara-kolontsaina
|}

[[Sokajy:Antananarivo]]
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>leziwqncqiy6qsrg9sbyp7oo3hlst1f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145361</id>
      <parentid>1145360</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:28:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4766" sha1="o2bc4kij6iiit8z7ng2r4t8lx80ocxd" xml:space="preserve">== Famaritana ==
Farihy Mandroseza dia iray amin'ireo farihy lehibe indrindra&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Lac_Mandroseza&lt;/ref&gt; ao [[Antananarivo|afovoan'Antananarivo]], renivohitr'i [[Madagasikara]].

Eo atsimo andrefan'ny tanànan' Antananarivo, ny farihin'i Mandroseza dia iray amin'ireo honahona fahiny eo amin'ny sisin'ny [[Ikopa]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;. Mamatsy rano ny renivohitra. Ny farihy Mandroseza dia dobo fitehirizan-drano misy velarana 40 ha sy mahatahiry rano eo 800 000 m³ eo ho eo, izay ampidiran’ny reniranon’i Ikopa amin’ny alalan’ny tohodrano fangalana rano miaraka amin’ireo rafitra fampiakarana rano misy paompy dimy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Fintina :

* Ao amin’ny faritra atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, iray amin’ireo farihy lehibe indrindra eto an-drenivohitra.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Velarany manodidina ny 40 ha (indraindray 42 ha no voalaza), ary fahafahany ≈ 800 000 m³.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Toerany : 18°56′ S, 47°33′ E&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Anjara asany ==

* Ny farihy Mandroseza dia dobo entina mampitsika ny rano (bassin de décantation), ny reniranon’Ikopa no mitarika ny rano ho ao amin'ny alalan’ny tohodrano sy paompy dimy (5)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
* Miandraikitra ny famatsian-dranon'ny 90 % mponinan'Antananarivo&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/conditions-dassainissement-et-dhygiene-du-lac-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Famokarana ankehitriny : manodidina ny 200 000 m³ isan’andro, nefa filàna ≈ 300 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/04/approvisionnement-en-eau-la-station-de.html&lt;/ref&gt;.

== Olana &amp; Tontolo Iainana ==

* Miha ritra sy maloto noho ny fiovan’ny toetrandro sy fandotoan’ny olona.
* Feno fotaka sy fasika : tokony ho 800 000 m³ no mila alaina mba hiverenan’ny fahaiza-mitahiry tany am-boalohany (1,6 tapitrisa m³)&lt;ref&gt;https://2424.mg/simon-randriantsiferana-coordonnateur-du-projet-pmp-vreau-800-000m3-de-sediments-doivent-etre-retires-du-lac-de-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Loto avy amin’ny rano maloto, orinasa, sy fanorenana an-tsokosoko manakaiky ny farihy ka lasa tsy azo sotroina ny rano&lt;ref&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;.
* Na dia nomena anarana hoe “farihy manan-tantara sy mahafinaritra” hatramin’ny taona 1926 aza, tsy voaaro araka ny tokony ho izy&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/preservation-du-lac-mandroseza-en-tant-que-patrimoine-national&lt;/ref&gt;.

== Tetikasa &amp; Fanarenana ==

* Fanadiovana (dragage) : fandaniam-bola 6–10 tapitrisa dolara hoentina manala fotaka sy fasika&lt;ref&gt;https://2424.mg/approvisionnement-en-eau-rajoelina-recommande-le-nettoyage-des-environs-du-lac-de-mandroseza-avant-le-demarrage-des-travaux-de-dragage&lt;/ref&gt;.
* Fanavaozana ny paompy ao Mandroseza I : fanoloana ireo paompy antitra 7 mba hampitomboana famokarana avy amin’ny 80 000 m³ ho lasa 120 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fametrahana toby vaovao Mandroseza II, II bis, ary Amoron’Ankona : hanampy hatramin'ny 20 000–60 000 m³ isan'andro ny famatsiana&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fanentanana amin’ny mponina sy fanadiovana manodidina ny farihy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Famintinana ==
Ny farihin’i Mandroseza dia tsy fotsiny hoe dobo fitahirizana rano, fa fototry ny fiainan’Antananarivo amin’ny sehatry ny rano fisotro, tontolo iainana, ary kolontsaina. Mila tandrovina sy amboarina haingana izy mba tsy ho very tanteraka.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Lohahevitra
!Zava-misy ankehitriny
|-
|Fahafahana mitahiry
|Mihena be (800 000 m³ amin’izao, fa 1,6 M m³ taloha)
|-
|Famokarana rano
|~200 000 m³/andro (ilaina 300 000 m³)
|-
|Olana
|Fandotoana, feno fotaka, fanorenana tsy ara-dalàna
|-
|Vahaolana
|Dragage, fanavaozana paompy, fanadiovana manodidina
|-
|Zava-dehibe
|Tontolo iainana, famatsiana rano, lova ara-kolontsaina
|}

[[Sokajy:Antananarivo]]
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>o2bc4kij6iiit8z7ng2r4t8lx80ocxd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145362</id>
      <parentid>1145361</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:30:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4766" sha1="bmf12ce7xt0ztgq6pc86gz7o9ezfopn" xml:space="preserve">== Famaritana ==
Farihy Mandroseza dia iray amin'ireo farihy lehibe indrindra&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Lac_Mandroseza&lt;/ref&gt; ao [[Antananarivo|afovoan'Antananarivo]], renivohitr'i [[Madagasikara]].

Eo atsimo andrefan'ny tanànan' Antananarivo, ny farihin'i Mandroseza dia iray amin'ireo honahona fahiny eo amin'ny sisin'ny [[Ikopa]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;. Mamatsy rano ny renivohitra. Ny farihy Mandroseza dia dobo fitehirizan-drano misy velarana 40 ha sy mahatahiry rano eo 800 000 m³ eo ho eo, izay ampidiran’ny reniranon’i Ikopa amin’ny alalan’ny tohadrano fangalana rano miaraka amin’ireo rafitra fampiakarana rano misy paompy dimy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Fintina :

* Ao amin’ny faritra atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, iray amin’ireo farihy lehibe indrindra eto an-drenivohitra.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Velarany manodidina ny 40 ha (indraindray 42 ha no voalaza), ary fahafahany ≈ 800 000 m³.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Toerany : 18°56′ S, 47°33′ E&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Anjara asany ==

* Ny farihy Mandroseza dia dobo entina mampitsika ny rano (bassin de décantation), ny reniranon’Ikopa no mitarika ny rano ho ao amin'ny alalan’ny tohodrano sy paompy dimy (5)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
* Miandraikitra ny famatsian-dranon'ny 90 % mponinan'Antananarivo&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/conditions-dassainissement-et-dhygiene-du-lac-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Famokarana ankehitriny : manodidina ny 200 000 m³ isan’andro, nefa filàna ≈ 300 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/04/approvisionnement-en-eau-la-station-de.html&lt;/ref&gt;.

== Olana &amp; Tontolo Iainana ==

* Miha ritra sy maloto noho ny fiovan’ny toetrandro sy fandotoan’ny olona.
* Feno fotaka sy fasika : tokony ho 800 000 m³ no mila alaina mba hiverenan’ny fahaiza-mitahiry tany am-boalohany (1,6 tapitrisa m³)&lt;ref&gt;https://2424.mg/simon-randriantsiferana-coordonnateur-du-projet-pmp-vreau-800-000m3-de-sediments-doivent-etre-retires-du-lac-de-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Loto avy amin’ny rano maloto, orinasa, sy fanorenana an-tsokosoko manakaiky ny farihy ka lasa tsy azo sotroina ny rano&lt;ref&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;.
* Na dia nomena anarana hoe “farihy manan-tantara sy mahafinaritra” hatramin’ny taona 1926 aza, tsy voaaro araka ny tokony ho izy&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/preservation-du-lac-mandroseza-en-tant-que-patrimoine-national&lt;/ref&gt;.

== Tetikasa &amp; Fanarenana ==

* Fanadiovana (dragage) : fandaniam-bola 6–10 tapitrisa dolara hoentina manala fotaka sy fasika&lt;ref&gt;https://2424.mg/approvisionnement-en-eau-rajoelina-recommande-le-nettoyage-des-environs-du-lac-de-mandroseza-avant-le-demarrage-des-travaux-de-dragage&lt;/ref&gt;.
* Fanavaozana ny paompy ao Mandroseza I : fanoloana ireo paompy antitra 7 mba hampitomboana famokarana avy amin’ny 80 000 m³ ho lasa 120 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fametrahana toby vaovao Mandroseza II, II bis, ary Amoron’Ankona : hanampy hatramin'ny 20 000–60 000 m³ isan'andro ny famatsiana&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fanentanana amin’ny mponina sy fanadiovana manodidina ny farihy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Famintinana ==
Ny farihin’i Mandroseza dia tsy fotsiny hoe dobo fitahirizana rano, fa fototry ny fiainan’Antananarivo amin’ny sehatry ny rano fisotro, tontolo iainana, ary kolontsaina. Mila tandrovina sy amboarina haingana izy mba tsy ho very tanteraka.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Lohahevitra
!Zava-misy ankehitriny
|-
|Fahafahana mitahiry
|Mihena be (800 000 m³ amin’izao, fa 1,6 M m³ taloha)
|-
|Famokarana rano
|~200 000 m³/andro (ilaina 300 000 m³)
|-
|Olana
|Fandotoana, feno fotaka, fanorenana tsy ara-dalàna
|-
|Vahaolana
|Dragage, fanavaozana paompy, fanadiovana manodidina
|-
|Zava-dehibe
|Tontolo iainana, famatsiana rano, lova ara-kolontsaina
|}

[[Sokajy:Antananarivo]]
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>bmf12ce7xt0ztgq6pc86gz7o9ezfopn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145363</id>
      <parentid>1145362</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:31:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4787" sha1="ohg6lxs4owinosah3424nx8g3je7nuj" xml:space="preserve">== Famaritana ==
Farihy Mandroseza dia iray amin'ireo farihy lehibe indrindra&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Lac_Mandroseza&lt;/ref&gt; ao [[Antananarivo|afovoan'Antananarivo]], renivohitr'i [[Madagasikara]].

Eo atsimo andrefan'ny tanànan' Antananarivo no toerana misy azy.  Ny farihin'i Mandroseza dia iray amin'ireo honahona fahiny eo amin'ny sisin'ny [[Ikopa]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;. Mamatsy rano ny renivohitra. Ny farihy Mandroseza dia dobo fitehirizan-drano misy velarana 40 ha sy mahatahiry rano eo 800 000 m³ eo ho eo, izay ampidiran’ny reniranon’i Ikopa amin’ny alalan’ny tohadrano fangalana rano miaraka amin’ireo rafitra fampiakarana rano misy paompy dimy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Fintina :

* Ao amin’ny faritra atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, iray amin’ireo farihy lehibe indrindra eto an-drenivohitra.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Velarany manodidina ny 40 ha (indraindray 42 ha no voalaza), ary fahafahany ≈ 800 000 m³.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Toerany : 18°56′ S, 47°33′ E&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Anjara asany ==

* Ny farihy Mandroseza dia dobo entina mampitsika ny rano (bassin de décantation), ny reniranon’Ikopa no mitarika ny rano ho ao amin'ny alalan’ny tohodrano sy paompy dimy (5)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
* Miandraikitra ny famatsian-dranon'ny 90 % mponinan'Antananarivo&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/conditions-dassainissement-et-dhygiene-du-lac-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Famokarana ankehitriny : manodidina ny 200 000 m³ isan’andro, nefa filàna ≈ 300 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/04/approvisionnement-en-eau-la-station-de.html&lt;/ref&gt;.

== Olana &amp; Tontolo Iainana ==

* Miha ritra sy maloto noho ny fiovan’ny toetrandro sy fandotoan’ny olona.
* Feno fotaka sy fasika : tokony ho 800 000 m³ no mila alaina mba hiverenan’ny fahaiza-mitahiry tany am-boalohany (1,6 tapitrisa m³)&lt;ref&gt;https://2424.mg/simon-randriantsiferana-coordonnateur-du-projet-pmp-vreau-800-000m3-de-sediments-doivent-etre-retires-du-lac-de-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Loto avy amin’ny rano maloto, orinasa, sy fanorenana an-tsokosoko manakaiky ny farihy ka lasa tsy azo sotroina ny rano&lt;ref&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;.
* Na dia nomena anarana hoe “farihy manan-tantara sy mahafinaritra” hatramin’ny taona 1926 aza, tsy voaaro araka ny tokony ho izy&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/preservation-du-lac-mandroseza-en-tant-que-patrimoine-national&lt;/ref&gt;.

== Tetikasa &amp; Fanarenana ==

* Fanadiovana (dragage) : fandaniam-bola 6–10 tapitrisa dolara hoentina manala fotaka sy fasika&lt;ref&gt;https://2424.mg/approvisionnement-en-eau-rajoelina-recommande-le-nettoyage-des-environs-du-lac-de-mandroseza-avant-le-demarrage-des-travaux-de-dragage&lt;/ref&gt;.
* Fanavaozana ny paompy ao Mandroseza I : fanoloana ireo paompy antitra 7 mba hampitomboana famokarana avy amin’ny 80 000 m³ ho lasa 120 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fametrahana toby vaovao Mandroseza II, II bis, ary Amoron’Ankona : hanampy hatramin'ny 20 000–60 000 m³ isan'andro ny famatsiana&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fanentanana amin’ny mponina sy fanadiovana manodidina ny farihy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Famintinana ==
Ny farihin’i Mandroseza dia tsy fotsiny hoe dobo fitahirizana rano, fa fototry ny fiainan’Antananarivo amin’ny sehatry ny rano fisotro, tontolo iainana, ary kolontsaina. Mila tandrovina sy amboarina haingana izy mba tsy ho very tanteraka.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Lohahevitra
!Zava-misy ankehitriny
|-
|Fahafahana mitahiry
|Mihena be (800 000 m³ amin’izao, fa 1,6 M m³ taloha)
|-
|Famokarana rano
|~200 000 m³/andro (ilaina 300 000 m³)
|-
|Olana
|Fandotoana, feno fotaka, fanorenana tsy ara-dalàna
|-
|Vahaolana
|Dragage, fanavaozana paompy, fanadiovana manodidina
|-
|Zava-dehibe
|Tontolo iainana, famatsiana rano, lova ara-kolontsaina
|}

[[Sokajy:Antananarivo]]
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>ohg6lxs4owinosah3424nx8g3je7nuj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145364</id>
      <parentid>1145363</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:33:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4792" sha1="obn6hk4nz6vc7vy2os29d8i9copuk60" xml:space="preserve">== Famaritana ==
Farihy Mandroseza dia iray amin'ireo farihy lehibe indrindra&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Lac_Mandroseza&lt;/ref&gt; ao [[Antananarivo|afovoan'Antananarivo]], renivohitr'i [[Madagasikara]].

Eo atsimo andrefan'ny tanànan' Antananarivo no toerana misy azy.  Ny farihin'i Mandroseza dia iray amin'ireo honahona fahiny eo amin'ny sisin'ny [[Ikopa]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;. Mamatsy rano ny renivohitra izy . Ny farihy Mandroseza dia dobo fitehirizan-drano misy velarana 40 ha sy mahatahiry rano eo 800 000 m³ eo ho eo, izay ampidiran’ny reniranon’i Ikopa amin’ny alalan’ny tohadrano fangalana rano miaraka amin’ireo rafitra fampiakarana rano misy paompy dimy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Fintina :

* Ao amin’ny faritra atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, iray amin’ireo farihy lehibe indrindra eto an-drenivohitra.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Velarany manodidina ny 40 ha (indraindray 42 ha no voalaza), ary fahafahany ≈ 800 000 m³.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Toerany : 18°56′ S, 47°33′ E&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Anjara asany ==

* Ny farihy Mandroseza dia dobo entina mampitsika ny rano (bassin de décantation), ny reniranon’Ikopa no mitarika ny rano ho ao amin'ny alalan’ny tohodrano sy paompy dimy (5)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
* Miandraikitra ny famatsian-dranon'ny 90 % mponinan'Antananarivo&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/conditions-dassainissement-et-dhygiene-du-lac-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Famokarana ankehitriny : manodidina ny 200 000 m³ isan’andro, nefa filàna ≈ 300 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/04/approvisionnement-en-eau-la-station-de.html&lt;/ref&gt;.

== Olana &amp; Tontolo Iainana ==

* Miha ritra sy maloto noho ny fiovan’ny toetrandro sy fandotoan’ny olona.
* Feno fotaka sy fasika : tokony ho 800 000 m³ no mila alaina mba hiverenan’ny fahaiza-mitahiry tany am-boalohany (1,6 tapitrisa m³)&lt;ref&gt;https://2424.mg/simon-randriantsiferana-coordonnateur-du-projet-pmp-vreau-800-000m3-de-sediments-doivent-etre-retires-du-lac-de-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Loto avy amin’ny rano maloto, orinasa, sy fanorenana an-tsokosoko manakaiky ny farihy ka lasa tsy azo sotroina ny rano&lt;ref&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;.
* Na dia nomena anarana hoe “farihy manan-tantara sy mahafinaritra” hatramin’ny taona 1926 aza, tsy voaaro araka ny tokony ho izy&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/preservation-du-lac-mandroseza-en-tant-que-patrimoine-national&lt;/ref&gt;.

== Tetikasa &amp; Fanarenana ==

* Fanadiovana (dragage) : fandaniam-bola 6–10 tapitrisa dolara hoentina manala fotaka sy fasika&lt;ref&gt;https://2424.mg/approvisionnement-en-eau-rajoelina-recommande-le-nettoyage-des-environs-du-lac-de-mandroseza-avant-le-demarrage-des-travaux-de-dragage&lt;/ref&gt;.
* Fanavaozana ny paompy ao Mandroseza I : fanoloana ireo paompy antitra 7 mba hampitomboana famokarana avy amin’ny 80 000 m³ ho lasa 120 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fametrahana toby vaovao Mandroseza II, II bis, ary Amoron’Ankona : hanampy hatramin'ny 20 000–60 000 m³ isan'andro ny famatsiana&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fanentanana amin’ny mponina sy fanadiovana manodidina ny farihy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Famintinana ==
Ny farihin’i Mandroseza dia tsy fotsiny hoe dobo fitahirizana rano, fa fototry ny fiainan’Antananarivo amin’ny sehatry ny rano fisotro, tontolo iainana, ary kolontsaina. Mila tandrovina sy amboarina haingana izy mba tsy ho very tanteraka.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Lohahevitra
!Zava-misy ankehitriny
|-
|Fahafahana mitahiry
|Mihena be (800 000 m³ amin’izao, fa 1,6 M m³ taloha)
|-
|Famokarana rano
|~200 000 m³/andro (ilaina 300 000 m³)
|-
|Olana
|Fandotoana, feno fotaka, fanorenana tsy ara-dalàna
|-
|Vahaolana
|Dragage, fanavaozana paompy, fanadiovana manodidina
|-
|Zava-dehibe
|Tontolo iainana, famatsiana rano, lova ara-kolontsaina
|}

[[Sokajy:Antananarivo]]
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>obn6hk4nz6vc7vy2os29d8i9copuk60</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145366</id>
      <parentid>1145364</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4792" sha1="gd2kovuyrr6oftoo43jw8z45nyt8ehs" xml:space="preserve">== Famaritana ==
Farihy Mandroseza dia iray amin'ireo farihy lehibe indrindra&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Lac_Mandroseza&lt;/ref&gt; ao [[Antananarivo|afovoan'Antananarivo]], renivohitr'i [[Madagasikara]].

Eo atsimo andrefan'ny tanànan' Antananarivo no toerana misy azy.  Ny farihin'i Mandroseza dia iray amin'ireo honahona fahiny eo amin'ny sisin'ny [[Ikopa]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;. Mamatsy rano ny renivohitra izy . Ny farihy Mandroseza dia dobo fitehirizan-drano misy velarana 40 ha sy mahatahiry rano eo 800 000 m³ eo ho eo, izay ampidiran’ny reniranon’i Ikopa amin’ny alalan’ny tohadrano fangalana rano miaraka amin’ireo rafitra fampiakarana rano misy paompy dimy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Fintina :

* Ao amin’ny faritra atsimo andrefan’Antananarivo no misy azy, iray amin’ireo farihy lehibe indrindra eto an-drenivohitra.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Velarany manodidina ny 40 ha (indraindray 42 ha no voalaza), ary fahafahany ≈ 800 000 m³.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Toerany : 18°56′ S, 47°33′ E&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Anjara asany ==

* Ny farihy Mandroseza dia dobo entina mampitsika ny rano (bassin de décantation), ny reniranon’Ikopa no mitarika ny rano ho ao amin'ny alalan’ny tohodrano sy paompy dimy (5)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
* Miandraikitra ny famatsian-dranon'ny 90 % mponinan'Antananarivo&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/conditions-dassainissement-et-dhygiene-du-lac-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Famokarana ankehitriny : manodidina ny 200 000 m³ isan’andro, nefa filàna ≈ 300 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/04/approvisionnement-en-eau-la-station-de.html&lt;/ref&gt;.

== Olana &amp; Tontolo Iainana ==

* Miha ritra sy maloto noho ny fiovan’ny toetrandro sy fandotoan’ny olona.
* Feno fotaka sy fasika : tokony ho 800 000 m³ no mila alaina mba hiverenan’ny fahaiza-mitahiry tany am-boalohany (1,6 tapitrisa m³)&lt;ref&gt;https://2424.mg/simon-randriantsiferana-coordonnateur-du-projet-pmp-vreau-800-000m3-de-sediments-doivent-etre-retires-du-lac-de-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Loto avy amin’ny rano maloto, orinasa, sy fanorenana an-tsokosoko manakaiky ny farihy ka lasa tsy azo sotroina ny rano&lt;ref&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;.
* Na dia nomena anarana hoe “farihy manan-tantara sy mahafinaritra” hatramin’ny taona 1926 aza, tsy voaaro araka ny tokony ho izy&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/preservation-du-lac-mandroseza-en-tant-que-patrimoine-national&lt;/ref&gt;.

== Tetikasa &amp; Fanarenana ==

* Fanadiovana (dragage) : fandaniam-bola 6–10 tapitrisa dolara hoentina manala fotaka sy fasika&lt;ref&gt;https://2424.mg/approvisionnement-en-eau-rajoelina-recommande-le-nettoyage-des-environs-du-lac-de-mandroseza-avant-le-demarrage-des-travaux-de-dragage&lt;/ref&gt;.
* Fanavaozana ny paompy ao Mandroseza I : fanoloana ireo paompy antitra 7 mba hampitomboana famokarana avy amin’ny 80 000 m³ ho lasa 120 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fametrahana toby vaovao Mandroseza II, II bis, ary Amoron’Ankona : hanampy hatramin'ny 20 000–60 000 m³ isan'andro ny famatsiana&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fanentanana amin’ny mponina sy fanadiovana manodidina ny farihy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Famintinana ==
Ny farihin’i Mandroseza dia tsy fotsiny hoe dobo fitahirizana rano, fa fototry ny fiainan’Antananarivo amin’ny sehatry ny rano fisotro, tontolo iainana, ary kolontsaina. Mila tandrovina sy amboarina haingana izy mba tsy ho very tanteraka.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Lohahevitra
!Zava-misy ankehitriny
|-
|Fahafahana mitahiry
|Mihena be (800 000 m³ amin’izao, fa 1,6 M m³ taloha)
|-
|Famokarana rano
|~200 000 m³/andro (ilaina 300 000 m³)
|-
|Olana
|Fandotoana, feno fotaka, fanorenana tsy ara-dalàna
|-
|Vahaolana
|Dragage, fanavaozana paompy, fanadiovana manodidina
|-
|Zava-dehibe
|Tontolo iainana, famatsiana rano, lova ara-kolontsaina
|}

[[Sokajy:Antananarivo]]
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>gd2kovuyrr6oftoo43jw8z45nyt8ehs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145367</id>
      <parentid>1145366</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4789" sha1="dis2z7mk0wknyccj0oo3q24s0z2oj4t" xml:space="preserve">== Famaritana ==
Farihy Mandroseza dia iray amin'ireo farihy lehibe indrindra&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Lac_Mandroseza&lt;/ref&gt; ao [[Antananarivo|afovoan'Antananarivo]], renivohitr'i [[Madagasikara]].

Eo atsimo andrefan'ny tanànan' Antananarivo no toerana misy azy.  Ny farihin'i Mandroseza dia iray amin'ireo honahona fahiny eo amin'ny sisin'ny [[Ikopa]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;. Mamatsy rano ny renivohitra izy . Ny farihy Mandroseza dia dobo fitehirizan-drano misy velarana 40 ha sy mahatahiry rano eo 800 000 m³ eo ho eo, izay ampidiran’ny reniranon’i Ikopa amin’ny alalan’ny tohadrano fangalana rano miaraka amin’ireo rafitra fampiakarana rano misy paompy dimy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Fintina :

* Ao amin’ny faritra atsimo andrefan’Antananarivo no misy azy, iray amin’ireo farihy lehibe indrindra eto an-drenivohitra.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Velarany manodidina ny 40 ha (indraindray 42 ha no voalaza), ary fahafahany ≈ 800 000 m³.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Toerany : 18°56′ S, 47°33′ E&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Anjara asany ==

* Ny farihy Mandroseza dia dobo entina mampitsika ny rano (bassin de décantation), ny reniranon’Ikopa no mitarika ny rano ho ao amin'ny alalan’ny tohodrano sy paompy dimy (5)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
* Miandraikitra ny famatsian-dranon'ny 90 % mponinan'Antananarivo&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/conditions-dassainissement-et-dhygiene-du-lac-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Famokarana ankehitriny : manodidina ny 200 000 m³ isan’andro, nefa filàna ≈ 300 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/04/approvisionnement-en-eau-la-station-de.html&lt;/ref&gt;.

== Olana sy fahasimbana ==

* Miha ritra sy maloto noho ny fiovan’ny toetrandro sy fandotoan’ny olona.
* Feno fotaka sy fasika : tokony ho 800 000 m³ no mila alaina mba hiverenan’ny fahaiza-mitahiry tany am-boalohany (1,6 tapitrisa m³)&lt;ref&gt;https://2424.mg/simon-randriantsiferana-coordonnateur-du-projet-pmp-vreau-800-000m3-de-sediments-doivent-etre-retires-du-lac-de-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Loto avy amin’ny rano maloto, orinasa, sy fanorenana an-tsokosoko manakaiky ny farihy ka lasa tsy azo sotroina ny rano&lt;ref&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;.
* Na dia nomena anarana hoe “farihy manan-tantara sy mahafinaritra” hatramin’ny taona 1926 aza, tsy voaaro araka ny tokony ho izy&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/preservation-du-lac-mandroseza-en-tant-que-patrimoine-national&lt;/ref&gt;.

== Tetikasa &amp; Fanarenana ==

* Fanadiovana (dragage) : fandaniam-bola 6–10 tapitrisa dolara hoentina manala fotaka sy fasika&lt;ref&gt;https://2424.mg/approvisionnement-en-eau-rajoelina-recommande-le-nettoyage-des-environs-du-lac-de-mandroseza-avant-le-demarrage-des-travaux-de-dragage&lt;/ref&gt;.
* Fanavaozana ny paompy ao Mandroseza I : fanoloana ireo paompy antitra 7 mba hampitomboana famokarana avy amin’ny 80 000 m³ ho lasa 120 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fametrahana toby vaovao Mandroseza II, II bis, ary Amoron’Ankona : hanampy hatramin'ny 20 000–60 000 m³ isan'andro ny famatsiana&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fanentanana amin’ny mponina sy fanadiovana manodidina ny farihy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Famintinana ==
Ny farihin’i Mandroseza dia tsy fotsiny hoe dobo fitahirizana rano, fa fototry ny fiainan’Antananarivo amin’ny sehatry ny rano fisotro, tontolo iainana, ary kolontsaina. Mila tandrovina sy amboarina haingana izy mba tsy ho very tanteraka.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Lohahevitra
!Zava-misy ankehitriny
|-
|Fahafahana mitahiry
|Mihena be (800 000 m³ amin’izao, fa 1,6 M m³ taloha)
|-
|Famokarana rano
|~200 000 m³/andro (ilaina 300 000 m³)
|-
|Olana
|Fandotoana, feno fotaka, fanorenana tsy ara-dalàna
|-
|Vahaolana
|Dragage, fanavaozana paompy, fanadiovana manodidina
|-
|Zava-dehibe
|Tontolo iainana, famatsiana rano, lova ara-kolontsaina
|}

[[Sokajy:Antananarivo]]
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>dis2z7mk0wknyccj0oo3q24s0z2oj4t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145368</id>
      <parentid>1145367</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4791" sha1="1m65ln9jkeln3wd2dkzk6jdz2rpvdn2" xml:space="preserve">== Famaritana ==
Farihy Mandroseza dia iray amin'ireo farihy lehibe indrindra&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Lac_Mandroseza&lt;/ref&gt; ao [[Antananarivo|afovoan'Antananarivo]], renivohitr'i [[Madagasikara]].

Eo atsimo andrefan'ny tanànan' Antananarivo no toerana misy azy.  Ny farihin'i Mandroseza dia iray amin'ireo honahona fahiny eo amin'ny sisin'ny [[Ikopa]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;. Mamatsy rano ny renivohitra izy . Ny farihy Mandroseza dia dobo fitehirizan-drano misy velarana 40 ha sy mahatahiry rano eo 800 000 m³ eo ho eo, izay ampidiran’ny reniranon’i Ikopa amin’ny alalan’ny tohadrano fangalana rano miaraka amin’ireo rafitra fampiakarana rano misy paompy dimy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Fintina :

* Ao amin’ny faritra atsimo andrefan’Antananarivo no misy azy, iray amin’ireo farihy lehibe indrindra eto an-drenivohitra.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Velarany manodidina ny 40 ha (indraindray 42 ha no voalaza), ary fahafahany ≈ 800 000 m³.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Toerany : 18°56′ S, 47°33′ E&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Anjara asany ==

* Ny farihy Mandroseza dia dobo entina mampitsika ny rano (bassin de décantation), ny reniranon’Ikopa no mitarika ny rano ho ao amin'ny alalan’ny tohodrano sy paompy dimy (5)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
* Miandraikitra ny famatsian-dranon'ny 90 % mponinan'Antananarivo&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/conditions-dassainissement-et-dhygiene-du-lac-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Famokarana ankehitriny : manodidina ny 200 000 m³ isan’andro, nefa filàna ≈ 300 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/04/approvisionnement-en-eau-la-station-de.html&lt;/ref&gt;.

== Olana sy fahasimbana ==

* Miha ritra sy maloto noho ny fiovan’ny toetrandro sy fandotoan’ny olona.
* Feno fotaka sy fasika : tokony ho 800 000 m³ no mila alaina mba hiverenan’ny fahaiza-mitahiry tany am-boalohany (1,6 tapitrisa m³)&lt;ref&gt;https://2424.mg/simon-randriantsiferana-coordonnateur-du-projet-pmp-vreau-800-000m3-de-sediments-doivent-etre-retires-du-lac-de-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Loto avy amin’ny rano maloto, orinasa, sy fanorenana an-tsokosoko manakaiky ny farihy ka lasa tsy azo sotroina ny rano&lt;ref&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;.
* Na dia nomena anarana hoe “farihy manan-tantara sy mahafinaritra” hatramin’ny taona 1926 aza, tsy voaaro araka ny tokony ho izy&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/preservation-du-lac-mandroseza-en-tant-que-patrimoine-national&lt;/ref&gt;.

== Tetikasa  sy Fanarenana ==

* Fanadiovana (dragage) : fandaniam-bola 6–10 tapitrisa dolara hoentina manala fotaka sy fasika&lt;ref&gt;https://2424.mg/approvisionnement-en-eau-rajoelina-recommande-le-nettoyage-des-environs-du-lac-de-mandroseza-avant-le-demarrage-des-travaux-de-dragage&lt;/ref&gt;.
* Fanavaozana ny paompy ao Mandroseza I : fanoloana ireo paompy antitra 7 mba hampitomboana famokarana avy amin’ny 80 000 m³ ho lasa 120 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fametrahana toby vaovao Mandroseza II, II bis, ary Amoron’Ankona : hanampy hatramin'ny 20 000–60 000 m³ isan'andro ny famatsiana&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fanentanana amin’ny mponina sy fanadiovana manodidina ny farihy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Famintinana ==
Ny farihin’i Mandroseza dia tsy fotsiny hoe dobo fitahirizana rano, fa fototry ny fiainan’Antananarivo amin’ny sehatry ny rano fisotro, tontolo iainana, ary kolontsaina. Mila tandrovina sy amboarina haingana izy mba tsy ho very tanteraka.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Lohahevitra
!Zava-misy ankehitriny
|-
|Fahafahana mitahiry
|Mihena be (800 000 m³ amin’izao, fa 1,6 M m³ taloha)
|-
|Famokarana rano
|~200 000 m³/andro (ilaina 300 000 m³)
|-
|Olana
|Fandotoana, feno fotaka, fanorenana tsy ara-dalàna
|-
|Vahaolana
|Dragage, fanavaozana paompy, fanadiovana manodidina
|-
|Zava-dehibe
|Tontolo iainana, famatsiana rano, lova ara-kolontsaina
|}

[[Sokajy:Antananarivo]]
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>1m65ln9jkeln3wd2dkzk6jdz2rpvdn2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145369</id>
      <parentid>1145368</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:40:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4800" sha1="de95pi7h69ggdagnculoeo91zgm6wwj" xml:space="preserve">== Famaritana ==
Farihy Mandroseza dia iray amin'ireo farihy lehibe indrindra&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Lac_Mandroseza&lt;/ref&gt; ao [[Antananarivo|afovoan'Antananarivo]], renivohitr'i [[Madagasikara]].

Eo atsimo andrefan'ny tanànan' Antananarivo no toerana misy azy.  Ny farihin'i Mandroseza dia iray amin'ireo honahona fahiny eo amin'ny sisin'ny [[Ikopa]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;. Mamatsy rano ny renivohitra izy . Ny farihy Mandroseza dia dobo fitehirizan-drano misy velarana 40 ha sy mahatahiry rano eo 800 000 m³ eo ho eo, izay ampidiran’ny reniranon’i Ikopa amin’ny alalan’ny tohadrano fangalana rano miaraka amin’ireo rafitra fampiakarana rano misy paompy dimy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Fintina :

* Ao amin’ny faritra atsimo andrefan’Antananarivo no misy azy, iray amin’ireo farihy lehibe indrindra eto an-drenivohitra.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Velarany manodidina ny 40 ha (indraindray 42 ha no voalaza), ary fahafahany ≈ 800 000 m³.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Toerany : 18°56′ S, 47°33′ E&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Anjara asany ==

* Ny farihy Mandroseza dia dobo entina mampitsika ny rano (bassin de décantation), ny reniranon’Ikopa no mitarika ny rano ho ao amin'ny alalan’ny tohodrano sy paompy dimy (5)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
* Miandraikitra ny famatsian-dranon'ny 90 % mponinan'Antananarivo&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/conditions-dassainissement-et-dhygiene-du-lac-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Famokarana ankehitriny : manodidina ny 200 000 m³ isan’andro, nefa filàna ≈ 300 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/04/approvisionnement-en-eau-la-station-de.html&lt;/ref&gt;.

== Olana sy fahasimbana ==

* Miha ritra sy maloto noho ny fiovan’ny toetrandro sy fandotoan’ny olona.
* Feno fotaka sy fasika : tokony ho 800 000 m³ no mila alaina mba hiverenan’ny fahaiza-mitahiry tany am-boalohany (1,6 tapitrisa m³)&lt;ref&gt;https://2424.mg/simon-randriantsiferana-coordonnateur-du-projet-pmp-vreau-800-000m3-de-sediments-doivent-etre-retires-du-lac-de-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Loto avy amin’ny rano maloto, orinasa, sy fanorenana an-tsokosoko manakaiky ny farihy ka lasa tsy azo sotroina ny rano&lt;ref&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;.
* Na dia nomena anarana hoe “farihy manan-tantara sy mahafinaritra” hatramin’ny taona 1926 aza, tsy voaaro araka ny tokony ho izy&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/preservation-du-lac-mandroseza-en-tant-que-patrimoine-national&lt;/ref&gt;.

== Tetikasa  sy Fanarenana ==

* Fanadiovana (dragage) : fandaniam-bola 6–10 tapitrisa dolara hoentina manala fotaka sy fasika&lt;ref&gt;https://2424.mg/approvisionnement-en-eau-rajoelina-recommande-le-nettoyage-des-environs-du-lac-de-mandroseza-avant-le-demarrage-des-travaux-de-dragage&lt;/ref&gt;.
* Fanavaozana ny paompy ao Mandroseza I : fanoloana ireo paompy  efa antitra 7 mba hampitomboana  ny famokarana avy amin’ny 80 000 m³ ho lasa 120 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fametrahana toby vaovao Mandroseza II, II bis, ary Amoron’Ankona : hanampy hatramin'ny 20 000–60 000 m³ isan'andro ny famatsiana&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fanentanana amin’ny mponina sy fanadiovana manodidina ny farihy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Famintinana ==
Ny farihin’i Mandroseza dia tsy fotsiny hoe dobo fitahirizana rano, fa fototry ny fiainan’Antananarivo amin’ny sehatry ny rano fisotro, tontolo iainana, ary kolontsaina. Mila tandrovina sy amboarina haingana izy mba tsy ho very tanteraka.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Lohahevitra
!Zava-misy ankehitriny
|-
|Fahafahana mitahiry
|Mihena be (800 000 m³ amin’izao, fa 1,6 M m³ taloha)
|-
|Famokarana rano
|~200 000 m³/andro (ilaina 300 000 m³)
|-
|Olana
|Fandotoana, feno fotaka, fanorenana tsy ara-dalàna
|-
|Vahaolana
|Dragage, fanavaozana paompy, fanadiovana manodidina
|-
|Zava-dehibe
|Tontolo iainana, famatsiana rano, lova ara-kolontsaina
|}

[[Sokajy:Antananarivo]]
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>de95pi7h69ggdagnculoeo91zgm6wwj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145370</id>
      <parentid>1145369</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanova rafim-pehezanteny sy voamboalana</comment>
      <origin>1145370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4797" sha1="gxqf90p025vnxj8hlalk2usa9ludsdo" xml:space="preserve">== Famaritana ==
Farihy Mandroseza dia iray amin'ireo farihy lehibe indrindra&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Lac_Mandroseza&lt;/ref&gt; ao [[Antananarivo|afovoan'Antananarivo]], renivohitr'i [[Madagasikara]].

Eo atsimo andrefan'ny tanànan' Antananarivo no toerana misy azy.  Ny farihin'i Mandroseza dia iray amin'ireo honahona fahiny eo amin'ny sisin'ny [[Ikopa]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;. Mamatsy rano ny renivohitra izy . Ny farihy Mandroseza dia dobo fitehirizan-drano misy velarana 40 ha sy mahatahiry rano eo 800 000 m³ eo ho eo, izay ampidiran’ny reniranon’i Ikopa amin’ny alalan’ny tohadrano fangalana rano miaraka amin’ireo rafitra fampiakarana rano misy paompy dimy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Fintina :

* Ao amin’ny faritra atsimo andrefan’Antananarivo no misy azy, iray amin’ireo farihy lehibe indrindra eto an-drenivohitra.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Velarany manodidina ny 40 ha (indraindray 42 ha no voalaza), ary fahafahany ≈ 800 000 m³.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Toerany : 18°56′ S, 47°33′ E&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Anjara asany ==

* Ny farihy Mandroseza dia dobo entina mampitsika ny rano (bassin de décantation), ny reniranon’Ikopa no mitarika ny rano ho ao amin'ny alalan’ny tohodrano sy paompy dimy (5)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
* Miandraikitra ny famatsian-dranon'ny 90 % mponinan'Antananarivo&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/conditions-dassainissement-et-dhygiene-du-lac-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Famokarana ankehitriny : manodidina ny 200 000 m³ isan’andro, nefa filàna ≈ 300 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/04/approvisionnement-en-eau-la-station-de.html&lt;/ref&gt;.

== Olana sy fahasimbana ==

* Miha ritra sy maloto noho ny fiovan’ny toetrandro sy fandotoan’ny olona.
* Feno fotaka sy fasika : tokony ho 800 000 m³ no mila alaina mba hiverenan’ny fahaiza-mitahiry tany am-boalohany (1,6 tapitrisa m³)&lt;ref&gt;https://2424.mg/simon-randriantsiferana-coordonnateur-du-projet-pmp-vreau-800-000m3-de-sediments-doivent-etre-retires-du-lac-de-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Loto avy amin’ny rano maloto, orinasa, sy fanorenana an-tsokosoko manakaiky ny farihy ka lasa tsy azo sotroina ny rano&lt;ref&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;.
* Na dia nomena anarana hoe “farihy manan-tantara sy mahafinaritra” hatramin’ny taona 1926 aza, tsy voaaro araka ny tokony ho izy&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/preservation-du-lac-mandroseza-en-tant-que-patrimoine-national&lt;/ref&gt;.

== Tetikasa  sy Fanarenana ==

* Fanadiovana (dragage) : fandaniam-bola 6–10 tapitrisa dolara hoentina manala fotaka sy fasika&lt;ref&gt;https://2424.mg/approvisionnement-en-eau-rajoelina-recommande-le-nettoyage-des-environs-du-lac-de-mandroseza-avant-le-demarrage-des-travaux-de-dragage&lt;/ref&gt;.
* Fanavaozana ny paompy ao Mandroseza I : fanoloana ireo paompy  efa antitra 7 mba hampitomboana  ny famokarana avy amin’ny 80 000 m³ ho lasa 120 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fametrahana toby vaovao Mandroseza II, II bis, ary Amoron’Ankona : hanampy hatramin'ny 20 000–60 000 m³ isan'andro ny famatsiana&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fanentanana amin’ny mponina sy fanadiovana manodidina ny farihy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Famintinana ==
Ny farihin’i Mandroseza dia tsy dobo fitahirizana rano fotsiny , fa fototry ny fiainan’Antananarivo amin’ny sehatry ny rano fisotro, tontolo iainana, ary kolontsaina. Mila tandrovina sy amboarina haingana izy mba tsy ho very tanteraka.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Lohahevitra
!Zava-misy ankehitriny
|-
|Fahafahana mitahiry
|Mihena be (800 000 m³ amin’izao, fa 1,6 M m³ taloha)
|-
|Famokarana rano
|~200 000 m³/andro (ilaina 300 000 m³)
|-
|Olana
|Fandotoana, feno fotaka, fanorenana tsy ara-dalàna
|-
|Vahaolana
|Dragage, fanavaozana paompy, fanadiovana manodidina
|-
|Zava-dehibe
|Tontolo iainana, famatsiana rano, lova ara-kolontsaina
|}

[[Sokajy:Antananarivo]]
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>gxqf90p025vnxj8hlalk2usa9ludsdo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145371</id>
      <parentid>1145370</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:43:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4800" sha1="h61rlhpt30ujt0asorm39nk0iw6gbzk" xml:space="preserve">== Famaritana ==
Farihy Mandroseza dia iray amin'ireo farihy lehibe indrindra&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Lac_Mandroseza&lt;/ref&gt; ao [[Antananarivo|afovoan'Antananarivo]], renivohitr'i [[Madagasikara]].

Eo atsimo andrefan'ny tanànan' Antananarivo no toerana misy azy.  Ny farihin'i Mandroseza dia iray amin'ireo honahona fahiny eo amin'ny sisin'ny [[Ikopa]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;. Mamatsy rano ny renivohitra izy . Ny farihy Mandroseza dia dobo fitehirizan-drano misy velarana 40 ha sy mahatahiry rano eo 800 000 m³ eo ho eo, izay ampidiran’ny reniranon’i Ikopa amin’ny alalan’ny tohadrano fangalana rano miaraka amin’ireo rafitra fampiakarana rano misy paompy dimy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Fintina :

* Ao amin’ny faritra atsimo andrefan’Antananarivo no misy azy, iray amin’ireo farihy lehibe indrindra eto an-drenivohitra.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Velarany manodidina ny 40 ha (indraindray 42 ha no voalaza), ary fahafahany ≈ 800 000 m³.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Toerany : 18°56′ S, 47°33′ E&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Anjara asany ==

* Ny farihy Mandroseza dia dobo entina mampitsika ny rano (bassin de décantation), ny reniranon’Ikopa no mitarika ny rano ho ao amin'ny alalan’ny tohodrano sy paompy dimy (5)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
* Miandraikitra ny famatsian-dranon'ny 90 % mponinan'Antananarivo&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/conditions-dassainissement-et-dhygiene-du-lac-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Famokarana ankehitriny : manodidina ny 200 000 m³ isan’andro, nefa filàna ≈ 300 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/04/approvisionnement-en-eau-la-station-de.html&lt;/ref&gt;.

== Olana sy fahasimbana ==

* Miha ritra sy maloto noho ny fiovan’ny toetrandro sy fandotoan’ny olona.
* Feno fotaka sy fasika : tokony ho 800 000 m³ no mila alaina mba hiverenan’ny fahaiza-mitahiry tany am-boalohany (1,6 tapitrisa m³)&lt;ref&gt;https://2424.mg/simon-randriantsiferana-coordonnateur-du-projet-pmp-vreau-800-000m3-de-sediments-doivent-etre-retires-du-lac-de-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Loto avy amin’ny rano maloto, orinasa, sy fanorenana an-tsokosoko manakaiky ny farihy ka lasa tsy azo sotroina ny rano&lt;ref&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;.
* Na dia nomena anarana hoe “farihy manan-tantara sy mahafinaritra” hatramin’ny taona 1926 aza, tsy voaaro araka ny tokony ho izy&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/preservation-du-lac-mandroseza-en-tant-que-patrimoine-national&lt;/ref&gt;.

== Tetikasa  sy Fanarenana ==

* Fanadiovana (dragage) : fandaniam-bola 6–10 tapitrisa dolara hoentina manala fotaka sy fasika&lt;ref&gt;https://2424.mg/approvisionnement-en-eau-rajoelina-recommande-le-nettoyage-des-environs-du-lac-de-mandroseza-avant-le-demarrage-des-travaux-de-dragage&lt;/ref&gt;.
* Fanavaozana ny paompy ao Mandroseza I : fanoloana ireo paompy  efa antitra 7 mba hampitomboana  ny famokarana avy amin’ny 80 000 m³ ho lasa 120 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fametrahana toby vaovao Mandroseza II, II bis, ary Amoron’Ankona : hanampy hatramin'ny 20 000–60 000 m³ isan'andro ny famatsiana&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fanentanana amin’ny mponina sy fanadiovana manodidina ny farihy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Famintinana ==
Ny farihin’i Mandroseza dia tsy dobo fitahirizana rano fotsiny , fa fototry ny fiainan’Antananarivo amin’ny sehatry ny rano fisotro, tontolo iainana, ary kolontsaina. Mila tandrovina sy amboarina haingana izy mba tsy ho potika  tanteraka.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Lohahevitra
!Zava-misy ankehitriny
|-
|Fahafahana mitahiry
|Mihena be (800 000 m³ amin’izao, fa 1,6 M m³ taloha)
|-
|Famokarana rano
|~200 000 m³/andro (ilaina 300 000 m³)
|-
|Olana
|Fandotoana, feno fotaka, fanorenana tsy ara-dalàna
|-
|Vahaolana
|Dragage, fanavaozana paompy, fanadiovana manodidina
|-
|Zava-dehibe
|Tontolo iainana, famatsiana rano, lova ara-kolontsaina
|}

[[Sokajy:Antananarivo]]
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>h61rlhpt30ujt0asorm39nk0iw6gbzk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145374</id>
      <parentid>1145371</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nampiditra sary</comment>
      <origin>1145374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4837" sha1="r6nqos54g43mgh672xn0c6d4o8u2tnm" xml:space="preserve">== Famaritana ==
[[Sary:Lac Mandroseza.jpg|vignette]]
Farihy Mandroseza dia iray amin'ireo farihy lehibe indrindra&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Lac_Mandroseza&lt;/ref&gt; ao [[Antananarivo|afovoan'Antananarivo]], renivohitr'i [[Madagasikara]].

Eo atsimo andrefan'ny tanànan' Antananarivo no toerana misy azy.  Ny farihin'i Mandroseza dia iray amin'ireo honahona fahiny eo amin'ny sisin'ny [[Ikopa]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;. Mamatsy rano ny renivohitra izy . Ny farihy Mandroseza dia dobo fitehirizan-drano misy velarana 40 ha sy mahatahiry rano eo 800 000 m³ eo ho eo, izay ampidiran’ny reniranon’i Ikopa amin’ny alalan’ny tohadrano fangalana rano miaraka amin’ireo rafitra fampiakarana rano misy paompy dimy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Fintina :

* Ao amin’ny faritra atsimo andrefan’Antananarivo no misy azy, iray amin’ireo farihy lehibe indrindra eto an-drenivohitra.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Velarany manodidina ny 40 ha (indraindray 42 ha no voalaza), ary fahafahany ≈ 800 000 m³.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Toerany : 18°56′ S, 47°33′ E&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Anjara asany ==

* Ny farihy Mandroseza dia dobo entina mampitsika ny rano (bassin de décantation), ny reniranon’Ikopa no mitarika ny rano ho ao amin'ny alalan’ny tohodrano sy paompy dimy (5)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
* Miandraikitra ny famatsian-dranon'ny 90 % mponinan'Antananarivo&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/conditions-dassainissement-et-dhygiene-du-lac-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Famokarana ankehitriny : manodidina ny 200 000 m³ isan’andro, nefa filàna ≈ 300 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/04/approvisionnement-en-eau-la-station-de.html&lt;/ref&gt;.

== Olana sy fahasimbana ==

* Miha ritra sy maloto noho ny fiovan’ny toetrandro sy fandotoan’ny olona.
* Feno fotaka sy fasika : tokony ho 800 000 m³ no mila alaina mba hiverenan’ny fahaiza-mitahiry tany am-boalohany (1,6 tapitrisa m³)&lt;ref&gt;https://2424.mg/simon-randriantsiferana-coordonnateur-du-projet-pmp-vreau-800-000m3-de-sediments-doivent-etre-retires-du-lac-de-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Loto avy amin’ny rano maloto, orinasa, sy fanorenana an-tsokosoko manakaiky ny farihy ka lasa tsy azo sotroina ny rano&lt;ref&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;.
* Na dia nomena anarana hoe “farihy manan-tantara sy mahafinaritra” hatramin’ny taona 1926 aza, tsy voaaro araka ny tokony ho izy&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/preservation-du-lac-mandroseza-en-tant-que-patrimoine-national&lt;/ref&gt;.

== Tetikasa  sy Fanarenana ==

* Fanadiovana (dragage) : fandaniam-bola 6–10 tapitrisa dolara hoentina manala fotaka sy fasika&lt;ref&gt;https://2424.mg/approvisionnement-en-eau-rajoelina-recommande-le-nettoyage-des-environs-du-lac-de-mandroseza-avant-le-demarrage-des-travaux-de-dragage&lt;/ref&gt;.
* Fanavaozana ny paompy ao Mandroseza I : fanoloana ireo paompy  efa antitra 7 mba hampitomboana  ny famokarana avy amin’ny 80 000 m³ ho lasa 120 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fametrahana toby vaovao Mandroseza II, II bis, ary Amoron’Ankona : hanampy hatramin'ny 20 000–60 000 m³ isan'andro ny famatsiana&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fanentanana amin’ny mponina sy fanadiovana manodidina ny farihy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Famintinana ==
Ny farihin’i Mandroseza dia tsy dobo fitahirizana rano fotsiny , fa fototry ny fiainan’Antananarivo amin’ny sehatry ny rano fisotro, tontolo iainana, ary kolontsaina. Mila tandrovina sy amboarina haingana izy mba tsy ho potika  tanteraka.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Lohahevitra
!Zava-misy ankehitriny
|-
|Fahafahana mitahiry
|Mihena be (800 000 m³ amin’izao, fa 1,6 M m³ taloha)
|-
|Famokarana rano
|~200 000 m³/andro (ilaina 300 000 m³)
|-
|Olana
|Fandotoana, feno fotaka, fanorenana tsy ara-dalàna
|-
|Vahaolana
|Dragage, fanavaozana paompy, fanadiovana manodidina
|-
|Zava-dehibe
|Tontolo iainana, famatsiana rano, lova ara-kolontsaina
|}

[[Sokajy:Antananarivo]]
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>r6nqos54g43mgh672xn0c6d4o8u2tnm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145375</id>
      <parentid>1145374</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T20:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4886" sha1="cif3skrwe5ddys93nmepyy5gjn6z1ul" xml:space="preserve">== Famaritana ==
[[Sary:Lac Mandroseza.jpg|vignette]]
Farihy Mandroseza dia iray amin'ireo farihy lehibe indrindra&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Lac_Mandroseza&lt;/ref&gt; ao [[Antananarivo|afovoan'Antananarivo]], renivohitr'i [[Madagasikara]].

Eo atsimo andrefan'ny tanànan' Antananarivo no toerana misy azy.  Ny farihin'i Mandroseza dia iray amin'ireo honahona fahiny eo amin'ny sisin'ny [[Ikopa]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;. Mamatsy rano ny renivohitra izy . Ny farihy Mandroseza dia dobo fitehirizan-drano misy velarana 40 ha sy mahatahiry rano eo 800 000 m³ eo ho eo, izay ampidiran’ny reniranon’i Ikopa amin’ny alalan’ny tohadrano fangalana rano miaraka amin’ireo rafitra fampiakarana rano misy paompy dimy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Fintina :

* [[Sary:Lac Mandroseza Antananarivo.jpg|vignette]]Ao amin’ny faritra atsimo andrefan’Antananarivo no misy azy, iray amin’ireo farihy lehibe indrindra eto an-drenivohitra.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Velarany manodidina ny 40 ha (indraindray 42 ha no voalaza), ary fahafahany ≈ 800 000 m³.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Toerany : 18°56′ S, 47°33′ E&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Anjara asany ==

* Ny farihy Mandroseza dia dobo entina mampitsika ny rano (bassin de décantation), ny reniranon’Ikopa no mitarika ny rano ho ao amin'ny alalan’ny tohodrano sy paompy dimy (5)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
* Miandraikitra ny famatsian-dranon'ny 90 % mponinan'Antananarivo&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/conditions-dassainissement-et-dhygiene-du-lac-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Famokarana ankehitriny : manodidina ny 200 000 m³ isan’andro, nefa filàna ≈ 300 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/04/approvisionnement-en-eau-la-station-de.html&lt;/ref&gt;.

== Olana sy fahasimbana ==

* Miha ritra sy maloto noho ny fiovan’ny toetrandro sy fandotoan’ny olona.
* Feno fotaka sy fasika : tokony ho 800 000 m³ no mila alaina mba hiverenan’ny fahaiza-mitahiry tany am-boalohany (1,6 tapitrisa m³)&lt;ref&gt;https://2424.mg/simon-randriantsiferana-coordonnateur-du-projet-pmp-vreau-800-000m3-de-sediments-doivent-etre-retires-du-lac-de-mandroseza&lt;/ref&gt;.
* Loto avy amin’ny rano maloto, orinasa, sy fanorenana an-tsokosoko manakaiky ny farihy ka lasa tsy azo sotroina ny rano&lt;ref&gt;https://madagascar-tribune.com/Lac-Mandroseza.html&lt;/ref&gt;.
* Na dia nomena anarana hoe “farihy manan-tantara sy mahafinaritra” hatramin’ny taona 1926 aza, tsy voaaro araka ny tokony ho izy&lt;ref&gt;https://www.clicours.com/preservation-du-lac-mandroseza-en-tant-que-patrimoine-national&lt;/ref&gt;.

== Tetikasa  sy Fanarenana ==

* Fanadiovana (dragage) : fandaniam-bola 6–10 tapitrisa dolara hoentina manala fotaka sy fasika&lt;ref&gt;https://2424.mg/approvisionnement-en-eau-rajoelina-recommande-le-nettoyage-des-environs-du-lac-de-mandroseza-avant-le-demarrage-des-travaux-de-dragage&lt;/ref&gt;.
* Fanavaozana ny paompy ao Mandroseza I : fanoloana ireo paompy  efa antitra 7 mba hampitomboana  ny famokarana avy amin’ny 80 000 m³ ho lasa 120 000 m³ isan'andro&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fametrahana toby vaovao Mandroseza II, II bis, ary Amoron’Ankona : hanampy hatramin'ny 20 000–60 000 m³ isan'andro ny famatsiana&lt;ref&gt;{{Cite web |title=kopian'ny arisiva |url=https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |access-date=2025-06-24 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727031426/https://www.presidence.gov.mg/actualites/2561-lancement-des-travaux-de-construction-de-la-station-de-pompage-de-mandroseza-i.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Fanentanana amin’ny mponina sy fanadiovana manodidina ny farihy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Famintinana ==
Ny farihin’i Mandroseza dia tsy dobo fitahirizana rano fotsiny , fa fototry ny fiainan’Antananarivo amin’ny sehatry ny rano fisotro, tontolo iainana, ary kolontsaina. Mila tandrovina sy amboarina haingana izy mba tsy ho potika  tanteraka.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Lohahevitra
!Zava-misy ankehitriny
|-
|Fahafahana mitahiry
|Mihena be (800 000 m³ amin’izao, fa 1,6 M m³ taloha)
|-
|Famokarana rano
|~200 000 m³/andro (ilaina 300 000 m³)
|-
|Olana
|Fandotoana, feno fotaka, fanorenana tsy ara-dalàna
|-
|Vahaolana
|Dragage, fanavaozana paompy, fanadiovana manodidina
|-
|Zava-dehibe
|Tontolo iainana, famatsiana rano, lova ara-kolontsaina
|}

[[Sokajy:Antananarivo]]
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>cif3skrwe5ddys93nmepyy5gjn6z1ul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ravelojaona (mpitandrina)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294352</id>
    <revision>
      <id>1145296</id>
      <parentid>1133068</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:26:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1145296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7589" sha1="oow5lv7s65mnw155b52ax7w0wnwugs2" xml:space="preserve">'''Ravelojaona''' (1879-1956) dia [[Pastora|mpitandrina]] na [[pastora]] malagasy, anisan' ny olo-malaza eo amin' ny tantaran' ny [[Fivavahana eto Madagasikara|fivavahana]] sy ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] ary ny [[Fanindrahindram-pirenena|nasiônalisma]] eto Madagasikara. Teraka tamin' ny 14 Febroary 1879 tao Antananarivo (Madagasikara) izy ary maty tamin' ny 4 Septambre 1956 tao Ambatofotsy (Madagasikara). Anisan' ny mpialoha lalana ao amin' ny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|prôtestantisma malagasy]] sy [[mpanao gazety]] nahay nandaha-teny ary mpanabe nafana fo izy. Lehilahy mandefitra sy mahonon-tena izy, teo amin' ny finoana sy ny hetsika ara-tsôsialy ary ny fanoloran-tena amin' ny [[fitiavan-tanindrazana]], ary nampiroborobo ny fampandrosoana ara-kolontsainan' ny Malagasy. Teraka tamin' ny taona 1879 ary maty tamin' ny taona 1956 izy.

== Ny fiainany ==

=== Ny fiainany manokana ===
Teraka tamin' ny 14 Febroary 1879 tao Ambatonakanga ao [[Antananarivo]], tao amin' ny fianakaviana prôtestanta Ravelojaona Mpitandrina. Katekista, avy eo misiônera tao amin' ny [[London Missionary Society]] (LMS) Ratsimba rainy&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://dacb.org/fr/stories/madagascar/ravelojaona/? Ravelojaona]&quot;, ''Dictionnaire biographique des chrétiens d'Afrique''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://onifra.mg/historique/? Historique]&quot;, ''Oniversity FJKM Ravelojaona''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.chatpfe.com/la-sante-et-lautomedication-a-madagascar/? La santé et l'automédication à Madagascar]&quot;, ''www.chatpfe.com''&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://onifra.mg/a-propos/? A propos de l'ONIFRA]&quot;, ''ONIFRA''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://en.mondemalgache.org/bins/teny2/ravelojaona? Ravelojaona]&quot;, ''en.mondemalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nianatra tao amin' ny sekoly ''[[Le Myre de Villers]]'' ary diplôma fampianarana tamin' ny 1899&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Maty tamin' ny 29 Ôktôbra 1956 tao Ambohitantely (fitandremana naha Mpitandrina azy nanomboka tamin' ny taona 1908) ao Antananarivo izy&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

=== Ny asany sy ny fiseharany sy fanoloran-tenany ara-tsôsialy ===
Mpampianatra tao amin' ny sekoly prôtestanta maromaro izy, ary voatendry ho mpitandrina tao amin' ny paroasy Ambohitantely ny taona 1908, ary nijanona tao mandra-pahafatiny tamin' ny taona 1956&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://fr.scribd.com/document/853002340/Pasteur-RAVELOJAONA? Pasteur Ravelojaona]&quot;, ''fr.scribd.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nandray anjara tamin' ny fampaherezana ara-tsaina sy ara-panahy ny miaramila malagasy tany [[Frantsa]] izy nandritra ny [[Ady Lehibe Voalohany]], ary nahazo ny laharam-boninahitra ajidà&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

Miseho amin' ny alalan' ny fanabeazana, asa fanaovan-gazety, fitandremana am-piangonana ary ny fampiroboroboana ny [[Fiteny malagasy|teny]] sy ny fahendrena malagasy ny finoany&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Ny teniny malaza manao hoe: &quot;Raha mahavita ny Japôney, tsy ho hain' ny Malagasy ve?&quot; (&quot;''Si les Japonais le font, les Malgaches n’en sont‑ils pas capables ?''&quot;) dia maneho ny fomba fijeriny sy ny fitiavan-tanindrazany&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Indreto ny soatoavina hita taratra eny aminy: ny finoana, ny fitiavana, ny tanindrazana ary ny firaisankina. Tena tia [[voninkazo]] izy ary manome lanja ara-tandindona ny voninkazo&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Fanaovana pôlitika ===
Mpanao pôlitika mpandanjalanja sy tony fihetsika izy ary voafidy hisolo tena ny Malagasy tao amin' ny Filankevitra Ambonin' i Frantsa Ampitan-dRanomasina (''Conseil supérieur de la France d’outre‑mer'') tamin' ny taona 1939, nisolo tena ny Malagasy hatramin' izay ka hatramin' ny taona 1946&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;&lt;small&gt;Alain GYRE, &quot;[https://agir-avec-madagascar.over-blog.com/article-ravelojaona-un-malgache-entre-deux-siecles-114997073.html? Ravelojaona, un Malgache « entre deux siècles »]&quot;, ''Agir avec Madagascar'', 3 février 2013&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.fjkm-montrouge.fr/index.php/chroniques/8-le-protestantisme-malgache? Le protestantisme malgache] {{Wayback|url=https://www.fjkm-montrouge.fr/index.php/chroniques/8-le-protestantisme-malgache |date=20220815002207 }}&quot;, ''www.fjkm-montrouge.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://tanikomadagascar.com/2017/06/26/joseph-ravoahangy-andrianavalona-biographie/ Joseph Ravoahangy Andrianavalona: Biographie]&quot;, ''Taniko Madagasikara''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Tamin' ny taona 1946 anefa izy dia nifandona tamin' ny mpanao pôlitika mahery fihetsika ka resin' ny dokotera [[Ravoahangy-Andrianavalona Joseph|Ravoahangy]] tamin' ny fifidianana ho [[solombavambahoaka]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;.

== Ny lova napetrany ==

=== Ny Oniversite FJKM Ravelojaona ===
Ny Oniversite FJKM Ravelojaona (na OniFRa), noforonin' ny FJKM tamin' ny taona 2018, dia mitondra ny anarany ho fanomezam-boninahitra ny fandraisany anjara amin' ny [[fanabeazana]] sy ny finoana&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. 

=== Asa soratra sy asa fanaovan-gazety ===

==== Asa fanaovan-gazety ====
Mpanorina sy mpandray anjara amin' ny ampaham-boky sy gazety maromaro ny mpitandrina Ravelojaona&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://dacb.org/fr/stories/madagascar/randzavola-henri/ Randzavola Henri]&quot;, ''Dictionnaire biographique des chrétiens d'Afrique''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://labodiplo.wordpress.com/2014/04/22/centenaire-dune-haute-figure-de-la-diplomatie-malgache/ Une haute figure de l'architecture et de la diplomatie malgache des temps modernes]&quot;, ''labodiplo.wordpress.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;:

* ''Ny Teny Soa'' (1907‑1915);
* ''Ny Mazava'';
* ''Ny Mpamandrika'';
* ''Ny Fiainana;''
* ''Ny Mpamafy'' (1911‑1915);
* ''Ny Mpanolo‑tsaina'' (1927‑1929 ary tsarovy fa izy koa no nanoratra ny ''Japon sy ny Japone''y nivoaka tao amin'ity gazety ity tamin'ny taona 1913 sy 1914);

* ''Ny Fiainana'' (1928‑1955).

==== Ny ''Firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy'' ====
Avara-pianarana [[Homanisma|manandratra ny maha olona]] ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''humaniste'') ary môdely ho an' ny mpitandrina sy ny pastora taty aoriana Ravelojaona. Tamin' ny taona 1937 dia nanomboka ny tetikasa ''[[Firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy]]'', izay sady [[rakibolana]] sy [[Raki-pahalalana|rakipahalalana]] lehibe amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] sy momba ny [[kolontsaina malagasy]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;.

Ity tetikasa ity dia lahatahiry manaraka [[Abidy malagasy|abidy]], ahitana famaritana amin' ny antsipiriany, ahitana [[ohabolana]], ohatra amin' ny fampiasana, ary voan-kevitra momba ny [[kolontsaina]], momba ny [[fivavahana]], momba ny [[zavamaniry]], momba ny [[biby]], momba ny [[tantara]], sns. Hita taratra amin' ity asa ity ny finiavana hitahiry sy hampiroborobo ny fahalalana nentin-drazana malagasy amin’ ny lafiny rehetra. Navoaka tsikelikely araka ny abidy ity rakipahalalana ity ka ny litera A hatramin' ny K no vita talohan' ny nampitsaharana ilay tetikasa.

== Jereo koa ==

* [[Désiré Rakotoarijaona]]
* [[Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara]]
* [[Vy Vato Sakelika]]

== Azo anovozan-kevitra ==
* [[Régis Rajemisa Raolison|Rajemisa-Raolison Régis]], ''Dictionnaire Historique et Géographique'',  Ambozontany, 1966, 384 p.

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>oow5lv7s65mnw155b52ax7w0wnwugs2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dichrostachys tenuifolia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295593</id>
    <revision>
      <id>1145441</id>
      <parentid>1125281</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:17:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1055" sha1="7n07ifpjhp909fdfe7g3z5eq67vlzz7" xml:space="preserve">Ny '''''Dichrostachys tenuifolia''''' na '''''Desmanthus tenuifolius''''' dia karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]''. Atao hoe '''falahindambo''', '''falahondambo''', '''famahotramainty''', '''famaho''', '''famahotsa''', '''famoalambo''', '''hazonosy''', '''roimainty''' ary '''tsivoninjao''' izy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Nefa mety manondro zavamaniry hafa koa ireo anarana ireo. 

== Jereo koa ==

* [[Hazonosy]] (''Dichrostachys tenuifolia, [[Solanum hippophaeoides]]'')

* [[Roimainty]] (''Dichrostachys tenuifolia'', ''[[Hibiscus diversifolius]],'' ''[[Rubus apetalus]], [[Rubus fruticosus]], [[Rubus myrianthus]], [[Rubus pauciflorus]], [[Toddalia asiatica]]'')

* [[Tsivoninjao]] (''[[Chadsia grevei]], Dichrostachys tenuifolia'')
* ''[[Chadsia]]''
* ''[[Desmanthus]]'' 
* ''[[Dichrostachys]]''
* ''[[Hibiscus]]''
* ''[[Rubus]]''
* ''[[Solanum]]''
* ''[[Toddalia]]''

== Rohy ivelany ==

* ''&quot;[https://www.inaturalist.org/taxa/473275-Dichrostachys-tenuifolia Dichrostachys tenuifolia]&quot;, www.inaturalist.org''</text>
      <sha1>7n07ifpjhp909fdfe7g3z5eq67vlzz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zanthoxylum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295635</id>
    <revision>
      <id>1145596</id>
      <parentid>1134938</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12903" sha1="pd4lraiwh5ndousoie7pt88auxogh0j" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 060325-6755 Zanthoxylum kauaense.jpg|vignette|''Zanthoxylum kauaense''|465x465px]]
Ny '''''Zanthoxylum''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Rutaceae]]'', izay ahitana karazana 250 eo ho eo,miseho amin' ny endrika [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] na [[hazobotry]]. Ny faritra manana toetany somary mafana sy antonony eran' izao tontolo izao no ahitna azt ireo. Izy no vondron-karazana filamatra ao amin' ny fokon-javamaniry ''[[Zanthoxyleae]]'' ao amin' ny zana-pianakaviana ''Rutoideae''. Manana [[Hazo (akora)|nofon-kazo]] mavo ny karazana maro ao aminy, izany no nahazoana ny anaran' ilay vondrona ([[Fiteny grika|grika]]: ξανθός / ''xanthos'', &quot;mavo&quot;). Ampiasaina ho zava-manitra ny voa, ny ravina, ny vony ary indraindray ny hoditry ny karazana maro, fa ny hodiny dia matetika misy poizina. 

== Lisitry ny karazana ==
[[Sary:Zanthoxylum clava-herculis2.jpg|vignette|''Zanthoxylum clava-herculis'']]
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny antoko ''Zanthoxylum'', araka ny ''[[World Flora Online]]'' (WFO) &lt;small&gt;(16&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Desambra 2021)&lt;/small&gt;:

* ''Zanthoxylum acanthopodium'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum aculeatissimum'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum acuminatum'' &lt;small&gt;(Sw.) Sw.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum ailanthoides'' &lt;small&gt;Siebold &amp; Zucc.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum albuquerquei'' &lt;small&gt;D.R. Simpson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum amapaense'' &lt;small&gt;(Albuq.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum americanum'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum anadenium'' &lt;small&gt;(Urb. &amp; Ekman) J. Jiménez Alm.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum anison'' &lt;small&gt;L.O. Williams&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum anodynum'' &lt;small&gt;Ant.Molina&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum apiculatum'' &lt;small&gt;(Sandwith) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum arborescens'' &lt;small&gt;Rose&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum armatum'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
* ''[[Zanthoxylum asiaticum]]'' &lt;small&gt;(L.) Appelhans, Groppo &amp; J.Wen&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum austrosinense'' &lt;small&gt;C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum avicennae'' &lt;small&gt;(Lam.) DC.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum beecheyanum'' &lt;small&gt;K.Koch&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum bifoliolatum'' &lt;small&gt;Leonard&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum bissei'' &lt;small&gt;Beurton&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum bluettianum'' &lt;small&gt;Rock&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum bouetense'' &lt;small&gt;(Pierre ex Letouzey) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum brisasanum'' &lt;small&gt;(Cuatrec.) P.G. Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum buesgenii'' &lt;small&gt;(Engl.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum bungeanum'' &lt;small&gt;Maxim.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum calcicola'' &lt;small&gt;C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum capense'' &lt;small&gt;(Thunb.) Harv.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum caribaeum'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum chalybeum'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum ciliatum'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum claessensii'' &lt;small&gt;(De Wild.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum clava-herculis'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum coco'' &lt;small&gt;Gillies ex Hook. f. &amp; Arn.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum collinsiae'' &lt;small&gt;W. G. Craib&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum comosum'' &lt;small&gt;(Herzog) P.G. Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum compactum'' &lt;small&gt;(Huber ex Albuq.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum coriaceum'' &lt;small&gt;A. Rich.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum culantrillo'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum davyi'' &lt;small&gt;Waterm.&lt;/small&gt;
* ''[[Zanthoxylum decaryi]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum deremense'' &lt;small&gt;(Engl.) Kokwaro&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum dinklagei'' &lt;small&gt;(Engl.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum dipetalum'' &lt;small&gt;H. Mann&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum dissitum'' &lt;small&gt;Hemsl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum djalma-batistae'' &lt;small&gt;(Albuq.) P.G. Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum dumosum'' &lt;small&gt;A. Rich.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum echinocarpum'' &lt;small&gt;Hemsl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum ekmanii'' &lt;small&gt;(Urb.) Alain&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum elegantissimum'' &lt;small&gt;P. Wilson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum elephantiasis'' &lt;small&gt;Macfad.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum engleri'' &lt;small&gt;Waterm.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum esquirolii'' &lt;small&gt;H. Lév.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum fagara'' &lt;small&gt;(L.) Sarg.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum falcifolia'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum flavum'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum foliolosum'' &lt;small&gt;Donn.Sm.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum formiciferum'' &lt;small&gt;(Cuatrec.) P.G. Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum furcyensis'' &lt;small&gt;(Urb.) J. Jiménez Alm.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum gardneri'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum gentryi'' &lt;small&gt;Reynel&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum gilletii'' &lt;small&gt;(De Wild.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum glomeratum'' &lt;small&gt;C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum hamadryadicum'' &lt;small&gt;Pirani&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum harrisii'' &lt;small&gt;P. Wilson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum hawaiiense'' &lt;small&gt;Hillebr.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum heitzii'' &lt;small&gt;(Aubrév. &amp; Pellegr.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum hillebrandii'' &lt;small&gt;Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum holtzianum'' &lt;small&gt;(Engl.) P.G. Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum huberi'' &lt;small&gt;P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum humile'' &lt;small&gt;Waterm.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum insularis'' &lt;small&gt;Rose&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum integrifolium'' &lt;small&gt;(Merr.) Merr.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum juniperinum'' &lt;small&gt;Poepp.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum kauaense'' &lt;small&gt;A. Gray&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum khasianum'' &lt;small&gt;Hook. f.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum kleinii'' &lt;small&gt;(R.S. Cowan) P.G. Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum kwangsiense'' &lt;small&gt;(Hand.-Mazz.) Chun ex C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum laetum'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum laurentii'' &lt;small&gt;(De Wild.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum lemairei'' &lt;small&gt;(De Wild.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum lenticellosum'' &lt;small&gt;(Urb. &amp; Ekman) J. Jiménez Alm.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum lenticulare'' &lt;small&gt;Reynel&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum lepidopteriphilum'' &lt;small&gt;Reynel&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum leprieurii'' &lt;small&gt;Guill. &amp; Perr.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum liboense'' &lt;small&gt;C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum liebmannianum'' &lt;small&gt;(Engl.) P. Wilson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum limoncello'' &lt;small&gt;Planch. &amp; Oerst. ex Triana &amp; Planch.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum lindense'' &lt;small&gt;(Engl.) Kokwaro&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum lomincola'' &lt;small&gt;(Urb.) A. H. Liogier&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum macranthum'' &lt;small&gt;(Hand.-Mazz.) C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''[[Zanthoxylum madagascariense]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''[[Zanthoxylum mananarense]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum mantaro'' &lt;small&gt;(J.F. Macbr.) J.F. Macbr.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum martinicense'' &lt;small&gt;(Lam.) DC.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum maviense'' &lt;small&gt;H. Mann&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum mayanum'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum megistophyllum'' &lt;small&gt;(Burtt) T.G. Hartley&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum melanostictum'' &lt;small&gt;Schltdl. &amp; Cham.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum mezoneurispinosum'' &lt;small&gt;(Aké Assi) W.D.Hawth.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum micranthum'' &lt;small&gt;Hemsl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum microcarpum'' &lt;small&gt;Griseb.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum mildbraedii'' &lt;small&gt;(Engl.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum molle'' &lt;small&gt;Rehder&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum mollissimum'' &lt;small&gt;(Engl.) P.Wilson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum monogynum'' &lt;small&gt;A. St.-Hil.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum motuoense'' &lt;small&gt;C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum multijugum'' &lt;small&gt;Franch.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum myriacanthum'' &lt;small&gt;Wall. ex Hook. f.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum nannophyllum'' &lt;small&gt;(Urb.) A. H. Liogier&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum nebuletorum'' &lt;small&gt;(Herzog) P.G. Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum nemorale'' &lt;small&gt;Mart.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum nigrum'' &lt;small&gt;Mart.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum nitidum'' &lt;small&gt;(Roxb.) DC.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum oahuense'' &lt;small&gt;Hillebr.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum ovalifolium'' &lt;small&gt;Tutcher&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum ovatifoliolatum'' &lt;small&gt;(Engl.) Finkelstein&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum oxyphyllum'' &lt;small&gt;Edgew.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum panamense'' &lt;small&gt;P.Wilson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum paracanthum'' &lt;small&gt;Kokwaro&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum paulae'' &lt;small&gt;(Albuq.) P.G. Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum pentandrum'' &lt;small&gt;(Aubl.) R.A.Howard&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum petenense'' &lt;small&gt;Lundell&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum petiolare'' &lt;small&gt;A.St.-Hil. &amp; Tul.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum phyllopterum'' &lt;small&gt;(Griseb.) Wright&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum piasezkii'' &lt;small&gt;Maxim.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum pilosiusculum'' &lt;small&gt;(Engl.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum pilosulum'' &lt;small&gt;Rehder &amp; E.H. Wilson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum pimpinelloides'' &lt;small&gt;(Lam.) DC.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum poggei'' &lt;small&gt;(Engl.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum pteracanthum'' &lt;small&gt;Rehder &amp; E.H. Wilson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum pucro'' &lt;small&gt;D.M Porter&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum punctatum'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum quassiifolium'' &lt;small&gt;(Donn. Sm.) Standl. &amp; Steyerm.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum quinduense'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum retusum'' &lt;small&gt;(Albuq.) P.G. Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum rhetsa'' &lt;small&gt;(Roxb.) DC.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum rhodoxylum'' &lt;small&gt;(Urb.) P. Wilson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum rhoifolium'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum rhombifoliolatum'' &lt;small&gt;C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum riedelianum'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum rigidum'' &lt;small&gt;Humb. &amp; Bonpl. ex Willd.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum robiginosum'' &lt;small&gt;(Reeder &amp; S.Y. Cheo) C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum rubescens'' &lt;small&gt;Planch. ex Hook.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum scandens'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum schinifolium'' &lt;small&gt;Siebold &amp; Zucc.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum schreberi'' &lt;small&gt;(J.F.Gmel.) Reynel ex C.Nelson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum semiarticulatum'' &lt;small&gt;H. St. John &amp; Hosaka&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum setulosum'' &lt;small&gt;P.Wilson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum sicyoides'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum simulans'' &lt;small&gt;Hance&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum skottsbergii'' &lt;small&gt;H. St. John&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum spinosum'' &lt;small&gt;(L.) Sw.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum sprucei'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum stelligerum'' &lt;small&gt;Turcz.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum stenophyllum'' &lt;small&gt;Hemsl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum stipitatum'' &lt;small&gt;C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum subspicatum'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum syncarpum'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum taediosum'' &lt;small&gt;A. Rich.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum tambopatense'' &lt;small&gt;Reynel&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum tetraphyllum'' &lt;small&gt;(Urb. &amp; Ekman) J. Jiménez Alm.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum thomasianum'' &lt;small&gt;Krug &amp; Urban Ex P. Wilson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum thomense'' &lt;small&gt;A. Chev. ex Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum thorncroftii'' &lt;small&gt;Waterm.&lt;/small&gt;
* ''[[Zanthoxylum thouvenotii]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum tingoassuiba'' &lt;small&gt;A. St.-Hil.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum tomentellum'' &lt;small&gt;Hook. f.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum tragodes'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum trichilioides'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum trijugum'' &lt;small&gt;(Dunkley) P.G. Waterman&lt;/small&gt;
* ''[[Zanthoxylum tsihanimposa]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum undulatifolium'' &lt;small&gt;Hemsl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum usambarense'' &lt;small&gt;(Engl.) Kokwaro&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum verrucosum'' &lt;small&gt;(Cuatrec.) P.G. Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum viride'' &lt;small&gt;(A.Chev.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum weberbaueri'' &lt;small&gt;(K. Krause) J.F. Macbr.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum williamsii'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum wutaiense'' &lt;small&gt;I.S.Chen&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum xichouense'' &lt;small&gt;C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum yuanjiangense'' &lt;small&gt;C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum zanthoxyloides'' &lt;small&gt;(Lam.) Zepern. &amp; Timler&lt;/small&gt;

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Vitsy ihany ny karazana ''Zanthoxylum'' maniry eto [[Madagasikara]]. Miverina matetika kokoa ny anarana hoe &quot;manongo&quot; (sy &quot;manongovola&quot;), &quot;tsihanimpoza&quot; (sy &quot;tsihanimpotsy&quot;), &quot;roy&quot; (sy &quot;roikisimba&quot;, &quot;roimainty&quot;, &quot;roindambo&quot;, &quot;romainty&quot;), &quot;kasimba&quot; (sy &quot;anakatsimba&quot;, &quot;roikisimba&quot;), &quot;voasary&quot; (sy &quot;voasarikelinala&quot;, &quot;voasarikelinikalavola&quot;, &quot;voasarinalika&quot;)'''.''' 

* ''[[Zanthoxylum decaryi]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; -- manago, manongo, manongovola
* ''[[Zanthoxylum madagascariense]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; -- fahavalonkazo, hazomiarotena, manongo, tsihanimpoza
* ''[[Zanthoxylum mananarense]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; -- vohantsilana
* ''[[Zanthoxylum thouvenotii]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; -- tsihanimpotsy, tsihanimpoza, tsilompoza
* ''[[Zanthoxylum tsihanimposa]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; -- manongo, tsihanimpoza
'''Fanamarihana'''

Ny ''[[Zanthoxylum asiaticum]]'' &lt;small&gt;(L.) Appelhans, Groppo &amp; J.Wen&lt;/small&gt; dia efa nafindra vondrona ka antsoina hoe ''[[Toddalia asiatica]]'' &lt;small&gt;(L.) Lam.&lt;/small&gt; na ''[[Toddalia aculeata]]'' &lt;small&gt;Pers.&lt;/small&gt;) izay atao amin' ny anarana malagasy hoe anakasina, anakatsimba, fanidy, kasimba, roikisimba, roimainty, roindambo, romainty, roy, voanalakely, voanginamboa, voasarikelinala, voasarikelinikalavola ary voasarinalika, volotsaka.

== Jereo koa ==

* ''[[Toddalia]]''</text>
      <sha1>pd4lraiwh5ndousoie7pt88auxogh0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145603</id>
      <parentid>1145596</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12902" sha1="eyyhdrlxfs928ab7jor7hrreyg0q1yv" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 060325-6755 Zanthoxylum kauaense.jpg|vignette|''Zanthoxylum kauaense''|465x465px]]
Ny '''''Zanthoxylum''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Rutaceae]]'', izay ahitana karazana 250 eo ho eo,miseho amin' ny endrika [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] na [[hazobotry]]. Ny faritra manana toetany somary mafana sy antonony eran' izao tontolo izao no ahitna azt ireo. Izy no vondron-karazana filamatra ao amin' ny fokon-javamaniry ''[[Zanthoxyleae]]'' ao amin' ny zana-pianakaviana ''Rutoideae''. Manana [[Hazo (akora)|nofon-kazo]] mavo ny karazana maro ao aminy, izany no nahazoana ny anaran' ilay vondrona ([[Fiteny grika|grika]]: ξανθός / ''xanthos'', &quot;mavo&quot;). Ampiasaina ho zava-manitra ny voa, ny ravina, ny vony ary indraindray ny hoditry ny karazana maro, fa ny hodiny dia matetika misy poizina. 

== Lisitry ny karazana ==
[[Sary:Zanthoxylum clava-herculis2.jpg|vignette|''Zanthoxylum clava-herculis'']]
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny antoko ''Zanthoxylum'', araka ny ''[[World Flora Online]]'' (WFO) &lt;small&gt;(16&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Desambra 2021)&lt;/small&gt;:

* ''Zanthoxylum acanthopodium'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum aculeatissimum'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum acuminatum'' &lt;small&gt;(Sw.) Sw.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum ailanthoides'' &lt;small&gt;Siebold &amp; Zucc.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum albuquerquei'' &lt;small&gt;D.R. Simpson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum amapaense'' &lt;small&gt;(Albuq.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum americanum'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum anadenium'' &lt;small&gt;(Urb. &amp; Ekman) J. Jiménez Alm.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum anison'' &lt;small&gt;L.O. Williams&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum anodynum'' &lt;small&gt;Ant.Molina&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum apiculatum'' &lt;small&gt;(Sandwith) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum arborescens'' &lt;small&gt;Rose&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum armatum'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
* ''[[Zanthoxylum asiaticum]]'' &lt;small&gt;(L.) Appelhans, Groppo &amp; J.Wen&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum austrosinense'' &lt;small&gt;C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum avicennae'' &lt;small&gt;(Lam.) DC.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum beecheyanum'' &lt;small&gt;K.Koch&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum bifoliolatum'' &lt;small&gt;Leonard&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum bissei'' &lt;small&gt;Beurton&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum bluettianum'' &lt;small&gt;Rock&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum bouetense'' &lt;small&gt;(Pierre ex Letouzey) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum brisasanum'' &lt;small&gt;(Cuatrec.) P.G. Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum buesgenii'' &lt;small&gt;(Engl.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum bungeanum'' &lt;small&gt;Maxim.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum calcicola'' &lt;small&gt;C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum capense'' &lt;small&gt;(Thunb.) Harv.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum caribaeum'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum chalybeum'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum ciliatum'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum claessensii'' &lt;small&gt;(De Wild.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum clava-herculis'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum coco'' &lt;small&gt;Gillies ex Hook. f. &amp; Arn.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum collinsiae'' &lt;small&gt;W. G. Craib&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum comosum'' &lt;small&gt;(Herzog) P.G. Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum compactum'' &lt;small&gt;(Huber ex Albuq.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum coriaceum'' &lt;small&gt;A. Rich.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum culantrillo'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum davyi'' &lt;small&gt;Waterm.&lt;/small&gt;
* ''[[Zanthoxylum decaryi]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum deremense'' &lt;small&gt;(Engl.) Kokwaro&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum dinklagei'' &lt;small&gt;(Engl.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum dipetalum'' &lt;small&gt;H. Mann&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum dissitum'' &lt;small&gt;Hemsl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum djalma-batistae'' &lt;small&gt;(Albuq.) P.G. Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum dumosum'' &lt;small&gt;A. Rich.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum echinocarpum'' &lt;small&gt;Hemsl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum ekmanii'' &lt;small&gt;(Urb.) Alain&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum elegantissimum'' &lt;small&gt;P. Wilson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum elephantiasis'' &lt;small&gt;Macfad.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum engleri'' &lt;small&gt;Waterm.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum esquirolii'' &lt;small&gt;H. Lév.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum fagara'' &lt;small&gt;(L.) Sarg.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum falcifolia'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum flavum'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum foliolosum'' &lt;small&gt;Donn.Sm.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum formiciferum'' &lt;small&gt;(Cuatrec.) P.G. Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum furcyensis'' &lt;small&gt;(Urb.) J. Jiménez Alm.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum gardneri'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum gentryi'' &lt;small&gt;Reynel&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum gilletii'' &lt;small&gt;(De Wild.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum glomeratum'' &lt;small&gt;C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum hamadryadicum'' &lt;small&gt;Pirani&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum harrisii'' &lt;small&gt;P. Wilson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum hawaiiense'' &lt;small&gt;Hillebr.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum heitzii'' &lt;small&gt;(Aubrév. &amp; Pellegr.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum hillebrandii'' &lt;small&gt;Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum holtzianum'' &lt;small&gt;(Engl.) P.G. Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum huberi'' &lt;small&gt;P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum humile'' &lt;small&gt;Waterm.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum insularis'' &lt;small&gt;Rose&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum integrifolium'' &lt;small&gt;(Merr.) Merr.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum juniperinum'' &lt;small&gt;Poepp.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum kauaense'' &lt;small&gt;A. Gray&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum khasianum'' &lt;small&gt;Hook. f.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum kleinii'' &lt;small&gt;(R.S. Cowan) P.G. Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum kwangsiense'' &lt;small&gt;(Hand.-Mazz.) Chun ex C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum laetum'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum laurentii'' &lt;small&gt;(De Wild.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum lemairei'' &lt;small&gt;(De Wild.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum lenticellosum'' &lt;small&gt;(Urb. &amp; Ekman) J. Jiménez Alm.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum lenticulare'' &lt;small&gt;Reynel&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum lepidopteriphilum'' &lt;small&gt;Reynel&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum leprieurii'' &lt;small&gt;Guill. &amp; Perr.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum liboense'' &lt;small&gt;C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum liebmannianum'' &lt;small&gt;(Engl.) P. Wilson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum limoncello'' &lt;small&gt;Planch. &amp; Oerst. ex Triana &amp; Planch.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum lindense'' &lt;small&gt;(Engl.) Kokwaro&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum lomincola'' &lt;small&gt;(Urb.) A. H. Liogier&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum macranthum'' &lt;small&gt;(Hand.-Mazz.) C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''[[Zanthoxylum madagascariense]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''[[Zanthoxylum mananarense]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum mantaro'' &lt;small&gt;(J.F. Macbr.) J.F. Macbr.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum martinicense'' &lt;small&gt;(Lam.) DC.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum maviense'' &lt;small&gt;H. Mann&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum mayanum'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum megistophyllum'' &lt;small&gt;(Burtt) T.G. Hartley&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum melanostictum'' &lt;small&gt;Schltdl. &amp; Cham.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum mezoneurispinosum'' &lt;small&gt;(Aké Assi) W.D.Hawth.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum micranthum'' &lt;small&gt;Hemsl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum microcarpum'' &lt;small&gt;Griseb.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum mildbraedii'' &lt;small&gt;(Engl.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum molle'' &lt;small&gt;Rehder&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum mollissimum'' &lt;small&gt;(Engl.) P.Wilson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum monogynum'' &lt;small&gt;A. St.-Hil.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum motuoense'' &lt;small&gt;C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum multijugum'' &lt;small&gt;Franch.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum myriacanthum'' &lt;small&gt;Wall. ex Hook. f.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum nannophyllum'' &lt;small&gt;(Urb.) A. H. Liogier&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum nebuletorum'' &lt;small&gt;(Herzog) P.G. Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum nemorale'' &lt;small&gt;Mart.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum nigrum'' &lt;small&gt;Mart.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum nitidum'' &lt;small&gt;(Roxb.) DC.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum oahuense'' &lt;small&gt;Hillebr.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum ovalifolium'' &lt;small&gt;Tutcher&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum ovatifoliolatum'' &lt;small&gt;(Engl.) Finkelstein&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum oxyphyllum'' &lt;small&gt;Edgew.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum panamense'' &lt;small&gt;P.Wilson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum paracanthum'' &lt;small&gt;Kokwaro&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum paulae'' &lt;small&gt;(Albuq.) P.G. Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum pentandrum'' &lt;small&gt;(Aubl.) R.A.Howard&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum petenense'' &lt;small&gt;Lundell&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum petiolare'' &lt;small&gt;A.St.-Hil. &amp; Tul.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum phyllopterum'' &lt;small&gt;(Griseb.) Wright&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum piasezkii'' &lt;small&gt;Maxim.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum pilosiusculum'' &lt;small&gt;(Engl.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum pilosulum'' &lt;small&gt;Rehder &amp; E.H. Wilson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum pimpinelloides'' &lt;small&gt;(Lam.) DC.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum poggei'' &lt;small&gt;(Engl.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum pteracanthum'' &lt;small&gt;Rehder &amp; E.H. Wilson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum pucro'' &lt;small&gt;D.M Porter&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum punctatum'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum quassiifolium'' &lt;small&gt;(Donn. Sm.) Standl. &amp; Steyerm.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum quinduense'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum retusum'' &lt;small&gt;(Albuq.) P.G. Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum rhetsa'' &lt;small&gt;(Roxb.) DC.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum rhodoxylum'' &lt;small&gt;(Urb.) P. Wilson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum rhoifolium'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum rhombifoliolatum'' &lt;small&gt;C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum riedelianum'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum rigidum'' &lt;small&gt;Humb. &amp; Bonpl. ex Willd.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum robiginosum'' &lt;small&gt;(Reeder &amp; S.Y. Cheo) C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum rubescens'' &lt;small&gt;Planch. ex Hook.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum scandens'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum schinifolium'' &lt;small&gt;Siebold &amp; Zucc.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum schreberi'' &lt;small&gt;(J.F.Gmel.) Reynel ex C.Nelson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum semiarticulatum'' &lt;small&gt;H. St. John &amp; Hosaka&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum setulosum'' &lt;small&gt;P.Wilson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum sicyoides'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum simulans'' &lt;small&gt;Hance&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum skottsbergii'' &lt;small&gt;H. St. John&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum spinosum'' &lt;small&gt;(L.) Sw.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum sprucei'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum stelligerum'' &lt;small&gt;Turcz.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum stenophyllum'' &lt;small&gt;Hemsl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum stipitatum'' &lt;small&gt;C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum subspicatum'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum syncarpum'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum taediosum'' &lt;small&gt;A. Rich.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum tambopatense'' &lt;small&gt;Reynel&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum tetraphyllum'' &lt;small&gt;(Urb. &amp; Ekman) J. Jiménez Alm.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum thomasianum'' &lt;small&gt;Krug &amp; Urban Ex P. Wilson&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum thomense'' &lt;small&gt;A. Chev. ex Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum thorncroftii'' &lt;small&gt;Waterm.&lt;/small&gt;
* ''[[Zanthoxylum thouvenotii]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum tingoassuiba'' &lt;small&gt;A. St.-Hil.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum tomentellum'' &lt;small&gt;Hook. f.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum tragodes'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum trichilioides'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum trijugum'' &lt;small&gt;(Dunkley) P.G. Waterman&lt;/small&gt;
* ''[[Zanthoxylum tsihanimposa]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum undulatifolium'' &lt;small&gt;Hemsl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum usambarense'' &lt;small&gt;(Engl.) Kokwaro&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum verrucosum'' &lt;small&gt;(Cuatrec.) P.G. Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum viride'' &lt;small&gt;(A.Chev.) P.G.Waterman&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum weberbaueri'' &lt;small&gt;(K. Krause) J.F. Macbr.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum williamsii'' &lt;small&gt;Standl.&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum wutaiense'' &lt;small&gt;I.S.Chen&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum xichouense'' &lt;small&gt;C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum yuanjiangense'' &lt;small&gt;C.C. Huang&lt;/small&gt;
* ''Zanthoxylum zanthoxyloides'' &lt;small&gt;(Lam.) Zepern. &amp; Timler&lt;/small&gt;

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Vitsy ihany ny karazana ''Zanthoxylum'' maniry eto [[Madagasikara]]. Miverina matetika kokoa ny anarana hoe &quot;manongo&quot; (sy &quot;manongovola&quot;), &quot;tsihanimpoza&quot; (sy &quot;tsihanimpotsy&quot;), &quot;roy&quot; (sy &quot;roikisimba&quot;, &quot;roimainty&quot;, &quot;roindambo&quot;, &quot;romainty&quot;), &quot;kasimba&quot; (sy &quot;anakatsimba&quot;, &quot;roikisimba&quot;), &quot;voasary&quot; (sy &quot;voasarikelinala&quot;, &quot;voasarikelinikalavola&quot;, &quot;voasarinalika&quot;)'''.''' 

* ''[[Zanthoxylum decaryi]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; -- manago, manongo, manongovola
* ''[[Zanthoxylum madagascariense]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; -- fahavalonkazo, hazomiarotena, manongo, tsihanimpoza
* ''[[Zanthoxylum mananarense]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; -- vohantsilana
* ''[[Zanthoxylum thouvenotii]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; -- tsihanimpotsy, tsihanimpoza, tsilompoza
* ''[[Zanthoxylum tsihanimposa]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; -- manongo, tsihanimpoza
'''Fanamarihana'''

Ny ''[[Zanthoxylum asiaticum]]'' &lt;small&gt;(L.) Appelhans, Groppo &amp; J.Wen&lt;/small&gt; dia efa nafindra vondrona ka antsoina hoe ''[[Toddalia asiatica]]'' &lt;small&gt;(L.) Lam.&lt;/small&gt; na ''[[Toddalia aculeata]]'' &lt;small&gt;Pers.&lt;/small&gt; izay atao amin' ny anarana malagasy hoe anakasina, anakatsimba, fanidy, kasimba, roikisimba, roimainty, roindambo, romainty, roy, voanalakely, voanginamboa, voasarikelinala, voasarikelinikalavola ary voasarinalika, volotsaka.

== Jereo koa ==

* ''[[Toddalia]]''</text>
      <sha1>eyyhdrlxfs928ab7jor7hrreyg0q1yv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rotra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296016</id>
    <revision>
      <id>1145592</id>
      <parentid>1135928</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4072" sha1="6xzzm81fphq2obpotpxtq9w1slvaj38" xml:space="preserve">Ny '''rotra''' dia [[Plantae|zavamaniry]] isan-karazany ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Syzygium]]'' sy ''[[Eugenia]]'' ao amin' ny fiakakaviana ''[[Myrtaceae]]''. Tsy ny karazana ao amin' ny ''Eugenia'' sy ao amin' ny ''Syzygium'' rehetra no atao hoe &quot;''rotra''&quot;. Marihina fa mety efa nafindra any amin' ny antoko ''Syzygium'' ny ankamaroan' ireo karazana ao amin' ny ''Eugenia'', raha tsy izy rehetra. Ny voan' izy ireo dia mety ho kely na lehibe, misy nofony, mipetaka mitongilana, boribory tendro, miloko volomparasy antitra na mainty. Indreto ny karazan-javamaniry antsoina amin' io anarana io, arakaraka ny faritra eto [[Madagasikara]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://tenymalagasy.org/bins/teny2/rotra# Rotra]&quot;, ''[[Rakibolana sy Rakipahalalana malagasy]]''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;:
== Zavamaniry atao hoe ''rotra'' ==
=== Antoko ''Eugenia''  ===
# ''[[Eugenia analamerensis]]'' H.  Perrier,
# ''[[Eugenia antongilensis]]'' H. Perrier ,
# ''[[Eugenia arenicola]]'' H. Perrier,
# ''[[Eugenia arthroopoda]]'' Drake,
# ''Eugenia bernieri'' Drake ;
# ''[[Eugenia cassinoides]]'' Lam. ,
# ''[[Eugenia cloiselii]]'' H.Perrier
# ''[[Eugenia coursiana]]'' H. Perrier,
# ''Eugenia cupulifera'' H. Perrier,
# ''[[Eugenia diospyroides]]'' H. Perrier,
# ''[[Eugenia goviala]]'' H. Perrier,
# ''[[Eugenia guillotii]]'' Hochr.,
# ''Eugenia hazompasika'' H. Perrier,
# ''Eugenia hovarum'' H. Perrier,
# ''Eugenia louvelii'' H. Perrier ,
# ''[[Eugenia nompa]]'' H. Perrier
# ''[[Eugenia ombrophila]]'' H. Perrier,
# ''[[Eugenia pluricymosa]]'' H. Perrier,
# ''Eugenia pseudovenosa'' H. Perrier
# ''[[Eugenia quadriflora]]'' H. Perrier,
# ''Eugenia sakalavarum'' H. Perrier,
# ''Eugenia sambiranensis'' H. Perrier
# ''Eugenia scottii'' H. Perrier,
# ''Eugenia sihanakensis'' H. Perrier
# ''Eugenia tropophylla'' H. Perrier,
# ''Eugenia urschiana'' H. Perrier ,
# ''Eugenia vacciniifolia'' Baker
# ''Eugenia vatomandrensis'' H. Perrier,
# ''Eugenia viguieriana'' H. Perrier,     
=== Antoko ''Syzygium'' ===

# ''[[Syzygium alaotrense]]'' (H. Perrier) N. Snow &amp; Callm. na Eugenia alaotrensis H. Perrier,
# ''[[Syzygium condensatum]]'' (Baker) Labat &amp; Schatz. na ''Eugenia condensata'' Baker, na ''Eugenia tanalensis'' Baker
# ''[[Syzygium danguyanum]]'' (H. Perrier) J.-N. Labat &amp; G. E. Schatz na ''Eugenia danguyana'' H. Perrier
# ''[[Syzygium emirnense]] (H. Perrier) Labat &amp; G.E. Schatz'' na ''Eugenia emirnensis'' Baker,
# ''[[Syzygium humblotii]]'' (H. Perrier) P. S. Ashtonna na ''Eugenia humblotii'' H.Perrier,
# ''[[Syzygium lokohense]]'' (H. Perrier) Labat &amp; Schatz na ''Eugenia lokohensis'' H. Perrier,
# ''[[Syzygium lugubre]]'' (H. Perrier) Labat &amp; G.E. Schatz na ''Eugenia lugubris'' H. Perrier,
# ''[[Syzygium micropodum]]'' (H. Perrier) Labat &amp; G.E. Schatz na ''Eugenia micropoda'' Baker,
# ''[[Syzygium oliganthum]]'' na ''Eugenia oligantha'' Baker,
# ''[[Syzygium onivense]]'' (H. Perrier) Labat &amp; G.E. Schatz na ''Eugenia onivensis'' H. Perrier
# ''[[Syzygium parkeri]]'' (Baker) Labat &amp; G.E. Schatz na ''Eugenia parkeri'' Baker
# ''[[Syzygium phillyreifolium]]'' (Baker) Labat &amp; G.E. Schatz na ''Eugenia phillyreaefolia'' Baker,
# ''[[Syzygium tapiaka]]'' (H. Perrier) Labat &amp; G.E. Schatz na ''Eugenia tapiaka'' H. Perrier,
# ''[[Syzygium thouvenotii]]'' (H. Perrier) J.-N. Labat &amp; G. E. Schatz na ''Eugenia thouvenotiana'' H. Perrier
==Zavamaniry manana anarana misy ny teny hoe &quot;rotra&quot; ==
Indreto ny anaran-javamaniry kambanteny ahitana na niforona avy amin' ny teny hoe &quot;rotra&quot; na &quot;ro-&quot;:
# [[oviandrotra]] (karazana ovy - ''[[Dioscorea]]'')
# [[robazaha]], [[rotrambazaha]] na [[rotravazaha]] (''[[Eugenia jambolana]]'' ''= [[Syzygium cumini]]'')
# [[rodrano]] (''[[Eugenia condensata]]'' = ''[[Syzygium condensatum]]''),
# [[rotrala]] (''[[Eugenia sakalavarum]]'' = ''[[Syzygium sakalavarum]]'' sy ''[[Diospyros platycalyx]]'').

== Jereo koa ==

* ''[[Eugenia]]'' sy [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Eugenia|Lisitry ny karazana ''Eugenia'']]
* ''[[Syzygium]]'' sy ''[[Lisitry ny karazana ao amin' ny Syzygium|Lisitry ny karazana Syzygium]]''

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>6xzzm81fphq2obpotpxtq9w1slvaj38</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145593</id>
      <parentid>1145592</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4092" sha1="832evag8gka78l6gtfnpu23ylwd6g4o" xml:space="preserve">Ny '''rotra''' dia [[Plantae|zavamaniry]] isan-karazany ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Syzygium]]'' sy ''[[Eugenia]]'' ao amin' ny fiakakaviana ''[[Myrtaceae]]''. Tsy ny karazana ao amin' ny ''Eugenia'' sy ao amin' ny ''Syzygium'' rehetra no atao hoe &quot;''rotra''&quot;. Marihina fa mety efa nafindra any amin' ny antoko ''Syzygium'' ny ankamaroan' ireo karazana ao amin' ny ''Eugenia'', raha tsy izy rehetra. Ny voan' izy ireo dia mety ho kely na lehibe, misy nofony, mipetaka mitongilana, boribory tendro, miloko volomparasy antitra na mainty. Indreto ny karazan-javamaniry antsoina amin' io anarana io, arakaraka ny faritra eto [[Madagasikara]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://tenymalagasy.org/bins/teny2/rotra# Rotra]&quot;, ''[[Rakibolana sy Rakipahalalana malagasy]]''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;:
== Zavamaniry atao hoe ''rotra'' ==
=== Antoko ''Eugenia''  ===
* ''[[Eugenia analamerensis]]'' H.  Perrier,
* ''[[Eugenia antongilensis]]'' H. Perrier ,
* ''[[Eugenia arenicola]]'' H. Perrier,
* ''[[Eugenia arthroopoda]]'' Drake,
* ''Eugenia bernieri'' Drake ;
* ''[[Eugenia cassinoides]]'' Lam. ,
* ''[[Eugenia cloiselii]]'' H.Perrier
* ''[[Eugenia coursiana]]'' H. Perrier,
* ''Eugenia cupulifera'' H. Perrier,
* ''[[Eugenia diospyroides]]'' H. Perrier,
* ''[[Eugenia goviala]]'' H. Perrier,
* ''[[Eugenia guillotii]]'' Hochr.,
* ''Eugenia hazompasika'' H. Perrier,
* ''Eugenia hovarum'' H. Perrier,
* ''Eugenia louvelii'' H. Perrier ,
* ''[[Eugenia nompa]]'' H. Perrier
* ''[[Eugenia ombrophila]]'' H. Perrier,
* ''[[Eugenia pluricymosa]]'' H. Perrier,
* ''Eugenia pseudovenosa'' H. Perrier
* ''[[Eugenia quadriflora]]'' H. Perrier,
* ''Eugenia sakalavarum'' H. Perrier,
* ''Eugenia sambiranensis'' H. Perrier
* ''Eugenia scottii'' H. Perrier,
* ''Eugenia sihanakensis'' H. Perrier
* ''Eugenia tropophylla'' H. Perrier,
* ''Eugenia urschiana'' H. Perrier ,
* ''Eugenia vacciniifolia'' Baker
* ''Eugenia vatomandrensis'' H. Perrier,
* ''Eugenia viguieriana'' H. Perrier,     
=== Antoko ''Syzygium'' ===

* ''[[Syzygium alaotrense]]'' (H. Perrier) N. Snow &amp; Callm. na Eugenia alaotrensis H. Perrier,
* ''[[Syzygium condensatum]]'' (Baker) Labat &amp; Schatz. na ''Eugenia condensata'' Baker, na ''Eugenia tanalensis'' Baker
* ''[[Syzygium danguyanum]]'' (H. Perrier) J.-N. Labat &amp; G. E. Schatz na ''Eugenia danguyana'' H. Perrier
* ''[[Syzygium emirnense]] (H. Perrier) Labat &amp; G.E. Schatz'' na ''Eugenia emirnensis'' Baker,
* ''[[Syzygium humblotii]]'' (H. Perrier) P. S. Ashtonna na ''Eugenia humblotii'' H.Perrier,
* ''[[Syzygium lokohense]]'' (H. Perrier) Labat &amp; Schatz na ''Eugenia lokohensis'' H. Perrier,
* ''[[Syzygium lugubre]]'' (H. Perrier) Labat &amp; G.E. Schatz na ''Eugenia lugubris'' H. Perrier,
* ''[[Syzygium micropodum]]'' (H. Perrier) Labat &amp; G.E. Schatz na ''Eugenia micropoda'' Baker,
* ''[[Syzygium oliganthum]]'' na ''Eugenia oligantha'' Baker,
* ''[[Syzygium onivense]]'' (H. Perrier) Labat &amp; G.E. Schatz na ''Eugenia onivensis'' H. Perrier
* ''[[Syzygium parkeri]]'' (Baker) Labat &amp; G.E. Schatz na ''Eugenia parkeri'' Baker
* ''[[Syzygium phillyreifolium]]'' (Baker) Labat &amp; G.E. Schatz na ''Eugenia phillyreaefolia'' Baker,
* ''[[Syzygium tapiaka]]'' (H. Perrier) Labat &amp; G.E. Schatz na ''Eugenia tapiaka'' H. Perrier,
* ''[[Syzygium thouvenotii]]'' (H. Perrier) J.-N. Labat &amp; G. E. Schatz na ''Eugenia thouvenotiana'' H. Perrier
==Zavamaniry manana anarana misy ny teny hoe &quot;rotra&quot; ==
Indreto ny anaran-javamaniry kambanteny ahitana na niforona avy amin' ny teny hoe &quot;rotra&quot; na &quot;ro-&quot;:
# [[Oviandrotra]] (karazana [[Ovy (Dioscorea)|ovy]] - ''[[Dioscorea]]'')
# [[Robazaha]], [[rotrambazaha]] na [[rotravazaha]] (''[[Eugenia jambolana]]'' ''= [[Syzygium cumini]]'')
# [[Rodrano]] (''[[Eugenia condensata]]'' = ''[[Syzygium condensatum]]''),
# [[Rotrala]] (''[[Eugenia sakalavarum]]'' = ''[[Syzygium sakalavarum]]'' sy ''[[Diospyros platycalyx]]'').

== Jereo koa ==

* ''[[Eugenia]]'' sy [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Eugenia|Lisitry ny karazana ''Eugenia'']]
* ''[[Syzygium]]'' sy ''[[Lisitry ny karazana ao amin' ny Syzygium|Lisitry ny karazana Syzygium]]''

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>832evag8gka78l6gtfnpu23ylwd6g4o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Toeram-piambenanaTokantandroka Khama</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296028</id>
    <revision>
      <id>1145325</id>
      <parentid>1123944</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:52:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1145325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3120" sha1="8yzlsueqvu719djn4nx0hzcbzrj79u3" xml:space="preserve">Ny '''toeram-piambenana tokantandroka Khama''' dia tetikasa fiarovana biby an-tanàn-dehibe any [[Bôtsoana]] &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.botswanatourism.co.bw/explore/khama-rhino-sanctuary Khama Rhino Sanctuary | Botswana Tourism Organisation]&lt;/ref&gt;, any ho any amin'ny 25 kilometatra miala an'i Serowe.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20230627164202/https://africanconservation.org/botswana-khama-rhino-sanctuary-flourishes-2/ Botswana: Khama Rhino Sanctuary flourishes - African Conservation Foundation]&lt;/ref&gt;
[[Sary:Rinocerontes blancos (Ceratotherium simum), Santuario de Rinocerontes Khama, Botsuana, 2018-08-02, DD 04.jpg|vignette|rinôserôsy ]]
Io toeram-piambenana io dia mirefy 8585 ha , ao amin'ny efitra Kalahari, izay ahitana rinôserosy na [[tokantandroka]] [[Rinôserôsy mainty|mainty]] sy [[Rinôserôsy fotsy|fotsy]] no misy azy. Ankoatr'izay dia misy karazam-biby mihoatran'ny 30 ao ary misy vorona any hoany amin' ny 230 karazana ao.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://greatplainsfoundation.com/an-update-on-rhinos-without-borders-most-recent-project/ |title=An Update on Rhinos Without Borders’ Most Recent Project - Great Plains Foundation |access-date=2025-10-14 |archive-date=2025-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251108000513/https://greatplainsfoundation.com/an-update-on-rhinos-without-borders-most-recent-project/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Niforonina tamin'ny taona 1992 io toeram-piambenana io mba  hiarovana  ireo tokantandroka efa saika tsy hita mihitsy, ary hamerenana ny isan'ny biby fiompy amin'ny tantara.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tantara'ny toeram-piambenana ==
Tany amin'ny taona 1989, namorona toeram-piopiana biby ny mponina tao Sorowe, notahan'i Ian Khama izy tamin'izany.Tokantandroka fotsy efatra no nampidirina tao voalohany, tamin'ny taona 1992,&lt;ref&gt;[http://khamarhinosanctuary.org.bw/ Khama Rhino Sanctuary]&lt;/ref&gt; ary nomena ara-panjakana ny tany manodidina Serwe Pan izay farihy maina tamin'ny taona 1993; Ny taona 2002 no nampidirana ny tokantandroka mainty tao voalohany, , [[Gemsbôka|gemsbok]]&lt;nowiki/&gt;a, [[Zebra|zebra,]], [[Springbôka|springbo]]&lt;nowiki/&gt;ka, [[impala]],  [[Hiena hita|hyena v]]&lt;nowiki/&gt;olontsôkôlà, [[Leôparda|leoparda]],  [[Antilôpa|antilopa]] [[Sokatra an-tanety|sokatra]] sofina, lynx, [[saka]] an-tany Afrikana, duiker, &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Microsoft Word - SADC RPRC Detailed Country Reviews Report Part I &amp; II.doc |url=http://www.rhinoresourcecenter.com/pdf_files/119/1197200779.pdf |access-date=2025-10-15 |archive-date=2024-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241209072104/http://www.rhinoresourcecenter.com/pdf_files/119/1197200779.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;...&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ny tena tanjon'ity toeram-piambenana ity dia ny hamorona tontolo iainana ahafahan'ireo rinôserôsy fotsy sy mainty miaina tsara sy miteraka am-pilaminana, ka tamin'ny taona 2007 no nisy rinôserôsy fotsy teraka voalohany ary tamin'ny taona 2009 no nisian'ny rinôserôsy mainty roa teraka.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Jereo koa ==
[[Rinôserôsy fotsy]]

[[Rinôserôsy mainty]]

[[Tokantandroka]]

== Loharano ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>8yzlsueqvu719djn4nx0hzcbzrj79u3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Funastrum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296063</id>
    <revision>
      <id>1145351</id>
      <parentid>1121312</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T18:04:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2017" sha1="0cl7vgvzrww9stye0fbz6nqq3d5wnv0" xml:space="preserve">[[Sary:Sarcostemma-cynanchoides-20080327-2.JPG|vignette|340x340px|''Funastrum cynanchoides'']]
Ny '''''Funastrum''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]'' na tao amin' ny fianakaviana ''[[Asclepiadaceae]]'' teo aloha. Ny anarana dia avy amin' ny teny latinina hoe ''funis'', midika hoe &quot;tady&quot;, sy ''astrum'', manondro ny taho mihodinkodina.

== Karazana ==
Tamin' ny Febroary 2023, ny [[Plants of the World Online]] dia nanaiky ireto karazana manaraka ireto:

* ''Funastrum angustissimum'' &lt;small&gt;(Andersson) E.Fourn.&lt;/small&gt;
* ''Funastrum arenarium'' &lt;small&gt;(Decne. ex Benth.) Liede&lt;/small&gt;
* ''Funastrum bilobum'' &lt;small&gt;(Hook. &amp; Arn.) J.F.Macbr.&lt;/small&gt;
* ''Funastrum clausum'' &lt;small&gt;(Jacq.) Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Funastrum crispum'' &lt;small&gt;(Benth.) Schltr.&lt;/small&gt; 
* ''Funastrum cynanchoides'' &lt;small&gt;(Decne.) Schltr.&lt;/small&gt; 
* ''Funastrum elegans'' &lt;small&gt;(Decne.) Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Funastrum flavum'' &lt;small&gt;(Meyen) Malme&lt;/small&gt;
* ''Funastrum glaucum'' &lt;small&gt;(Kunth) Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Funastrum gracile'' &lt;small&gt;(Decne.) Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Funastrum heterophyllum'' &lt;small&gt;(Engelm. ex Torr.) Standl.&lt;/small&gt;
* ''Funastrum hirtellum'' &lt;small&gt;(Vail) Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Funastrum lindenianum'' &lt;small&gt;(Decne.) Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Funastrum odoratum'' &lt;small&gt;(Hemsl.) Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Funastrum pannosum'' &lt;small&gt;(Decne.) Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Funastrum refractum'' &lt;small&gt;(Donn.Sm.) Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Funastrum rupicola'' &lt;small&gt;Goyder&lt;/small&gt;
* ''Funastrum suffrutescens'' &lt;small&gt;E.Fourn.&lt;/small&gt;
* ''Funastrum torreyi'' &lt;small&gt;(A.Gray) Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Funastrum trichopetalum'' &lt;small&gt;(Silveira) Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Funastrum utahense'' &lt;small&gt;(Engelm.) Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;

=== Napetraka tao taloha ===

* ''Seutera angustifolia'' &lt;small&gt;(Pers.) Fishbein &amp; W.D.Stevens&lt;/small&gt; (← ''F. angustifolium'' &lt;small&gt;(Pers.) Liede &amp; Meve&lt;/small&gt;)

== Jereo koa ==

* ''[[Seutera]]''
* ''[[Cynanchum]]''
* ''[[Leptadenia]]''
* ''[[Philibertia]]''</text>
      <sha1>0cl7vgvzrww9stye0fbz6nqq3d5wnv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mamy Ravatomanga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296116</id>
    <revision>
      <id>1145556</id>
      <parentid>1140082</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17856" sha1="44nqmhdsvx7f1ywz3wge6ql9vp7h2du" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=RAVATOMANGA Maminiaina|teraka=08 novombra 1968|toerana=[[Morondava]]|firenena={{Madagasikara}}
|asa=Mpandraharaha
|seha-pitiavana=RAKOTONIARY Haingo Ramy
|image=File:Bleu2.jpg}}

I '''Maminiaina Ravatomanga''', antsoina koa hoe '''Mamy Ravatomanga''' dia mpandraharaha malagasy. Teraka tamin' ny 8 Novambra 1968 tao [[Morondava]] izy. Izy no tompon' ny Vondrona Sodiat sady mpanolotsaina akaiky ny filoham-pirenena malagasy teo aloha [[Rajoelina Andry|Andry Rajoelina]]. Nolazain' ny ''[[Forbes]]'' ho olona faharoa manankarena indrindra eto [[Madagasikara]] izy tamin' ny taona 2017.

Anisan' ny lasibatra tamin' ny [[Hetsi-panoheran'ny 2025 eto Madagasikara|hetsika]] [[Hetsi-panoheran'ny 2025 eto Madagasikara|tamin' ny Septambra-Oktobra 2025]] izy noho ny fanjakazakany amin' ny [[Toekaren' i Madagasikara|toekarem-pirenena]] [[Toekaren' i Madagasikara|malagasy]] sy ny fifandraisany amin' ny manam-pahefana teo amin' ny fitondrana, ka nahatonga azy nitsoaka nankany [[Maorisy]] tamin' ny 12 Oktobra rehefa nanatevin-daharana ny mpitolona ny tafika, taloha kelin' ny nandosiran-d[[Rajoelina Andry|Rajoelina]] any ivelany. Nosamborina tao Maorisy izy ny tamin' ny 24 Oktobra 2025.

== Fiainany ==

=== Fiaiany manokana ===
Ravatomanga dia teraka tamin' ny taona 1968 tany [[Morondava]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.africaintelligence.fr/insiders/madagascar/2013/02/04/mamy-ravatomanga-businessman-et-eminence-grise-de-tgv/107942884-be1 Mamy Ravatomanga, businessman et éminence grise de TGV]&quot;, ''African Intelligence'', 4/02/2013. ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.africaintelligence.fr%2Finsiders%2Fmadagascar%2F2013%2F02%2F04%2Fmamy-ravatomanga-businessman-et-eminence-grise-de-tgv%2F107942884-be1 Arsiva])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Manambady an' i Haingo Ramy Rakotoniary izy&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.lexpress.fr/societe/justice/quand-l-argent-malgache-finit-a-levallois_2005995.html Quand l'argent malgache finit à Levallois]&quot;, ''lexpress.fr'', 9 mai 2018 ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lexpress.fr%2Fsociete%2Fjustice%2Fquand-l-argent-malgache-finit-a-levallois_2005995.html Arsiva]).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Manan-janaka telo sy zafikely roa izy ireo. I Mamy Ravatoanga no filohan' ny Federasiôna Malagasin' ny Gôlfa nanomboka tamin' ny taona 2024&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://laverite.mg/sport/item/23030-f%C3%A9d%C3%A9ration-malagasy-de-golf-mamy-ravatomanga-nouveau-pr%C3%A9sident.html Fédération malagasy de golf : Mamy Ravatomanga, nouveau président]&quot;, ''La Vérité'', 3 décembre 2024 ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Flaverite.mg%2Fsport%2Fitem%2F23030-f%25C3%25A9d%25C3%25A9ration-malagasy-de-golf-mamy-ravatomanga-nouveau-pr%25C3%25A9sident.html Arsiva])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://midi-madagasikara.mg/mamy-ravatomanga-chez-moustpaha-marson/ Mamy Ravatomanga chez Moustpaha Marson]&quot;, ''Midi Madagasikara'', 18 février 2025 ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fmidi-madagasikara.mg%2Fmamy-ravatomanga-chez-moustpaha-marson%2F Arsiva])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Tamin' ny volana Jolay 2019 no voatendry ho &quot;consul honoraire&quot; an' i [[Serbia]] i Ravatomanga. Tamin' ny 10 Jolay 2023 izy dia voatendry ho &quot;consul honoraire&quot; an' i [[Kôtidivoara]] eto Madagasikara  ary 10 andro taty aoriana dia nahazo zom-pirenena ivoariana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.africaintelligence.fr/afrique-australe-et-iles/2023/09/27/le-puissant-homme-d-affaires-mamy-ravatomanga-desormais-detenteur-de-la-nationalite-ivoirienne,110057743-bre Madagascar : Le puissant homme d'affaires Mamy Ravatomanga désormais détenteur de la nationalité ivoirienne]&quot;, ''Africa Intelligence'', 27/09/2023 ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.africaintelligence.fr%2Fafrique-australe-et-iles%2F2023%2F09%2F27%2Fle-puissant-homme-d-affaires-mamy-ravatomanga-desormais-detenteur-de-la-nationalite-ivoirienne%2C110057743-bre arsiva])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://lexpress.mg/10/06/2023/diplomatie-mamy-ravatomanga-nomme-consul-de-cote-divoire/ DIPLOMATIE - Mamy Ravatomanga nommé consul de Côte d’Ivoire]&quot;, ''L'Express de Madagascar'', 20/10/2023 ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Flexpress.mg%2F10%2F06%2F2023%2Fdiplomatie-mamy-ravatomanga-nomme-consul-de-cote-divoire%2F Arsiva])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Fandraharahana ataony ===
Tamin' ny taona 1990 izy dia nanangana ny Sodiat, orinasa iray manokana momba ny [[fitaterana]]. Ny Sodiat amin' izao fotoana izao dia vondron' orinasa mikarakara ny fikojakojana [[Solitany|solika]], ny fanorenana, ny asa fanaovan-gazety, ny trano fandraisam-bahiny, ny [[Fizahàn-tany|fizahantany]], ny [[fahasalamana]] ary ny fanafarana sy fanondranana koa&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, sady anisan' ny orinasa lehibe indrindra eto [[Madagasikara]]. Mampiasa olona manodidina ny 4&amp;nbsp;000 eo ny vondrona Sodiat&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://africaawards.ceotodaymagazine.com/previous-editions/2021/55/ Africa Award 2021]&quot;, ''africaawards.ceotodaymagazine.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Tamin' ny taona 2017, ny ''[[Forbes]]'' dia nametraka an' i Maminiaina Ravatomanga, izay olona mpanefoefo, ho laharana faharoa manankarena indrindra eto Madagasikara, aorian' i [[Ylias Akbaraly]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.forbes.com/sites/mfonobongnsehe/2017/05/15/ten-multi-millionaires-from-madagascar-you-should-know/?sh=47c19f47835d Ten Multi-Millionaires From Madagascar You Should Know]&quot;, ''Forbes.com'', 15/05/2017 ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.forbes.com%2Fsites%2Fmfonobongnsehe%2F2017%2F05%2F15%2Ften-multi-millionaires-from-madagascar-you-should-know%2F%3Fsh%3D47c19f47835d Arsiva]).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Raharaham-pitsarana ===
Ravatomanga dia efa voatonona an-gazety fa voarohirohy tamin' ny raharaha maro mahakasika hosoka ara-ketra sy ara-bola teto [[Madagasikara]] sy tany [[Frantsa]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.zinfos974.com/un-milliardaire-malgache-dans-le-viseur-du-pnf/ Un milliardaire malgache dans le viseur du PNF]&quot;, sur ''zinfos974.com'', 15/05/2018 (Arsiva)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ny anarany dia hita ao amin' ny tantara ratsin' ny ''[[Panama Papers]]'', ary izy no tompom-bola lehibe amin' ny orinasa iray voasoratra anarana ao amin' ny vondro-nosy [[British Virgin Islands]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20160527-madagascar-perquisition-president-transition-mamy-ravatomanga Madagascar: perquisition au domicile de l'homme d'affaires Mamy Ravatomanga]&quot;, ''RFI'', 27 mai 2016.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Raha ny teto Madagasikara dia voarohirohy ho nanodinkodina volam-panjakana tao amin' ny orinasam-pirenena [[Jiro sy Rano Malagasy|Jirama]] izy, tamin' ny naha anisan' ny filankevi-pitantanan' ity orinasa ity azy. Voampanga ho nanao fanondranana an-tsokosoko [[andramena]] any [[Azia]] amin' ny alalan' ny fanafahana manokana avy amin' ny fanjakana sy ny orinasa any ivelan' ny tanim-pirenena koa izy&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Tamin' ny taona 2015 no voarara tsy hivoaka ny firenena izy, ary tamin' ny 26 Mey 2016 no nosavaina ny tranony&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

==== Raharaha Balkany sy ny trano fonenana Levallois ====
Voarohirohy tamin' ny raharaha Patrick Balkany ihany koa izy. Tamin' ny volana Febroary 2016, dia nanokatra fanadihadiana momba azy sy i Ramy Rakotoniary vadiny ny Parquet national financier (PNF) any [[Frantsa]], noho ny famotsiam-bola iaraha-manao sy ny hosoka momba ny hetra tamin' ny fahazoana trano maro tany amin' ny manodidina an' i [[Paris]] tamin' ny alalan' ny tetika ara-bola manjavozavo izay nahavoarohirohy orinasa maromaro ivelan-tanim-pirenena, ny sasany amin' ireo orinasa ireo dia tao [[Maorisy]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://defimedia.info/corruption-alleguee-en-france-enquete-sur-un-proche-du-pouvoir-malgache-present-dans-loffshore-mauricien Corruption alléguée en France : enquête sur un proche du pouvoir malgache présent dans l’offshore mauricien]&quot;, ''defimedia.info'', 19 mai 2018.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Tamin' ny volana Jona 2018 ka hatramin' ny volana Jona 2019, ny efatra amin' ny fananany tany ambanivohitr' i Paris dia nogiazan' ny fanjakana frantsay nandritra ny fanadihadiana savaranonando nosokafan' ny PNF&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.jeuneafrique.com/803651/societe/madagascar-levee-des-saisies-des-biens-de-mamy-ravatomanga-en-france/ Madagascar : levée des saisies des biens de Mamy Ravatomanga en France]&quot;, ''Jeune Afrique'', 15 juillet 2019.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Tamin' ny volana Aogositra 2023 dia nofoanana ny fanadihadiana savaranonando nataon' ny PNF momba an' i Mamy Ravatomanga. Ity fomba fiasa ity dia mahakasika ny famotsiam-bola karakaran' olo-maro, ny kolikoly atao amin' ny mpiasam-panjakana, ny hosoka amin' ny hetra, ary ny fanondranana [[andramena]] tsy ara-dalàna. Nandray izany fanapahan-kevitra izany PNF satria tsy ampy ny porofon' ny fisian' ny fandikan-dalàna&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.jeuneafrique.com/1472892/politique/la-procedure-visant-linfluent-businessman-malgache-mamy-ravatomanga-classee-sans-suite/ Politique La procédure visant l’influent businessman malgache Mamy Ravatomanga classée sans suite]&quot;, ''Jeune Afrique'', 11 août 2023&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Raharaha Carlos Ghosn ====
Voarohirohy tao anatin' ny fandosiran' i [[Carlos Ghosn]] avy any [[Japàna]] ihany koa i Mamy Ravatomanga tamin' ny taona 2020. Ny iray amin' ny fiaramanidin' ny kômpaniam-pitaterana ana abakabaka malagasy TOA, izay anisan' ny zanak' orinasany, no nampiasain' io tale jeneralin' ny Renault-Nissan-Mitsubishi teo aloha handositra avy any Japàna&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Emre Sari, &quot;[https://www.la-croix.com/Monde/Asie-et-Oceanie/Fuite-Carlos-Ghosn-compagnie-aerienne-malgache-TOA-question-2020-01-10-1201071023 Fuite de Carlos Ghosn : la compagnie aérienne malgache TOA en question]&quot;, ''La Croix'', 10 janvier 2020.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Fanjakazakana eo amin' ny tsenan' ny lavanila sy letisia ====
Noho ny firotsahan-dRavatomanga tamin' ny tsenan' ny [[Vanila|lavanila]] sy ny [[Litisia|letisia]] eto Madagasikara, dia ampangaina ho nanao ampihimamba sy mampahantra ny mpamokatra madinika izy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.challenges.fr/monde/pourquoi-madagascar-est-le-pays-qui-s-est-le-plus-appauvri-au-monde_873886 Pourquoi Madagascar est le pays qui s’est le plus appauvri au monde]&quot;, ''Challenges'', 14 novembre 2023&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Tamin' ny volana Novambra 2022 dia namoaka fanadihadiana mikasika ny fanjakazakana eo amin' ny fanondranana letisia malagasy any [[Frantsa]] sy any [[Eorôpa]] ny [[Transparency International Madagascar]], izay nitatitra ny fiheveran' ny olona azy ho akaikin' ny fitondrana&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.challenges.fr/politique/madagascar-l-ong-transparency-denonce-un-vaste-systeme-de-corruption_835065 Madagascar : l’ONG Transparency dénonce un vaste système de corruption]&quot;, ''Challenges'', 11 novembre 2022&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Nifandray amin' ny Parquet national financier (PNF) frantsay ny Transparency International Madagascar ary niantso ny mba hanaovana fanadihadiana momba ny kolikoly sy ny famotsiam-bola amin' ny fikambanana maro sy olon-tsotra voarohirohy amin' ny fanondranana letisia malagasy any Frantsa, anisan' izany i Mamy Ravatomanga, mpikambana ao amin' ny filankevi-pitantanan' ny Groupement des exportateurs de litchis (GEL)&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.africaintelligence.fr/afrique-australe-et-iles/2022/12/01/bras-de-fer-politico-judiciaire-autour-de-la-filiere-du-litchi-malgache,109869094-gra Bras de fer politico-judiciaire autour de la filière du litchi malgache]&quot;, ''Africa Intelligence'', 1er décembre 2022.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.transparency.org/en/press/transparency-international-calls-for-accountability-in-madagascars-lychee-market Transparency International en appel à la redevabilité dans lr commerce de litchi de Madagascar]&quot;, ''Transparency.org'', 10 novembre 2022&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, ary anisan' ny mpanondrana letisia malagasy lehibe any Frantsa.

==== Fanambaràna nataon' i Patrick Rakotomamonjy ====
Tamin' ny volana Mey 2025, ny kôlônely Patrick Rakotomamonjy, talen' ny Hôpitaly Miaramila Soavinandriana, dia namoaka videô izay ilazany fa anisan' ny fototry ny tantara manafitohina eo amin' ny fanjakana izy, izay niteraka ny fisian' ny tambajotran-kolikoly mitovitovy amin' ny mafia ao amn' ny fitondram-panjakana misy misandrahaka amin' ny pôlitika sy ny toekarena&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20250508-un-colonel-en-fuite-accuse-un-homme-d-affaires-proche-du-pr%C3%A9sident-de-corruption-dans-un-message-vid%C3%A9o Un colonel en fuite accuse un homme d’affaires proche du président de corruption]&quot;, ''RFI'', 8 mai 2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://lgdi-madagascar.com/2025/05/03/politique/scandale-detat-mamy-ravatomanga-et-lombre-dune-mafia-detat-a-madagascar/ Scandale d’État : Mamy Ravatomanga et l’ombre d’une mafia d’État à Madagascar]&quot;, ''LGDI Madagascar'', 3 mai 2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Ao anatin' ity videô ity dia iampangany azy, ankoatry ny zavatra hafa, ny kolikoly, ny fanararaotam-pahefana, ary ny fampitahorana sy ny fandrahonana ho faty. Naharihariny ihany koa ny fakana vola misy fampitahorana ao amin' ny pôliklinikan' Ilafy, izay tobim-pahasalamana tsy miankina an' i Mamy Ravatomanga. Miampanga an' i Mamy Ravatomanga ho misahana asan' ny lehiben' ny firenena tsy ara-dalàna ihany koa izy&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

Taorian' ireo fanambarana ireo dia nihetsika ny sampana malagasin' ny [[Transparency International]] tamin' ny famaritana ireo fiampangana ireo ho zava-doza sy tsy azo odian-tsy hita. Niantso fanadihadiana tsy miankina ilay fikambanana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://midi-madagasikara.mg/revelations-du-colonel-rakotomamonjy-transparency-international-exige-une-enquete-independante-et-la-fin-de-limpunite/ Révélations du Colonel Rakotomamonjy : Transparency International exige une enquête indépendante et la fin de l’impunité] {{Wayback|url=https://midi-madagasikara.mg/revelations-du-colonel-rakotomamonjy-transparency-international-exige-une-enquete-independante-et-la-fin-de-limpunite/ |date=20250508093821 }}&quot;, ''Midi Madagasikara'', 8 mai 2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Raharaha Boeing naterina tany Iràna ====
Tamin' ny 20 Oktobra 2025, momba ilay [[Raharaha Boeing 777|raharaha Boeing 777-200]] dimy hita tany [[Iràna]], dia voatonona ao anatin' ny antontan-taratasy ôfisialy azon' ny Agence France-Presse (AFP), miaraka amin' i Valery Ramonjavelo sy ny tale jeneralin' ny [[Aviation civile de Madagascar]], ho anisan' ny voarohirohy tamin' ity raharaha ity, i Mamy Ravatomanga&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://lexpress.mu/s/reouverture-du-dossier-de-la-vente-des-boeing-a-liran-encore-des-ramifications-mauriciennes-550731 Réouverture du dossier de la vente des Boeing à l’Iran : encore des ramifications mauriciennes]&quot;, ''L’Express (Île Maurice)'', 23 octobre 2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.africaradio.com/actualite-111625-madagascar-mamy-ravatomanga-milliardaire-en-fuite-au-coeur-du-scandale-des-boeing-777-transferes-a-l-iran Madagascar : Mamy Ravatomanga, milliardaire en fuite, au cœur du scandale des Boeing 777 transférés à l’Iran]&quot;, ''Africa Radio'', 19 octobre 2025 (consulté le 23 octobre 2025)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Tamin' ny volana Jolay 2025 mantsy dia Boeing 777-200 dimy no hita tany Iràna, na dia nosazian' i Etazonia aza, tao amin' ny kômpaniam-pitaterana an-kabakabaka iraniana ''Mahan Air''. Taty aoriana dia ireo fiaramanidina ireo dia nosoratana vonjimaika eto Madagasikara tamin' ny voalohany mba hialana amin' izany sazy izany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Philippe Randrianarimanana, &quot;[https://information.tv5monde.com/international/madagascar-ce-que-lon-sait-sur-laffaire-des-boeing-777-livres-liran-dans-laquelle-22-personnes-sont-en-detention-2789529 Madagascar: ce que l'on sait sur l'affaire des Boeing 777 livrés à l'Iran dans laquelle 22 personnes sont en détention]&quot;, ''TV5 Monde'', 28 août 2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Alain Hai, &quot;[https://www.air-journal.fr/2025-08-02-madagascar-au-coeur-de-laffaire-des-cinq-boeing-777-200-livres-a-liran-5264482.html Madagascar au coeur de l’affaire des cinq Boeing 777-200 livrés à l’Iran]&quot;, ''Air Journal'', 2 août 2025&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.ù

== Rohy ivelany ==
'''Videô'''

* &quot;[https://www.youtube.com/watch?v=ti9dsXNWeLA Affaire Ravatomanga : «Personne ne sera épargné», affirme le PM lors de la PNQ]&quot;, ''TéléPlus''
* &quot;[https://www.youtube.com/watch?v=T8iIrUrUuQo Conférence de presse du MSM au Sun Trust, Port Louis, après la PNQ sur l’affaire Mamy Ravatomanga]&quot;, ''ION News'' 
* &quot;[https://www.youtube.com/watch?v=lr523GZ7reQ Affaire Ravatomanga : Le retrait surprise de Me Peeroo dans le dossier de blanchiment d'argent]&quot;, ''CNews Info'' 
* &quot;[https://www.youtube.com/watch?v=MEVYzxX5Sr4 Affaire Ravatomanga : La FCC ressuscite un dossier vieux de 14 ans sur le trafic de bois de rose]&quot;, ''CNEW Info'' 
* &quot;[https://www.youtube.com/watch?v=uuzkdtKCN0Y Rajoelina sans nationalité ? Ravatomanga arrêté : la semaine qui bouscule Madagascar]&quot;, Prospérin Tsialonina. 
* &quot;[https://www.youtube.com/watch?v=uL3c3-HTFRU Spotlight (21.10.2025)-Jet Privé de Mamy Ravatomanga: Qui au PMO a donné l’autorisation Express?]&quot;, ''Scoop MU'' 
* &quot;[https://www.youtube.com/watch?v=zQpvVwI75hw Mamy Ravatomanga : 30 ans de liens secrets avec Maurice révélés]&quot;, ''CNEW Info'' 
* &quot;[https://www.youtube.com/watch?v=aoJx9VKVF5I FCC : le bras droit de Mamy Ravatomanga arrêté]&quot;, ''People's press''. 
* &quot;[https://www.youtube.com/watch?v=PHm6m_O5kJk Exclusif : Mamy Ravatomanga visé par la justice française depuis 2018]&quot;, ''CNews Info'' 
* &quot;[https://www.youtube.com/watch?v=lccXkrk--KI Saga politico-financière : l’affaire Ravatomanga au centre de l’émission Au Cœur de l’Info]&quot;, ''TéléPlus'' 

== Loharano sy fanamarihana ==

[[Sokajy:mpandraharaha malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1968]]</text>
      <sha1>44nqmhdsvx7f1ywz3wge6ql9vp7h2du</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Albizia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297885</id>
    <revision>
      <id>1145451</id>
      <parentid>1130248</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5587" sha1="lw76m2l58ch88z0t5j6vltomynaj4l3" xml:space="preserve">[[Sary:20130822Albizia julibrissin4.jpg|vignette|415x415px|''Albizia julibrissin'']]
Ny '''''Albizia''''' dia antokon[[Angiospermae|-javamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Fabales]]. Ahitana karazana [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] sy [[hazobotry]] trôpikaly na sobtrôpikaly 150 ka hatramin' ny 160 eo ho eo izy io. Araka ny fanasokajiana klasika, dia ao amin' ny fianakaviana ''[[Mimosaceae]]'' izy io, fa ao amin' ny fianakaviana ''Fabaceae'', zana-pianakaviana ''[[Mimosoideae]]'', araka ny [[Fanasokajiana filôjenetika|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana filôjenetika|filôjenetika]]. Nahazo ny anarany avy amin' ny anaran' i [[Filippo degli Albizzi]], italiana izay nampiditra azy tany [[Eorôpa]] tamin' ny tapaky ny taonjato faha-18, ity antoko ity, izay matetika diso tsipelina (&quot;''Albizzia''&quot;).
[[Sary:Doon Siris (Albizia procera) pod at Jayanti, Duars, West Bengal W Picture 215.jpg|vignette|274x274px|Pepan' ny ''Albizia procera'']]
Fahita any amin' ny faritra trôpikaly any [[Azia]], ao [[Afrika]], eto [[Madagasikara]], any [[Amerika Afovoany]] sy [[Amerika Atsimo|Atsimo]] ary any [[Aostralia]], ny karazana ao amin' io antoko io. Amin' ny ankapobeny dia maty tanora ireo zavamaniry ireo, izay manana haavo 6 ka hatramin' ny 12 m sy sakany 5 ka hatramin' ny 8 m. Manana tampona midadasika sy mivelatra izy ireo, ka mitovy amin' ny hazo manana voninkazo lehibe hafa hita aty amin' ny tany mafana (''[[Delonix regia]]'', ''[[Caesalpinia pulcherrima]]'', ''[[Jacaranda mimosifolia]]'').

Ny raviny dia mitapatapaka tsara sy itambaran' ny [[Zana-pelana|zanapelana]] kely miforitra eo amin' ny tenany rehefa tsy ampy [[hazavana]] ilay zavamaniry. Mampiseho [[lahimbony]] izay matetika mahavariana sy lava kokoa noho ny [[felambony]] ny voniny izay kely. Heverina ho [[zavamaniry manafika]] ny karazana sasany.

== Fanasokajiana ==
[[Sary:Albizia lophanta0.jpg|vignette|''Albizia lophanta'']]
Karazana maro napetraky ny mpanoratra voalohany tao amin' ny ''Albizia'' no nafindra any amin' ny antoko hafa, indrindra fa ao amin' ny ''Archidendron''. Nahazo ny anjarany avy amin' ny karazana tao amin' ny ''Albizia'' teo aloha ny antoko hafa ao amin' ny zana-pianakaviana ''[[Mimosoideae]]'' (''Abarema, Archidendropsis, Blanchetiodendron, Calliandra, Cathormion, Enterolobium, Havardia, Hesperalbizia, Hydrochorea, Pararchidendron, Paraserianthes, Pseudosamanea'' ary ''Serianthes''), toy ny an' ny ''Newtonia'' sy ny ''Schleinitzia''. Raha ny marina dia mpikambana ao amin' ny antoko ''Erythrophleum'' (''[[Caesalpinioideae]]'') sy ''[[Lebeckia]]''  (''[[Faboideae]]''), izay tsy dia mifandray akaiky, ny sasany izay heverina ho &quot;hazon-dandy&quot;.

Malaza ho saro-drafitra ny famaritana ny ''[[Falcataria]]'' sy ny ''Pithecellobium'', izay havana akaikin' ny ''Albizia'', satria ahitana karazana efa nafindra teo amin' ireo antoko ireo matetika, ary mety hitohy izany. Anisan' izany ny ''Falcataria falcata'' (ilay nantsoina hoe ''Albizia moluccana'' taeo aloha), izay hazo fialokalofana mahazatra eo amin' ny tany fambolena [[Dite (zavamaniry)|dite]]. Matetika atambatra amin' ny ''Albizia'' manontolo ny antoko hafa mifandray akaiky toa ny ''Chloroleucon'' sy ny ''Samanea''.

== Karazana notsongaina ==

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Ny fitambaran' ny karazana ''Albizia'' eto [[Madagasikara: Televiziona noterena hijanona|Madagasikara]] dia tombanana eo amin' ny 30 eo ho eo, izay ny ankamaroany (24 ka hatramin' ny 27 karazana) dia tsy hita raha tsy eto amin' ny Nosy. Ireto ny sasany:

* ''Albizia adianthifolia''
* ''Albizia androyensis''
* ''Albizia arenicola''
* ''Albizia atakataka,''
* ''Albizia aurisparsa''
* ''Albizia balabaka / Albizia'' ''mahalao''
* ''Albizia bernieri''
* ''Albizia boinensis''
* ''Albizia boivinii''
* ''Albizia commiphoroides,''
* ''Albizia divaricata,''
* ''Albizia greveana''
* ''Albizia gummifera''
* ''Albizia jaubertiana''
* ''Albizia mahalao''
* ''Albizia mainaea''
* ''Albizia masikororum''
* ''Albizia morombensis''
* ''Albizia numidarum,''
* ''Albizia odorata''
* ''Albizia perrieri  ''
* ''Albizia polyphylla''
* ''Albizia sahafariensis,''
* ''Albizia tulearensis''
* ''Albizia verrucosa'' 

Indreto ny karazana nampidirina na voamarika, fa tsy voatery ho teratany:

* ''[[Albizia lebbeck]]''
* ''Albizia adianthifolia'' 
* ''Albizia chinensis''
* ''Albizia samane'' (na ''Samanea saman'') 

== Fampiasana ==
Zavamaniry fanao sakafom-biby fiompy sy fakana hazo hampiasaina ary zavamaniry fanafody ny karazana albizia, ary maro no ambolena hatao haingo noho ny voniny mahafinaritra - indrindra ny ''Albizia julibrissin''. Sakafon' ny olitry ny lolo sasany ao amin' ny vondron-karazana lolo ''Endoclita'' ny karazana ao amin' ny ''Albizia'', anisan' izany ny ''Endoclita damor'' sy ny ''Endoclita malabaricus'' ary ny ''Endoclita sericeus''. Miparitaka be any amin' ny faritra manana toetany antonony any amin' ny [[ila bolantany]] avaratra ny karazana iray, ny hazon-landy ''Albizia julibrissin''. Izy io no karazana mahatanty indrindra ao amin' ilay vondron-karazana (mahazaka mari-pana hatramin' ny -30 °C raha mafana ny fahavaratra ka ahafahan' ilay hazo haniry). Any [[Amerika Avaratra]], izay ambolena be dia be azy io hatao hazo haingo, ary matetika no afangaro amin' ny karazana ao amin' ny ''[[Mimosa]]''. Any amin' ny fanjakana amerikanina maro dia nanjary tena mifanaraka amin' ny toetany any ny ''Albizia julibrissin'' ary heverina ho karazana manafika ankehitriny.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Albizia|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Albizia'']]</text>
      <sha1>lw76m2l58ch88z0t5j6vltomynaj4l3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Efemerida/29 Jiona</title>
    <ns>4</ns>
    <id>298599</id>
    <revision>
      <id>1145433</id>
      <parentid>1133806</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1145433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120" sha1="cvg277i73lcdyehhab96xv4f5ozubzb" xml:space="preserve">'''Androany [[29 Jona|29 jona]]''':

* [[1976]] - Fahaleovantenan'i [[Seychelles]] manoloana ny [[Fanjakana Mitambatra]]</text>
      <sha1>cvg277i73lcdyehhab96xv4f5ozubzb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145435</id>
      <parentid>1145433</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1145435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="239" sha1="f6n7nsdmx9sv2ey5jv3tld3lm8bns5z" xml:space="preserve">'''Androany [[29 Jona|29 jona]]''':

* '''[[1976]]''' - Fahaleovantenan'i [[Seychelles]] manoloana ny [[Fanjakana Mitambatra]]

* '''[[2007]]''' - Namoahan'ny Apple Inc. ny iPhone nametraka ny orinasa ho ambony sanda indrindra manerantany.</text>
      <sha1>f6n7nsdmx9sv2ey5jv3tld3lm8bns5z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145446</id>
      <parentid>1145435</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1145446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="341" sha1="5y5h4wjfiyvsrddaxpkvmzacfo7jeje" xml:space="preserve">'''Androany [[29 Jona|29 jona]]''':

* '''[[1776]]''' - Nananganan'ny [[Espaniôla (vahoaka)|Espaniôla]] ny tanànan'i [[San Francisco]]

* '''[[1976]]''' - Fahaleovantenan'i [[Seychelles]] manoloana ny [[Fanjakana Mitambatra]]

* '''[[2007]]''' - Namoahan'ny Apple Inc. ny iPhone nametraka ny orinasa ho ambony sanda indrindra manerantany.</text>
      <sha1>5y5h4wjfiyvsrddaxpkvmzacfo7jeje</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Efemerida/30 Jiona</title>
    <ns>4</ns>
    <id>298600</id>
    <revision>
      <id>1145497</id>
      <parentid>1133807</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:53:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1145497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="193" sha1="omxvowtyltnf4z9gjxqolvpdb5x0xjh" xml:space="preserve">'''Androany [[30 Jona|30 jona]]''':

* '''[[1520]]''' - Voaroakan'ny [[Azteka]]n'i [[Tenochtitlán|Tenochtitlan]] (misy an'i [[Mexico]] amin'izao fotoana) ny [[Espaniôla (vahoaka)|Espaniola]].</text>
      <sha1>omxvowtyltnf4z9gjxqolvpdb5x0xjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aviavy ao amin' ny Baiboly</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299258</id>
    <revision>
      <id>1145420</id>
      <parentid>1137346</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14913" sha1="eh6t67dotmox1ch85w6lkdowrko2q6e" xml:space="preserve">[[Sary:Ficus carica 445515793.jpg|vignette|352x352px|Aviavy (''[[Ficus carica]]'')]]
Ny '''aviavy ao amin' ny Baiboly''' dia ahitana firesahana ny [[Ficus carica|karazan-kazo]] sy ny voany ao amin' ny [[Tanakh]] (Baiboly hebreo) sy ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], izay resahina an' ohatra indraindray. Misy roa, fara fahakeliny, ny karazana aviavy resahina ao, dia ny ''[[Ficus carica]]'' ([[Fiteny hebreo|hebreo]]: תְּאֵנָה / ''te’enāh''; [[Fiteny grika|grika]]: συκῆ / ''sykē'' na ''sukē'') sy ny ''[[Ficus sycomorus]]''. (hebreo: שִׁקְמָה / ''shiqmāh''; grika: συκομορέα / ''sykomorea'').

== ''Ficus carica'' ==
[[Sary:Ficus carica 445077478.jpg|vignette|215x215px|Ravin' ny ''[[Ficus carica]]'']]Manana anjara toerana ara-panoharana mana-danja ao amin' ny [[Baiboly]] ny aviavy, ''Ficus carica'', manomboka amin' ny pejy vitsy voalohany ao amin' ny [[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] ka hatramin' ny fanoharana ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], izay mampiseho fahavokarana, fiadanana, ozona ary fanambinana ara-panahy. Ankoantra ny [[Vitis vinifera|voaloboka]] sy ny [[Ôliva (zavamaniry)|hazo]] [[Ôliva (zavamaniry)|ôliva]], dia iray amin' ny andrin' ny fanoharana avy amin' ny zavamaniry any amin' ny faritra [[Atsinanana Akaiky]] taloha izy io. Miorim-paka lalina amin' ny fiainana andavanandro sy ara-panahin' ny [[Zanak' i Israely|vahoakan' Israely]] ity zavamaniry ity.

=== Ao amin' ny Baiboly hebreo ===
Ny aviavy, izay atao amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] hoe תְּאֵנָה / ''te’enāh'', no hazo fahatelo voatonona anarana ao amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]]. Ny voalohany dia ny [[Hazon' aina (araka ny Baiboly)|Hazon' aina]] ary ny faharoa dia ny [[Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]].[[Sary:Ficus carica2.jpg|vignette|214x214px|Aviavy (''[[Ficus carica]]'')]]

==== Aviavy, ao amin' ny tantaran' ny Fiaviana ====
Nampiasa ravin' aviavy i [[Adama (Baiboly)|Adama]] sy i [[Eva]] mba hanjairany akanjo ho an' ny tenany, rehefa avy nihinana ny &quot;[[Voankazo voarara|voan' ny Hazo fahalalana ny tsara sy ny ratsy]]&quot; izy ireo (''[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]]'' 2:16–17), rehefa fantany fa nitanjaka izy ireo (''Genesisy'' 3:7).

Mametraka hevitra fototra maromaro ity andalana ity: ny fahatsiarovan-tenan' ny olombelona amin' ny fitanjahany sy amin' ny fahalemeny, ny fisehoan' ny henatra sy ny fieritreretana ara-môraly, ary ny fiezahan' ny olombelona hanafina ny ratsy nataony. Lasa mampahatsiahy ny toetry ny olombelona taorian' ny [[Fahalavoan' ny Olombelona|fahalavoana]] sy ny henatra ary ny fifehezan-tena àry ny aviavy.

Manohatra ny fikarakarana aviavy amin' ny fikarakarana ny tompony ny ''[[Bokin' ny Ohabolana]]'' (''Ohab'' 27:18). Tao amin' ny [[Edena|Saha Edena]] izay resahina ao amin' ny ''[[Tononkira Fanaperana|Tononkira]]'' ''[[Tononkira Fanaperana|Fanaperana]]'' dia nisy aviavy izay namoa ny voany voalohany tamin' ny taom-pitiavana (''Tononkira'' 2:13).

==== Tandindon' ny fiadanana sy ny fanambinana ary ny fitahiana ====
Nandritra ny fotoana nanjakan' i [[Sôlômôna]] tamin' i [[Fanjakan' i Jodà|Jodà]] sy i [[Fanjakan' i Israely (Samaria)|Israely]], hatrany [[Dana (tanàna)|Dana]] ka hatrany [[Beersheba|Berseba]], dia nitoetra tsy nanana ahiahy, samy &quot;teo ambanin' ny voalobony sy ny aviaviny avy&quot; ny vahoaka (''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|1Mpanjaka]]'' 4:25). Izany dia famantarana ny fananan-karen' ny firenena, ny fanambinana, ny fiarahamonina lavorary izay ahitana fiarovana ara-pôlitika sy fitoniana ara-tsôsialy ary fankafizana am-pilaminana ny fanana sy ny harena. Midika faharetana sy fiadanana ary fitohizana ny fananana aviavy mamokatra, ka mahatonga azy io ho famantarana mivaingana momba ny fitahian' Andriamanitra sy momba ny fanjakan' ny rariny.

Milaza ny ''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' fa nikomy tamin' ny mpanjakan' i [[Asiria]] i [[Hezekia]], izay lasa mpanompony. Ho setrin' izany dia nanandrana nitaona ny tafik' i Jerosalema ilay komandin' ny Asirianina, tamin' ny fanomezany ny voalobony sy ny aviaviny avy ho an' ny mpitsoaka an-daharana (''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|2Mpanjaka]]'' 18).
Ao amin' ny [[Bokin' ny Deoterônômia|''Deoterônômia'']], ny [[Tany Nampanantenaina]] dia lazaina toy izao:&lt;blockquote&gt;&quot;tany misy [[vary tritika]] sy [[vary hordea]] sy [[voaloboka]] sy [[aviavy]] ary [[Punica granatum|ampongaben-danitra]], tany misy [[Ôliva (zavamaniry)|hazo oliva]] sy [[tantely]], tany izay hihinananao hanina amin' ny fanaranam-po, sady tsy hanan-java-mahory akory eo ianao&quot; (''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'', Deo 8:8–9)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;tany vokatra [[varimbazaha]], [[orja]], [[voaloboka]], [[aviavy]], [[Punica granatum|ampongabendanitra]]; tany be [[Ôliva (zavamaniry)|oliva]] sy diloilo aman-[[tantely]]; tany hihinanana mofo amam-panaranam-po sy tsy hanananao zava-mahory&quot; (Deo 8:8-9, ''[[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]'')&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

==== Mariky ny fahalemem-panahy sy ny lanjan' ny fambolena ====
Ampifandraisina amin' ny halemem-panahy sy amin' ny hatsaram-panahy ny voan' ny aviavy (Mpitsara 9:11). Manamafy ny maha mariky ny fanambinana azy ny lanjany ara-tsakafo sy ny lanjany ara-toekarena. Ampiasaina amin' ny fomba an' ohatra ihany koa ny toetra biôlôjika (mamoa indroa isan-taona): azo adika ho mariky ny loza na ny fahafaham-baraka ny tsy famoazany, indrindra ny voalohany.

==== Mariky ny fitsarana sy ny tsy fahavokarana ====
Ao amin' ny literatioram-paminaniana (Jeremia 8:13; Habakoka 3:17), ny aviavy dia tandindona ratsy rehefa tsy mamoa na simba: maneho ny tsy fahatokian' ny vahoaka, maneho ny fitsaran' Andriamanitra, maneho ny olona marina sy ny olona tsy mahatoky ny ny aviavy tsara sy ratsy. Lasa fanoharana ho an' ny tsy fahavokarana ara-môraly sy ara-pinoana ny tsy famoazan' ny zavamaniry.

Asongadina ao amin' ny ''[[Bokin' i Jeremia]]'' ary voalaza fohifohy koa ao amin' ny ''[[Bokin' i Mikà]]'' ny aviavy sy ny voany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Musselman, Lytton John (2007). ''Figs, dates, laurel, and myrrh: plants of the Bible and the Quran''. Portland, OR: Timber Press, pp. 125–6.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Toerana fisaintsainana ara-panahy ====
Ao amin' ny lovantsofina isiraelita, dia mifandray amin' ny toeram-pialan-tsasatra sy fandalinana ary fisaintsainana ny Lalàna (''[[Torah]]'') ny aloky ny aviavy, ka manamafy ny lafiny ara-panahy sy ny fibanjinana.

==== Fampiasana ara-pampiharana sy ara-pitsaboana ====
Miseho amin' ny toe-javatra mivaingana koa ny aviavy. Ohatra iray misongadina ny fampiasana ny aviavy hanaovana [[fesana]] tamin' ny fitsaboana an' i [[Hezekia]] mpanjaka (2Mpanjaka 20:7), ka manamarina ny fahalalana ara-pitsaboana nentin-drazana mifandray amin' ny voan' ioo hazo io.

=== Ao amin' ny Testamenta Vaovao ===
Ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], ny sary an' ohatra omen' ny aviavy, izay atao hoe συκῆ / ''sykē'' amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] (ny voany: σῦκον / ''sykon''), dia mifantoka bebe kokoa amin' ny fanombanana ara-pitondran-tena sy ara-panahy (mahavokatra sy tsy mamoa), amin' ny fampianarana [[etika]] nataon' i Jesoa, amin' ny faharetana ananan' Andriamanitra, amin' ny antso ho amin' ny [[fibebahana]], ary ny famakiana ireo famantarana [[Eskatôlôjia|eskatôlôjika]].

==== Fitaovana enti-mampianatra nampiasain' i Jesoa ====
Ao amin' ny [[Filazantsara]], ny aviavy, amin' ny maha zava-misy mahazatra momba ny fambolena azy, dia nampiasain' i [[Jesoa|Jesoa Kristy]] matetika ho fitaovana fampianarana. Maneho ny fahamarinana ara-môraly sy ara-panahy amin' ny fampiasana io hazo io.

==== Aviavy tsy mamoa sy fitsarana ====
Fitantarana roa lehibe no maneho an' ity tandindona ity, dia ny ozona nahazo ilay aviavy tsy mamoa (Matio 21:18-19; Marka 11:12-14). Milaza ny fitantarana ao amin' ny ''Filazantsaran' i Matio'' (Matio 21) fa nalazo avy hatrany ilay aviavy ary hitan' ny mpianatra izany tamin' io fotoana io.

Voarakitra ao amin' ny ''Filazantsaran' i Lioka'' (Lioka 13:6-9) ny fanoharana nataon' i Jesoa momba ny aviavy tsy mamoa. Nanantena ny mpikarakara voaloboka fa hamoa ilay aviavy amin' ny taona manaraka.

Ireo fitantarana ireo dia maneho ny fanamelohana ny fisehoana ivelany amin' ny fivavahana (ravina) izay tsy misy asa mivaingana (voa), sy ny fitakiana ny fahavokarana ara-panahy (finoana, fahamarinana, fiantrana), ary ny fitsaran' Andriamanitra, izay adika indraindray ho fanakianana ny fivadihan' i Israely. Mampiditra zava-dehibe iray anefa ny fanoharana momba ny aviavy tsy mamoa: ny faharetan' Andriamanitra izay manome fe-potoana ho an' ny fiovam-po.

==== Famantarana eskatôlôjika ====
Hita ao amin' ny ''[[Filazantsara araka an' i Matio|Filazantsaran' i Matio]]'' sy ny ''[[Filazantsara araka an' i Marka|Filazantsaran' i Marka]]'' ary ny ''[[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]]'' (Matio 24, Marka 13, Lioka 21), ao anatin' ny Toriteny teo amin' ny Tendromboitra Ôliva nataon' i [[Jesoa]], ny fanozonana ny aviavy tsy namoa. Azo heverina ho filazana an' ohatra an' i Israely ity aviavy ity.

Ao amin' io lahateny [[Literatiora apôkaliptika|apôkaliptika]] io (Matio 24:32) dia lasa famantarana ara-potoana ny aviavy: manambara ny fahavaratra ny fitsimohan' ny sampany ary manambara ny maha efa akaiky ny [[Fanjakan' Andriamanitra]] ny famantarana sasany. Modely amin' ny fanavahana ny fotoana izany.

==== Toerana isehoan' ny fanambaràna sy ny fahalalana ====
Araka ny ''[[Evanjely araka an' i Joany|Evanjelin' i Joany]]'', rehefa nihaona voalohany tamin' i Jesoa ny apôstôly Natanaela ka nanontany ny fomba nahafantaran' i Jesoa azy, dia namaly i Jesoa fa efa nahita an' i [[Natanaela]] nipetraka teo ambanin' ny aviavy izy (Joany 1:48). Mampifandray ny aviavy amin' ny toerana fisaintsainana ara-panahy ny fitantarana momba an' i Natanaela, sady manondro fahalalana mihoatra ny an' ny olombelona ary manamafy ny maha toeram-pisaintsainana nentim-paharazana an' io hazo io koa.

== ''Ficus sycomorus'' ==
[[Sary:Ficus sycomorus 440720669.jpg|vignette|356x356px|Aviavy (''[[Ficus sycomorus]]'')]]
Ny ''[[Ficus sycomorus]]'' dia karazana [[aviavy]] iray hafa resahina oo amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]] sy ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], amin' ny endri-teny samy hafa arakaraka ny fiteny: atao hoe שִׁקְמָה / ''shiqmah'' (שִׁקְמִים / ''shiqmim'' raha maro) izy amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] fa συκομορέα / ''sykomorea'' kosa amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]]. Izy io dia hazo mampiavaka ny faritra mafana sy iva any [[Atsinanana Akaiky]] ([[Ejipta]], [[:fr:Shéphélah|Sefela]], [[Lohasahan' i Jordana|Lohasahan' i Jôrdana]], [[Jerikô]]). Tsy manana lanja ara-panoharana matanjaka mitovy amin' ilay karazana voalohany (''[[Ficus carica]]'') anefa izy io, fa mitana anjara toerana tena ilaina eo amin' ny toekarena sy ny tôpôgrafia ary ny fitantarana sasany ao amin' ny Baiboly.

=== Ao amin' ny Baiboly hebreo ===
Ao amin' ny [[Testamenta Taloha]], ny aviavy ''[[Ficus sycomorus]]'' dia singa iray manan-danja teo amin' ny toekarena ambanivohitra sy ny tontolon' ny fambolena.

==== Fanamarihana ara-jeôgrafia sy fanambinana ====
Tsy maniry eny an-tendrombohitra ny aviavy satria tsy mahazaka fanala. Hita be dia be tao [[Sefela]] ity hazo ity (teo amin' ny havoana iva maro teo anelanelan' ny lemaka amorontsiraka sy ny tangoron-tendrombohitr' i Jodà).

Ao amin' ny ''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka]]'' (1Mpanjaka 10:27) sy ao amin' ny ''[[Boky faharoan' ny Tantara]]'' (2Tantara 1:15) dia mariky ny fanambinana tamin' ny andron' ny mpanjaka [[Sôlômôna]] ny fisian' ny aviavy be dia be tao [[Sefela]]. Mifanohitra amin' ny faritra hafa be ala izay malaza kokoa izany.

==== Loharanon-karena teo amin' ny fitantanan-draharaha ====
Nandritra ny fotoana nanjakan' i [[Davida (mpanjaka)|Davida]], dia noheverina ho loharanon-karena stratejika ny alan' aviavy ka nila mpitantana manokana. Ny ''[[Boky voalohan' ny Tantara]]'' (1Tantara 27:28) dia ahitana fikarakarana ny aviavy tamin' ny alalan' ny fitantanan-draharahan' ny mpanjaka, izay maneho fitrandrahana voalamina.

==== Hazo fanorenana ====
Na dia tsy dia malaza noho ny hazo sedera (''[[Cedrus libani]]'') aza ny aviavy sikômôra dia nampiasaina betsaka tamin' ny fanorenana, satria maivana sy mahatohitra ny fahalovana. Matetika no mampifanohitra azy io amin' ny sedera ny ny lahatsoratra ao amin' ny Baiboly. Ao amin' ny ''[[Bokin' i Isaia]]'' (Isaia 9:10) dia aseho ho hazo tsotsotra ny aviavy raha oharina amin' ny sedera, ka mampifanohitra ny fianinana amin' ny zava-misy amin' ny maritrano be voninahitra izany.

==== Asa fikarakarana manokana ====
[[Sary:Ficus sycomorus fruits MHNT.jpg|vignette|211x211px|Voan' ny aviavy ''Ficus sycomorus'']]
Ny asan' i [[Amôsa]], talohan' ny fiantsoana azy ho [[Mpaminanin' ny jodaisma|mpaminany]], dia asa fambolena nifandray amin' io hazo io. Ao amin' ny ''[[Bokin' i Amôsa]]'' (Amôsa 7:14) dia misy firesahana momba ny asa fandratrana ny voan' aviavy mba hivoahan' ny bibikely ao anatiny ka hanafainganana ny fahamasany sy hahamamy azy ary hahafahana mihinana azy.

==== Lafiny ekôlôjika sy an' ohatra voafetra ====
Ny ''[[Bokin' ny Salamo]]'' (Salamo 78:47) dia mampahatsiahy ny fandripahan' Andriamanitra tamin' ny alalan' ny [[havandra]] ny aviavy tany Ejipta (nandritra ny [[Loza folo tao Egipta|loza folo]]), izay mampiseho ny faharefoan' ny toetany na dia matanjaka aza ireo hazo ireo.

=== Ao amin' ny Testamenta Vaovao ===
Ao amn' ny [[Testamenta Vaovao]], ny [[Fiteny grika|teny grika]] dia manavaka ny ''[[Ficus sycomorus]]'' amin' ny ''[[Ficus carica]]'', na dia misy fifangaroana aza tany aloha momba ny συκάμινος / ''sykaminos''.

==== Fitantarana momba an' i Zakaiosy ====
Ao amin' ny ''[[Filazantsara araka an' i Lioka|Filazantsaran' i Lioka]]'' (Lioka 19:4), ny lahatsoratra grika dia mampiasa ny teny hoe συκομορέα / ''sykomorea'', izay mifanitsy tsara amin' ny ''[[Ficus sycomorus]]'': i [[Zakaiosy]] (ilay mpamory hetra fohy) nianika aviavy mba hahita an' i Jesoa. Maneho ny toetran' ilay hazo an-kolaka izany (hazo avo, manana vatany mafy sy rantsana iva, mora anihina, maniry amoron-dalana makany Jerikô) sy manana anjara asa lehibe amin' ny nahafahan' ny fihaonan' i Zakaiosy sy i Jesoa, ka lasa kihon-dalan' ilay tantara.

==== Fampiasana hafa an' ilay anaran-kazo ====
Miresaka anaran-kazo hafa ny ''Filazantsaran' i Lioka'' ao 17:6 (συκάμινος / ''sykaminos'') fa tsy ilay ''Ficus sycomorus'' (συκομορέα / ''sykomorea'') nefa nafangaro aminy ao amin' ny fandikan-teny tranainy sasany. Ankehitriny dia heverina ho ny ''[[Morus nigra]]'' na ny ''[[Voaroihazo|Morus alba]]'' (voaroihazo na vorihazo) io hazo io. 

== Jereo koa ==

* [[Akasià (ao amin' ny Baiboly)|Akasià ao amin' ny Baiboly]]
* ''[[Ficus carica]]''
* ''[[Ficus sycomorus]]''
* [[Aviavy]]
* [[Voaroihazo]] na [[vorihazo]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>eh6t67dotmox1ch85w6lkdowrko2q6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stictocardia beraviensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299364</id>
    <revision>
      <id>1145291</id>
      <parentid>1136829</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T12:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Famariparitana</comment>
      <origin>1145291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3756" sha1="t69g22qmsku98e95p84urh7wc0fxdbt" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 080716-9415 Stictocardia beraviensis.jpg|vignette|442x442px|''Stictocardia beraviensis'']]
Ny '''''Stictocardia beraviensis''''' dia karazana zavamaniry mianika ao amin' ny fianakaviana ''[[Convolvulaceae]]''. ''Stictocardia beraviensis'' &lt;small&gt;(Vatke) Hall. fil.&lt;/small&gt; ny anarany feno. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''vahindranavavy'''. Nahafantarana azy koa ireto anarana manaraka ireto: ''Ipomoea beraviensis'' &lt;small&gt;Vatke&lt;/small&gt;.; ''Stictocardia hierniana'' &lt;small&gt;Rendle&lt;/small&gt;; ''Stictocardia bagshawei'' &lt;small&gt;Rendle&lt;/small&gt;.

Mitombo haingana ity zavamaniry mianika ity sady maniry mihoatra ny roa taona. Teratany any [[Afrika Andrefana]] sy eto [[Madagasikara]] izy io ary ambolena betsaka any an-kafa noho ny raviny malefaka sy miendrika fo ary ny voniny mena manintona.

== Famariparitana ==
Vahy maharitra an-taoany maro, mitombo haingana, mianika ary mianana laingo miodinkodina amin' ny tohana iakarany ny ''Stictocardia beraviensis'' izay mahatratra haavo 3 hatramin' ny 6 m rehefa ambolena (ary hatramin' ny 14 metatra any amin' ny toeram-paniriany voajanahary). Manana taho matevina sy matanjaka ary varingarina izay lasa minofon-kazo amin' ny fotony rehefa mihantitra ny ity zavamaniry ity. Matetika misy volovolo malefaka ny rantsany tanora sy ny tangozan-dravina.

=== Ravina ===
Mifandimby sy miendrika atody na fo ny ravin' ny ''Stictocardia beraviensis'', izay lehibe mirefy 15 hatramin' ny 20 sm ny lavany ary 14 sm ny sakany (mety hahatratra 30 sm ny savaivony amin' ny toerana misy alokaloka). Maranitra ny tendron' ny ravina. Miendrika fo na tapaka lalina ny eo emin' ny foto-dravina. Matevina, somary be nofony, malefaka raha tsapaina ary toa velory mampiavaka azy, ary volondavenona na somary misy volovolo ny lafiny ambany. Mafy, lava, mirefy hatramin' ny 17 sm ny [[tangozan-dravina]].

=== Vony ===
[[Sary:Starr 080716-9418 Stictocardia beraviensis.jpg|vignette|278x278px|Vonin' ny ''Stictocardia beraviensis'']]
Mitsitokantokana na miangona anaty vondrona kely matevina (matetika sampaho misy vony 10 eo ho eo) eny amin' ny tangozam-bony fohy dia fohy (hatramin' ny 1 sm). Misy [[braktea]] kely sy mora mihintsana. Misy ravimbony 5 mitambatra, manana endrika boribory na salavalava ny vondron-dravimbony izay manana halava 7 hatramin' ny 13 mm, sy henjana, maharitra ary mihalehibe manodidina ny voa. Miendrika lantonoara lehibe na lakolosy ny vondrom-pelambony izay manana savaivo 5 hatramin' ny 8 sm sy loko roa na telo marevaka, mampahatsiahy ny filentehan' ny masoandro. Mena antitra manopy volomparasy na mavokely madera ny felambony, fa ny ao anatin' ny fantsom-bony kosa dia misy soritsoritra mavo sy volomboasary miavaka manaraka ny andavany.

Misy [[lahimbony]] 5 mifatotra ao anatin' ny [[vondrom-pelambony]], miraikitra amin' ny fototry ny fantsom-bony. Misy efitra roa ny fihary atodinaina izay manana [[singam-bavimbony]] toa kofehy sy [[fandray vovobony]] miendrika loha. Ny antoko ''[[Stictocardia]]'' dia miavaka amin' ny ''[[Ipomoea]]'' amin' ny fisian' ny fihary bitika miloko antitra (hita raha jerena amin' ny lopy) eo amin' ny lafiny ambany amin' ny ravina sy eo amin' ny lafiny ambony amin' ny [[ravimbony]].

=== Voa ===
[[Sary:Starr 080716-9421 Stictocardia beraviensis.jpg|vignette|209x209px|Voan' ny ''Stictocardia beraviensis'']]
Kapsiola boribory manana savaivo manodidina ny 1,4 hatramin' ny 1,8 sm ny voa. Rehefa matoy izy ireo dia mijanona tanteraka ao anaty vondron-dravimbony izay miha be nofo ary avy eo mihamaina sy lasa manify sy tantera-pahazavana. Amin' ny ankapobeny dia misy [[vihim-boa]] somary boribory miisa 4 ny voa tsirairay. Mivolontakatra sy rakotra volovolo manify ireo vihim-boa ireo.

== Jereo koa ==

* ''[[Ipomoea]]''
* ''[[Stictocardia]]''</text>
      <sha1>t69g22qmsku98e95p84urh7wc0fxdbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Harungana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299436</id>
    <revision>
      <id>1145598</id>
      <parentid>1137156</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="997" sha1="5n4dgg07fl4ubwsa0x6wkoxx7s16tm6" xml:space="preserve">[[Sary:Harungana madagascariensis Bioko 2013.jpg|vignette|349x349px|''[[Harungana madagascariensis]]'']]
Ny '''''Harungana''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Hypericaceae]]'' izay teratany any Afrika trôpikaly, anisan' izany i [[Madagasikara]] sy [[Maorisy]]. Ahitana karazana 3 ka hatramin' ny 4 na mihoatra izy io arakaraka ny mpanoratra.

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[Plants of the World Online]]'':

* ''[[Harungana madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Lam. ex Poir.&lt;/small&gt;
* ''[[Harungana montana]]'' &lt;small&gt;Spirlet&lt;/small&gt;
* ''Harungana rubescens'' &lt;small&gt;(Oliv.) Byng &amp; Christenh&lt;/small&gt;

Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[The Plant List]]'' &lt;small&gt;(1 août 2017)&lt;/small&gt; :

* ''Harungana lebruniana'' &lt;small&gt;Spirlet&lt;/small&gt;
* ''[[Harungana madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Lam. ex Poir.&lt;/small&gt;
* ''[[Harungana montana]]'' &lt;small&gt;Spirlet&lt;/small&gt;
* ''Harungana robynsii'' &lt;small&gt;Spirlet&lt;/small&gt;

== Jereo koa ==</text>
      <sha1>5n4dgg07fl4ubwsa0x6wkoxx7s16tm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Vaovao/2026/Mey 2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>299482</id>
    <revision>
      <id>1145474</id>
      <parentid>1138068</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1145474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1589" sha1="2o3r9448bufiydl92jt06leaxynz4ad" xml:space="preserve">* '''[[16 Mey|16]] [[Mey 2026|mey]] [[2026]]''' :
** [[Bolgaria]], isoloan'i [[Dara]] tena amin'ny hira &quot;[[Bangaranga]]&quot; no voalohany tamin'ny fifaninankira [[Eurovision]].

* '''[[7 Mey|7]] [[Mey 2026|mey]] [[2026]]''' :
** Rehefa tratran'ny sovoka nataon'ny [[ShinyHunters]] tamin'ny fiandohan'ny volana tao amin'ny rafi-pitantanana fianarana (learning management system), dia mbola niverenany nosovohina indray tamin'ny 6-7 mey ny [[Instructure]] mitantana ny Canvas. Sekoly sy Anjerimanontolo 9000 manerantany no miankina amin'ny sehatra Canvas.  

* '''[[6 Mey|6]] [[Mey 2026|mey]] [[2026]]''' :
** Nodimandry teo amin'ny faha-87 taonany i [[Ted Turner]], tompona fampitam-baovao sady mpanao fanampiana ara-kolontsaina.

* '''[[5 Mey|5]] [[Mey 2026|mey]] [[2026]]''' :
** Voaongan' ny [[Fitsipaham-pitokisana|fitsipaham-pitokisana]] ny [[governemanta]]n'i Bolojan ao [[Romania]].

* '''[[4 Mey|4]] [[Mey 2026|mey]] [[2026]]''' :
** Nisy fipoahana tao amin'ny orinasa iray mpanao afomanga tao [[Liuyang]], [[Hunan]], [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Shina]], ka nahafaty olona 26 sy naharatra 61 hafa.
** Resin'i [[Wu Yize]] tamin'ny famaranana i Shaun Murphy ka dia izy no Tompondaka Manerantany amin'ny Snooker.
** Mitsahatra tsy nohavaozina intsony ny [[Wikinews|wikinews]], izay tetikasa iray tampo amin'ny [[wikipedia]] ihany.

'''* [[Wikipedia:Vaovao/2026/Mey 2026|Mey 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/2026/Avrily 2026|Avrily 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/2026/Marsa 2026|Marsa 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/2026|Tahiry 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/Febroary 2026 sy taloha|Teo aloha]]'''</text>
      <sha1>2o3r9448bufiydl92jt06leaxynz4ad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Acaciella</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299557</id>
    <revision>
      <id>1145444</id>
      <parentid>1137826</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:27:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Namafa soratra tsy ilaina</comment>
      <origin>1145444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2304" sha1="cv55krxum9s0vqwozsg2m8xzpjxmf09" xml:space="preserve">[[Sary:Acacia angustissima usgs.png|vignette|272x272px|''Acaciella angustissima'' (na ''Acacia angustissima'')]]
Ny '''''Acaciella''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'', ary ny zana-pianakaviana ''[[Mimosoideae]]''. Maniry any amin' ny [[Faritra Neôtrôpikaly]] ny karazana ao aminy. Ny faritra manamorona ny morontsirak' i [[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika]] any [[Meksika]] no foiben' ny fahasamihafan-karazana ao aminy. Tsy misy tsilo sady tsy manana fihary [[Maminy (amin' ny zavamaniry)|maminy]] ivelan' ny voniny izy ireo. Na dia mampiavaka ny ''[[Acacia sensu lato|Acacia]]'' ''sensu latu'' (amin' ny heviny malalaka) aza ny [[lahimbony]] tsy mikambana izay maro (indraindray mihoatra ny 300 isam-boniny), dia manana toetra maromaro itoviany amin' ny antoko ''[[Piptadenia]]'' (foko ''Mimoseae'') izy. Mitovy amin' ny an' ny ''[[Senegalia]]'' ny vovobony sy ny [[asidra amino]] malalaka. Misy peratra mpihary maminy eo anelanelan' ny lahimbony sy ny [[fihary atodinaina]], mitovy amin' ny an' ny ''Acacia'' subg. ''Aculeiferum''. Ahitana karazana miisa 15 ny ao amin' io antoko io.

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny antoko ''Acaciella'' araka ny ''[[Catalogue of Life]]'' &lt;small&gt;(23&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Feb 2018)&lt;/small&gt;:

* ''Acaciella angustissima'' &lt;small&gt;(Mill.) Britton &amp; Rose&lt;/small&gt;
* ''Acaciella barrancana'' &lt;small&gt;(H. Gentry) L. Rico&lt;/small&gt;
* ''Acaciella bicolor'' &lt;small&gt;Britton &amp; Rose&lt;/small&gt;
* ''Acaciella chamelensis'' &lt;small&gt;(L. Rico) L. Rico&lt;/small&gt;
* ''Acaciella glauca'' &lt;small&gt;(L.) L. Rico&lt;/small&gt;
* ''Acaciella goldmanii'' &lt;small&gt;Britton &amp; Rose&lt;/small&gt;
* ''Acaciella hartwegii'' &lt;small&gt;(Benth.) Britton &amp; Rose&lt;/small&gt;
* ''Acaciella igualensis'' &lt;small&gt;Britton &amp; Rose&lt;/small&gt;
* ''Acaciella lemmonii'' &lt;small&gt;(Rose) L. Rico&lt;/small&gt;
* ''Acaciella painteri'' &lt;small&gt;Britton &amp; Rose&lt;/small&gt;
* ''Acaciella rosei'' &lt;small&gt;(Standl.) L. Rico&lt;/small&gt;
* ''Acaciella sotoi'' &lt;small&gt;L. Rico&lt;/small&gt;
* ''Acaciella sousae'' &lt;small&gt;(L. Rico) L. Rico&lt;/small&gt;
* ''Acaciella tequilana'' &lt;small&gt;(S. Wats.) Britton &amp; Rose&lt;/small&gt;
* ''Acaciella villosa'' &lt;small&gt;(Sw.) Britton &amp; Rose&lt;/small&gt;

== Jereo koa ==

* ''[[Acacia]]''
* [[Acacia sensu latu|''Acacia'' ''sensu latu'']]
* ''[[Piptadenia]]''
* ''[[Senegalia]]''</text>
      <sha1>cv55krxum9s0vqwozsg2m8xzpjxmf09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vachellia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299566</id>
    <revision>
      <id>1145455</id>
      <parentid>1137852</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:27:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13562" sha1="jik12oedew191jarpccm70xm1qehf5a" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 080610-8431 Acacia farnesiana.jpg|vignette|369x369px|''[[Vachellia farnesiana]]'' (na ''Acacia farnesiana'')]]
Ny '''''Vachellia''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'', zana-pianakaviana ''[[Mimosoideae]]'', izay hita manerana ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly, ahitana karazana miisa manodidina ny 30. Ity antoko ity dia vokatry ny fizaràna ny antoko ''Acacia'' (izay nahitana karazana efa ho 1&amp;nbsp;400) ho vondrona telo lehibe tamin' ny taona 2005. Ny anarana hoe &quot;''[[Acacia]]''&quot; dia nomena ny vondrona lehibe indrindra, izay ahitana ny karazana aostraliana rehetra. Ny karazana sisa tavela, hita any amin' ny faritra trôpikaly any [[Amerika]] sy atỳ [[Afrika]] ary any [[Azia]], dia napetraka ao amin' ny aqntoko ''Vachellia'' sy ''[[Senegalia]]''.

== Toetra ankapobeny ==

=== Tsilo ===
Hazo na hazobotry, indraindray mianika, ary misy tsilo foana, ny karazana ao amin' ny antoko ''Vachellia''. Feno tsilo, izay tsy inona fa ravim-poto-tangoza niova endrika sy anjara asa, ireo zavamaniry ireo indrindra ny mbola tanora. Mirongo tsilo mifaingoka hafa koa ny karazana sasany (indrindra fa ny ''[[Vachellia tortilis]]'', ny ''Vachellia hebeclada'', ny ''Vachellia luederitzii'' ary ny ''Vachellia reficiens'').

=== Ravina ===
Ahitana zana-pelana amin' ny ambaratonga roa ny ravina mifandimby, ary ny [[zana-pelana]] amin' ny ankapobeny dia mifanohitra.

=== Vony ===
Matetika ny vondrombony dia mipoitra eo am-pototry ny [[tangozan-dravina]]. Mivondrona ho toy ny loha boribory ny voniny mavo na fotsy manopy mavo, na mahalana kokoa amin' ny endrika salohy lavalava, izay fahita matetika kokoa ao amin' ny antoko ''[[Senegalia]]''. 

Matetika ny vony dia sady lahy no vavy ary manana lahimbony maro, nefa misy ny vony lahy na vavy misaraka ao amin' ny ''Vachellia nilotica''. Ny [[vondron-dravimbony]] sy ny [[vondrom-pelambony]] dia matetika manana sofiny 4 ka hatramin' ny 5. Amin' ny ankapobeny dia misy fihary ao amin' ny [[tangozam-bony]] sy ny tendrony ambony amin' ny [[tangozan-dravina]]. 

=== Voa ===
Ny [[pepa]] dia misokatra hoazy na tsia rehefa matoy na maina sady mety mahitsy na miolikolika na mifaingoka.

== Fifampiarovana amin' ny vitsika ==
Ao amin' ny karazana ''Vachellia'' maromaro dia misy fifampiantoham-piarovana amin' ny [[vitsika]] sasany. Manome fialofana sy sakafo ho an' ny vitsika ny zavamaniry, fa ny vitsika kosa dia miaro ilay zavamaniry amin' ny [[biby mpihinana zavamaniry]] ary indraindray amin' ny zavamaniry hafa mpifaninana.

Manana [[tsilo]] lehibe sady poaka aty izay ataon' ny andiam-bitsika fonenana ny zavamaniry ''Vacellia'' sasany. Ireo zavamaniry ireo koa dia mamokatra [[Maminy (amin' ny zavamaniry)|maminy]] ivelan' ny voniny sy taova kely be prôteinina sy lipida izay ataon' ny vitsika sakafo. Ho setrin' izany dia manafika bibikely mpihinana zavamaniry ny vitsika ary mety hokaikeriny mihitsy ny [[biby mampinono]] lehibe izay mihinana ny ravina.

Ohatra mahazatra ny karazana maro ao [[Afrika]] sy any [[Amerika]] toy ny ''Vachellia drepanolobium'' any [[Afrika Atsinanana]] na ny karazana any [[Amerika Afovoany]] (''Vachellia cornigera'', ''Vachellia collinsii'', ''Vachellia hindsii'', ''Vachellia sphaerocephala'', ''Vachellia chiapensis'').

== Lisitry ny karazana ==
[[Sary:Acacia karroo, habitus, Jimmy Aves Park, e.jpg|vignette|''[[Vachellia karoo]]'' (na ''Acacia karroo'')]]
[[Sary:Vachellia tortilis vel Acacia tortilis kz04.jpg|vignette|''[[Vachellia tortilis]]'']]
Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[Catalogue of Life]]'' &lt;small&gt;(17&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Oktobra 2019)&lt;/small&gt;:

* ''Vachellia abyssinica'' (Hochst. ex Benth.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia acuifera'' (Benth.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia albicorticata'' (Burkart) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia allenii'' (D.H.Janzen) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia amythethophylla'' (Steud. ex A.Rich) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia ancistroclada'' (Brenan) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia anegadensis'' (Britton) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia antunesii'' (Harms) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia arenaria'' (Schinz) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia aroma'' (Gillies ex Hook. &amp; Arn.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia astringens'' (Gillies) Speg.
* ''Vachellia azuana'' R.G.Garcia, Clase, Ebinger &amp; Seigler
* ''Vachellia baessleri'' H.D.Clarke, Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia barahonensis'' (Urb. &amp; Ekman) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia bavazzanoi'' (Pic.Serm.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia belairioides'' (Urb.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia bellula'' (Drake) Boatwr.
* ''Vachellia biaciculata'' (S.Watson) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia bidwillii'' (Benth.) Kodela
* ''Vachellia bilimekii'' (J.Macbr.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia bolei'' (R.P.Subhedar) Ragup., Seigler, Ebinger &amp; Maslin
* ''Vachellia borleae'' (Burtt Davy) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia brandegeana'' (I. M. Johnst.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia bravoensis'' (Isely) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia bricchettiana'' (Chiov.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia bucheri'' (Vict.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia bullockii'' (Brenan) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia burttii'' (Baker f.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia bussei'' (Harms ex Y.Sjöstedt) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia californica'' (Brandegee) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia campeachiana'' (Mill.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia caurina'' (Barneby &amp; Zanoni) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia caven'' (Molina) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia cedilloi'' (L.Rico) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia cernua'' (Thulin &amp; Hassan) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia chiapensis'' (Saff.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia choriophylla'' (Benth.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia clarksoniana'' (Pedley) Kodela
* ''Vachellia collinsii'' (Saff.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia constricta'' (Benth.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia cookii'' (Saff.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia cornigera'' (L.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia cucuyo'' (Barneby &amp; Zanoni) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia curvifructa'' (Burkart) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia daemon'' (Ekman &amp; Urb.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia davyi'' (N.E.Br.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia ditricha'' (Pedley) Kodela
* ''Vachellia dolichocephala'' (Harms) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia douglasica'' (Pedley) Kodela
* ''Vachellia drepanolobium'' (Y.Sjöstedt) P.J.H.Hurter
* ''Vachellia dyeri'' (P.P.Sw.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia eburnea'' (L.f.) P.J.H.Hurter &amp; Mabb.
* ''Vachellia ebutsiniorum'' (P.J.H.Hurter) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia edgeworthii'' (T.Anderson) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia elatior'' (Brenan) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia erioloba'' (E.Mey.) P.J.H.Hurter
* ''Vachellia erythrophloea'' (Brenan) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia etbaica'' (Schweinf.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia exuvialis'' (Verd.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''[[Vachellia farnesiana]]'' (L.) Wight &amp; Arn.
* ''Vachellia fischeri'' (Harms) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia flava'' (Forssk.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia gentlei'' (Standl.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia gerrardii'' (Benth.) P.J.H.Hurter
* ''Vachellia gladiata'' (Saff.) Seigler &amp; Ebinger.
* ''Vachellia glandulifera'' (S.Watson) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia globulifera'' (Saff.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia grandicornuta'' (Gerstner) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia guanacastensis'' (H.D.Clarke, Seigler &amp; Ebinger) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia gummifera'' (Willd.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia haematoxylon'' (Willd.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia harala'' (Thulin &amp; Al-Gifri) Ragup., Seigler, Ebinger &amp; Maslin
* ''Vachellia harmandiana'' (Pierre) Maslin, Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia hebeclada'' (DC.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia hindsii'' (Benth.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia hockii'' (De Wild.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia horrida'' (L.f.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia hunteri'' (Oliv.) Ragup., Seigler, Ebinger &amp; Maslin
* ''Vachellia hydaspica'' (J.R.Drumm. ex R.Parker) Ali
* ''Vachellia inopinata'' (Prain) Maslin, Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia insulae-iacobi'' (L.Riley) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia jacquemontii'' (Benth.) Ali
* ''Vachellia janzenii'' (Ebinger &amp; Seigler) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia johnwoodii'' (Boulos) Ragup., Seigler, Ebinger &amp; Maslin
* ''[[Vachellia karroo]]'' (Hayne) Banfi &amp; Galasso
* ''Vachellia kingii'' (Prain) Maslin, Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia kirkii'' (Oliv.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia koltermanii'' R.García, M.M.Mejía, Ebinger &amp; Seigler
* ''Vachellia kosiensis'' (P.P.Sw. ex Coates Palgr.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia lahai'' (Steud. &amp; Hochst. ex Benth.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia lasiopetala'' (Oliv.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia latispina'' (J.E.Burrows &amp; S.M.Burrows) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia leucophloea'' (Roxb.) Maslin, Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia leucospira'' (Brenan) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia luederitzii'' (Engl.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia macracantha'' (Humb. &amp; Bonpl. ex Willd.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia macrothyrsa'' (Harms) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia malacocephala'' (Harms) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia mayana'' (Lundell) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia mbuluensis'' (Brenan) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia melanoceras'' (Beurl.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia myaingii'' (Lace) Maslin, Seigler &amp; Ebinger
* ''[[Vachellia myrmecophila]]'' (R.Vig.) Boatwr.
* ''Vachellia natalitia'' (E.Mey.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia nebrownii'' (Burtt Davy) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia negrii'' (Pic.Serm.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''[[Vachellia nilotica]]'' (L.) P.J.H.Hurter &amp; Mabb.
* ''Vachellia oerfota'' (Forssk.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia origena'' (Hunde) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia ormocarpoides'' (P.J.H.Hurter) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia oviedoensis'' (R.Garcia &amp; M.M.Mejía) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia pacensis'' (Rudd &amp; A.M.Carter) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia pachyphloia'' (W.Fitzg.) Kodela
* ''Vachellia pallidifolia'' (Tindale) Kodela
* ''Vachellia paolii'' (Chiov.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia pennatula'' (Schltdl. &amp; Cham.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia permixta'' (Burtt Davy) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia pilispina'' (Pic.Serm.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia planifrons'' (J.König ex Wight &amp; Arn.) Ragup., Seigler, Ebinger &amp; Maslin
* ''Vachellia polypyrigenes'' (Greenm.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia prasinata'' (Hunde) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia pringlei'' (Rose) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia pseudoeburnea'' (J.R.Drumm. ex Dunn) Ragup., Seigler, Ebinger &amp; Maslin
* ''Vachellia pseudofistula'' (Harms) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia qandalensis'' (Thulin) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia quintanilhae'' (Torre) Kyal. &amp; Boatwr.,
* ''Vachellia reficiens'' (Wawra) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia rehmanniana'' (Schinz) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia rigidula'' (Benth.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia robbertsei'' (P.P.Sw.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia robusta'' (Burch.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia roigii'' (Léon) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia rorudiana'' (Christoph.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia ruddiae'' (D.H.Janzen) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia ruthvenii'' Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia schaffneri'' (S.Watson) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia schottii'' (Torr.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia sekhukhuniensis'' (P.J.H.Hurter) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia seyal'' (Delile) P.J.H.Hurter
* ''Vachellia siamensis'' (Craib) Maslin, Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia sieberiana'' (DC.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia sphaerocephala'' (Schltdl. &amp; Cham.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia standleyi'' (Saff.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia stuhlmannii'' (Taub.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia suberosa'' (A.Cunn. ex Benth.) Kodela
* ''Vachellia sutherlandii'' (F.Muell.) Kodela
* ''Vachellia swazica'' (Burtt Davy) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia tenuispina'' (Verd.) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia tephrophylla'' (Thulin) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia theronii'' (P.P.Sw.) Boatwr.
* ''Vachellia tomentosa'' (Rottler) Maslin, Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia torrei'' (Brenan) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''[[Vachellia tortilis]]'' (Forssk.) Galasso &amp; Banfi
* ''Vachellia tortuosa'' (L.) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia turnbulliana'' (Brenan) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia valida'' (Tindale &amp; Kodela) Kodela
* ''Vachellia vernicosa'' (Britton &amp; Rose) Seigler &amp; Ebinger
* ''[[Vachellia viguieri]]'' (Villiers &amp; Du Puy) Boatwr.
* ''Vachellia villaregalis'' (McVaugh) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia walwalensis'' (Gilliland) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia xanthophloea'' (Benth.) Banfi &amp; Galasso
* ''Vachellia yemenensis'' (Boulos) Ragup., Seigler, Ebinger &amp; Maslin
* ''Vachellia zanzibarica'' (S.Moore) Kyal. &amp; Boatwr.
* ''Vachellia zapatensis'' (Urb. &amp; Ekman) Seigler &amp; Ebinger
* ''Vachellia ziggyi'' Seigler &amp; Ebinger

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
[[Sary:Macro view of thorn and leaves of a Babul tree (Vachellia nilotica) from Rajasthan, India.jpg|vignette|272x272px|''[[Vachellia nilotica]]'' (na ''Acacia nilotica'')]]
Indreto ny karazana nampidirina misy eto [[Madagasikara]]:

* ''[[Vachellia farnesiana]]'' (na ''Acacia farnesiana'')
* ''[[Vachellia karroo]]'' (na ''Acacia karroo'')
* ''[[Vachellia nilotica]]'' (na ''Acacia nilotica'')
* ''[[Vachellia tortilis]]'' (na ''Acacia tortilis'')

Indreto koasa ny karazana tsy fahita raha tsy eto Madagasikara:

* ''[[Vachellia myrmecophila]]'' (hita koa any amin' ny nosy hafa ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]])
* ''[[Vachellia viguieri]]'' (hita koa any amin' ireo nosy hafa ao amin' ny Ranomasimbe Indiana)

== Jereo koa ==

* ''[[Acacia]]''
* ''[[Acaca lato sensu]]''
* ''[[Senegalia]]''</text>
      <sha1>jik12oedew191jarpccm70xm1qehf5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vinca minor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299809</id>
    <revision>
      <id>1145595</id>
      <parentid>1139456</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:57:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1296" sha1="1ivgysqfw54nc0ya7brpdo51j7imuqm" xml:space="preserve">[[Sary:Vinca minor Nashville.jpg|vignette|342x342px|Vonenimbazaha (''Vinca minor'')]]
Ny '''''Vinca minor''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]'', teratany any [[Eorôpa Afovoany]] sy [[Eorôpa Atsimo|Atsimo]]. Lehibe kokoa amin' ny taovany rehetra ny ''[[Vinca major]]'' izay karazana akaiky azy sady manana ravina somary midadasika kokoa sy misy volovolo amin' ny sisiny. Atao hoe '''vonenimbazaha''' izy io amin' ny teny malagasy.

== Famariparitana ==
Ahitra maniry mihoatra ny roa taona ny ''Vinca minor''. Miforona eo amin' ny fotony ny tahony maro mandady, mitsangana, misy raviny mifanohitra tsiroaroa mibikan' atody sy maitso lalandava ary maharitra. Mamoaka vony mitsitokantokana eny an-tendron-taho sy manga misy felany efa-dafy 5 tsy mitovy ny ''Vinca minor''.

== Tsinjara toerana ==
Zavamaniry fahita any amin' ny alan' i [[Eorôpa]] (hatrany amin' ny haavo 1&amp;nbsp;300 m) hatrany amin' ny faritra atsimo amin' i [[Rosia]] ny ''Vinca minor''. Atao hoe '''vonenimbazaha''' izy io amin' ny teny malagasy nefa tsy teratany eto [[Madagasikara]] sady tsy maniry tsara eto.

== Jereo koa ==

* ''[[Vinca]]''
* ''[[Vinca major]]''
* ''[[Catharanthus]]''

* [[Vonenimbazaha]] (''[[Vinca major]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;, ''Vinca minor'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;)</text>
      <sha1>1ivgysqfw54nc0ya7brpdo51j7imuqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lisitry ny lahatsoratra mandritra ny hetsika Africa Wiki Challenge 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300626</id>
    <revision>
      <id>1145297</id>
      <parentid>1145053</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mammysou17</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <origin>1145297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4195" sha1="1tfzpgas1m16fhm12tjk1bz46iwye2h" xml:space="preserve">Ny rano ho an'ny fiainana no lohahevitra amin'ity taona ity. Ny tena tanjona ihany koa dia mampiditra sary ahitana rano, [[renirano]] na [[farihy]] sns. Manao fanentanana momba ny rano mba hikajiana sy hikolokoloana ny rano satria ny rano no fiainana.  

== Wiki commons ==
Azo atao ihany koa ny mampiditra sary ao amin'ny wiki commons mahakasika ny rano toy ny renirano, farihy, paompy, tatatra sy izay rehetra fanentanana momba ny rano  

== '''Renirano''' ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!N°
!Wikipedia
!wikidata
!asa hatao
!mpandray anjara
|-
|1
|[[Nosivolo|Reniranon'i Nosivolo]]
|[[d:Q7061821|Q7061821]]
|manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny malagasy (manisy loharano)
|Lalinah
|-
|2
| [[Mangoro]]
|[[d:Q3285771|Q3285771]]
|manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny malagasy (manisy loharano)
|Gasisou
|-
|3
| [[Betsiboka (ony)|Betsiboka]]
|[[d:Q425|Q425]]
|manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny malagasy (manisy loharano)
|Gasisou
|-
|4
| [[Tsiribihina]]
|[[d:Q1419861|Q1419861]]
|manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny malagasy (manisy loharano)
|Lalinah
|-
|5
| [[Mangoky]]
|[[d:Q1288223|Q1288223]]
|manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny malagasy (manisy loharano)
|Gasisou
|-
|6
| [[Onilahy (ony)|Onilahy]]
|[[d:Q2465863|Q2465863]]
|manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny malagasy (manisy loharano)
|IrmaA2
|-
|7
| [[Ikopa]]
|[[d:Q3138020|Q3138020]]
|manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny malagasy (manisy loharano)
|Gasisou
|-
|8
| [[Mania]]
|[[d:Q3633526|Q3633526]]
|manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny malagasy (manisy loharano)
|Mammysou17
|-
|9
| [[Maningory]]
|[[d:Q3285958|Q3285958]]
|manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny malagasy (manisy loharano)
|IrmaA2
|-
|10
| [[Mahavavy Avaratra|Mahavavy]]
|[[d:Q3277634|Q3277634]]
|manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny malagasy (manisy loharano)
|Mammysou17
|-
|}

== '''Farihy''' ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!N°
!Wikipedia
!wikidata
!asa hatao
!mpandray anjara
|-
|1
|[[Farihin' Alaotra]]
|[[d:Q575679|Q575679]]
|manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny malagasy (manisy loharano)
|Gasisou
|-
|2
| [[Farihy Kinkony]]
|[[d:Q1105705|Q1105705]]
|manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny malagasy (manisy loharano)
|IrmaA2
|-
|3
| [[Betsiboka (ony)]]
|[[d:Q425|Q425]]
|manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny malagasy (manisy loharano)
|Fiavi14
|-
|4
|[[Farihin' i Tsimanampetsotsa]]
|[[d:Q2024048|Q2024048]]
|manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny malagasy (manisy loharano)
|Fiavi14
|-
|5
|[[Farihin' Ihotry|Farihy Ihotry]]
|[[d:Q1249710|Q1249710]]
|manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny malagasy (manisy loharano)
|Fiavi14
|-
|6
|[[Farihy Anony]]
|[[d:Q35696505|Q35696505]]
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy (manisy loharano)
|Ezekia24
|-
|7
|[[Farihy Ravelobe]]
|[[d:Q19904453|/Q19904453]]
|manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny malagasy (manisy loharano)
|Gasisou
|-
|8
|Farihin'i Manambolomaty
|
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy
|TinahLuce23
|-
|9
|Faritra mando Ankarafantsika
|
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy
|TinahLuce23
|-
|10
|Lemak'i Alaotra
|
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy
|TinahLuce23
|-
|}

== Lahatsoratra azo foronina ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!N°
!Wikipedia
!wikidata
!asa hatao
!mpandray anjara
|-
|1
|Ny fitantanana ny rano fisotro madio
|
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy (manisy loharano)
|Gasisou
|-
|2
|Ny toerana Ramsar eto Madagasikara
|
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy(manisy loharano)
|Ezekia 24
|-
|3
|Faritra mando Ankarafantsika
|
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy (manisy loharano)
|Fiavi14
|-
|4
|Ny lava-drano
|
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy (manisy loharano)
|Ezekia24
|-
|5
|[[Fantsakana|Ny fantsakana]]
|
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy (manisy loharano)
|Fiavi14
|-
|6
|Paompy
|
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy (manisy loharano)
|IrmaA2
|-
|7
|Rano fisotro madio 
|
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy
|Gasisou
|-
|8
|Rano maloto
|
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy
|Ezekia24
|-
|9
|Water aid Madagascar
|
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy
|Rufhar
|-
|10
|Ny jono an-dranomamy
|
|mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy
|Rufhar
|-
|}</text>
      <sha1>1tfzpgas1m16fhm12tjk1bz46iwye2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rodlish</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300646</id>
    <revision>
      <id>1145298</id>
      <parentid>1143637</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:44:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rasoa Nirina 05</username>
        <id>39723</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tantara an-tsehatra &quot; Sangy Mahery&quot;</comment>
      <origin>1145298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1102" sha1="0s31mglll7x05lpfzftjwh79sf8oloq" xml:space="preserve">Fampahafantarana 
Ireto ny info fototra momba azy:
Anarana tena izy: Arthur Razakarivony
Solon’anarana: Rodlish
Teraka – Maty: 1897 – 1965  

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;Asa: Poeta sy mpanoratra (tononkalo sy lahatsoratra)
Vanim-potoana: Antaisan’ny taranaka mpanoratra zokiny, tamin’ny fiandohan’ny taonjato faha-20. 
Zavatra nahafantarana azy
Anisan’ireo mpanoratra nanandratra ny teny sy literatiora malagasy.
Nampiasa tononkalo sy soratra mba hanehoana:
fitiavan-tanindrazana
embona sy hanina
fisaintsainana lalina momba ny fiainana
Nisy fotoana nalefa sesitany taorian’ny raharaha V.V.S (Vy Vato Sakelika) niaraka tamin’ireo mpanoratra sy tanora nasionalista hafa. 
Asa soratra malaza
Amboara Voafantina (1926) — anthologie tononkalo malagasy, niarahany namoaka tamin’i Jean Narivony.

Ny sanganasany lehibe indrindra &quot;Sangy Mahery&quot; : Ity no tantara an- tsehatra malaza indrindra nosoratany tamin'ny taona 1933.&lt;ref /&gt;&lt;ref&gt;Ny tantaran'ity tantara an-tsehatra &quot;Sangy Mahery&quot; ity dia voatantara an-tsoratra ao amin'ny dika mitovin'ny gazety kolontsaina tao amin'ny Midi Madagascar &lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>0s31mglll7x05lpfzftjwh79sf8oloq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145300</id>
      <parentid>1145298</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:57:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rasoa Nirina 05</username>
        <id>39723</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ny asa soratr'i Rodlish</comment>
      <origin>1145300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1423" sha1="5o4ibsgt3epwusooybkuo5sq20zpma3" xml:space="preserve">Fampahafantarana 
Ireto ny info fototra momba azy:
Anarana tena izy: Arthur Razakarivony
Solon’anarana: Rodlish
Teraka – Maty: 1897 – 1965  

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;Asa: Poeta sy mpanoratra (tononkalo sy lahatsoratra)
Vanim-potoana: Antaisan’ny taranaka mpanoratra zokiny, tamin’ny fiandohan’ny taonjato faha-20. 
Zavatra nahafantarana azy
Anisan’ireo mpanoratra nanandratra ny teny sy literatiora malagasy.
Nampiasa tononkalo sy soratra mba hanehoana:
fitiavan-tanindrazana
embona sy hanina
fisaintsainana lalina momba ny fiainana
Nisy fotoana nalefa sesitany taorian’ny raharaha V.V.S (Vy Vato Sakelika) niaraka tamin’ireo mpanoratra sy tanora nasionalista hafa. 
Asa soratra malaza
Amboara Voafantina (1926) — anthologie tononkalo malagasy, niarahany namoaka tamin’i Jean Narivony.

Ny sanganasany lehibe indrindra &quot;Sangy Mahery&quot; : Ity no tantara an- tsehatra malaza indrindra nosoratany tamin'ny taona 1933.&lt;ref&gt;Ny tantaran'ity tantara an-tsehatra &quot;Sangy Mahery&quot; ity dia voatantara an-tsoratra ao amin'ny dika mitovin'ny gazety kolontsaina tao amin'ny Midi Madagascar &lt;/ref&gt;
&lt;references /&gt;
Ny asa soratr'i Rodlish dia nirona betsaka tamin'ny  fandinihana ny  momba ny &quot; Fasana sy ny Fahafatesana&quot; , saingy tao anatiny rivo-piainana romantika sy feno fahaizana mampisongadina ny toetran'ireo  mpilalao.&lt;ref&gt;Tantaran'ny Literatiora Malagasy ao amin'ny sehatrin'ny minisiteran'ny Fanabeazam-pirenena&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>5o4ibsgt3epwusooybkuo5sq20zpma3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marie Ranjanoro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300648</id>
    <revision>
      <id>1145393</id>
      <parentid>1143644</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T21:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bienvenue Fidèle</username>
        <id>40160</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fanamafisana, Fampidirana loharano , fanovàna</comment>
      <origin>1145393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2406" sha1="gnhckzys96ot1pn61m9q20mlet0jtat" xml:space="preserve">'''Marie Ranjanoro''' dia teraka tamin'ny taona 1990 teto Madagasikara. Izy dia nianatra tao amin'ny &quot; (IEP) Institut d'Etudes Politiques d'Aix-en-Provence&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Nanao fikaroana mikasika ny fomba ampanao ny Zombia. Tamin'ny taona 2019, niaraka nanao &quot; podcast&quot; tamin'i Hoby Ramamonjy izy nitondra n'y lohateny hoe &quot; Basy Vavy&quot;, izay nitondra n'y feon'ny vehivavy malagasy.&lt;ref&gt;[https://africultures.com/personnes/?no=55489#:~:text=Marie%20RANJANORO%20est%20une%20%C3%A9crivaine,et%20les%20repr%C3%A9sentations%20du%20zombie. https://africultures.com/personnes/?no=55489#:~:text=Marie%20RANJANORO%20est%20une%20%C3%A9crivaine,et%20les%20repr%C3%A9sentations%20du%20zombie.]&lt;/ref&gt;

== Ny sangan'asany ==
Ireto avy ireo sangan'asany: 

-Feux, fièvres, fôrets : Santionany : [https://www.kisskissbankbank.com/fr/projects/feux-fievres-forets/tabs/description#:~:text=Le%20roman%20FEUX,l%27empire%20colonial%20fran%C3%A7ais. https://www.kisskissbankbank.com/fr/projects/feux-fievres-forets/tabs/description#:~:text=Le%20roman%20FEUX,l%27empire%20colonial%20fran%C3%A7ais.] et [https://www.kisskissbankbank.com/fr/projects/feux-fievres-forets/tabs/description#:~:text=Nous%20avons%20fui%2C%20pouss%C3%A9s%2C%20loin%2C%20toujours%20plus,Mais%20c%E2%80%99est%20eux%20qui%20ont%20eu%20peur. https://www.kisskissbankbank.com/fr/projects/feux-fievres-forets/tabs/description#:~:text=Nous%20avons%20fui%2C%20pouss%C3%A9s%2C%20loin%2C%20toujours%20plus,Mais%20c%E2%80%99est%20eux%20qui%20ont%20eu%20peur.]

- un livre féministe

- Fahavalo

- Madagascar 1947, tragédie oublier

Ireo asa sorany dia saika nifototra amin'ny tantara ny Madagasikara tamin'ny andron'ny fanjanahatany sy ireo zava-niseo tamin'izay vanimpotoana izay.&lt;ref&gt;[https://africultures.com/personnes/?no=55489#:~:text=Marie%20RANJANORO%20est%20une%20%C3%A9crivaine,et%20les%20repr%C3%A9sentations%20du%20zombie. https://africultures.com/personnes/?no=55489#:~:text=Marie%20RANJANORO%20est%20une%20%C3%A9crivaine,et%20les%20repr%C3%A9sentations%20du%20zombie.]&lt;/ref&gt;

Anisan'ny nanasongadina izy mikasika ny : &quot;Le passé colonial est un présent politique qui structure les relations entre Madagascar et la France&quot; Lahatsoratra :https://www.pressegauche.org/Marie-Ranjanoro-ecrivaine-Le-passe-colonial-est-un-present-politique-qui#:~:text=L%E2%80%99%C3%A9crivaine%20malgache%20Marie,par%20Madjid%20Serrah

== Loharano ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>gnhckzys96ot1pn61m9q20mlet0jtat</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nestor Rabearizafy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300650</id>
    <revision>
      <id>1145390</id>
      <parentid>1144027</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T20:59:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bienvenue Fidèle</username>
        <id>40160</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Famoronana lahatsoratra</comment>
      <origin>1145390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2875" sha1="ba3iugaf5gjbek23df28owgzj8nsss4" xml:space="preserve">'''Nestor Rabearizafy''' dia iray amin’ireo [[mpanoratra]] malagasy fantatra amin’ny sehatry ny [[haisoratra]] sy ny [[fanabeazana]]. Ireto ny fampahafantarana fototra momba azy:
Anarana feno: Nestor Rabearizafy
Asa: Mpanoratra, mpampianatra, ary mpandinika literatiora malagasy
Sehatra iasany:
[[Haisoratra]] malagasy
Fanoratana boky sy lahatsoratra
Fampianarana teny sy [[kolontsaina]] malagasy
Toetra nampiavaka azy
Fitiavana ny teny malagasy: Niezaka nampiroborobo ny fampiasana sy ny hakanton’ny teny malagasy izy.
Fampitana hafatra lalina: Matetika ny asa sorany no misy hafatra momba ny:
fiainana andavanandro
soatoavina
kolontsaina malagasy
fanabeazana ny tanora
Fanoratra mazava sy manintona: Mora takarina nefa lalina ny votoatin’ny sorany.
Anjara birikiny
Nandray anjara tamin’ny:
fampiroboroboana ny literatiora malagasy
fanabeazana sy fanofanana tanora amin’ny fanoratana
fanentanana ny olona hitia vakiteny sy soratra
Lovany
Ny lova navelan’i Nestor Rabearizafy dia ny:
fitiavana boky
fanajana ny kolontsaina malagasy
fanabeazana mifototra amin’ny soatoavina.

== [https://ile-en-ile.org/rabearizafy/ Ny mombamomba azy] ==
Nestor Rabearizafy dia teraka tamin'ny 16 jona 1949 tao Ambohimanga Alaotra, Madagasikara. Efa manambady izy ary ray niteraka zaza roa. Nahazo ny mari-pahaizana Dokotera (Doctorat) amin'ny taranja Literatiora sy Kolontsaina frantsay izy tao amin'ny Oniversite Montpellier III. Ny fikarohana nataony (thèse) mitondra ny lohateny hoe: ''&quot;Lecteur implicite et lecture virtuelle dans la poésie lyrique au XIXe siècle&quot;'' dia navoakan'ny ''Atelier National de Reproduction des Thèses, Lille III'' tamin'ny taona 2000.

== Ny mampiavaka azy amin'ny asa-soratra sy ny kanto ==

=== Tsehatra : ===
Lumière noir, drame en 5 actes 1999.

=== Poejia : ===

* Nocturne pour un dire , Saint-Denis (La Réunion): Editions Grand Océan, 2003;
* La Sève des jours. La Rochelle : Rumeurs des Ages, 2004.
* Les mots comestibles. Saint-Denis : Editions Grand Océan, 2004.

== Asa soratra mbola tsy nivoaka (Gazety na Boky) ==

* Loko sy Bika, poèmes en prose en langue Malagasy, 1977
* Les yeux fermés, recueil de nouvelles, 1984
* Les Mots comestibles, poésie, 2003.

== Rohy hafa (Web) tranokala ==
http://www.theses.fr/1998MON30013 : Thèse de doctorat en Littérature et civilisations françaises par Nestor Rabearizafy, Montpellier-3, 1998.

Lahatsoratra : 

* https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k64972290/f69.image.r : propos recueillis par Nestor Rabearizafy. ''Notre Librairie'' 110 (juillet-septembre 1992): 67-68
* https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k64972290/f85.image.r : ''Notre Librairie'' 110 (juillet-septembre 1992): 83-93.
* https://www.printempsdespoetes.com/Nestor-Rabearizafy : présentation
* https://www.printempsdespoetes.com/Nestor-Rabearizafy : Magnier, Bernard Chronique Livres, RFI (7 janvier 2005)</text>
      <sha1>ba3iugaf5gjbek23df28owgzj8nsss4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145410</id>
      <parentid>1145390</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:14:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Louisalphonse28</username>
        <id>35968</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nampiditra infobox</comment>
      <origin>1145410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3053" sha1="1ikei2s2sthbalw5vr4gnohj2kvmpcg" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Nestor RABEARIZAFY|teraka=16 Jona 1949|toerana=Ambohimanga Alaotra|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra 
Mpampianatra 
Mpandinika Literatiora malagasy}}

'''Nestor Rabearizafy''' dia iray amin’ireo [[mpanoratra]] malagasy fantatra amin’ny sehatry ny [[haisoratra]] sy ny [[fanabeazana]]. Ireto ny fampahafantarana fototra momba azy:
Anarana feno: Nestor Rabearizafy
Asa: Mpanoratra, mpampianatra, ary mpandinika literatiora malagasy
Sehatra iasany:
[[Haisoratra]] malagasy
Fanoratana boky sy lahatsoratra
Fampianarana teny sy [[kolontsaina]] malagasy
Toetra nampiavaka azy
Fitiavana ny teny malagasy: Niezaka nampiroborobo ny fampiasana sy ny hakanton’ny teny malagasy izy.
Fampitana hafatra lalina: Matetika ny asa sorany no misy hafatra momba ny:
fiainana andavanandro
soatoavina
kolontsaina malagasy
fanabeazana ny tanora
Fanoratra mazava sy manintona: Mora takarina nefa lalina ny votoatin’ny sorany.
Anjara birikiny
Nandray anjara tamin’ny:
fampiroboroboana ny literatiora malagasy
fanabeazana sy fanofanana tanora amin’ny fanoratana
fanentanana ny olona hitia vakiteny sy soratra
Lovany
Ny lova navelan’i Nestor Rabearizafy dia ny:
fitiavana boky
fanajana ny kolontsaina malagasy
fanabeazana mifototra amin’ny soatoavina.

== [https://ile-en-ile.org/rabearizafy/ Ny mombamomba azy] ==
Nestor Rabearizafy dia teraka tamin'ny 16 jona 1949 tao Ambohimanga Alaotra, Madagasikara. Efa manambady izy ary ray niteraka zaza roa. Nahazo ny mari-pahaizana Dokotera (Doctorat) amin'ny taranja Literatiora sy Kolontsaina frantsay izy tao amin'ny Oniversite Montpellier III. Ny fikarohana nataony (thèse) mitondra ny lohateny hoe: ''&quot;Lecteur implicite et lecture virtuelle dans la poésie lyrique au XIXe siècle&quot;'' dia navoakan'ny ''Atelier National de Reproduction des Thèses, Lille III'' tamin'ny taona 2000.

== Ny mampiavaka azy amin'ny asa-soratra sy ny kanto ==

=== Tsehatra : ===
Lumière noir, drame en 5 actes 1999.

=== Poejia : ===

* Nocturne pour un dire , Saint-Denis (La Réunion): Editions Grand Océan, 2003;
* La Sève des jours. La Rochelle : Rumeurs des Ages, 2004.
* Les mots comestibles. Saint-Denis : Editions Grand Océan, 2004.

== Asa soratra mbola tsy nivoaka (Gazety na Boky) ==

* Loko sy Bika, poèmes en prose en langue Malagasy, 1977
* Les yeux fermés, recueil de nouvelles, 1984
* Les Mots comestibles, poésie, 2003.

== Rohy hafa (Web) tranokala ==
http://www.theses.fr/1998MON30013 : Thèse de doctorat en Littérature et civilisations françaises par Nestor Rabearizafy, Montpellier-3, 1998.

Lahatsoratra : 

* https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k64972290/f69.image.r : propos recueillis par Nestor Rabearizafy. ''Notre Librairie'' 110 (juillet-septembre 1992): 67-68
* https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k64972290/f85.image.r : ''Notre Librairie'' 110 (juillet-septembre 1992): 83-93.
* https://www.printempsdespoetes.com/Nestor-Rabearizafy : présentation
* https://www.printempsdespoetes.com/Nestor-Rabearizafy : Magnier, Bernard Chronique Livres, RFI (7 janvier 2005)</text>
      <sha1>1ikei2s2sthbalw5vr4gnohj2kvmpcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Narcisse Randriamirado</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300655</id>
    <revision>
      <id>1145295</id>
      <parentid>1143667</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:00:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zah 3.0</username>
        <id>35334</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tantram-piainany */</comment>
      <origin>1145295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2689" sha1="i0s0ww8tj9noyyo8ujp3d5mu3wx6j8u" xml:space="preserve">== Fampidirina == 
Narcisse Randriamirado dia mpanao gazety sy mpanoratra malagasy, teraka tamin'ny 28 Martsa 1954 tao Antananarivo. Izy dia maty tamin'ny taona 2015. Fantatra be izy amin'ny maha &quot;mpitantara ara-tsosialy&quot; azy — izany hoe, ny sorany dia miresaka momba ny fiainana andavanandron'ny olona sy ny zava-misy hita eny an-dalambe.
https://www.babelio.com/auteur/Narcisse-Randriamirado/227255

== Endrika mampiavaka ny asa sorany ==
Nanoratra tamin'ny teny frantsay sy teny malagasy i Narcisse Randriamirado. Indraindray aza dia nampiasa ny fiteny Antankarana, izay zava-baovao teo amin'ny tontolon'ny haisoratra malagasy. Ny lahatsorany dia natao hovakiana sy hotantaraina am-bava, ahitana hatsikana sy fomba fanehoana manakaiky ny fiainana andavanandro.

== Asa soratra malaza ==
''Grand-mère est morte au premier cocorico''
Io no asa sorany malaza indrindra. Tamin'ny voalohany dia tantara an-tsehatra notontosain'ny mpianatra tao amin'ny Lycée Technique ao Antsiranana izy io. Tatỳ aoriana dia navoaka tsikelikely tamin'ny gazety sy gazetiboky malagasy, ary nony farany dia nivoaka ho boky tany Paris tamin'ny taona 2002.

== Tantram-piainany ==

== Ny Nampiavaka Azy ==
* Ny fampiasana teny maro sy ny fiteny Antankarana

* Zava-baovao: Rehefa nampidirin’ilay mpanoratra ny fiteny Antankarana miaraka amin’ny teny malagasy ofisialy sy ny teny frantsay dia nahatonga fomba fijery vaovao sy mamelombelona teo amin’ny haisoratra malagasy.

*Fanomezana lanja ny faritra: Izany dia maneho ny fitiavany ny faritr’ Antsiranana (Diego-Suarez) izay niasany ela, sy ny faniriany hampiseho ny harem-pitenenana ao amin’ny fitenim-paritra malagasy.

*Haisoratra miaina sy natao hotantaraina

*Kolontsaina am-bava: Satria natao hotantaraina am-bava ny asa sorany, dia manakaiky ny fomba fitenin’ny Ntaolo malagasy — toy ny angano sy ny lovantsofina — izy io.

*Fifandraisana amin’ny mpamaky: Izany fomba fanoratana izany no mahatonga ny tantarany ho mora takatry ny rehetra, eny fa na ireo tsy zatra mamaky boky aza.

*Ny hatsikana sy ny fiainana andavanandro

“Conteur social”: Amin’ny maha “mpitantara ny fiainan’ny vahoaka” azy, ny tabataban’ny lalana sy ny fomba fiainan’ny vahoaka madinika no lohahevitra tiany indrindra.

*Hatsikana hitsikerana: Mampiasa hatsikana izy mba handinihana ny zava-mitranga eo amin’ny fiarahamonina. Tsy natao hihomehezana fotsiny ny hatsikana ao amin’ny asa sorany fa entina hisoratana ny zava-misy marina amin’ny fomba malefaka sy manohina ny fo.

==Loharano==
https://www.babelio.com/auteur/Narcisse-Randriamirado/227255

== Ny nampiavaka AZYJereo ihany koa ==
[[Rodlish]]

[[ Dox]]

[[Nestor Rabeharizafy]]</text>
      <sha1>i0s0ww8tj9noyyo8ujp3d5mu3wx6j8u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145414</id>
      <parentid>1145295</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:29:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Louisalphonse28</username>
        <id>35968</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nampiditra infobox</comment>
      <origin>1145414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2853" sha1="ewcazaszjmo6ujcx4z20dg6nnl5nyqi" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Narcisse Randriamirado|teraka=28 Martsa 1954|toerana=Antananarivo|maty=2015|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra Malagasy 
Mpanao gazety}}

== Fampidirina == 
Narcisse Randriamirado dia mpanao gazety sy mpanoratra malagasy, teraka tamin'ny 28 Martsa 1954 tao Antananarivo. Izy dia maty tamin'ny taona 2015. Fantatra be izy amin'ny maha &quot;mpitantara ara-tsosialy&quot; azy — izany hoe, ny sorany dia miresaka momba ny fiainana andavanandron'ny olona sy ny zava-misy hita eny an-dalambe.
https://www.babelio.com/auteur/Narcisse-Randriamirado/227255

== Endrika mampiavaka ny asa sorany ==
Nanoratra tamin'ny teny frantsay sy teny malagasy i Narcisse Randriamirado. Indraindray aza dia nampiasa ny fiteny Antankarana, izay zava-baovao teo amin'ny tontolon'ny haisoratra malagasy. Ny lahatsorany dia natao hovakiana sy hotantaraina am-bava, ahitana hatsikana sy fomba fanehoana manakaiky ny fiainana andavanandro.

== Asa soratra malaza ==
''Grand-mère est morte au premier cocorico''
Io no asa sorany malaza indrindra. Tamin'ny voalohany dia tantara an-tsehatra notontosain'ny mpianatra tao amin'ny Lycée Technique ao Antsiranana izy io. Tatỳ aoriana dia navoaka tsikelikely tamin'ny gazety sy gazetiboky malagasy, ary nony farany dia nivoaka ho boky tany Paris tamin'ny taona 2002.

== Tantram-piainany ==

== Ny Nampiavaka Azy ==
* Ny fampiasana teny maro sy ny fiteny Antankarana

* Zava-baovao: Rehefa nampidirin’ilay mpanoratra ny fiteny Antankarana miaraka amin’ny teny malagasy ofisialy sy ny teny frantsay dia nahatonga fomba fijery vaovao sy mamelombelona teo amin’ny haisoratra malagasy.

*Fanomezana lanja ny faritra: Izany dia maneho ny fitiavany ny faritr’ Antsiranana (Diego-Suarez) izay niasany ela, sy ny faniriany hampiseho ny harem-pitenenana ao amin’ny fitenim-paritra malagasy.

*Haisoratra miaina sy natao hotantaraina

*Kolontsaina am-bava: Satria natao hotantaraina am-bava ny asa sorany, dia manakaiky ny fomba fitenin’ny Ntaolo malagasy — toy ny angano sy ny lovantsofina — izy io.

*Fifandraisana amin’ny mpamaky: Izany fomba fanoratana izany no mahatonga ny tantarany ho mora takatry ny rehetra, eny fa na ireo tsy zatra mamaky boky aza.

*Ny hatsikana sy ny fiainana andavanandro

“Conteur social”: Amin’ny maha “mpitantara ny fiainan’ny vahoaka” azy, ny tabataban’ny lalana sy ny fomba fiainan’ny vahoaka madinika no lohahevitra tiany indrindra.

*Hatsikana hitsikerana: Mampiasa hatsikana izy mba handinihana ny zava-mitranga eo amin’ny fiarahamonina. Tsy natao hihomehezana fotsiny ny hatsikana ao amin’ny asa sorany fa entina hisoratana ny zava-misy marina amin’ny fomba malefaka sy manohina ny fo.

==Loharano==
https://www.babelio.com/auteur/Narcisse-Randriamirado/227255

== Ny nampiavaka AZYJereo ihany koa ==
[[Rodlish]]

[[ Dox]]

[[Nestor Rabeharizafy]]</text>
      <sha1>ewcazaszjmo6ujcx4z20dg6nnl5nyqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hajasoa Vololona Picard-Ravololonirina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300656</id>
    <revision>
      <id>1145299</id>
      <parentid>1143670</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:46:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Louisalphonse28</username>
        <id>35968</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nampiditra infobox</comment>
      <origin>1145299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3575" sha1="iupycdvc6aepxflhha2zwn6tzgpyxq3" xml:space="preserve">
{{Infobox olona|anarana=Hajasoa Vololona Picard-Ravololonirina|teraka=17 Avrily 1956|toerana=Antananarivo|firenena=Malagasy 
Frantsay|asa=Mpampianatra mpikaroka 
Mpanoratra 
Politisianina}}

== Ny fiainany ara-politika sy ny fiarahamoninaZom-pirenena ==
 Niterka ny taon 1982.
Nitazona Andraikitra maro ara politika sy kolotsaina tny réunion sy Saint-Denis 


Hajasoa Vololona Picard-Ravololonirina (teraka 17 aprily 1956) dia mpikaroka sy mpampianatra eny amin’ny anjerimanontolo, ary koa mpanao politika sy mpanoratra, samy manana ny zom-pirenena malagasy sy frantsay. Nifantoka tamin’ny fampiroboroboana ny teny sy kolontsaina malagasy izy, indrindra tany La Réunion. Ny sehatra nifantohany dia ny siansan’ny fiteny (Sciences du langage).

Nampianatra tao amin’ny Anjerimanontolon’ny Nosy Réunion izy, ary nitantana ny sampana “Teny sy Kolontsaina Malagasy” tao amin’ny Departemantan’ny teny Tatsinanana. Ny fikarohana nataony dia nifantoka tamin’ny haiteny, ny fampianarana ny teny malagasy any Réunion, ary ny fampiasana fiteny maro.

===Tamin’ny lafiny literatiora sy kolontsaina=== 
izy no iray tamin’ireo mpanorina ny trano famoaham-boky Grand Océan, izay manampy amin’ny famoahana ny sanganasan’ireo mpanoratra any Réunion sy ny faritra manodidina ny Ranomasimbe Indiana. Manoratra tononkalo, lahatsoratra fanadihadiana, ary tantara foronina izy, ary anisan’ireo mpisoratra malaza eo amin’ny literatiora malagasy ankehitriny. Teo amin’ny faha-28 taonany, dia efa nitantana ny fikambanana mpanao asa soa Axes Océan Indien izy.

Amin’ny lafiny politika sy fiarahamonina, teraka tamin’ny zom-pirenena malagasy izy, ary nahazo ny zom-pirenena frantsay tamin’ny taona 1982. Nitana andraikitra isan-karazany teo amin’ny sehatry ny kolontsaina sy ny politika tany Réunion izy, indrindra tao amin’ny lapan’ny tanànan’i Saint-Denis.

Te-hahafantatra bebe kokoa momba ny boky sy tononkalony ve ianao, sa ny fikarohana nataony momba ny teny malagasy?

Ity ny tantaram-piainany feno, araka ny vanim-potoana lehibe nanamarika ny fiainany:

===Ny fahazazany sy ny fianarany===
Teraka tamin’ny 17 aprily 1956 tany Madagascar izy. Nianatra tao amin’ny Lycée Fénelon tany Paris alohan’ny nidirany tamin’ny fikarohana lalina momba ny teny. Malagasy madiodio izy raha teraka, saingy nahazo ny zom-pirenena frantsay tamin’ny taona 19Ny asany tao amin’ny Anjerimanontolo sy ny fikarohana
Lasa mpampianatra-mpikaroka momba ny siansan’ny fiteny izy, ary niasa nandritra ny taona maro tao amin’ny Anjerimanontolon’ny Nosy Réunion. Izy no nitantana ny sampana “Teny sy Kolontsaina Malagasy” tao amin’ny Departemantan’ny teny Tatsinanana. Efa nahazo ny mari-pahaizana maha-profesora azy izy, ary efa misotro ronono ankehitriny.

*Ny fandraisany anjara amin’ny literatiora sy kolontsaina
Mba hampiroboroboana ny mpanoratra ao amin’ny Ranomasimbe Indiana, izy no iray tamin’ireo mpanorina ny trano famoaham-boky Grand Océan. Manoratra tononkalo sy tantara izy, ary ny iray amin’ireo boky malaza nosoratany dia ny “De Jaspe et de sang” (navoaka tamin’ny 1998). Voasokajy ho anisan’ireo olona 50 manan-danja indrindra eo amin’ny literatiora malagasy izy.

*Ny andraikitra ara-politika sy ny fiarahamonina
Nitana andraikitra teo anivon’ny lapan’ny tanànan’i Saint-Denis tany Réunion izy, ary niasa tamin’ny sehatra ara-kolontsaina maro. Teo amin’ny faha-28 taonany monja dia efa voafidy ho filohan’ny fikambanana mpanao asa soa antsoina hoe Axes Océan Indien.

== Loharano==</text>
      <sha1>iupycdvc6aepxflhha2zwn6tzgpyxq3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145389</id>
      <parentid>1145299</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T20:58:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bienvenue Fidèle</username>
        <id>40160</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3571" sha1="bl3am4mckleh3iqyrp4jrdw2n2m327z" xml:space="preserve">
{{Infobox olona|anarana=Hajasoa Vololona Picard-Ravololonirina|teraka=17 Avrily 1956|toerana=Antananarivo|firenena=Malagasy 
Frantsay|asa=Mpampianatra mpikaroka 
Mpanoratra 
Politisianina}}

== Ny fiainany ara-politika sy ny fiarahamoninaZom-pirenena ==
 Niterka ny taon 1982.
Nitazona Andraikitra maro ara politika sy kolotsaina tny réunion sy Saint-Denis
Hajasoa Vololona Picard-Ravololonirina (teraka 17 aprily 1956) dia mpikaroka sy mpampianatra eny amin’ny anjerimanontolo, ary koa mpanao politika sy mpanoratra, samy manana ny zom-pirenena malagasy sy frantsay. Nifantoka tamin’ny fampiroboroboana ny teny sy kolontsaina malagasy izy, indrindra tany La Réunion. Ny sehatra nifantohany dia ny siansan’ny fiteny (Sciences du langage). 

Nampianatra tao amin’ny Anjerimanontolon’ny Nosy Réunion izy, ary nitantana ny sampana “Teny sy Kolontsaina Malagasy” tao amin’ny Departemantan’ny teny Tatsinanana. Ny fikarohana nataony dia nifantoka tamin’ny haiteny, ny fampianarana ny teny malagasy any Réunion, ary ny fampiasana fiteny maro.

===Tamin’ny lafiny literatiora sy kolontsaina=== 
Izy no iray tamin’ireo mpanorina ny trano famoaham-boky Grand Océan, izay manampy amin’ny famoahana ny sanganasan’ireo mpanoratra any Réunion sy ny faritra manodidina ny Ranomasimbe Indiana. Manoratra tononkalo, lahatsoratra fanadihadiana, ary tantara foronina izy, ary anisan’ireo mpisoratra malaza eo amin’ny literatiora malagasy ankehitriny. Teo amin’ny faha-28 taonany, dia efa nitantana ny fikambanana mpanao asa soa Axes Océan Indien izy.

Amin’ny lafiny politika sy fiarahamonina, teraka tamin’ny zom-pirenena malagasy izy, ary nahazo ny zom-pirenena frantsay tamin’ny taona 1982. Nitana andraikitra isan-karazany teo amin’ny sehatry ny kolontsaina sy ny politika tany Réunion izy, indrindra tao amin’ny lapan’ny tanànan’i Saint-Denis.

Te-hahafantatra bebe kokoa momba ny boky sy tononkalony ve ianao, sa ny fikarohana nataony momba ny teny malagasy?

Ity ny tantaram-piainany feno, araka ny vanim-potoana lehibe nanamarika ny fiainany:

===Ny fahazazana sy ny fianarana===
Teraka tamin’ny 17 aprily 1956 tany Madagascar izy. Nianatra tao amin’ny Lycée Fénelon tany Paris alohan’ny nidirany tamin’ny fikarohana lalina momba ny teny. Malagasy madiodio izy raha teraka, saingy nahazo ny zom-pirenena frantsay tamin’ny taona 19Ny asany tao amin’ny Anjerimanontolo sy ny fikarohana
Lasa mpampianatra-mpikaroka momba ny siansan’ny fiteny izy, ary niasa nandritra ny taona maro tao amin’ny Anjerimanontolon’ny Nosy Réunion. Izy no nitantana ny sampana “Teny sy Kolontsaina Malagasy” tao amin’ny Departemantan’ny teny Tatsinanana. Efa nahazo ny mari-pahaizana maha-profesora azy izy, ary efa misotro ronono ankehitriny.

*Ny fandraisany anjara amin’ny literatiora sy kolontsaina
Mba hampiroboroboana ny mpanoratra ao amin’ny Ranomasimbe Indiana, izy no iray tamin’ireo mpanorina ny trano famoaham-boky Grand Océan. Manoratra tononkalo sy tantara izy, ary ny iray amin’ireo boky malaza nosoratany dia ny “De Jaspe et de sang” (navoaka tamin’ny 1998). Voasokajy ho anisan’ireo olona 50 manan-danja indrindra eo amin’ny literatiora malagasy izy.

*Ny andraikitra ara-politika sy ny fiarahamonina
Nitana andraikitra teo anivon’ny lapan’ny tanànan’i Saint-Denis tany Réunion izy, ary niasa tamin’ny sehatra ara-kolontsaina maro. Teo amin’ny faha-28 taonany monja dia efa voafidy ho filohan’ny fikambanana mpanao asa soa antsoina hoe Axes Océan Indien.

== Loharano==</text>
      <sha1>bl3am4mckleh3iqyrp4jrdw2n2m327z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bemavo (zavamaniry)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300873</id>
    <revision>
      <id>1145350</id>
      <parentid>1144738</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T17:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1115" sha1="jf2yf9r0joc26tk3siy0418rncj5jav" xml:space="preserve">Ny '''bemavo''' dia zavamaniry samihafa ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]'' sy ''[[Convolvulaceae]]'', ary ''[[Strelitziaceae]]'':

* ''[[Ipomoea batatas]]'' (''[[Convolvulaceae]]'') -- ambizo, anantaraona, anantarohana, bageda, bariaho, batata, bege, bela, bele, belena, belity, bemavo, bokala, bolidy, bolody, bonaka, borokay, gogavory, gogika, hoda, kambara, kambo, kirangomena, lohafinjo, mandady, mbizo, ovihazo, ovimanga, ovozao, ovy, rahoda, rahodaka, tanambizo, toñàña, tongotrakoho, tsidinambotofotsy, tsimanga, tsomanga, vihazo, vomanga, vorondro
* ''[[Ravinala|Ravenala madagascariensis]]'' (''[[Strelitziaceae]]'') -- akondrohazo, antandro, antrandra, bakabia, bemavo, fitroka, fontsimavo, fontsy, hazobaka, hodokembo, honkodambo, honkona, kasaka, lamaka, lovia-ravimpotsy, mahabevola, mahabevolana, mandravalana, ontsy, rapaka, ravimpotsy, ravina, ravinala, voadora.
* ''[[Cynanchum viminale]]'' (← ''Sarcostemma viminale'') (''[[Apocynaceae]]'') -- bemavo, sanatry, trihe, tsimandravina, vahinkary, voalelolahy

== Jereo koa ==

* ''[[Ipomoea]]''
* ''[[Ravenala]]''
* ''[[Sarcostemma]]''</text>
      <sha1>jf2yf9r0joc26tk3siy0418rncj5jav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andreas Rödder</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300892</id>
    <revision>
      <id>1145328</id>
      <parentid>1144799</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T16:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="880" sha1="ag4afru7itltm3hyokdbfuja8kep5bn" xml:space="preserve">[[File:Andreas Rödder 2019.jpg|thumb|Andreas Rödder (2019)]]
'''Andreas Rödder''' (teraka ny 11 Jolay 1967, tao [[Wissen (tanàna)|Wissen/Sieg]]) dia mpahay tantara [[Alemaina|alemà]].

Hatramin'ny taona 2005, dia Profesora momba ny Tantara Maoderina tao amin'ny ''Oniversiten'i Johannes Gutenberg, [[Mainz]] izy ary Mpikambana Zokiolona ao amin'ny Foibe Kissinger ho an'ny Raharaham-bahiny Manerantany ao amin'ny ''Oniversiten'i Johns Hopkins'' any [[Washington]], D.C. Izy no talen'ny vondrona mpandinika liberaly-konservativa Republik21, izay naoriny tamin'ny Novambra 2021. 

Nanomboka ny lohataonan'ny taona 2022 ka hatramin'ny Septambra 2023, dia nitarika ny Vaomieran'ny Soatoavina Fototra ao amin'ny CDU izy.

== Jereo koa ==

[[de:Andreas Rödder]]
{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Rödder, Andreas}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1967]]
[[Sokajy:Mpahay tantara alemà]]</text>
      <sha1>ag4afru7itltm3hyokdbfuja8kep5bn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Myrothamnus moschata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300912</id>
    <revision>
      <id>1145307</id>
      <parentid>1144912</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T14:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1364" sha1="fqhmdg2nd1bpmo27szpgqryu5v55bai" xml:space="preserve">[[Sary:Adansonia (Pl. VIII) BHL6467883.jpg|vignette|481x481px|''Myrothamnus moschata'' ]]
Ny '''''Myrothamnus moschata''''' dia karazana hazobotry ao amin' ny fianakaviana tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. Izy io no hany solontenan' ny fianakaviana ''[[Myrothamnaceae]]'', izay ahitana karazany roa eran-tany (ny faharoa, ''Myrothamnus flabellifolius'', tsy maniry afa-tsy any ao [[Afrika]]). ''Myrothamnus moschata'' &lt;small&gt;(Baill.) Baill. ex Nied.&lt;/small&gt; ny anarany feno. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''maharaoka''', '''maimbelona''', '''riadriatra''', na '''tsimarofy'''. Anarana nahafantarana azy koa ny hoe ''Myrothamnus moschata'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; sy ''Myosurandra moschata.''

== Jereo koa ==

* ''[[Myrothamnus]]''
* [[Maimbelona]]: ''[[Xerophyta dasylirioides]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Velloziaceae]]''); ''Myrothamnus moschata'' &lt;small&gt;(Baill.) Baill. ex Nied.&lt;/small&gt; (← ''Myrothamnus moschatus'' &lt;small&gt;(Baill.) Baill.&lt;/small&gt;) (''[[Myrothamnaceae]]'').
* [[Riadriatra]]: ''[[Erica baroniana]]'' &lt;small&gt;Dorr &amp; E.G.H.Oliv.&lt;/small&gt; (← ''[[Philippia floribunda]]'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;) (''[[Ericaceae]]''); ''Myrothamnus moschata'' &lt;small&gt;(Baill.) Baill. ex Nied.&lt;/small&gt; (← ''Myrothamnus moschatus'' &lt;small&gt;(Baill.) Baill.&lt;/small&gt;) (''Myrothamnaceae''); ''[[Lantana camara]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Verbenaceae]]'').</text>
      <sha1>fqhmdg2nd1bpmo27szpgqryu5v55bai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Faritra mando ankarafantsika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300936</id>
    <revision>
      <id>1145301</id>
      <parentid>1145024</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TinahLuce23</username>
        <id>39583</id>
      </contributor>
      <origin>1145301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5661" sha1="k53xf4co9g1yfnu10dyog7ex81dtybd" xml:space="preserve">Ny '''faritra mando Ankarafantsika''' dia iray amin'ireo 21 faritra mando manan-danja sy arovana eto {{Madagasikara}}&lt;ref&gt;[https://www.wwf.mg/?2080966/Les-21-sites-Ramsar-de-Madagascar Sites Ramasar]&lt;/ref&gt;. Ao anatin'ny [[valan-javaboarin' Ankarafantsika]] no misy azy, eo anelanelan'ny [[distrikan' Ambato-Boeny]] sy [[Marovoay]], ao amin'ny [[faritra Boeny]]. Tamin'ny 2 Febroary 2017 no nanekena azy ho &quot;Site Ramsar&quot; n°2289 (sata fanomezan-danja iraisam-pirenena ny faritra mando), noho ny lanjany lehibe amin'ny fiarovana ny zavamananaina sy ny tontolo iainana. Ny faritra mando Ankarafantsika dia manana anjara toerana lehibe amin'ny fiarovana ny zavamananaina sy ny fitantanana ny rano.

== Famaritana ara-jeografia ==
Ny '''faritra mando Ankarafantsika''' dia mirefy 33 200 hektara. Ahitana farihy enina hita mandavan-taona, [[renirano]], sakeli-drano ary honahona misy rofia (raphia) manodidina ny 527 hektara mirao ny moron-drano izy. Miparitaka valan-javaboarin'Ankarafantsika&lt;ref&gt;[https://www.voyagemadagascar.com/guide-madagascar/attraction/parc-national-ankarafantsika voyages Madagascar]&lt;/ref&gt; ireo farihy ireo, izay mifandray amin'ny ala maina ahafantarana an'i Akarafantsika.

Farihy enina lehibe no mandrafitra azy :

* Ny [[farihy Ravelobe]] izay manana velaratany 27 hektara, Ankomakoma, Komandria, ary Antsilomba dia mivondrona ao amin'ny faritra andrefan'ny valan-javaboary, misy ny farihy Ampijoroa&lt;ref&gt;[https://www.madagascartravel.com/guide-madagascar/attraction/ankarafantsika-national-park? https://www.madagascartravel.com/guide-madagascar/attraction/ankarafantsika-national-park?]&lt;/ref&gt;.
* Ny farihy roa hafa, Matsaboribiby sy Tsimaloto dia hita any amin'ny faritra atsinanan'ny valan-javaboary.

Ny sasany amin'ireo farihy ireo dia heverin'ny mponina Sakalava ho farihy masina ary misy fady sy fomba amam-panao mifandray aminy.

== Tantarany ==
Efa tamin'ny taona 1927 no nanombohan'ny fanjakana niaro ny ala ao Ankarafantsika tamin'ny famoronana &quot;Réserve Naturelle Intégrale&quot;. Taty aoriana dia natambatra tamin'ireo faritra arovana hafa izy ary lasa Valan-javaboary Nasionaly tamin'ny taona 2002&lt;ref&gt;https://parcs-madagascar.com/en/parc/ankarafantsika-2/&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2017 kosa no nahazo ny sata Ramsar ny faritra mando an'Ankarafantsika&lt;ref&gt;https://wwf.panda.org/es/?291753/Cinq%20nouveaux%20sites%20Ramsar%20pour%20Madagascar&lt;/ref&gt;.

Ankehitriny, ny fitantanana azy dia ataon'ny [[Madagascar National Parks]], miaraka amin'ny fandraisan'anjaran'ny vondrom-piarahamonina eny ifotony.

== Harena voajanahary ==
Manana harena biolojika miavaka ny '''faritra mando ao Ankarafantsika'''&lt;ref&gt;https://wwfeu.awsassets.panda.org/downloads/a1_poster_b_ankarafantsika.pdf&lt;/ref&gt;, ary malaza amin'ny fahasamihafan'ny zavamananaina ao aminy. Vorona maherin'ny 120 karazany no voarakitra ao, ary maro amin'izy ireo no tsy hita afa-tsy eto Madagasikara. Maherin'ny 820 karazana zavamaniry ihany koa no voarakitra ao, ary maherin'ny 90% amin'izy ireo dia tsy hita afa-tsy eto Madagasikara.

Anisan'ireo biby sy zavamaniry manan-danja hita ao ny:

* sokatra Rere na Podocnémide de Madagascar na Erymochelys Madagascariensis amin'ny anarany siantifika, iray amin'ireo sokatra tandindomin-doza indrindra eran-tany ary tsy fahita raha tsy eto Madagasikara,
* Madagascar fish eagle na Haliaeetus vociferoides, voromahery mpanjono malagasy tsy fahita firy,
* Crocodylus Niloticus Madagascariensis izay karazana voay lehibe indrindra aty Africa,
* Karazana trondro 15, ka 5 amin'ireo dia tsy hita afa-tsy eto Madagasikara, ary atahorana ho lany tamingana sy tandindomin-doza : anisan'izany ny Kotsovato na Paretroplus kieneri, ny Paretroplus polleni na ny Spratellomorpha bianalis,
* Karazan-javamaniry anaty rano 29, anisan'izany ny helophytes sy hydrophytes,
* Vorona anaty rano miisa 22 karazana, toy ny Pygargue, ny Vano fotsy sy ny Vanga.

Ankoatra izany dia ahitana karazana gidro valo ny valan-javaboary, anisan'izany ny Coquerel's sifaka, ny microcebus ravelobensis sy ny Mongoose lemur. Na dia miaina any anaty ala aza ireo biby ireo, dia miankina betsaka amin'ny rano sy ny tontolo voatahiry ao amin'ny faritra mando ny fahavelomany&lt;ref&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/the-ankarafantsika-national-park/&lt;/ref&gt;.

== Lanjany ara-tontolo iainana ==
Manana anjara toerana lehibe amin'ny fitahirizana sy fanadiovana rano ny faritra mando. Ny '''faritra mando Ankarafantsika''' dia manampy amin'ny famatsiana rano ny lemaka be fambolena vary ao Marovoay, izay iray amin'ireo faritra mpamokatra vary lehibe indrindra eto Madagasikara. Miaro ny tany amin'ny fahasimban'ny tontolo iainana sy ny hain-tany koa izy&lt;ref&gt;https://www.environnement.mg/aires-protegees/8735/&lt;/ref&gt;.

== Lanjany ara-kolontsaina ==
Tsy ara-tontolo iainana ihany no maha-zava-dehibe ny '''faritra mando ao Ankarafantsika''' fa ara-kolontsaina ihany koa. Ny Farihin'i Ravelobe dia heverin'ny vahoaka Sakalava ho toerana masina&lt;ref&gt;https://rsis.ramsar.org/fr/ris/2289&lt;/ref&gt;. Misy angano sy tantara mifamatotra amin'ity farihy ity, ary mbola tanterahina eny an-toerana ny fomba amam-panao sy fombafomba nentin-drazana sasany, toy ny fanasinana na joro arahina fanatitra na sorona.

== Loza mitatao hoan'ny faritra mando Ankarafantsika ==
Na dia voaaro aza ny valan-javaboary dia mbola misy loza mitatao maro mahazo ny faritra mando, toy ny :

* Doro tanety sy doro ala
* Fandripahana ala tsy ara-dalàna
* Fanitarana tanimbary sy fambolena
* Fihazana biby arovana
* Fiparitahan'ny zavamaniry vahiny manafika ny farihy sy heniheny

Ireo olana ireo dia mety hiteraka fahasimban'ny toeram-ponenan'ny biby sy hampihena ny kalitaon'ny rano eny an-toerana.

[[Sokajy:Farihy]]</text>
      <sha1>k53xf4co9g1yfnu10dyog7ex81dtybd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145415</id>
      <parentid>1145301</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:34:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TinahLuce23</username>
        <id>39583</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5671" sha1="snfnmpize0ajgj9spyf6ljdley478wq" xml:space="preserve">Ny '''faritra mando Ankarafantsika''' dia iray amin'ireo 21 faritra mando manan-danja sy arovana eto {{Madagasikara}}&lt;ref&gt;[https://www.wwf.mg/?2080966/Les-21-sites-Ramsar-de-Madagascar Sites Ramasar]&lt;/ref&gt;. Ao anatin'ny [[valan-javaboarin' Ankarafantsika]] no misy azy, eo anelanelan'ny [[distrikan' Ambato-Boeny]] sy [[Marovoay]], ao amin'ny [[faritra Boeny]]. Tamin'ny 2 Febroary 2017 no nanekena azy ho &quot;Site Ramsar&quot; n°2289 (sata fanomezan-danja iraisam-pirenena ny faritra mando), noho ny lanjany lehibe amin'ny fiarovana ny zavamananaina sy ny tontolo iainana. Ny faritra mando Ankarafantsika dia manana anjara toerana lehibe amin'ny fiarovana ny zavamananaina sy ny fitantanana ny rano.

== Famaritana ara-jeografia ==
Ny '''faritra mando Ankarafantsika''' dia mirefy 33 200 hektara. Ahitana farihy enina hita mandavan-taona, [[renirano]], sakeli-drano ary honahona misy rofia (raphia) manodidina ny 527 hektara mirao ny moron-drano izy. Miparitaka valan-javaboarin'Ankarafantsika&lt;ref&gt;[https://www.voyagemadagascar.com/guide-madagascar/attraction/parc-national-ankarafantsika voyages Madagascar]&lt;/ref&gt; ireo farihy ireo, izay mifandray amin'ny ala maina ahafantarana an'i Akarafantsika.

Farihy enina lehibe no mandrafitra azy :

* Ny [[farihy Ravelobe]] izay manana velaratany 27 hektara, Ankomakoma, Komandria, ary Antsilomba dia mivondrona ao amin'ny faritra andrefan'ny valan-javaboary, misy ny farihy Ampijoroa&lt;ref&gt;[https://www.madagascartravel.com/guide-madagascar/attraction/ankarafantsika-national-park? https://www.madagascartravel.com/guide-madagascar/attraction/ankarafantsika-national-park?]&lt;/ref&gt;.
* Ny farihy roa hafa, Matsaboribiby sy Tsimaloto dia hita any amin'ny faritra atsinanan'ny valan-javaboary.

Ny sasany amin'ireo farihy ireo dia heverin'ny mponina Sakalava ho farihy masina ary misy fady sy fomba amam-panao mifandray aminy.

== Tantarany ==
Efa tamin'ny taona 1927 no nanombohan'ny fanjakana niaro ny ala ao Ankarafantsika tamin'ny famoronana &quot;Réserve Naturelle Intégrale&quot;. Taty aoriana dia natambatra tamin'ireo faritra arovana hafa izy ary lasa Valan-javaboary Nasionaly tamin'ny taona 2002&lt;ref&gt;https://parcs-madagascar.com/en/parc/ankarafantsika-2/&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2017 kosa no nahazo ny sata Ramsar ny faritra mando an'Ankarafantsika&lt;ref&gt;https://wwf.panda.org/es/?291753/Cinq%20nouveaux%20sites%20Ramsar%20pour%20Madagascar&lt;/ref&gt;.

Ankehitriny, ny fitantanana azy dia ataon'ny [[Madagascar National Parks]], miaraka amin'ny fandraisan'anjaran'ny vondrom-piarahamonina eny ifotony.

== Harena voajanahary ==
Manana harena biolojika miavaka ny '''faritra mando ao Ankarafantsika'''&lt;ref&gt;https://wwfeu.awsassets.panda.org/downloads/a1_poster_b_ankarafantsika.pdf&lt;/ref&gt;, ary malaza amin'ny fahasamihafan'ny zavamananaina ao aminy. Vorona maherin'ny 120 karazany no voarakitra ao, ary maro amin'izy ireo no tsy hita afa-tsy eto Madagasikara. Maherin'ny 820 karazana zavamaniry ihany koa no voarakitra ao, ary maherin'ny 90% amin'izy ireo dia tsy hita afa-tsy eto Madagasikara.

Anisan'ireo biby sy zavamaniry manan-danja hita ao ny:

* sokatra Rere na Podocnémide de Madagascar na Erymochelys Madagascariensis amin'ny anarany siantifika, iray amin'ireo sokatra tandindomin-doza indrindra eran-tany ary tsy fahita raha tsy eto Madagasikara,
* Madagascar fish eagle na Haliaeetus vociferoides, voromahery mpanjono malagasy tsy fahita firy,
* Crocodylus Niloticus Madagascariensis na Mamba, izay karazana voay lehibe indrindra aty Africa,
* Karazana trondro 15, ka 5 amin'ireo dia tsy hita afa-tsy eto Madagasikara, ary atahorana ho lany tamingana sy tandindomin-doza : anisan'izany ny Kotsovato na Paretroplus kieneri, ny Paretroplus polleni na ny Spratellomorpha bianalis,
* Karazan-javamaniry anaty rano 29, anisan'izany ny helophytes sy hydrophytes,
* Vorona anaty rano miisa 22 karazana, toy ny Pygargue, ny Vano fotsy sy ny Vanga.

Ankoatra izany dia ahitana karazana gidro valo ny valan-javaboary, anisan'izany ny Coquerel's sifaka, ny microcebus ravelobensis sy ny Mongoose lemur. Na dia miaina any anaty ala aza ireo biby ireo, dia miankina betsaka amin'ny rano sy ny tontolo voatahiry ao amin'ny faritra mando ny fahavelomany&lt;ref&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/the-ankarafantsika-national-park/&lt;/ref&gt;.

== Lanjany ara-tontolo iainana ==
Manana anjara toerana lehibe amin'ny fitahirizana sy fanadiovana rano ny faritra mando. Ny '''faritra mando Ankarafantsika''' dia manampy amin'ny famatsiana rano ny lemaka be fambolena vary ao Marovoay, izay iray amin'ireo faritra mpamokatra vary lehibe indrindra eto Madagasikara. Miaro ny tany amin'ny fahasimban'ny tontolo iainana sy ny hain-tany koa izy&lt;ref&gt;https://www.environnement.mg/aires-protegees/8735/&lt;/ref&gt;.

== Lanjany ara-kolontsaina ==
Tsy ara-tontolo iainana ihany no maha-zava-dehibe ny '''faritra mando ao Ankarafantsika''' fa ara-kolontsaina ihany koa. Ny Farihin'i Ravelobe dia heverin'ny vahoaka Sakalava ho toerana masina&lt;ref&gt;https://rsis.ramsar.org/fr/ris/2289&lt;/ref&gt;. Misy angano sy tantara mifamatotra amin'ity farihy ity, ary mbola tanterahina eny an-toerana ny fomba amam-panao sy fombafomba nentin-drazana sasany, toy ny fanasinana na joro arahina fanatitra na sorona.

== Loza mitatao hoan'ny faritra mando Ankarafantsika ==
Na dia voaaro aza ny valan-javaboary dia mbola misy loza mitatao maro mahazo ny faritra mando, toy ny :

* Doro tanety sy doro ala
* Fandripahana ala tsy ara-dalàna
* Fanitarana tanimbary sy fambolena
* Fihazana biby arovana
* Fiparitahan'ny zavamaniry vahiny manafika ny farihy sy heniheny

Ireo olana ireo dia mety hiteraka fahasimban'ny toeram-ponenan'ny biby sy hampihena ny kalitaon'ny rano eny an-toerana.

[[Sokajy:Farihy]]</text>
      <sha1>snfnmpize0ajgj9spyf6ljdley478wq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stictocardia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301000</id>
    <revision>
      <id>1145292</id>
      <timestamp>2026-06-28T12:22:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Convolvulaceae</comment>
      <origin>1145292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="955" sha1="33swhto8z5pjlknbrifq2enexbsyah1" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 080716-9413 Stictocardia beraviensis.jpg|vignette|365x365px|''[[Stictocardia beraviensis]]'']]
Ny '''''Stictocardia''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Convolvulaceae]]''. Teratany aty amin' ny [[Tontolo Taloha]] trôpikaly sy sobtrôpikaly ka hatrany amin' ny faritr' i [[Pasifika]] ny karazana ao aminy.

== Lisitry ny karazana ==

* ''[[Stictocardia beraviensis]]'' (Vatke) Hallier f.
* ''Stictocardia cordatosepala'' Ooststr.
* ''Stictocardia discolor'' Ooststr.
* ''Stictocardia incomta'' (Hallier f.) Hallier f.
* ''Stictocardia laxiflora'' (Baker) Hallier f.
* ''Stictocardia lutambensis'' (Schulze-Menz) Verdc.
* ''Stictocardia macalusoi'' (Mattei) Verdc.
* ''Stictocardia mojangensis'' (Vatke) D.F.Austin &amp; Eich
* ''Stictocardia neglecta'' Ooststr.
* ''Stictocardia queenslandica'' (Domin) R.W.Johnson
* ''Stictocardia sivarajanii'' Biju, Pushp. &amp; P.Mathew
* ''Stictocardia tiliifolia'' (Desr.) Hallier f.</text>
      <sha1>33swhto8z5pjlknbrifq2enexbsyah1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mpikambana:Axellefi1</title>
    <ns>2</ns>
    <id>301001</id>
    <revision>
      <id>1145294</id>
      <timestamp>2026-06-28T12:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Axellefi1</username>
        <id>39722</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ https://www.universalis.fr/encyclopedie/jacques-rabemananjara/</comment>
      <origin>1145294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="381" sha1="a8y8qt2s1zpoond4fmj601oaic2dbnj" xml:space="preserve">Tantaran'i RABEMANANJARA JACQUES

RABEMANANJARA Jacques dia poeta sy panao politika  anisany nanana ny lazany teo amin'ny tantara ny Madagasikara tamin'ny taonjato faha-20. Avy amin'ny faritra amorontsiraka sy faritra merina ny ray aman-dreniny. 

Anisany nahafatarana azy ny fiadiany tamin'ny fahaleovatena ny Malagasy, lasa minisitra izy taty aorina ary natao sesintany matetika.</text>
      <sha1>a8y8qt2s1zpoond4fmj601oaic2dbnj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ny fitantanana ny rano fisotro madio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301002</id>
    <revision>
      <id>1145302</id>
      <timestamp>2026-06-28T14:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gasisou</username>
        <id>39590</id>
      </contributor>
      <comment>namorona lahatsoratra sy nanisy loharano</comment>
      <origin>1145302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2474" sha1="3rpvsr5dghzp9phocxz72xkmjvhwga3" xml:space="preserve">Miara-miasa ny Ministeran'ny rano ny fanadiovana sy ny fidiovana, ny [[Jirama|JIRAMA]], sy ny mpiara-miombon'antoka toy ireny ONG isan-karazany ireny, ny kaominina ary ny komitin'ny rano amin'ny fitantanana ny rano fisotro madio. Ny tanjon'izy ireo dia ny hahafahan'ny olona rehetra mahazo rano madio sy ampy mandritra ny fotoana maharitra.

Misy ireo fitsipika mamaritra ny fomba fampiasana sy fikarakarana ny toerana sy fitaovana momba ny rano fisotro madio, ny fidiovana ary ny fanadiovana ao amin'ny kaominina&lt;ref&gt;https://www.interaide.org/watsan/mada/wp-content/uploads/2016/10/RCEAH-VM-finale-visé-district-et-DREAH-2.pdf&lt;/ref&gt;.

== Fomba fitantanana sy fizarana ny rano ==
·  Ny ao [[Antananarivo]] sy ny tanàn-dehibe, ny [[Jirama|JIRAMA]] no manadio sy mizara ny rano fisotro amin'ny alalan'ny tambazotran-drano. Misy ihany koa toeram-pizarana rano tantanin'ny orinasa tsy miankina, izay ahafahan'ny olona mahazo rano fisotro madio. 

·  Ny any ambanivohitra sy eny amin'ny fokontany, ny Kaominina no tompon'andraikitra amin'ny fitantanana ny rano. Miara-miasa aminy ny Komitin'ny Rano sy ny mponina amin'ny fitantanana, fampiasana ary fikojakojana ny fotodrafitrasan-drano isan'andro.

== Fiarovana sy fikojakojana ==
Mba hisorohana ny aretina avy amin'ny rano maloto dia tokony:

·        - Hikarakara tsara ny fotodrafitrasa: diovina tsy tapaka ny fantsakana sy ny loharano, ary amboarina avy hatrany ny fantsona simba.

·       - Hitantana tsara ny vola: mandoa sarany kely ny mpampiasa rano mba hikarakarana ny fitaovana sy handoavana ny olona miambina na mikarakara ny paompy&lt;ref&gt;https://www.interaide.org/watsan/mada/wp-content/uploads/2016/10/RCEAH-VM-finale-visé-district-et-DREAH-2.pdf&lt;/ref&gt;.

== Tombontsoa sy fanamby ==

* Fahasalamana''':''' Raha     madio sy voakarakara tsara ny rano fisotro, dia mihena ny aretina ateraky     ny rano maloto, toy ny aretim-pivalanana sy ny kôlerà. 
* Fampandrosoana: Rehefa     misy rano fisotro madio akaikin'ny trano, dia mora kokoa ny fiainan'ny     olona. Tsy mandany fotoana sy hery amin'ny fitadiavana rano izy ireo, ka     afaka mifantoka amin'ny asa, ny fianarana ary ny fikarakarana ny     ankohonana. 
* Fanamby: Mbola     ilaina ny manangana tobim-pamatsian-drano bebe kokoa sy manara-maso tsy     tapaka ny kalitaon'ny rano, mba hahazoan'ny olona rehetra rano fisotro     madio sy azo antoka&lt;ref&gt;https://www.scout.mg/odd/sdg-06/

https://madagascar.un.org/fr/sdgs/6/key-activities&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>3rpvsr5dghzp9phocxz72xkmjvhwga3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Luffa cylindrica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301003</id>
    <redirect title="Luffa aegyptiaca" />
    <revision>
      <id>1145303</id>
      <timestamp>2026-06-28T14:45:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fihodinana</comment>
      <origin>1145303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="ey4p4ynwlyrk5avz95mum1c1zg49njt" xml:space="preserve">FIHODINANA[[Luffa aegyptiaca]]</text>
      <sha1>ey4p4ynwlyrk5avz95mum1c1zg49njt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145304</id>
      <parentid>1145303</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T14:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fihodinana</comment>
      <origin>1145304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="q1ci2i63yuwq2ggb4xmbalil4qqrpll" xml:space="preserve">#FIHODINANA[[Luffa aegyptiaca]]</text>
      <sha1>q1ci2i63yuwq2ggb4xmbalil4qqrpll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lemak'i Alaotra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301004</id>
    <revision>
      <id>1145317</id>
      <timestamp>2026-06-28T15:20:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TinahLuce23</username>
        <id>39583</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « Ny '''Lemak'i Alaotra''' dia faritra lemaka midadasika ao amin'ny faritra [[Faritra Alaotra-Mangoro|Alaotra-Mangoro]], any amin'ny faritra avaratra-atsinanan'i Madagasikara. Izy no iray amin'ireo faritra fambolem-bary lehibe indrindra eto Madagasikara, indrindra amin'ny famokarana vary. Ao anatin'io lemaka io no misy ny [[Farihin' Alaotra|Farihin'i Alaotra]], izay farihy lehibe indrindra eto amin'ny [[Nosy]] sady iray amin'ireo faritra mando manan-danja indrin... »</comment>
      <origin>1145317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4863" sha1="rkkd7sezemc5vulghsgscehpfp8so84" xml:space="preserve">Ny '''Lemak'i Alaotra''' dia faritra lemaka midadasika ao amin'ny faritra [[Faritra Alaotra-Mangoro|Alaotra-Mangoro]], any amin'ny faritra avaratra-atsinanan'i Madagasikara. Izy no iray amin'ireo faritra fambolem-bary lehibe indrindra eto Madagasikara, indrindra amin'ny famokarana vary. Ao anatin'io lemaka io no misy ny [[Farihin' Alaotra|Farihin'i Alaotra]], izay farihy lehibe indrindra eto amin'ny [[Nosy]] sady iray amin'ireo faritra mando manan-danja indrindra eto amin'ny firenena.

Ny faritra Alaotra dia manana lanja lehibe eo amin'ny sehatry ny [[fambolena]], toekarena, kolontsaina, ary fiarovana ny zavamananaina.

== Famaritana ara-jeografia ==
Ny Lemak'i Alaotra dia hita eo amin'ny faritra afovoany-atsinanan'i Madagasikara, eo anelanelan'ny faritra be tendrombohitra sy ny [[Tany lemaka|lemaka]] iva manodidina ny Farihin'i Alaotra. Voahodidin'ny lempona sy honahona ary farihy mirefy 456 kilometatra tora-droa ny Lemak'i Alaotra&lt;ref&gt;https://www.tiatanindrazana.mg/sosialy/tany-alaotra-ny-governemanta-manomboka-anio-ny-fanarenana-ny-rn44-41334.php&lt;/ref&gt;. Ny faritra voaaro manodidina azy dia mirefy eo amin'ny 722.500 hekitara. Ny farihy dia mamoaka rano makany amin'ny Reniranon'i Mangory, izay mikoriana mankany amin'ny Ranomasim-be Indianina.

Ny faritra dia ahitana ny Farihin'i Alaotra, [[honahona]] sy tany mando, tanimbary midadasika, ary [[renirano]] sy sakeli-drano maro. Ny tanàna lehibe indrindra ao amin'ny faritra dia [[Ambatondrazaka]], izay foiben'ny faritra Alaotra-Mangoro.

== Tontolo iainana sy zavamananaina ==
Ny Lemak'i Alaotra dia iray amin'ireo toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zavamananaina eto Madagasikara. Ny [[farihy]] sy ny honahona manodidina azy dia toeram-ponenan'ny karazam-biby maro, indrindra ny vorona an-drano. Toerana iantsonan'ny vorona mpifindra monina ny lemaka. Mitahiry rano sy mampihena ny [[tondra-drano]] ihany ny lemak'Alaotra.

Anisan'ireo karazana mampiavaka ny faritra:

* Sifaka volamena Alaotra (Hapalemur alaotrensis), fantatra amin'ny anarana hoe [[Bandro]], izay gidro kely na gidro volotsangana izay tsy hita afa-tsy ao amin'ny faritra manodidina ny Farihin'i Alaotra,
* Karazana vorona an-drano maro, toy ny Onjy, [[Vivy (vorona)|Vivy]], [[Vano]], [[Angàka|Angaka]], Kazazaka sy ny Menamolotra, [[Ankoay]] sy ny [[Vorontsara]],
* Trondro sy biby mandady isan-karazany.

Noho ny maha-zava-dehibe azy ara-tontolo iainana dia voatendry ho faritra mando manan-danja iraisam-pirenena, na ny sata Ramsar, ny faritry ny Farihin'i Alaotra tamin'ny taona 2003&lt;ref&gt;https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Madagascar.pdf&lt;/ref&gt;. Noho ireo vorona marobe tsy fahita raha tsy eo amin'ny faritra sy ny tontolo iainana miavaka eo aminy  dia nahazo ny sata IBA (Important Bird and Biodiversity Areas) na ny fanomezan-danja iraisam-pirenena ny zava-voary hita sy miaina amin'ny faritra mando an'Alaotra. Nanomboka ny taona 2007 dia voasokajy ho valanjavaboahary voaaro vaovao na NAP ny Farihin'Alaotra sy ny lemak'Alaotra&lt;ref&gt;https://www.madagascar-destination.mg/decouvrir-madagascar/sites-classes-international/lac-alaotra.html&lt;/ref&gt;.

== Ny lanjany ara-toekarena ==
Ny Lemak'i Alaotra dia antsoina ihany koa hoe fitahirizam-barin'i [[Madagasikara]] noho ny maha foiben'ny famokarana [[vary]] azy. Ny Lemak'i Alaotra dia miantoka ny fivelomana sy fiainan'ny mponina amin'ny andavanandro. Maro noho izany ny asa ataon'ny mponina miankina amin'ny lemak'i Alaotra, ohatra amin'izany ny fambolena vary, ny [[fiompiana]], ny jono, ny fiompiana trondro, ny fanaovana [[asa-tanana]] avy amin'ny zozoro sy volotsangana, ary ny [[varotra]] ny vokatra ara-pambolena.

Ny tanimbary midadasika ao amin'ny lemaka dia mamokatra ampahany lehibe amin'ny [[Vary (kolontsaina malagasy)|vary]] ilain'i Madagasikara ka nahatonga azy ho anisan'ny sompitr'i Madagasikara.

Ny mponina ao amin'ny Lemak'i Alaotra dia ahitana vondrom-piarahamonina maro, ka ny foko [[Sihanaka]] no isan'ireo mponina tompon-tany ao amin'ilay faritra.

Ny fiainan'ny Sihanaka dia mifamatotra akaiky amin'ny farihy sy ny fambolena. Ny fomba [[Fambolem-bary eto Madagasikara|fambolena]] vary, ny jono ary ny [[Fomban-drazana malagasy|fomban-drazana]] mifandray amin'ny rano dia anisan'ny mampiavaka ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] ao amin'ny faritra.

== Olana ara-tontolo iainana ==
Na dia manan-karena aza ny Lemak'i Alaotra, dia miatrika olana maro izy:

* Fahasimban'ny honahona noho ny fanitarana ny fambolena,
* Fandotoana ny [[rano]],
* Fihotsahan'ny tany vokatry ny fahasimban'ny ala any amin'ny faritra avo,
* Fihena na fahaverezan'ny toeram-ponenan'ny zavamananaina.

Ny fiarovana ny tontolo iainana sy ny fampandrosoana maharitra no isan'ireo ezaka atao mba hitahirizana ny harena voajanaharin'ny faritra&lt;ref&gt;https://www.documentation.ird.fr/hor/PAR00004055&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>rkkd7sezemc5vulghsgscehpfp8so84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpahay tantara alemà</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301005</id>
    <revision>
      <id>1145329</id>
      <timestamp>2026-06-28T16:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Mpahay tantara]] [[sokajy:Mpanao alemainy]] »</comment>
      <origin>1145329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="c7l02zds2sv0i4lfp8p8i9kdabc0xcu" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpahay tantara]]
[[sokajy:Mpanao alemainy]]</text>
      <sha1>c7l02zds2sv0i4lfp8p8i9kdabc0xcu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cynanchum viminale</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301006</id>
    <revision>
      <id>1145331</id>
      <timestamp>2026-06-28T16:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Apocynaceae</comment>
      <origin>1145331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5193" sha1="t7q3ih0tyy14g6s4vaqayewdnixpcr3" xml:space="preserve">[[Sary:Sarcostemma viminale Khanon-199.jpg|vignette|363x363px|''Cynanchum viminale'']]
Ny '''''Cynanchum viminale''''' dia karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]''. Zavamaniry tsy misy raviny izy io izay teratany any [[Afrika Andrefana]] sy ao amin' ny faritry ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]] ary ao amin' ny faritr' i [[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika Andrefana]]. Avy any [[Afrika Atsimo]], mamakivaky ny ampahany be amin' i [[Afrika]] sy [[Atsinanana Afovoany]] hatrany [[India]], any [[Indôsina]], any [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]] atsimo, any [[Faritra Indômaley|Indômaley]] ary ary any [[Meganezia]] ny fari-pitsinjarany. Hita any amin' ny nosy maro atỳ amin' ny Ranomasimbe Indianina, toa an' i [[Maorisy]], i [[La Réunion]] ary i [[Seisely]] koa io karazana io. ''Cynanchum viminale'' &lt;small&gt;(L.) L.&lt;/small&gt; ny anarany feno. Anarana nahafantarana azy teo aloha ny hoe '''''Sarcostemma viminale''''' &lt;small&gt;(L.) R. Br.&lt;/small&gt;. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe  '''bemavo''', '''sanatry''', '''trihe''', '''tsimandravina''', '''vahinkary''' ary '''voalelolahy'''.

== Famariparitana ==
[[Sary:Cynanchum viminale subsp. viminale 1DS-II 1-6318.jpg|ankavia|vignette|313x313px|''Cynanchum viminale'']]
Zavamaniry mitahiry rano tsy misy raviny sady manana taho manao [[fôtôsentezy]] ny ''Cynanchum viminale''. Mety ho hazobotry na vahy mianika ity zavamaniry ity. Mamoaka lateksa be dia be rehefa tapaka ny tahony. Mety hiteraka fahamaizana ity lateksa ity raha mikasika ny hoditry ny olombelona. Mamokatra vony fotsy madinika mivondrona ho sampaho ny ''Cynanchum viminale''. Miteraka [[pepa]] lava ny vony izay mamokatra [[vihim-boa]] maro misy volony malandilandy izay manampy amin' ny fanaparitahan' ny rivotra azy ireo. Mivelatra be ny toerana anirian' ity karazana ity, manomboka amin' ny sisin' ala mando sy ny alam-baratraza ka hatrany amin' ny tany efitra karakaina. Toa miovaova ny fisian' ny poizina ao aminy. Fantatra fa miteraka fanapoizinana sy fahafatesan' ny biby fiompy io zavamaniry io.

== Anarana ==
[[Sary:Sarcostema viminale flower.jpg|vignette|205x205px|Vonin' ny ''Cynanchum viminale'']]
Indreto ny anarana hafa ahafantarana ny ''Cynanchum viminale'':

* ''Asclepias aphylla'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum aphyllum'' &lt;small&gt;(Schult.) Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum aphyllum'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Monostemma aphyllum'' &lt;small&gt;(Schult.) Turcz.&lt;/small&gt;
* ''Sarcostemma aphyllum'' &lt;small&gt;Schult.&lt;/small&gt;
* ''Sarcostemma viminale'' &lt;small&gt;(L.) R.Br.&lt;/small&gt;
* ''Euphorbia viminalis'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;

== Fampiasana ==

=== Sakafo ===
[[Sary:Milk Rope (Cynanchum viminale) fruit (11625773865).jpg|vignette|209x209px|Voan' ny ''Cynanchum viminale'']]
Any [[Kenià]] dia heverina ho vilona tsara ny ''Cynanchum viminale''. Any [[Sômalia]] sy any [[Afrika Atsimo]] ny tahony dia hanin' ny olona, ​​na manta na nahadroina&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;Schmelzer, G. H.; Gurib-Fakim, A.; Arroo, R. R. J.; Bosch, C. H.; de Ruijter, A.; Simmonds, M. S. J. 2008, ''Plant Resources of Tropical Africa'', Volume 11: Medicinal Plants 1” Backhuys Publishers, Wageningen, Netherlands.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Fanafody ===
[[Sary:Milk Rope (Cynanchum viminale) old fruit (11775880356).jpg|vignette|209x209px|Voan' ny ''Cynanchum viminale'' efa maina]]
Ampiasaina amin' ny fitsaboana nentim-paharazana ny ''Cynanchum viminale'' mba hitsaboana aretina isan-karazany, anisan' izany ny [[fery]] sy ny [[ratra]], ny [[nendra]], ny areti-maso, ny [[piriritra]], ny [[katsentsitra]] an-tsinay sy amin' ny hoditra ary ny tsy fahampian' ny rononon-dreny&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20110224223933/http://biolinfo.org/cmkb/view.php?comname=cmkb_public&amp;scid=323 Customary Medicinal Knowledgebase]&quot;. Macquarie University.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Webb, L. J. 1969 &quot;The Use of Plant Medicines and Poisons by Australian Aborigines&quot;, ''Mankind'' 7:2&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ampiasaina ho fanafody ny ampahany ety ivelan' ny tany, ny fakany sy ny lateksa amin' ilay zavamaniry, ary miovaova ny fomba fampiasana azy: fihinanana ny ampahany amin' ny zavamaniry, ny fisotroana ampahany notanehina, ny fampipetahana ny ranony amin' ny faritra marary, ny fifohana ny setroka avy amin' ny fandoroana an' ilay zavamaniry na ny fampatoriana ny marary eo amin' ny fandriana vita amin' io zavamaniry io&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Latz, P.J. 1995 &quot;Bushfires and Bushtucker: Aboriginal plant use in central Australia&quot; 1995, Oxford Press&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Matetika no ilaina ny fitandremana noho ny fisian' ny poizina sy ny ranony toa savony ao amin' ny ranony, na izany aza ny poizina amin' ny faritra sasany dia heverina ho ambany, farafaharatsiny mandritra ny ampahany amin' ny taona&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Faritra ahitana azy eto Madagasikara ==
Hita any amin' ny faritra atsimo ([[Faritra Atsimo-Andrefana|Atsimo-Andrefana]] sy [[Faritra Androy|Androy]] ary [[Faritra Anôsy|Anosy]]) sy any amin' ny faritra andrefana sy avaratra-andrefana ([[Faritra Menabe|Menabe]] sy [[Faritra Boeny|Boeny]] ary [[Faritra Diana|Diana]]) ny ''Cynanchum viminale''.

== Jereo koa ==

* ''[[Cynanchum]]''
* ''[[Sarcostemma]]''

== Loharano ==</text>
      <sha1>t7q3ih0tyy14g6s4vaqayewdnixpcr3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145332</id>
      <parentid>1145331</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T16:12:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanova ny anaran'i [[Sarcostemma viminale]] ho [[Cynanchum viminale]] i Thelezifor</comment>
      <origin>1145331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5193" sha1="t7q3ih0tyy14g6s4vaqayewdnixpcr3" xml:space="preserve">[[Sary:Sarcostemma viminale Khanon-199.jpg|vignette|363x363px|''Cynanchum viminale'']]
Ny '''''Cynanchum viminale''''' dia karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]''. Zavamaniry tsy misy raviny izy io izay teratany any [[Afrika Andrefana]] sy ao amin' ny faritry ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]] ary ao amin' ny faritr' i [[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika Andrefana]]. Avy any [[Afrika Atsimo]], mamakivaky ny ampahany be amin' i [[Afrika]] sy [[Atsinanana Afovoany]] hatrany [[India]], any [[Indôsina]], any [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]] atsimo, any [[Faritra Indômaley|Indômaley]] ary ary any [[Meganezia]] ny fari-pitsinjarany. Hita any amin' ny nosy maro atỳ amin' ny Ranomasimbe Indianina, toa an' i [[Maorisy]], i [[La Réunion]] ary i [[Seisely]] koa io karazana io. ''Cynanchum viminale'' &lt;small&gt;(L.) L.&lt;/small&gt; ny anarany feno. Anarana nahafantarana azy teo aloha ny hoe '''''Sarcostemma viminale''''' &lt;small&gt;(L.) R. Br.&lt;/small&gt;. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe  '''bemavo''', '''sanatry''', '''trihe''', '''tsimandravina''', '''vahinkary''' ary '''voalelolahy'''.

== Famariparitana ==
[[Sary:Cynanchum viminale subsp. viminale 1DS-II 1-6318.jpg|ankavia|vignette|313x313px|''Cynanchum viminale'']]
Zavamaniry mitahiry rano tsy misy raviny sady manana taho manao [[fôtôsentezy]] ny ''Cynanchum viminale''. Mety ho hazobotry na vahy mianika ity zavamaniry ity. Mamoaka lateksa be dia be rehefa tapaka ny tahony. Mety hiteraka fahamaizana ity lateksa ity raha mikasika ny hoditry ny olombelona. Mamokatra vony fotsy madinika mivondrona ho sampaho ny ''Cynanchum viminale''. Miteraka [[pepa]] lava ny vony izay mamokatra [[vihim-boa]] maro misy volony malandilandy izay manampy amin' ny fanaparitahan' ny rivotra azy ireo. Mivelatra be ny toerana anirian' ity karazana ity, manomboka amin' ny sisin' ala mando sy ny alam-baratraza ka hatrany amin' ny tany efitra karakaina. Toa miovaova ny fisian' ny poizina ao aminy. Fantatra fa miteraka fanapoizinana sy fahafatesan' ny biby fiompy io zavamaniry io.

== Anarana ==
[[Sary:Sarcostema viminale flower.jpg|vignette|205x205px|Vonin' ny ''Cynanchum viminale'']]
Indreto ny anarana hafa ahafantarana ny ''Cynanchum viminale'':

* ''Asclepias aphylla'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum aphyllum'' &lt;small&gt;(Schult.) Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum aphyllum'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Monostemma aphyllum'' &lt;small&gt;(Schult.) Turcz.&lt;/small&gt;
* ''Sarcostemma aphyllum'' &lt;small&gt;Schult.&lt;/small&gt;
* ''Sarcostemma viminale'' &lt;small&gt;(L.) R.Br.&lt;/small&gt;
* ''Euphorbia viminalis'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;

== Fampiasana ==

=== Sakafo ===
[[Sary:Milk Rope (Cynanchum viminale) fruit (11625773865).jpg|vignette|209x209px|Voan' ny ''Cynanchum viminale'']]
Any [[Kenià]] dia heverina ho vilona tsara ny ''Cynanchum viminale''. Any [[Sômalia]] sy any [[Afrika Atsimo]] ny tahony dia hanin' ny olona, ​​na manta na nahadroina&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;Schmelzer, G. H.; Gurib-Fakim, A.; Arroo, R. R. J.; Bosch, C. H.; de Ruijter, A.; Simmonds, M. S. J. 2008, ''Plant Resources of Tropical Africa'', Volume 11: Medicinal Plants 1” Backhuys Publishers, Wageningen, Netherlands.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Fanafody ===
[[Sary:Milk Rope (Cynanchum viminale) old fruit (11775880356).jpg|vignette|209x209px|Voan' ny ''Cynanchum viminale'' efa maina]]
Ampiasaina amin' ny fitsaboana nentim-paharazana ny ''Cynanchum viminale'' mba hitsaboana aretina isan-karazany, anisan' izany ny [[fery]] sy ny [[ratra]], ny [[nendra]], ny areti-maso, ny [[piriritra]], ny [[katsentsitra]] an-tsinay sy amin' ny hoditra ary ny tsy fahampian' ny rononon-dreny&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20110224223933/http://biolinfo.org/cmkb/view.php?comname=cmkb_public&amp;scid=323 Customary Medicinal Knowledgebase]&quot;. Macquarie University.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Webb, L. J. 1969 &quot;The Use of Plant Medicines and Poisons by Australian Aborigines&quot;, ''Mankind'' 7:2&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ampiasaina ho fanafody ny ampahany ety ivelan' ny tany, ny fakany sy ny lateksa amin' ilay zavamaniry, ary miovaova ny fomba fampiasana azy: fihinanana ny ampahany amin' ny zavamaniry, ny fisotroana ampahany notanehina, ny fampipetahana ny ranony amin' ny faritra marary, ny fifohana ny setroka avy amin' ny fandoroana an' ilay zavamaniry na ny fampatoriana ny marary eo amin' ny fandriana vita amin' io zavamaniry io&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Latz, P.J. 1995 &quot;Bushfires and Bushtucker: Aboriginal plant use in central Australia&quot; 1995, Oxford Press&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Matetika no ilaina ny fitandremana noho ny fisian' ny poizina sy ny ranony toa savony ao amin' ny ranony, na izany aza ny poizina amin' ny faritra sasany dia heverina ho ambany, farafaharatsiny mandritra ny ampahany amin' ny taona&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Faritra ahitana azy eto Madagasikara ==
Hita any amin' ny faritra atsimo ([[Faritra Atsimo-Andrefana|Atsimo-Andrefana]] sy [[Faritra Androy|Androy]] ary [[Faritra Anôsy|Anosy]]) sy any amin' ny faritra andrefana sy avaratra-andrefana ([[Faritra Menabe|Menabe]] sy [[Faritra Boeny|Boeny]] ary [[Faritra Diana|Diana]]) ny ''Cynanchum viminale''.

== Jereo koa ==

* ''[[Cynanchum]]''
* ''[[Sarcostemma]]''

== Loharano ==</text>
      <sha1>t7q3ih0tyy14g6s4vaqayewdnixpcr3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145349</id>
      <parentid>1145332</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T17:41:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5773" sha1="efui5n11dftmctnfohl7107rbs0660p" xml:space="preserve">[[Sary:Sarcostemma viminale Khanon-199.jpg|vignette|363x363px|''Cynanchum viminale'']]
Ny '''''Cynanchum viminale''''' dia karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]''. Zavamaniry tsy misy raviny izy io izay teratany any [[Afrika Andrefana]] sy ao amin' ny faritry ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]] ary ao amin' ny faritr' i [[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika Andrefana]]. Avy any [[Afrika Atsimo]], mamakivaky ny ampahany be amin' i [[Afrika]] sy [[Atsinanana Afovoany]] hatrany [[India]], any [[Indôsina]], any [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]] atsimo, any [[Faritra Indômaley|Indômaley]] ary ary any [[Meganezia]] ny fari-pitsinjarany. Hita any amin' ny nosy maro atỳ amin' ny Ranomasimbe Indianina, toa an' i [[Maorisy]], i [[La Réunion]] ary i [[Seisely]] koa io karazana io. ''Cynanchum viminale'' &lt;small&gt;(L.) L.&lt;/small&gt; ny anarany feno. Anarana nahafantarana azy teo aloha ny hoe '''''Sarcostemma viminale''''' &lt;small&gt;(L.) R. Br.&lt;/small&gt;. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe  '''bemavo''', '''sanatry''', '''trihe''', '''tsimandravina''', '''vahinkary''' ary '''voalelolahy'''.

== Famariparitana ==
[[Sary:Cynanchum viminale subsp. viminale 1DS-II 1-6318.jpg|ankavia|vignette|313x313px|''Cynanchum viminale'']]
Zavamaniry mitahiry rano tsy misy raviny sady manana taho manao [[fôtôsentezy]] ny ''Cynanchum viminale''. Mety ho hazobotry na vahy mianika ity zavamaniry ity. Mamoaka lateksa be dia be rehefa tapaka ny tahony. Mety hiteraka fahamaizana ity lateksa ity raha mikasika ny hoditry ny olombelona. Mamokatra vony fotsy madinika mivondrona ho sampaho ny ''Cynanchum viminale''. Miteraka [[pepa]] lava ny vony izay mamokatra [[vihim-boa]] maro misy volony malandilandy izay manampy amin' ny fanaparitahan' ny rivotra azy ireo. Mivelatra be ny toerana anirian' ity karazana ity, manomboka amin' ny sisin' ala mando sy ny alam-baratraza ka hatrany amin' ny tany efitra karakaina. Toa miovaova ny fisian' ny poizina ao aminy. Fantatra fa miteraka fanapoizinana sy fahafatesan' ny biby fiompy io zavamaniry io.

== Anarana ==
[[Sary:Sarcostema viminale flower.jpg|vignette|205x205px|Vonin' ny ''Cynanchum viminale'']]
Indreto ny anarana hafa ahafantarana ny ''Cynanchum viminale'':

* ''Asclepias aphylla'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum aphyllum'' &lt;small&gt;(Schult.) Schltr.&lt;/small&gt;
* ''Cynanchum aphyllum'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Monostemma aphyllum'' &lt;small&gt;(Schult.) Turcz.&lt;/small&gt;
* ''Sarcostemma aphyllum'' &lt;small&gt;Schult.&lt;/small&gt;
* ''Sarcostemma viminale'' &lt;small&gt;(L.) R.Br.&lt;/small&gt;
* ''Euphorbia viminalis'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;

== Fampiasana ==

=== Sakafo ===
[[Sary:Milk Rope (Cynanchum viminale) fruit (11625773865).jpg|vignette|209x209px|Voan' ny ''Cynanchum viminale'']]
Any [[Kenià]] dia heverina ho vilona tsara ny ''Cynanchum viminale''. Any [[Sômalia]] sy any [[Afrika Atsimo]] ny tahony dia hanin' ny olona, ​​na manta na nahadroina&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;Schmelzer, G. H.; Gurib-Fakim, A.; Arroo, R. R. J.; Bosch, C. H.; de Ruijter, A.; Simmonds, M. S. J. 2008, ''Plant Resources of Tropical Africa'', Volume 11: Medicinal Plants 1” Backhuys Publishers, Wageningen, Netherlands.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Fanafody ===
[[Sary:Milk Rope (Cynanchum viminale) old fruit (11775880356).jpg|vignette|209x209px|Voan' ny ''Cynanchum viminale'' efa maina]]
Ampiasaina amin' ny fitsaboana nentim-paharazana ny ''Cynanchum viminale'' mba hitsaboana aretina isan-karazany, anisan' izany ny [[fery]] sy ny [[ratra]], ny [[nendra]], ny areti-maso, ny [[piriritra]], ny [[katsentsitra]] an-tsinay sy amin' ny hoditra ary ny tsy fahampian' ny rononon-dreny&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20110224223933/http://biolinfo.org/cmkb/view.php?comname=cmkb_public&amp;scid=323 Customary Medicinal Knowledgebase]&quot;. Macquarie University.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Webb, L. J. 1969 &quot;The Use of Plant Medicines and Poisons by Australian Aborigines&quot;, ''Mankind'' 7:2&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ampiasaina ho fanafody ny ampahany ety ivelan' ny tany, ny fakany sy ny lateksa amin' ilay zavamaniry, ary miovaova ny fomba fampiasana azy: fihinanana ny ampahany amin' ny zavamaniry, ny fisotroana ampahany notanehina, ny fampipetahana ny ranony amin' ny faritra marary, ny fifohana ny setroka avy amin' ny fandoroana an' ilay zavamaniry na ny fampatoriana ny marary eo amin' ny fandriana vita amin' io zavamaniry io&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Latz, P.J. 1995 &quot;Bushfires and Bushtucker: Aboriginal plant use in central Australia&quot; 1995, Oxford Press&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Matetika no ilaina ny fitandremana noho ny fisian' ny poizina sy ny ranony toa savony ao amin' ny ranony, na izany aza ny poizina amin' ny faritra sasany dia heverina ho ambany, farafaharatsiny mandritra ny ampahany amin' ny taona&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Faritra ahitana azy eto Madagasikara ==
Hita any amin' ny faritra atsimo ([[Faritra Atsimo-Andrefana|Atsimo-Andrefana]] sy [[Faritra Androy|Androy]] ary [[Faritra Anôsy|Anosy]]) sy any amin' ny faritra andrefana sy avaratra-andrefana ([[Faritra Menabe|Menabe]] sy [[Faritra Boeny|Boeny]] ary [[Faritra Diana|Diana]]) ny ''Cynanchum viminale''.

== Jereo koa ==

* ''[[Cynanchum]]''
* ''[[Sarcostemma]]''
* [[Bemavo (zavamaniry)]]: ''[[Ipomoea batatas]]'' (''[[Convolvulaceae]]''); ''[[Ravinala|Ravenala madagascariensis]]'' (''[[Strelitziaceae]]''); (← ''Cynanchum viminale'' (← ''Sarcostemma viminale'') (''[[Apocynaceae]]'')
* [[Sanatry (zavamaniry)|Sanatry]]: ''[[Tragia tiverneana]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Cassia laevigata]]'' &lt;small&gt;Willd&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]''); ''[[Harpanema acuminatum]]'' &lt;small&gt;Decne&lt;/small&gt;. (''[[Apocynaceae]]''); ''Cynanchum viminale'' (← ''Sarcostemma viminale'' &lt;small&gt;(L.) R. Br.&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]'')

== Loharano ==</text>
      <sha1>efui5n11dftmctnfohl7107rbs0660p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sarcostemma viminale</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301007</id>
    <redirect title="Cynanchum viminale" />
    <revision>
      <id>1145333</id>
      <timestamp>2026-06-28T16:12:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>nanova ny anaran'i [[Sarcostemma viminale]] ho [[Cynanchum viminale]] i Thelezifor</comment>
      <origin>1145333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="a79ta5dp7t95fj89xo5d228v73t6wdx" xml:space="preserve">#FIHODINANA [[Cynanchum viminale]]</text>
      <sha1>a79ta5dp7t95fj89xo5d228v73t6wdx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sarcostemma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301008</id>
    <revision>
      <id>1145352</id>
      <timestamp>2026-06-28T18:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Antokon-javamaniry taloha tao amin' ny fianakaviana Apocynaceae</comment>
      <origin>1145352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3397" sha1="9hfvkmk0kmediztchzvulnaky8slklc" xml:space="preserve">Ny '''''Sarcostemma''''' dia antokon-javamaniry mamelana fantatra taloha tao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]'', izay voalaza voalohany ho antokon-javamaniry tamin' ny taona 1810. Avy amin' ny [[teny grika]] hoe σαρκὸς / ''sarkos'', midika hoe &quot;nofo&quot;, ary στέμμα / ''stemma'', midika hoe &quot;vahim-boninkazo&quot; ny anarany. Naseho fa ao anatin' ny antoko ''[[Cynanchum]]'' ny antoko ''Sarcostemma'', ary tamin' ny taona 2012 dia lasa mitovy dika amin' ny ''Cynanchum'' ny ''Sarcostemma''. Nisy ihany koa ny karazana tao aminy izay nafindra ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Funastrum]]'' sy ''[[Leptadenia]]'' ary ''[[Philibertia]]''.

== Lisitry ny karazana ==

* ''S. acidum'' &lt;small&gt;(Roxb.) Voigt&lt;/small&gt; → ''Cynanchum acidum'' - S China, India, Nepal, N Indochina
* ''S. angustissima'' &lt;small&gt;R.W.Holm&lt;/small&gt; → ''Funastrum angustissimum'' - Galápagos
* ''S. antsiranense'' → ''Cynanchum antsiranense''
* ''S. aphyllum'' → ''Cynanchum viminale''
* ''S. campanulatum'' → ''Philibertia campanulata''
* ''S. carpophylloides''  → ''Funastrum gracile''
* ''S. clausum'' &lt;small&gt;(Jacq.) Schult.&lt;/small&gt; → ''Funastrum clausum'' - Florida; much of Latin America + West Indies
* ''S. cynanchoides'' &lt;small&gt;Decne.&lt;/small&gt; → ''Funastrum cynanchoides'' - Coahuila in Mexico
* ''S. decorsei'' → ''Cynanchum decorsei''
* ''S. donianum'' → ''Philibertia gilliesii''
* ''S. elachistemmoides'' → ''Cynanchum elachistemmoides''
* ''S. esculentum'' → ''Oxystelma esculentum''
* ''S. flavum'' → ''Funastrum flavum''
* ''S. gilliesii'' → ''Philibertia gilliesii''
* ''S. gracile'' → ''Funastrum gracile''
* ''S. grandiflorum'' → ''Philibertia gilliesii''
* ''S. hastatum'' → ''Philibertia solanoides''
* ''S. hirtellum'' &lt;small&gt;(A.Gray) R.W.Holm&lt;/small&gt; → ''Funastrum hirtellum'' - California, Arizona, Nevada
* ''S. implicatum'' → ''Cynanchum implicatum''
* ''S. incanum'' → ''Philibertia gilliesii''
* ''S. insigne'' → ''Cynanchum insigne''
* ''S. lehmannii'' → ''Pentacyphus lehmannii''
* ''S. lysimachioides'' → ''Philibertia lysimachioides''
* ''S. marsupiflorum'' → ''Philibertia solanoides''
* ''S. mauritianum'' → ''Cynanchum luteifluens''
* ''S. membranaceum'' → ''Cynanchum membranaceum''
* ''S. mulanjense'' → ''Cynanchum viminale'' subsp. ''mulanjense''
* ''S. odontolepis'' → ''Cynanchum viminale'' subsp. ''odontolepis''
* ''S. odoratum'' → ''Funastrum odoratum''
* ''S. oresbium'' → ''Cynanchum oresbium''
* ''S. pannosum'' → ''Funastrum pannosum''
* ''S. pyrotechnicum'' → ''Leptadenia pyrotechnica''
* ''S. quadriflorum'' → ''Philibertia solanoides''
* ''S. resiliens'' → ''Cynanchum resiliens''
* ''S. rotundifolium'' → ''Funastrum pannosum''
* ''S. solanoides'' → ''Philibertia solanoides''
* ''S. stipitaceum'' → ''Cynanchum viminale'' subsp. ''stipitaceum''
* ''S. stipitatum'' → ''Philibertia stipitata''
* ''S. stoloniferum'' → ''Cynanchum stoloniferum''
* ''S. tetrapterum'' → ''Cynanchum viminale''
* ''S. tomentellum'' → ''Funastrum pannosum''
* ''S. trichopetalum'' → ''Funastrum trichopetalum''
* ''S. vailiae'' → ''Philibertia picta''
* ''S. vanlessenii'' → ''Cynanchum vanlessenii''
* ''S. variifolium'' → ''Philibertia solanoides''
* ''S. viminale'' → ''Cynanchum viminale''

== Jereo koa ==

* ''[[Cynanchum]]''
* ''[[Funastrum]]''
* ''[[Leptadenia]]''
* ''[[Philibertia]]''.</text>
      <sha1>9hfvkmk0kmediztchzvulnaky8slklc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145354</id>
      <parentid>1145352</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T18:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3508" sha1="99sfihfpdbdlx99jpvk5k3ltpbv1i9l" xml:space="preserve">[[Sary:Sarcostemma viminale shrub.jpg|vignette|396x396px|''Sarcostemma viminale'' → ''Cynanchum viminale'']]
Ny '''''Sarcostemma''''' dia antokon-javamaniry mamelana fantatra taloha tao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]'', izay voalaza voalohany ho antokon-javamaniry tamin' ny taona 1810. Avy amin' ny [[teny grika]] hoe σαρκὸς / ''sarkos'', midika hoe &quot;nofo&quot;, ary στέμμα / ''stemma'', midika hoe &quot;vahim-boninkazo&quot; ny anarany. Naseho fa ao anatin' ny antoko ''[[Cynanchum]]'' ny antoko ''Sarcostemma'', ary tamin' ny taona 2012 dia lasa mitovy dika amin' ny ''Cynanchum'' ny ''Sarcostemma''. Nisy ihany koa ny karazana tao aminy izay nafindra ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Funastrum]]'' sy ''[[Leptadenia]]'' ary ''[[Philibertia]]''.

== Lisitry ny karazana ==

* ''S. acidum'' &lt;small&gt;(Roxb.) Voigt&lt;/small&gt; → ''Cynanchum acidum'' - S China, India, Nepal, N Indochina
* ''S. angustissima'' &lt;small&gt;R.W.Holm&lt;/small&gt; → ''Funastrum angustissimum'' - Galápagos
* ''S. antsiranense'' → ''Cynanchum antsiranense''
* ''S. aphyllum'' → ''Cynanchum viminale''
* ''S. campanulatum'' → ''Philibertia campanulata''
* ''S. carpophylloides''  → ''Funastrum gracile''
* ''S. clausum'' &lt;small&gt;(Jacq.) Schult.&lt;/small&gt; → ''Funastrum clausum'' - Florida; much of Latin America + West Indies
* ''S. cynanchoides'' &lt;small&gt;Decne.&lt;/small&gt; → ''Funastrum cynanchoides'' - Coahuila in Mexico
* ''S. decorsei'' → ''Cynanchum decorsei''
* ''S. donianum'' → ''Philibertia gilliesii''
* ''S. elachistemmoides'' → ''Cynanchum elachistemmoides''
* ''S. esculentum'' → ''Oxystelma esculentum''
* ''S. flavum'' → ''Funastrum flavum''
* ''S. gilliesii'' → ''Philibertia gilliesii''
* ''S. gracile'' → ''Funastrum gracile''
* ''S. grandiflorum'' → ''Philibertia gilliesii''
* ''S. hastatum'' → ''Philibertia solanoides''
* ''S. hirtellum'' &lt;small&gt;(A.Gray) R.W.Holm&lt;/small&gt; → ''Funastrum hirtellum'' - California, Arizona, Nevada
* ''S. implicatum'' → ''Cynanchum implicatum''
* ''S. incanum'' → ''Philibertia gilliesii''
* ''S. insigne'' → ''Cynanchum insigne''
* ''S. lehmannii'' → ''Pentacyphus lehmannii''
* ''S. lysimachioides'' → ''Philibertia lysimachioides''
* ''S. marsupiflorum'' → ''Philibertia solanoides''
* ''S. mauritianum'' → ''Cynanchum luteifluens''
* ''S. membranaceum'' → ''Cynanchum membranaceum''
* ''S. mulanjense'' → ''Cynanchum viminale'' subsp. ''mulanjense''
* ''S. odontolepis'' → ''Cynanchum viminale'' subsp. ''odontolepis''
* ''S. odoratum'' → ''Funastrum odoratum''
* ''S. oresbium'' → ''Cynanchum oresbium''
* ''S. pannosum'' → ''Funastrum pannosum''
* ''S. pyrotechnicum'' → ''Leptadenia pyrotechnica''
* ''S. quadriflorum'' → ''Philibertia solanoides''
* ''S. resiliens'' → ''Cynanchum resiliens''
* ''S. rotundifolium'' → ''Funastrum pannosum''
* ''S. solanoides'' → ''Philibertia solanoides''
* ''S. stipitaceum'' → ''Cynanchum viminale'' subsp. ''stipitaceum''
* ''S. stipitatum'' → ''Philibertia stipitata''
* ''S. stoloniferum'' → ''Cynanchum stoloniferum''
* ''S. tetrapterum'' → ''Cynanchum viminale''
* ''S. tomentellum'' → ''Funastrum pannosum''
* ''S. trichopetalum'' → ''Funastrum trichopetalum''
* ''S. vailiae'' → ''Philibertia picta''
* ''S. vanlessenii'' → ''Cynanchum vanlessenii''
* ''S. variifolium'' → ''Philibertia solanoides''
* ''S. viminale'' → ''Cynanchum viminale''

== Jereo koa ==

* ''[[Cynanchum]]''
* ''[[Funastrum]]''
* ''[[Leptadenia]]''
* ''[[Philibertia]]''.</text>
      <sha1>99sfihfpdbdlx99jpvk5k3ltpbv1i9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xerophyta eglandulosa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301009</id>
    <revision>
      <id>1145356</id>
      <timestamp>2026-06-28T18:57:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Velloziaceae</comment>
      <origin>1145356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2273" sha1="pj73o9dddgwvng7o8p89cfpn5v0dppj" xml:space="preserve">Ny '''''Xerophyta eglandulosa''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Velloziaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]], nofaritan' ny bôtanista frantsay Henri Perrier de la Bâthie voalohany tamin' ny taona 1930. Zavamaniry maharitra mihoatra ny roa taona izy io, sady anisan' ny zavamaniry malaza maneran-tany amin' ny fahatantezana ny fahamainana (zavamaniry &quot;mitsanganana amin' ny maty&quot;)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:860761-1 ''Xerophyta eglandulosa'' H.Perrier]&quot;, ''powo.science.kew.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://africanplantdatabase.ch/fr/nomen/specie/205508/xerophyta-eglandulosa-h-perrier Xerophyta eglandulosa H.Perrier]&quot;, ''africanplantdatabase.ch''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Famariparitana ==
Kirihitra madinika maitso lalandava sy manana taho maharitra ny ''Xerophyta eglandulosa''. Toy ny zavamaniry maro amin' ny antoko ''Xerophyta,'' ireo taho matanjaka ireo dia ahafahany ho tafavoaka velona amin' ny [[doro tanety]] sy ny [[hain-tany]] maharitra. Maniry anaty vondrona matevina eo amin' ny tendron' ny taho ny raviny henjana&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.studysmarter.fr/resumes/science-de-lenvironnement/conservation-ecologique/xerophyte/ Xérophyte]&quot;, ''www.studysmarter.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://tropical.theferns.info/viewtropical.php?id=Xerophyta+eglandulosa Xerophyta eglandulosa]&quot;, ''tropical.theferns.info''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Faritra sy toerana aniriany ==
Ao amin' ny biôma trôpikaly manana fizaràn-taona maina eto Madagasikara ihany no ahitana ny ''Xerophyta eglandulosa'' maniry. Hita manokana amin' ny tany madiodio sy be vato izy io. Eny amin' ny tany be [[Vatorano|granita]] na gnesy na [[vatovary]]. Amin' ny haabo anelanelany, manomboka amin' ny 400 ka hatramin' ny 1&amp;nbsp;000 m&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Ovan-karazana ==
Ny ''[[African Plant Database]]'' sy ny ''[[Plants of the World Online]]'' dia manamarina an' ilay karazana sy mitanisa ovan-karazana roa&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;:

* ''Xerophyta eglandulosa'' var. ''hirtocarpa'' &lt;small&gt;H.Perrier (1930)&lt;/small&gt;
* ''Xerophyta eglandulosa'' var. ''trichocarpa'' &lt;small&gt;H.Perrier (1950)&lt;/small&gt;

== Jereo koa ==

* ''[[Xerophyta]]''

== Loharano ==</text>
      <sha1>pj73o9dddgwvng7o8p89cfpn5v0dppj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145357</id>
      <parentid>1145356</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:00:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Anarana malagasy</comment>
      <origin>1145357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2328" sha1="4jsjnytzh0fn9xhxddwtpfwwlff418c" xml:space="preserve">Ny '''''Xerophyta eglandulosa''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Velloziaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]], nofaritan' ny bôtanista frantsay Henri Perrier de la Bâthie voalohany tamin' ny taona 1930. Zavamaniry maharitra mihoatra ny roa taona izy io, sady anisan' ny zavamaniry malaza maneran-tany amin' ny fahatantezana ny fahamainana (zavamaniry &quot;mitsanganana amin' ny maty&quot;)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:860761-1 ''Xerophyta eglandulosa'' H.Perrier]&quot;, ''powo.science.kew.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://africanplantdatabase.ch/fr/nomen/specie/205508/xerophyta-eglandulosa-h-perrier Xerophyta eglandulosa H.Perrier]&quot;, ''africanplantdatabase.ch''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Antsoina hoe '''hosaña''' izy amin' ny teny malagasy.

== Famariparitana ==
Kirihitra madinika maitso lalandava sy manana taho maharitra ny ''Xerophyta eglandulosa''. Toy ny zavamaniry maro amin' ny antoko ''Xerophyta,'' ireo taho matanjaka ireo dia ahafahany ho tafavoaka velona amin' ny [[doro tanety]] sy ny [[hain-tany]] maharitra. Maniry anaty vondrona matevina eo amin' ny tendron' ny taho ny raviny henjana&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.studysmarter.fr/resumes/science-de-lenvironnement/conservation-ecologique/xerophyte/ Xérophyte]&quot;, ''www.studysmarter.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://tropical.theferns.info/viewtropical.php?id=Xerophyta+eglandulosa Xerophyta eglandulosa]&quot;, ''tropical.theferns.info''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Faritra sy toerana aniriany ==
Ao amin' ny biôma trôpikaly manana fizaràn-taona maina eto Madagasikara ihany no ahitana ny ''Xerophyta eglandulosa'' maniry. Hita manokana amin' ny tany madiodio sy be vato izy io. Eny amin' ny tany be [[Vatorano|granita]] na gnesy na [[vatovary]]. Amin' ny haabo anelanelany, manomboka amin' ny 400 ka hatramin' ny 1&amp;nbsp;000 m&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Ovan-karazana ==
Ny ''[[African Plant Database]]'' sy ny ''[[Plants of the World Online]]'' dia manamarina an' ilay karazana sy mitanisa ovan-karazana roa&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;:

* ''Xerophyta eglandulosa'' var. ''hirtocarpa'' &lt;small&gt;H.Perrier (1930)&lt;/small&gt;
* ''Xerophyta eglandulosa'' var. ''trichocarpa'' &lt;small&gt;H.Perrier (1950)&lt;/small&gt;

== Jereo koa ==

* ''[[Xerophyta]]''

== Loharano ==</text>
      <sha1>4jsjnytzh0fn9xhxddwtpfwwlff418c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>African Plant Database</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301010</id>
    <revision>
      <id>1145359</id>
      <timestamp>2026-06-28T19:22:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Tahirin' angon-drakitra momba ny bôtanika</comment>
      <origin>1145359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="930" sha1="n1v8waqj5jtb9x075l19p1ke63k0eru" xml:space="preserve">Ny '''''African Plant Database''''' ('''APD''') dia tahirin' angon-drakitra momba ny bôtanika izay mitanisa ny ''[[Angiospermae]]'' (zavamaniry mamony) sy ny ''[[Ampanga|Filicophyta]]'' (ampanga) ary ny ''[[Volombato|Bryophyta]]'' (volombato) aty [[Afrika]]. Miara-mitantana ny ''Conservatoire et Jardin botaniques de la Ville de Genève'' ary ny ''South African National Biodiversity Institute'' (SANBI), dia manome fidirana maimaim-poana amin' ny anaran' ny karazana sy ny taksônômia ary ny tsinjara toerana ara-jeôgrafia azy ireo. Ity fitaovana iaraha-miasa ity dia tena ilaina ho an' ny mpahay siansa sy mpiandraikitra fiarovana ny zavaboary mba hanara-maso ny fivoaran' ny zavamananaina afrikanina ary hanamarina ny satan' ny anarana siantifika.

== Rohy ivelany ==

* &quot;[https://www.jardinbotaniquegeneve.ch/science/activites-scientifiques/african-plant-database African Plant Database]&quot;, ''www.jardinbotaniquegeneve.ch''</text>
      <sha1>n1v8waqj5jtb9x075l19p1ke63k0eru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xerophyta pinifolia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301011</id>
    <revision>
      <id>1145365</id>
      <timestamp>2026-06-28T19:33:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Velloziaceae</comment>
      <origin>1145365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="343" sha1="fjjpi2bbqgez0xbfl5s41yo32tr0tu2" xml:space="preserve">Ny '''''Xerophyta pinifolia''''' dia karazan-javamaniry mamony [[tokan-dravin-tsimoka]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Velloziaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. ''Xerophyta pinifolia'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt; ny anarany feno. Amin' ny teny malagasy izy dia '''hosambavy''' sy '''hosaña'''.

== Jereo koa ==

* ''[[Xerophyta]]''</text>
      <sha1>fjjpi2bbqgez0xbfl5s41yo32tr0tu2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Country data Maryland</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301012</id>
    <revision>
      <id>1145394</id>
      <timestamp>2026-06-28T21:47:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37194-47</username>
        <id>40167</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = Maryland | flag alias = Flag of Maryland.svg | flag alias-1788 = US flag 13 stars – Betsy Ross.svg | flag alias-1795 = Star-Spangled Banner flag.svg | flag alias-1818 = US flag 20 stars.svg | flag alias-1819 = US flag 21 stars.svg | flag alias-1820 = US flag 23 stars.svg | flag alias-1822 = US flag 24 stars.svg | flag alias-1836 = US flag 25 stars.svg | flag alias-1837 = US flag 26 stars.svg | flag... »</comment>
      <origin>1145394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1941" sha1="2o8b9op9c1elhawn26245ys1ech35yu" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = Maryland
| flag alias = Flag of Maryland.svg
| flag alias-1788 = US flag 13 stars – Betsy Ross.svg
| flag alias-1795 = Star-Spangled Banner flag.svg
| flag alias-1818 = US flag 20 stars.svg
| flag alias-1819 = US flag 21 stars.svg
| flag alias-1820 = US flag 23 stars.svg
| flag alias-1822 = US flag 24 stars.svg
| flag alias-1836 = US flag 25 stars.svg
| flag alias-1837 = US flag 26 stars.svg
| flag alias-1845 = US flag 27 stars.svg
| flag alias-1846 = US flag 28 stars.svg
| flag alias-1847 = US flag 29 stars.svg
| flag alias-1848 = US flag 30 stars.svg
| flag alias-1851 = US flag 31 stars.svg
| flag alias-1858 = US flag 32 stars.svg
| flag alias-1859 = US flag 33 stars.svg
| flag alias-1861 = US flag 34 stars.svg
| flag alias-1863 = US flag 35 stars.svg
| flag alias-1865 = US flag 36 stars.svg
| flag alias-1867 = US flag 37 stars.svg
| flag alias-1877 = US flag 38 stars.svg
| flag alias-1890 = US flag 43 stars.svg
| flag alias-1891 = US flag 44 stars.svg
| flag alias-1896 = US flag 45 stars.svg
| flag alias-1904 = Flag of Maryland.svg
| link alias-army = Maryland Army National Guard
| link alias-air force = Maryland Air National Guard
| link alias-naval = Maryland Naval Militia
| link alias-navy = Maryland Naval Militia
| link alias-military = Maryland National Guard
| flag alias-naval =Flag of the United States.svg
| name = {{{name|}}}
| size = {{{size|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1788 
| var2 = 1795 
| var3 = 1818 
| var4 = 1819 
| var5 = 1820 
| var6 = 1822 
| var7 = 1836 
| var8 = 1837 
| var9 = 1845
| var10 = 1846 
| var11 = 1847
| var12 = 1848
| var13 = 1851 
| var14 = 1858 
| var15 = 1859 
| var16 = 1861 
| var17 = 1863 
| var18 = 1865 
| var19 = 1867
| var20 = 1877 
| var21 = 1890 
| var22 = 1891 
| var23 = 1896 
| var24 = 1904
&lt;/noinclude&gt;
| related1 = Etazonia
}}</text>
      <sha1>2o8b9op9c1elhawn26245ys1ech35yu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145395</id>
      <parentid>1145394</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T21:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37194-47</username>
        <id>40167</id>
      </contributor>
      <origin>1145395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1946" sha1="atb1lfbtvadns6zwshmmwpw49s21ti3" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = Maryland
| flag alias = Flag of Maryland.svg
| flag alias-1788 = US flag 13 stars – Betsy Ross.svg
| flag alias-1795 = Star-Spangled Banner flag.svg
| flag alias-1818 = US flag 20 stars.svg
| flag alias-1819 = US flag 21 stars.svg
| flag alias-1820 = US flag 23 stars.svg
| flag alias-1822 = US flag 24 stars.svg
| flag alias-1836 = US flag 25 stars.svg
| flag alias-1837 = US flag 26 stars.svg
| flag alias-1845 = US flag 27 stars.svg
| flag alias-1846 = US flag 28 stars.svg
| flag alias-1847 = US flag 29 stars.svg
| flag alias-1848 = US flag 30 stars.svg
| flag alias-1851 = US flag 31 stars.svg
| flag alias-1858 = US flag 32 stars.svg
| flag alias-1859 = US flag 33 stars.svg
| flag alias-1861 = US flag 34 stars.svg
| flag alias-1863 = US flag 35 stars.svg
| flag alias-1865 = US flag 36 stars.svg
| flag alias-1867 = US flag 37 stars.svg
| flag alias-1877 = US flag 38 stars.svg
| flag alias-1890 = US flag 43 stars.svg
| flag alias-1891 = US flag 44 stars.svg
| flag alias-1896 = US flag 45 stars.svg
| flag alias-1904 = Flag of Maryland.svg
| link alias-army = Maryland Army National Guard
| link alias-air force = Maryland Air National Guard
| link alias-naval = Maryland Naval Militia
| link alias-navy = Maryland Naval Militia
| link alias-military = Maryland National Guard
| flag alias-naval =Flag of the United States.svg
| name = {{{name|}}}
| size = {{{size|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1788 
| var2 = 1795 
| var3 = 1818 
| var4 = 1819 
| var5 = 1820 
| var6 = 1822 
| var7 = 1836 
| var8 = 1837 
| var9 = 1845
| var10 = 1846 
| var11 = 1847
| var12 = 1848
| var13 = 1851 
| var14 = 1858 
| var15 = 1859 
| var16 = 1861 
| var17 = 1863 
| var18 = 1865 
| var19 = 1867
| var20 = 1877 
| var21 = 1890 
| var22 = 1891 
| var23 = 1896 
| var24 = 1904
&lt;/noinclude&gt;
| related1 = United States
}}</text>
      <sha1>atb1lfbtvadns6zwshmmwpw49s21ti3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Country data Texas</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301013</id>
    <revision>
      <id>1145396</id>
      <timestamp>2026-06-28T21:49:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37194-47</username>
        <id>40167</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = Texas | flag alias = Flag of Texas.svg | link alias-army = Texas Army National Guard | link alias-air force = Texas Air National Guard | flag alias-naval = Flag of the United States.svg | link alias-naval = Texas State Guard Maritime Regiment | link alias-navy = Texas State Guard Maritime Regiment | variant = {{{variant|}}} | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} &lt;noinclude&gt; | related1 = Republic o... »</comment>
      <origin>1145396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="487" sha1="s2l7ceirzjuwttn5r872eymnz958yf3" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = Texas
| flag alias = Flag of Texas.svg
| link alias-army = Texas Army National Guard
| link alias-air force = Texas Air National Guard
| flag alias-naval = Flag of the United States.svg
| link alias-naval = Texas State Guard Maritime Regiment
| link alias-navy = Texas State Guard Maritime Regiment
| variant = {{{variant|}}}
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
&lt;noinclude&gt;
| related1 = Republic of Texas
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>s2l7ceirzjuwttn5r872eymnz958yf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Country data South Carolina</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301014</id>
    <revision>
      <id>1145398</id>
      <timestamp>2026-06-28T21:51:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37194-47</username>
        <id>40167</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = South Carolina | flag alias = Flag of South Carolina.svg | flag alias-1775 = Flag of Fort Moultrie, South Carolina.svg | flag alias-1861 = Flag of South Carolina (January 1861).svg | flag alias-1861b = Flag of South Carolina (1861).svg | flag alias-navy = Ensign of the South Carolina Navy.svg | link alias-army = South Carolina Army National Guard | link alias-air force = South Carolina Air National G... »</comment>
      <origin>1145398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="672" sha1="hrafd2n6xf1mrd759buavh5b6du8okk" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = South Carolina
| flag alias = Flag of South Carolina.svg
| flag alias-1775 = Flag of Fort Moultrie, South Carolina.svg
| flag alias-1861 = Flag of South Carolina (January 1861).svg
| flag alias-1861b = Flag of South Carolina (1861).svg
| flag alias-navy = Ensign of the South Carolina Navy.svg
| link alias-army = South Carolina Army National Guard
| link alias-air force = South Carolina Air National Guard
| link alias-naval = South Carolina Naval Militia
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1775
| var2 = 1861
| var3 = 1861b
| var4 = navy
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>hrafd2n6xf1mrd759buavh5b6du8okk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Country data Virginia</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301015</id>
    <revision>
      <id>1145399</id>
      <timestamp>2026-06-28T21:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37194-47</username>
        <id>40167</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = Virginia | flag alias = Flag of Virginia.svg | flag alias-1788 = Betsy Ross flag.svg | flag alias-1795 = Star-Spangled Banner flag.svg | flag alias-1818 = US flag 20 stars.svg | flag alias-1819 = US flag 21 stars.svg | flag alias-1820 = US flag 23 stars.svg | flag alias-1822 = US flag 24 stars.svg | flag alias-1836 = US flag 25 stars.svg | flag alias-1837 = US flag 26 stars.svg | flag alias-1845 = US... »</comment>
      <origin>1145399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2050" sha1="4i8thllp85ja7b9dfbgrtjt2c3s1m01" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = Virginia
| flag alias = Flag of Virginia.svg
| flag alias-1788 = Betsy Ross flag.svg
| flag alias-1795 = Star-Spangled Banner flag.svg
| flag alias-1818 = US flag 20 stars.svg
| flag alias-1819 = US flag 21 stars.svg
| flag alias-1820 = US flag 23 stars.svg
| flag alias-1822 = US flag 24 stars.svg
| flag alias-1836 = US flag 25 stars.svg
| flag alias-1837 = US flag 26 stars.svg
| flag alias-1845 = US flag 27 stars.svg
| flag alias-1846 = US flag 28 stars.svg
| flag alias-1847 = US flag 29 stars.svg
| flag alias-1848 = US flag 30 stars.svg
| flag alias-1851 = US flag 31 stars.svg
| flag alias-1858 = US flag 32 stars.svg
| flag alias-1859 = Flag of Virginia (October 1859).png
| flag alias-1861 = Flag of Virginia (1861).svg
| flag alias-1871 = Flag of Virginia (1871).png
| flag alias-1879 = Flag of Virginia (1879).png
| flag alias-1904 = Flag of Virginia (1904).png
| flag alias-1917 = Flag of Virginia (1917).png
| flag alias-1931 = Flag of Virginia (1931–1950).png
| flag alias-1949 = Flag of Virginia (1950).png
| flag alias-1950 = Flag of Virginia (1950–1986).svg
| flag alias-1986 = Flag of Virginia (1986–1997).svg
| flag alias-1997 = Flag of Virginia (1997–2006).svg
| link alias-military = Virginia National Guard
| link alias-air force = Virginia Air National Guard
| link alias-army      = Virginia Army National Guard
| flag alias-naval =Flag of the United States.svg
| link alias-navy      = Virginia Naval Militia
| link alias-naval     = Virginia Naval Militia
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1788
| var2 = 1795   
| var3 = 1818   
| var4 = 1819  
| var5 = 1820   
| var6 = 1822   
| var7 = 1836   
| var8 = 1837  
| var9 = 1845  
| var10 = 1846   
| var11 = 1847   
| var12 = 1848  
| var13 = 1851  
| var14 = 1858  
| var15 = 1859  
| var16 = 1861
| var17 = 1871
| var18 = 1879
| var19 = 1904
| var20 = 1917
| var21 = 1931
| var22 = 1949
| var23 = 1950
| var24 = 1986
| var25 = 1997
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>4i8thllp85ja7b9dfbgrtjt2c3s1m01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Country data Ohio</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301016</id>
    <revision>
      <id>1145400</id>
      <timestamp>2026-06-28T21:54:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37194-47</username>
        <id>40167</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = Ohio | flag alias = Flag of Ohio.svg | border = | link alias-army = Ohio Army National Guard | link alias-air force = Ohio Air National Guard | link alias-naval = Ohio Naval Militia | link alias-navy = Ohio Naval Militia | size = {{{size|}}} | size flag alias = 25px | name = {{{name|}}} | variant= {{{variant|}}} &lt;noinclude&gt; &lt;/noinclude&gt; }} »</comment>
      <origin>1145400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="402" sha1="cfy5j288q6o4pidt8w10w3uf80si2mo" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = Ohio
| flag alias = Flag of Ohio.svg
| border =
| link alias-army = Ohio Army National Guard
| link alias-air force = Ohio Air National Guard
| link alias-naval = Ohio Naval Militia
| link alias-navy = Ohio Naval Militia
| size = {{{size|}}}
| size flag alias = 25px
| name = {{{name|}}}
| variant= {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>cfy5j288q6o4pidt8w10w3uf80si2mo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Country data Alabama</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301017</id>
    <revision>
      <id>1145401</id>
      <timestamp>2026-06-28T21:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37194-47</username>
        <id>40167</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = Alabama | flag alias = Flag of Alabama.svg | flag alias-1861=Flag of the Alabama Secession Convention (reproduction, obverse).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} &lt;noinclude&gt; | var1 = 1861 &lt;/noinclude&gt; }} »</comment>
      <origin>1145401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="301" sha1="2yrsv4z2n3yga2po3sgy71c4xhfynb7" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = Alabama
| flag alias = Flag of Alabama.svg
| flag alias-1861=Flag of the Alabama Secession Convention (reproduction, obverse).svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1861
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>2yrsv4z2n3yga2po3sgy71c4xhfynb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Country data Colorado</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301018</id>
    <revision>
      <id>1145402</id>
      <timestamp>2026-06-28T21:59:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37194-47</username>
        <id>40167</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = Colorado | flag alias = Flag of Colorado.svg | flag alias-1876 = US flag 37 stars.svg | flag alias-1877 = US flag 38 stars.svg | flag alias-1890 = US flag 43 stars.svg | flag alias-1891 = US flag 44 stars.svg | flag alias-1896 = Flag of the United States (1896-1908).svg | flag alias-1907 = Flag of Colorado (1907–1911).png | flag alias-1911 = Flag of Colorado (1911–1964).svg | size = {{{size|}}} |... »</comment>
      <origin>1145402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="615" sha1="sduz1rh3mrrp4jqxr57vf3ed8ejcd72" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = Colorado
| flag alias = Flag of Colorado.svg
| flag alias-1876 = US flag 37 stars.svg
| flag alias-1877 = US flag 38 stars.svg
| flag alias-1890 = US flag 43 stars.svg
| flag alias-1891 = US flag 44 stars.svg
| flag alias-1896 = Flag of the United States (1896-1908).svg
| flag alias-1907 = Flag of Colorado (1907–1911).png
| flag alias-1911 = Flag of Colorado (1911–1964).svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
|var1=1876
|var2=1877
|var3=1890
|var4=1891
|var5=1896
|var6=1907
|var7=1911
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>sduz1rh3mrrp4jqxr57vf3ed8ejcd72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NY TANTARAN’NY LITERATIORA MALAGASY</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301019</id>
    <revision>
      <id>1145405</id>
      <timestamp>2026-06-28T23:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bienvenue Fidèle</username>
        <id>40160</id>
      </contributor>
      <comment>Famoronana lahatsoratra, Fanamafisiana, NY TANTARAN'NY LITERATIORA MALAGASY</comment>
      <origin>1145405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26898" sha1="9twmxil7glprk1le0qm7z7f8ovdyrif" xml:space="preserve">== '''NY TANTARAN’NY LITERATIORA MALAGASY''' ==

=== '''NY VANIM-POTOANA KRISTIANA''' '''1818 - 1896''' ===

==== '''Ny zava-nisy:''' ====
Ny 23 aogositra 1818 tonga teto Madagasikara ireo Misionera anglisy, [[:fr:Thomas_Bevan|Thomas Bevan]] sy [[:fr:Thomas_Bevan|David Jones]], nitondra ny fivavahana Kristiana sy ny soratra.

* 23 Mars 1823, namoahan’I [[:fr:Radama_Ier|Radama I]] didy, hanoratana ny teny Malagasy amin’ny abidy Latina.
* Naorina ny Sekoly
* Natsangana ny Fiangonana ary naely ny fivavahana Kristiana
* 1835 voadika tamin’ny teny malagasy ny Baiboly
* Fanenjehin’I [[:fr:Ranavalona_Ire|RANAVALONA I]] ny fivavahana Kristiana sy fandroahana ny Misionera
* 1837 nandefonana an-d[[Rafaravavy Rasalama|Rasalama maritiora]]
* 1861 ny nivoahan’ny Gazety Malagasy voalohany, “Teny Soa Hanalan’andro”
* 06 aogositra 1896 , lasa [[:fr:Colonie_de_Madagascar_et_dépendances|zanatany frantsay i Madagasikara]]

==== '''Ny tara-kevitra:''' ====
-          Fiheverana an’ Andriamanitra ho be fitiavana

-          Malemy ny olombelona ka mila an’ Andriamanitra

-          Fandalovana ny fiainana an-tany

-          Fanantenana Paradisa

-          Fahoriana noho ny fanenjehana

-          Fangatahana fiarovana amin’ Andriamanitra

-          Faharatsian’ny fiainana an-tany

==== '''Asa''' '''soratra''' ====
-          [[:fr:Colonie_de_Madagascar_et_dépendances|Tononkira maintimolaly]]

-          Kaonseritra masina

-          Lahatsoratra famotopotoran-kevitra

-          Sombin-tantara voalohany: “[https://www.sudoc.abes.fr/cbs/DB=2.1//SRCH?IKT=12&amp;TRM=095092234 Ny dian’ny mpivahiny]”, nadika tamin’ny tantara masina anglisy hoe: “Pilgrim’s Progress”.

==== '''Gazety''' ====
-             Teny soa (1861: Gazety voalohany)

-              Ny Sakaizan’ny tanora

-              Mpanolo-tsaina

==== '''MPANORATRA''' ====
-             [[:fr:Littérature_malgache|RAJAONAH (Tselatra)]]

-             [https://journals.openedition.org/oceanindien/1391?lang=en RAINISOA Ratsimandisa]

-             [http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=87 Josoa RAMANISA]

-             ANDRIANAIVORAVELONA Joseph.(Rainy)

-             RAJAONARY

-             Pasitera RABARY

=== '''NY VANIM-POTOANA  FAKAN-TAHAKA''' '''1896-1915''' ===
'''Ny zava-nisy:'''

# 1912 nijoro ny [[:fr:Vy_Vato_Sakelika|VVS]]
# 1914: Nipoaka ny [[:fr:Première_Guerre_mondiale|ady lehibe voalohany]]
# 1915: Sarona ny fisian’ny VVS
# Naely ny fironan-tsaina “Libérté de Pensée”
# Nofoanana ny fampianarana teny malagasy  sy ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran’i Madagasikara]].
# Napetrak’ i [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] ny politika “zarazarao hanjakana”
# Novaina ho 14 jolay ny fandroana
# Nampidirina tao anatin’ny rafitra anjakan’ ny vola ny Malagasy
# Niova ny rafitra nitondrana ny fampianarana (Teny frantsay no nentina nampianatra)

==== '''Ny tara-kevitra:''' ====
-          Fanindraindrana ny vazaha

-          Fandrosoana

-          Fananandratana ny siantsa

-          Adin’ny mpino sy ny tsy mpino

==== '''Asasoratra''' ====
-          Tononkalo

-          Sombin-tantara

-          Tantara an-tsehatra ''Zefina sy Armand,'' RAJAONAH Tselatra : Tantara an-tsehatra malagasy voalohany

-          Lahatsoratra famotopotoran-kevitra

==== '''Gazety''' ====
-          Teny soa

-          Mpanolo-tsaina

-          Mifoha I Madagasikara

-          Ny masoandro

-          Lakolosy volamena

-          Ny Trompetra volamena

-          Vaovao Frantsay Malagasy

-          Basy vava

==== '''Ny mpanoratra''' ====
-          [http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=88 Radium Rhosalis (RAMAHOLIMIHASO)]

-          Rabary

-           Stella (Edouard ANDRIANJAFITRIMO)

-          [https://journals.openedition.org/oceanindien/1391?lang=en JUPITER na Justin RAINIZANABOLOLONA] 

-          [[Ny Avana Ramanantoanina|Ny Avana RAMANANTOANINA]] na Gasy kely

-          Paraboles na Bolespara ( Rafanoharana)

=== '''Ny vanim-potoana  nahamoana ny literatiora''' '''(1915-1922)''' ===
Antony nahamoana ny literatiora:

Nalefa  sesitany tany Comores ireo mpanoratra mpikambana  tao amin’ny VVS

Vao niana-namindra  teo amin’ny fanoratana ireo mpanoratra zandriny

Henjana  ny sivana an-gazety

=== '''Ny vanim-potoana  fiforetana anaty''' '''(1922-1929)''' ===

==== '''Ny zava-nisy:''' ====

* Fahasahiranana ara-toekarena vokatry ny ady lehibe I
* Tafaverina an-tanindrazana ireo sisa tsy maty tamin’ny ady sy ireo nalefa sesitany
* Tafaverina ihany koa ny mpanoratra natao sesitany
* Nisy ireo aretina politika
* Nisy ireo  loza voajanahary
* Nisy ny fampiharana ny [[:fr:S.M.O.T.I.G.|SMOTIG]]
* Nofoanana ireo  fampianarana tantara Malagasy

==== '''Ny tara-kevitra:''' ====

* Embona sy hanina
* Fasana sy fahafatesana
* Fahakambotiana
* Alahelo
* Fiainana feno fahoriana
* Enji-dresin’ny fiainana

==== '''Asasoratra''' ''':''' ====
Tononkalo

Sombin-tantara

Tantara an-tsehatra

Lahatsoratra famotopotoran-kevitra

==== '''Ny gazety:''' ====
Akon’ iarivo

Takariva volafotsy

Mazava

Trompetra volamena

Kalokalo tatsinana

Tsara hafatra

Ny mpandinika

Telegrafy

==== '''Ny mpanoratra''' ''':''' ====

===== '''Zokiny:''' =====
''Ny avana RAMANATOANINA''

''RAVELOJAONA''

''Belzaboba,  (RATSIMISETA)''

''JUPITER (Justin RAINIZANABOLOLONA)''

''Stella (Edouard ANDRIANJAFITRIMO)''  

===== Zandriny: =====
·         [https://www.interforum.fr/images/CNR/art/doc/a/a9deaa451b313638333931343439303333323138NONPUBLIE.epub Lys Ber ( Joseph Honoré RABEKOTO)]

·         [[:fr:Littérature_malgache|Rodlish  (Arthur RAZAKARIVONY)]]

·         [[Samuel Ratany|Tanicus (Samuel RATANY)]]

·         [[Jean-Joseph Rabearivelo|K. Verbal (Jean Joseph RABEARIVELO)]]

·         HARIOLEY (Elie RAHAROLAHY)

=== '''Ny vanim-potoana mitady ny very''' '''(1930 - 1945)''' ===
'''1.    Ny zava-nisy:'''

·         19 may 1929: fikambanam-be fitakiana voalohany ny fahaleovantena

·         29 Aprily 1931: notokanana ny [https://www.radiomadagasikara.com/ RNM]

·         1935 :  fankalazana ny faha zato taonan’ny nandika ny Baiboly Malagasy

·         1937:  faha zato taona ny nandefonana an- dRasalama

·         21 oktobra 1937: nambara tao amin’ny Gazety Fandrosoam-baovaoa fa “h''ita lany ny very”''

·         31 oktobra 1938: fampodiana ny taolam-balon-d[[Ranavalona III]]

·         1939-1945: [[Ady Lehibe Faharoa|Ady lehibe II]] nandraisan’ny Malagasy anjara

·         Fitodihana amin’ny maha malagasy

'''Ny tara-kevitra:'''

·         Tanana haolo

·         Fiverenana amin’ny tontolo ambanivohitra

·         Ny hatsaran-tarehy

·         Fiantorahana amin’ny hery tsy fantatra

·         Nofinofy

==== '''Asa soratra''' : ====
·         Tononkalo

·         Sombin-tantara

·         Tantara an-tsehatra

·         Lahatsoratra famotopotoran-kevitra

===== '''Ny gazety:''' =====
·         Vaovao Frantsay Malagasy

·         Kintan’ny maraina

·         Akon’ iarivo

·         Takariva volafotsy

·         Mazava

·         Trompetra volamena

·         Kalokalo tatsinana

·         Tsara hafatra

·         Ny mpandinika

·         Telegrafy

'''Ny mpanoratra'''

·         Ny avana RAMANATOANINA

·         K. Verbal (Jean Joseph RABEARIVELO

·         RAJOELISOLO Charles

·         RAJHONSON

·         RAMAHOLIMIHASO

·         RAFANOHARANA

·         [[Jean Narivony|Jean NARIVONY]]

·         [[Ravelojaona (mpitandrina)|RAVELOJAONA]]

·         Belzaboba,  (RATSIMISETA)

·         JUPITER (Justin RAINIZANABOLOLONA)

·         Stella (Edouard ANDRIANJAFITRIMO)  

·         [[Dox (mpanoratra)|DOX]]

·         Paul Kambety (Rapatsalahy Paul Idealy Soa)

·         Charlotte RAZAFINIAINA

·         Lys Ber ( Joseph Honoré RABEKOTO)

·         [[Rodlish]]  (Arthur RAZAKARIVONY)

·         HARIOLEY (Elie RAHAROLAHY)

=== '''Ny vanim-potoana  fitakiana fahaleovan-tena na fanarenana1945 - 1960''' ===
'''Ny zava-nisy:'''

·         1945: nifarana ny ady lehibe II

·         1947 nanomboka ny fitakiana ny fahaleovantena

·          Maro ny antoko politika niforona : [[Mouvement démocratique de la rénovation malgache|MDRM]]/[[Parti des déshérités de Madagascar|PADESM]]/[[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|AKFM]]/[[Parti social démocrate malgache|PSD]]/[[Mouvement national pour l'indépendance de Madagascar|MONIMA]]

·          Sahirana tanteraka ny firenena Eropeana vokatry ny fahapotehana tamin’ny ady

·         Jona1955: Fampiharana ny “Lois cadres” na ny lalàna lasitra

·         28 Septambra 1958: Fitsapan-kevibahoaka nandresen’ny “Eny”

·         Fahaleovantenam-pirenena eo ambany firaisam-be frantsay

·         14 Okt1958 nijoro ny [[:fr:Première_République_(Madagascar)|Repoblika Malagasy voalohany]]

·         [[:fr:Indépendance_de_Madagascar|26 Jona 1960]]: nanambarana ampahabemaso ny fahaleovantenan’i Madagasikara

==== ''' Ny tara-kevitra:''' ====
·         Fitsikerana ny toe-tsaina voazanaka

·         Fanoherana ny fanjanahan-tany

·         Fitakiana ny fanahafahana

·         Fiantsoana ny olona ho tia tanindrazana

==== '''Asasoratra''' ''':''' ====
·         Tononkalo

·         Sombin-tantara

·         Tantara an-tsehatra

·         Lahatsoratra famotopotoran-kevitra

·         Tantara foronina

==== '''Ny gazety''' ''':''' ====
·         Gazetintsika

·         Vaovao Frantsay – Malagasy

·         Lakroan’I Madagasikara

·         Ny Sakaizan’ny tanora

·         Hehy

·         Fanasina

·         Kintan’ny maraina

'''Ny mpanoratra'''

·         DOX

·         [http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=84 Michel ANDRIANJAFY]

·         Jean NARIVONY

·         [https://data.bnf.fr/ark:/12148/cb120884275.pdf RANDJAVOLA]

·         [[Eliza Freda]]

·         [[Fredy Jaofera|Fredy RAJAOFERA]]

·         RADO

·         [https://vetso.serasera.org/mpanoratra/ranja-zanamihoatra/tononkalo Randza ZANAMIHOATRA]

·         Ranomahery ([[Régis Rajemisa Raolison|Régis RAJEMISA RAOLISON]])

·         Michel ANDRIANJAFY

·         [[Antoine de Padoue Rahajarizafy|Antoine de Padou RAHAJARIZAFY]]

=== '''Ny vanim-potoana saritsarim-pahaleovantena''' '''(1960 - 1972)''' ===

==== '''Zava-misy teo amin’ny tantara''' ''':''' ====
Lafiny Politika

·         1960-1972: Repoblika voalohany ka [[Tsiranana Philibert|Philbert Tsiranana]] no Filoha

·         Antoko politika matanjaka tamin’izany ny PSD (Parti Social Democrate); ny AKFM (Antokon’ny  Kongresin’ny Fahaleovantenan’I Madagasikara; ny MONIMA ( MOuvement National pour l’Independence de MAdagascar).  

·         Mbola tao anaty firaisam-be frantsay i Madagasikara. Nanohy ny politika nifandraisana tamin’i Frantsa ny mpitondra.

·         Aprily 1971 : nipoaka ny fihetseham-bahoaka tany atsimo notarihin’i [[Monja Jaona]]

·         13 may 1972: fihetsehem-bahoaka notarihin’ny mpianatra, nanohana azy ireo ny mpiasa ka nanao fitokonam-be.

Teo amin’ny lafiny toe-karena

·         Azo an-taratasy ny fahaleovan-tena sady sarintsariny ihany izany;

·         Mbola voazanaka ara-toekarena sy ara-tsaina ny Malagasy

·         Tao anatin’ny “Accord de Cooperation” sy ny faribola “Franc” i Madagasikara.

·         Tranombarotra vaventy no nitantana ny fanangonam-bokatra sy ny fanaparitahana ny entam-barotra voahodina avy any ivelany: ny “[https://annuaire-entreprises.data.gouv.fr/entreprise/572073914 Compagnie Marseillaise]” sy ny “Compagnie Lyonnaise”, [[c:File:Société_Industrielle_et_Commerciale_de_l'Emyrne,_usine_de_Soanierana_(Tananarive,_Madagascar)._Mise_en_caisse_des_boîtes_de_conserve,_en_vue_de_leur_expédition_-_Geoffroy,_Pierre_-_btv1b101115315.jpg|SICE (Société Industrielle et Commerciale de l’Emyrne)]]

·         Noho izany, tsy nahaleo tena tamin’ny lafiny toe-karena i Madagasikara.

·         Nampiharina ny “Politikan’ny kibo”: nampidirana haitao vaovao teo amin’ny fambolena sy fiompiana, napetraka ny “Ferme d’ Etat” isam-paritany nefa tsy nahomby izany.

Teo amin’ny fiarahamonina sy kolontsaina

·         Teo amin’ny fampianarana: teny enti-mampianatra ny teny frantsay;

·         Rafi-pampianarana voavolavolan’ny Frantsay no nampiharina; fampianarana nanjana-tsaina no nisy teto.

·         Oktobra 1961: natsangana ny Oniversite teto Madagasikara

·         Mbola vitsy ny Sekoly tany ambanivohitra. Ny renivohi-paritany sy ny tanan-dehibe vitsivitsy no nanana CEG sy Lycée. Nisy anefa ny sivana hany ka Sekoly miangatra, tsy mifanentana amin’ny zaza malagasy no teto. Vokany, betsaka ny tsy fitoviana teo amin’ny fiarahamonina.

==== '''Zava-misy teo amin’ny Literatiora''' ''':''' ====
Ny mpanoratra

·         '''Ireo hita teo aloha:''' DOX/ RP RAHAJARIZAFY/ RADO/ Régis Rajemisa RAOLISON/EDA/ Clarisse RATSIFANDRIHAMANANA/ René ANDRIARIMALALA na Ener LALANDY/ Randja ZANAMIHOATRA/ Fredy RAJAOFERA/ Jean Louis RANAIVOSON.

·         '''Ireo mpanoratra taty aoriana:''' [[Clarisse Ratsifandrihamanana|Clarisse RATSIFANDRIHAMANANA,]] RABENJA Salomon, Jeannot RATSIMBAZAFY

Gazety''':'''

·         Vaovao Frantsay- Malagasy''',''' Maresaka, basivava, Imongo vaovao, Hehy, Madagascar Matin, Vaovao isan’andro, Andry, Tselatra, Lumière, Lakroan’I Madagasikara, Fanasina.

Tara'''-'''kevitra nampiavaka ny vanim-potoana

·      Ny fahaleovan-tena

·      Ny fanoherana ny saritsarim-pahaleovan-tena izay ahatsapana fanjanahana ny toe-karena, fanjanahan-tsaina; fanjanahana amin’ny endriny vaovao sy ny tsy fitoviana; ny fanjakan’ny Imperialista.

·      Fanohizana ny fitadiavana ny very ahitana:

-       Fitaomana ny olona hampijoro ny maha malagasy: teny, fomba amam-panao, toe-tsaina

-       Fitaomana ny olona hamelo-maso ny tanindrazana, hiverina eny ambanivohitra.

-       Fampahatsiahivana ny tolona teo aloha.

·      Fanabeazana ny vahoaka manoloana ny fandrosoana

==== '''Asa soritra''' ''':''' ====
·         Tononkalo

·         Sombin-tantara

·         Tantara an-tsehatra

·         Lahatsoratra famotopotoran-kevitra

·         Tantara foronina

==== '''Tononkalo''' ''':''' ====
''DINITRA, nosoratan’I RADO''

'''Tantara noforonina''' ''':'''

·         ''Ny fofombadiko, Ilay vohitry ny nofy,'' nosoratin’i EDA

·         ''Voromby, Sikajin’I Dadabe,'' nosoratin-dRANDRIAMIADANARIVO

·         ''Ny zanako,''nosoratin’ i Clarisse RATSIFANDRIHAMANANA

===== '''TONONKALO''' ''':''' =====
''MAINTY AHO''

''Moa ve iny haizina iny no mahamainty ito hoditro,''

''Hampitombo ny hovitrovitro,''

''Sa ny zezika noraisiko, nokiraiko andavanandro,''

''Nololohaviko isan’andro?''

''Tazako eto anelanelan’ito lamba rovidrovitra:''

''Mainty aho, mainty ny hoditro''

''Misy ra mba mena koa mamelona ny vontoatiko''

''Mikoriana ato anatiko''

''Misy noho mahatsiaro, hozatra miretsidretsika''

''Hery velona mihetsika''

''Misy taolana mijoro sy miraikitra aman-taho''

''Saingy kosa…mainty aho''

Clarisse RATSIFANDRHAMANANA 

=== '''Ny vanim-potoana ankehitriny :''' '''(1972 – 2000)''' ===
Azo zaraina ho zana-banim-potoana roa  araka ny fandinihana hita hatramin’izao ity vanim-potoana ity.

-          1972-1991: Tolom-piavotana

-          1991-2000: Fanalalahana

==== '''I.        TOLOM-PIAVOTANA (1972-1991)''' ====

===== '''Zava-misy teo amin’ny tantara''' =====

====== '''Lafiny Polotika''' ======
-   13 may 1972: fihetsiketsehana notarihin’ny mpianatra nanehoany ny tsy fankasitrahany ny politikam-pampianarany; fitokonam-be no nanohanan’ny mpiasa azy ireo.

-   18 may 1972: natolotry ny Filoha Philbert TSIRANANA an’I [[Ramanantsoa Gabriel|Jenaraly Gabriel RAMANANTSOA]] ny fitondrana. Tapitra hatreo ny Repoblika I

-   8 oktobra 1972: Fitsapan-kevi-bahoaka nanamafisan’ny Malagasy ny fanomezana fahefana feno ny Jeneraly RAMANANTSOA. Nisy tsy fifankahazoana teo amin’ny tafika.

-   05 febroary 1975: natolotry ny Jeneraly RAMANATSOA ny [[Ratsimandrava Richard|Kolonely Richard RATSIMANDRAVA]] ny fahefana.

-   11 febroary 1975: maty novonoin’ny olona ny Kolonely RATSIMANDRAVA. Nanomboka teo ny “Directoire Militaire” fitondra-miaramila.

-   15 jona 1975: nofidin’ny Directoire Militaire hitondra ny tany sy ny Fanjakana ny [[Ratsiraka Didier|Capitaine de Fregate RATSIRAKA Didier Ignace.]]

-   21 desambra 1975: lanieram-bahoaka ny fototra iorenan’ny [[Charles Ravoajanahary|Revolisiona Sosialista Malagasy]] voarakitry ny Boky mena.

-   30 desambra 1975: nijoro ny Repoblika Demokratika Malagasy

-   May 1991: nitaky ny hanovana ny lalam-panorenana sy hananganana ny Repoblika faha III ny vahoaka notarihin’ny mpanao politika sasantsasany.

-   10 Aogositra 1991 : diabe nataon’ny vahoaka teny Iavoloha, izay namoizana ain’olona maro.

-   31 oktobra 1991: fifanekena natao tao amin’ny PANORAMA izay namaranana ny fitokonam-be. 

'''''Teo amin’ny lafiny toe-karena'''''    

Hita tamin’izany:

·         Ny fanavaozana ny “Fanekem-piaraha-miasa” tamin’ny Frantsay na ny “Accord de Cooperation”.

·         Ny fialana tamin’ny “[[:fr:Zone_franc|Zone Franc]]”.

·         Ny fananganana ny [https://faolex.fao.org/docs/pdf/Mad162827.pdf SINPA] (Société d’ Intérêt National pour les Produits Agricoles) sy ny [https://annuaire-entreprises.data.gouv.fr/entreprise/352188676 SONACO] (Société Nationale pour le Commerce), sy ny, COTONA, SOTEMA, SIRAMA, HODIMA, SUMATEX, …

·         Ny fandraisana ho fananam-panjakana ireo Indostria vaventy toy ny SECREN () sy ny Indostria famokarana angovo toy ny JIRAMA, SOLIMA.

·         Ny fananganana ny BTM (Bankin’ny Tantsaha Mpamokatra).

·         Ny fananganana ny Koperativan’ny fambolena ho an’ny tantsaha mifanampy, toy PROCOPS ().

·         Ny fandraisana ho fananam-panjakana ireo kompania vaventy nisahana ny varotra ivelany: Compagnie Marseillaise, Compagnie Lyonnaise, SICE

Tsy nandeha araka ny tokony ho izy anefa ny ankamaroan’ireny sehatr’asa sy orinasa ireny.

'''''Teo amin’ny fiarahamonina sy kolontsaina'''''

·         Ny rafitra sosialisma no nitondrana ny tany sy ny fanjakana

·         Nampiharina ny famahoahana sy ny fanagasiana ny fampianarana tany amin’ny Sekoly Fanabeazana Fototra; teny malagasy sy teny frantsay tany amin’ny Sekoly Ambaratonga Faharoa sy Sekoly Ambaratonga Faharoa Manokana ary teny frantsay tany amin’ny Ambaratonga ambony.

·         Nampitomboina ny toeram-pitsaboana,

·         Nitombo ny fahantrana sy ny tsy an’asa (ZOAM); niharihary bebe koa ny tsy fitovian’ny fari-piainana noho ny fidinan’ny vokatra malagasy teo amin’ny tsena iraisam-pirenena sy ny tsy fandehanan’ireo orinasam-panjakana ary ny fahasarotan’ny fitsinjarana ny vokatra.

·         Natao ny fanitsiana ara-drafitra nefa vao mainka nitombo ny fahasahiranana.

'''Zava-misy teo amin’ny Literatiora'''

Ny mpanoratra

·         '''Ireo hita teo aloha:''' izay mpikambana tao amin’ny UPEM ny ankamaroany: RAKOTOMALALA Rabarijaona, RAKOTOSON Emeralda, DOX, RP RAHAJARIZAFY, RADO, Régis Rajemisa RAOLISON, Celestin ANDRIAMANANTENA, Rafidy RAVELOMANANTSOA, Job RAKOTOJAONA, Lolo RAJONHS, Herizo ANDRIANAMPOIZINA, Andry ANDRAINA, Bernard RAVELOHARISON, Julie RAZZA, RANDRIAMAROZAKA, , RAKOTOARISON Harry Andriamanjato na RHA Nary.

·         '''Ireo mpanoratra taty aoriana:''', izay saika tao amin’ny FIVOY sy ny FARIBOLANA SANDRATRA: RAZAIARIMANANA Lydia na LYDIARY, RALAISAHOLIMANANA Louis Dominique na ILAY,  RAKOTOSOLO JOSEPH na Solofo José, Elie RAJAONARISON, Nalisoa RAVALITERA, RANOE, Niry SOLOSOA,..

Ny sehatra nanoratana

GAZETY na GAZETY BOKY''':''' Maresaka, Basivava, Imongo vaovao, Hehy, Madagascar Matin, Midi Madagascar, DMD, Martioria vavolombelona, Feon’Imerina, Zoko, Vintsy, Omaly sy anio, Andry, Lakroan’i Madagasikara, Ny fahaleovan-tenan’i Madagasikara…

Tara'''-'''kevitra nampiavaka ny vanim-potoana

-          Fampitahana ny rafi-pitondrana

-          Fampisehoana ireo zava-misy iainana izay niteraka ny fahadisoam-panantenana:

-          Fahantrana ara-batana sy ara-tsaina

-          Fahasarotan’ny fiainana sy fitadiavana asa

-          Tsy fahamarinana amin’ny lafiny maro

-          Fitaomana ny olona mba hitolona hanova rafitra, ny TTF (Tanindrazana Tolom-piavotana Fahafahana)

-          Fiantsoana ny olona hiverina ho eny ambanivohitra.

-          Fanoherana ny fanavakavaham-bolonkoditra

===== '''Asasoratra''' =====
·         Tononkalo

·         Sombin-tantara

·         Tantara an-tsehatra

·         Tantara foronina

·         Lahatsoratra famotopotoran-kevitra

Ohatra:

''Fanagasiana'' EDA

''Haisoratra sy Firenena'' RANDRIAMAROZAKA         

=== '''II.                  FANALALAHANA : 1991-2000''' ===

==== '''Zava-misy teo amin’ny tantara''' ''':''' ====
Lafiny Polotika :

* 1991: noho ny tsy fetezan-javatra isan-karazany teo amin’ny Fitondrana dia nisy fihetseham-bahoaka manerana ny Nosy. Niharihary izany tamin’ny fitokonana teny amin’ny “Kianjan’ny 13 may” Antananarivo. 

·         10 aogositra 1991: nirohotra niaka-dapa teny Iavoloha, toerana misy ny Lapan’ny Filoha ny vahoaka nitokona. Naparitaky ny miaramilam-panjakana tamin’ny fitaovam-piadiana izy ireo; betsaka ny maty ary maro koa ny naratra.

* Nanomboka teo dia niovaova ny mpitondra ary nokendrena ny hisian’ny “Fitondrana entim-bahoaka”.

·         12 martsa 1998: Fitsapan-kevi-bahoaka mikasika ny “Faritany mizaka tena” ka nahalany ny “Eny”

Teo amin’ny lafiny toe-karena :

·         Nitatra ny fitrandrahan-karena samihafa, anisan’izany ny harena an-kibon’ny tany sy ny haza an-dranomasina.

·         Nampiharina teo amin’ny fambolena sy fiompiana ny fomba isan-karazany hampiroboroboana azy.

·         Nandroso sy nivoatra ny famokarana taozavatra malagasy sy ny vokatry ny hairaha isan-karazany.

·         Fiorenan’ny orin’asa AFAKA HABA

·         Nitombo sy niroborobo ireo orinasa fanodinana sy seha-pamokarana ampiasana haitao vaovao. saingy tsy afa-mivelatra noho ny fibosesehan’ny ny entana avy any ivelany ka niteraka fahasahiranana ho an’ireo mpandraharaha malagasy.

Teo amin’ny fiarahamonina sy kolontsaina :

·         Niseho saika isan-taona ny rivo-doza.

·         Nandripaka ny valala sy ny areti-mifindra toy ny Kôlera, ny Pesta, ny Gripa, ny SIDA…

·         Firoboroboan’ny fizahantany mba hampiditra vola vahiny amin’ny alalan’ny fiarovana tontolo iainana sy ny fisarihana amin’ny alalan’ireo “valan-javaboaary” vaovao.

·         Fampiroboroboana ny fambolem-bary sy ny taozavatra….

·         Nipoitra ireo Oniversite tsy miankina sy ireo sampam-pianarana araka ny hairaha manofana mpianatra hiasa avy hatrany.

·         Firoboroboan’ny “Haino aman-jery tsy miankina”

·         Nisy ny fanampiana avy any ivelany

·         Nitombo ny fandaozana ny eny ambanivohitra

·         Nirongatra ny dahalo, nanjaka ny vaky trano sy ny fandrobana.

·         Nahazo vahana ny risoriso sy ny varo-maizina ary nitranga ny fangalarana taolam-paty

·         '''06 novambra 1995:''' may ny Rovan’i Manjakamiadana

·         Nampitomboina ny toeram-pitsaboana, natao koa ny fanarenana ireo orinasa sosialista

·         Nitontongana hatrany ny fari-piainan’ny ankamaroan’ny olona, vao mainka koa niharihary ny tsy fitoviana ary nitombo isa ireo 4-mi.

==== '''Zava-misy teo amin’ny Literatiora''' ''':''' ====
Ny mpanoratra

·         '''Ireo mpanoratra ao''' amin’ny HAVATSA-UPEM sy tao amin’ny FARIBOLANA SANDRATRA: Henri RAHAINGOSON (Di), Patrick Iharilanto ANDRIAMANGATIANA (IPA),  Georges ANDRIAMANANTENA (RADO), René ANDRIAMALALA (Ener LALANDY), Nirhy Lanto, RANAIVO Julien, Arsène ANDRIANARIVONY (Nérsea VONY), Esthér RANDRIAMAMONJY, Abeline Eléonore, RAZAFIARIVONY Wilson, RHA Nary, Georgette Ranivoarivelo Gabrielle( GRG)''',''' Iangotiana, Fredy RAJAOFERA, Solofo JOSE, Lydiary, Nalisoa RAVALITERA, RANOE, Manitra ADRIAMASINORO, RAMPANANA Raymond, ZO Maminirina, RABESAIKY Guillaume (OM-GUI), Riso LALASOA, Elie RAJAONARISON, Claude RANDRIANANTENAINA (Claura), Zo MAMINIRINA, NY EJA, TSITOHERY, TAHIRINTSOA, NOFY, AVELO Nidor, …

·         '''Ireo mpanoratra tantara an’onjam-peo:''' VAHANDANITRA, RANOHARISON Zanany, ARIKAOMISA Randria(RANDRIAMANANTENA Arséne)

·         '''Ireo mpanoratra hafa:''' RAZAFIARIJAONA Haingo Michél (Haingo), RAHOLDINA Ranaivo Herinantsoina (NAIVONANTSOINA Holdina), Mbato RAVALISON (FMTM), …

Ny sehatra nanoratana

·         GAZETY na GAZETY BOKY''':''' Midi Madagascar; Express de Madagascar; Madagascar TRIBUNE; ny Gazetiko; Lakroan’i Madagasikara; MARESAKA, TELONOHOREFY; LE TARATASY; VALIHA sy AMBIOKA (gazety Literera)...

·         Haino aman-jery:

Radio: RNM, DON BOSCO, ACCEM RADIO, Radio FAHAZAVANA, NY FEON’IMERINA, LAZAN’IARIVO, Radio MADA, FARIMBONA, TSIOKA VAO, RFV, CORAIL, …

Fahitalavitra : TVM, MATV, RECCORD, TV PLUS, RAVINALA,  …

Tara'''-'''kevitra nampiavaka ny vanim-potoana :

·      Ny fitiavana sy ny tontolony

·      Tsy fahatokisana ny mpanao politika izay nandiso fanantenana.

·      Tsy fisian’ny fahamarinana eo amin’ny sehatra maro

·      Fitomboan’ny fahantrana, firoboroboan’ny asan-dahalo, fandaozana ny eny ambanivohitra; fivezivezen’ny harem-pirenenna… sy filofosana hanarina izany.

·      Fahasimban’ny tontolo iainana sy ny fanarenana azy.

·      Fanarenana ny toe-tsaina: fampahafantarana ny maha malagasy sy ny haren-tsaina malagasy.

==== '''Asasoratra''' ''':''' ====
·         Tononkalo

·         Sombin-tantara

·         Tantara an-tsehatra

·         Tantara foronina

·         Lahatsoratra famotopotoran-kevitra</text>
      <sha1>9twmxil7glprk1le0qm7z7f8ovdyrif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>PilotX</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301020</id>
    <revision>
      <id>1145406</id>
      <timestamp>2026-06-29T00:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Minetey</username>
        <id>40168</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[File:Pilotx logo.jpg|thumb|pilotx]]  '''PilotX''' is a financial technology company that operates a digital asset trading platform incorporating artificial intelligence (AI) for quantitative copy trading.  == History == PilotX’s stated vision is “Empowering Finance Through Technology, Leading the Future with Intelligence.” The company focuses on AI quantitative copy trading, intelligent financial infrastructure, and global digital asset services, aimin... »</comment>
      <origin>1145406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1430" sha1="n0hz13ggxerigea4ag5x66sxmt5pkx5" xml:space="preserve">[[File:Pilotx logo.jpg|thumb|pilotx]]

'''PilotX''' is a financial technology company that operates a digital asset trading platform incorporating artificial intelligence (AI) for quantitative copy trading.

== History ==
PilotX’s stated vision is “Empowering Finance Through Technology, Leading the Future with Intelligence.” The company focuses on AI quantitative copy trading, intelligent financial infrastructure, and global digital asset services, aiming to lower barriers to digital asset trading through automated trading systems.

==Services==
The company’s core offering is its AI quantitative copy trading system, which analyzes global digital asset markets—including price movements, trading volume, market depth, and trends—in real time.

==Technology and Security==
The platform utilizes a high-concurrency trading engine and an intelligent risk management system to serve global users. Its quantitative strategies include trend-following, arbitrage, and contrarian approaches, with AI models continuously optimizing market forecasting and execution.

Security measures include cold storage, multi-signature wallets, and two-factor authentication (2FA). The platform states it complies with international Anti-Money Laundering (AML) and Know Your Customer (KYC) regulations. PilotX operates globally, supports multiple languages, and continues to develop AI and blockchain applications in digital finance.</text>
      <sha1>n0hz13ggxerigea4ag5x66sxmt5pkx5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145407</id>
      <parentid>1145406</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T01:03:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Minetey</username>
        <id>40168</id>
      </contributor>
      <origin>1145407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1542" sha1="m5g8su0fbvkv17hqvi7uto4mkxza399" xml:space="preserve">[[File:Pilotx logo.jpg|thumb|pilotx]]

'''PilotX''' is a financial technology company that operates a digital asset trading platform incorporating artificial intelligence (AI) for quantitative copy trading.

== History ==
PilotX's stated vision is “Empowering Finance Through Technology, Leading the Future with Intelligence.” The company focuses on AI quantitative copy trading, intelligent financial infrastructure, and global digital asset services, aiming to lower barriers to digital asset trading through automated trading systems.&lt;ref&gt;[https://usepilotx.ai/ The AI Relationship Manager for Every Customer]&lt;/ref&gt;

==Services==
The company's core offering is its [[AI]] quantitative copy trading system, which analyzes global digital asset markets—including price movements, trading volume, market depth, and trends—in real time.

==Technology and Security==
The platform utilizes a high-concurrency trading engine and an intelligent risk management system to serve global users. Its quantitative strategies include trend-following, arbitrage, and contrarian approaches, with AI models continuously optimizing market forecasting and execution.

Security measures include cold storage, multi-signature wallets, and two-factor authentication (2FA). The platform states it complies with international Anti-Money Laundering (AML) and Know Your Customer (KYC) regulations. PilotX operates globally, supports multiple languages, and continues to develop AI and blockchain applications in digital finance.

== Loharano ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>m5g8su0fbvkv17hqvi7uto4mkxza399</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145425</id>
      <parentid>1145407</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:15:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy nofotsiana</comment>
      <origin>1145425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Norfolk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301021</id>
    <revision>
      <id>1145408</id>
      <timestamp>2026-06-29T04:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{coord|52|40|N|00|57|E}} {{infobox tanàna |tanàna=Norfolk |velarantany= 5.384 |isam-ponina= 940.359  |sary=Kings Lynn Guild Hall (geograph 4626827).jpg |saina=Flag of Norfolk.svg |ben'ny tanàna= |tanànan-dehibe= |firenena={{Angletera}} - {{Fanjakana Mitambatra}} |faritany=  [[Norfolk]] }} [[File:Norfolk UK locator map 2010.svg|thumb|left|Norfolk]] '''Norfolk''' dia faritany any Atsinanan'i {{Angletera}}.  Mifanitsy amin'i [[Lincolnshire]] any avaratra-and... »</comment>
      <origin>1145408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="882" sha1="rpbrvju1p706r4r1st0apo9shjsbu1h" xml:space="preserve">{{coord|52|40|N|00|57|E}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Norfolk
|velarantany= 5.384
|isam-ponina= 940.359 
|sary=Kings Lynn Guild Hall (geograph 4626827).jpg
|saina=Flag of Norfolk.svg
|ben'ny tanàna=
|tanànan-dehibe=
|firenena={{Angletera}} - {{Fanjakana Mitambatra}}
|faritany=  [[Norfolk]]
}}
[[File:Norfolk UK locator map 2010.svg|thumb|left|Norfolk]]
'''Norfolk''' dia faritany any Atsinanan'i {{Angletera}}.

Mifanitsy amin'i [[Lincolnshire]] any avaratra-andrefana izy, ny [[Ranomasina Avaratra]] any avaratra sy atsinanana, [[Cambridgeshire]] any andrefana, ary [[Suffolk]] any atsimo.

Ny tanànan'i [[Norwich]] no tanàna lehibe indrindra.
Mirefy 5.384 km2 ny velaran'ny kaominina ary tombanana ho 940.359 ny mponina tamin'ny taona 2024.
Ambanivohitra ny ankamaroany.

== Jereo koa ==
{{ref}}
{{commonscat|Norfolk, England}}

[[en:Norfolk]]
[[sokajy:Faritany ao Angletera]]</text>
      <sha1>rpbrvju1p706r4r1st0apo9shjsbu1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Norwich</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301022</id>
    <revision>
      <id>1145411</id>
      <timestamp>2026-06-29T04:17:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{coord|52|38|N|01|17|E}} {{infobox tanàna |anarana       = Norwich |velarantany   =52.6  |haavo         = 15 |isam-ponina   = 147.182 |faritany      = [[Norfolk]] |firenena      = {{Angletera}} |ben'ny tanàna = |sary          =Norwich Cathedral - panoramio (5).jpg |saina        = Flag of Norwich.svg }} [[File:Norwich UK locator map.svg|thumb|left|Norwich any faritany Norfolk]] '''Norwich''' dia renivohitry ny faritany'i [[Norfolk]] any atsinanan'i {{Anglete... »</comment>
      <origin>1145411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="709" sha1="7d3r0npo09gxruj879lzsz0wtkig3jy" xml:space="preserve">{{coord|52|38|N|01|17|E}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Norwich
|velarantany   =52.6 
|haavo         = 15
|isam-ponina   = 147.182
|faritany      = [[Norfolk]]
|firenena      = {{Angletera}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =Norwich Cathedral - panoramio (5).jpg
|saina        = Flag of Norwich.svg
}}
[[File:Norwich UK locator map.svg|thumb|left|Norwich any faritany Norfolk]]
'''Norwich''' dia renivohitry ny faritany'i [[Norfolk]] any atsinanan'i {{Angletera}}. Ny isam-ponina dia 147.182 mponina tamin'ny taona 2019.

== Jereo koa ==
* [[Angletera]]
** [[Norfolk]]
*** Norfolk

== Jereo koa ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}
[[en:Norwich]]
[[sokajy:Tanàna ao Angletera]]
[[sokajy:Tanàna ao Norfolk]]</text>
      <sha1>7d3r0npo09gxruj879lzsz0wtkig3jy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145430</id>
      <parentid>1145411</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T05:34:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="709" sha1="bwfhew7rlmido7mba7mzhv7cooz26dh" xml:space="preserve">{{coord|52|38|N|01|17|E}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Norwich
|velarantany   =52.6 
|haavo         = 15
|isam-ponina   = 147.182
|faritany      = [[Norfolk]]
|firenena      = {{Angletera}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =Norwich Cathedral - panoramio (5).jpg
|saina        = Flag of Norwich.svg
}}
[[File:Norwich UK locator map.svg|thumb|left|Norwich any faritany Norfolk]]
'''Norwich''' dia renivohitry ny faritany'i [[Norfolk]] any atsinanan'i {{Angletera}}. Ny isam-ponina dia 147.182 mponina tamin'ny taona 2019.

== Jereo koa ==
* [[Angletera]]
** [[Norfolk]]
*** Norwich

== Jereo koa ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}
[[en:Norwich]]
[[sokajy:Tanàna ao Angletera]]
[[sokajy:Tanàna ao Norfolk]]</text>
      <sha1>bwfhew7rlmido7mba7mzhv7cooz26dh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Tanàna ao Norfolk</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301023</id>
    <revision>
      <id>1145412</id>
      <timestamp>2026-06-29T04:24:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[sokajy:Tanàna ao Angletera]] [[sokajy:Norfolk]] »</comment>
      <origin>1145412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="44l6ynr8w2s445o7ia512lfmz9xamvg" xml:space="preserve">[[sokajy:Tanàna ao Angletera]]
[[sokajy:Norfolk]]</text>
      <sha1>44l6ynr8w2s445o7ia512lfmz9xamvg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Norfolk</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301024</id>
    <revision>
      <id>1145413</id>
      <timestamp>2026-06-29T04:25:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[sokajy:Faritany ao Angletera]] »</comment>
      <origin>1145413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="1ia1njnkfe21wrpccfevfuibznh2wzk" xml:space="preserve">[[sokajy:Faritany ao Angletera]]</text>
      <sha1>1ia1njnkfe21wrpccfevfuibznh2wzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dinika amin'ny mpikambana:Minetey</title>
    <ns>3</ns>
    <id>301025</id>
    <revision>
      <id>1145417</id>
      <timestamp>2026-06-29T04:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Manao ahoana, (nifindra tany amin'ny pejy PilotX) */ fizarana vaovao</comment>
      <origin>1145417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2017" sha1="ja8tz2re5iqq14ycqh6n3g1067qb40u" xml:space="preserve">== Manao ahoana, (nifindra tany amin'ny pejy PilotX) ==

Hafindrako ny pejy PilotX. Mariho fa tokony ho hita amin'ny teny Malagasy ihany koa ny pejy ao amin'ny mg.wikipedia.
Maninona raha mamorona ny pejy ao amin'ny en.wikipedia.org?
Veloma
[[Mpikambana:HarryWurst|HarryWurst]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:HarryWurst|resaka]]) 29 Jiona 2026 à 04:41 (UTC)


[[File:Pilotx logo.jpg|thumb|pilotx]]

'''PilotX''' is a financial technology company that operates a digital asset trading platform incorporating artificial intelligence (AI) for quantitative copy trading.

== History ==
PilotX's stated vision is “Empowering Finance Through Technology, Leading the Future with Intelligence.” The company focuses on AI quantitative copy trading, intelligent financial infrastructure, and global digital asset services, aiming to lower barriers to digital asset trading through automated trading systems.&lt;ref&gt;[https://usepilotx.ai/ The AI Relationship Manager for Every Customer]&lt;/ref&gt;

==Services==
The company's core offering is its [[AI]] quantitative copy trading system, which analyzes global digital asset markets—including price movements, trading volume, market depth, and trends—in real time.

==Technology and Security==
The platform utilizes a high-concurrency trading engine and an intelligent risk management system to serve global users. Its quantitative strategies include trend-following, arbitrage, and contrarian approaches, with AI models continuously optimizing market forecasting and execution.

Security measures include cold storage, multi-signature wallets, and two-factor authentication (2FA). The platform states it complies with international Anti-Money Laundering (AML) and Know Your Customer (KYC) regulations. PilotX operates globally, supports multiple languages, and continues to develop AI and blockchain applications in digital finance.

== Loharano ==
&lt;references /&gt; [[Mpikambana:HarryWurst|HarryWurst]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:HarryWurst|resaka]]) 29 Jiona 2026 à 04:41 (UTC)</text>
      <sha1>ja8tz2re5iqq14ycqh6n3g1067qb40u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dichrostachys</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301026</id>
    <revision>
      <id>1145437</id>
      <timestamp>2026-06-29T06:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazana misy eto Madagasikara</comment>
      <origin>1145437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2003" sha1="tsp0oszgpppweifylnemzza4scxk8bb" xml:space="preserve">Ny '''''Dichrostachys''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'' (zana-pianakaviana ''[[Mimosoideae]]''), teratany any amin' ny faritra mafana atỳ amin' ny [[Tontolo Taloha]] ([[Afrika]], [[Azia]], [[Aostralazia]]), ahitana karazana 17 ekena. [[Hazo (zavamaniry)|Hazo]] na [[hazobotry]] izy ireo izay misy tsilo indraindray. Ny voniny kely dia mivondrona, sady lahy no vavy miloko mavo eo amin' ny tendrony, ary vony mavokely na volomparasy tsy lahy tsy vavy eo am-potony.

== Lisitry ny karazana ==
Indreto ny karazana ao amin' ny antoko ''Dichrostachys'' araka ny ''[[The Plant List]]'' &lt;small&gt;(7&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Novambra 2018)&lt;/small&gt;:

* ''Dichrostachys akataensis'' Villiers
* ''Dichrostachys arborescens'' (Benth.) Villiers
* ''Dichrostachys bernieriana'' Baill.
* ''Dichrostachys cinerea'' (L.) Wight &amp; Arn.
* ''Dichrostachys dehiscens'' Balf.f.
* ''Dichrostachys dumetaria'' Villiers
* ''Dichrostachys kirkii'' Benth.
* ''Dichrostachys paucifoliolata'' (Scott-Elliot) Drake
* ''Dichrostachys paucifoliolatus'' (Scott-Elliot) Drake
* ''Dichrostachys pervilleanus'' (Baill.) Drake
* ''Dichrostachys richardiana'' Baill.
* ''Dichrostachys santapaui'' Sebast. &amp; Ramam.
* ''Dichrostachys scottiana'' (Drake) Villiers
* ''Dichrostachys spicata'' (F.Muell.) Domin
* ''Dichrostachys tenuifolia'' Benth.
* ''Dichrostachys unijuga'' Baker
* ''Dichrostachys venosa'' Villiers

=== Karazana misy eto Madagasikara ===

* ''Dichrostachys akataensis'' Villiers
* ''Dichrostachys arborescens'' (Bojer ex Benth.) Villiers
* ''Dichrostachys bernieriana'' Baill.
* ''Dichrostachys cinerea'' (L.) Wight &amp; Arn.
* ''Dichrostachys dumetaria'' Villiers
* ''Dichrostachys myriophylla'' Baker
* ''Dichrostachys paucifoliolata'' (Scott Elliot) Drake
* ''Dichrostachys pervilleana'' (Baill.) Drake
* ''Dichrostachys richardiana'' Baill.
* ''Dichrostachys scottiana'' (Drake) Villiers
* ''Dichrostachys unijuga'' Baker (←''Dichrostachys grandidieri'')
* ''Dichrostachys venosa'' Villiers</text>
      <sha1>tsp0oszgpppweifylnemzza4scxk8bb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145438</id>
      <parentid>1145437</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:13:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2233" sha1="2j94u9e15s2a9eyejk8q5i3qbr0vudk" xml:space="preserve">Ny '''''Dichrostachys''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'' (zana-pianakaviana ''[[Mimosoideae]]''), teratany any amin' ny faritra mafana atỳ amin' ny [[Tontolo Taloha]] ([[Afrika]], [[Azia]], [[Aostralazia]]), ahitana karazana 17 ekena. [[Hazo (zavamaniry)|Hazo]] na [[hazobotry]] izy ireo izay misy tsilo indraindray. Ny voniny kely dia mivondrona, sady lahy no vavy miloko mavo eo amin' ny tendrony, ary vony mavokely na volomparasy tsy lahy tsy vavy eo am-potony.

== Lisitry ny karazana ==
Indreto ny karazana ao amin' ny antoko ''Dichrostachys'' araka ny ''[[The Plant List]]'' &lt;small&gt;(7&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Novambra 2018)&lt;/small&gt;:

* ''Dichrostachys akataensis'' Villiers
* ''[[Dichrostachys arborescens]]'' (Benth.) Villiers --  kipoapoaka
* ''Dichrostachys bernieriana'' Baill.
* ''Dichrostachys cinerea'' (L.) Wight &amp; Arn.
* ''Dichrostachys dehiscens'' Balf.f.
* ''Dichrostachys dumetaria'' Villiers
* ''Dichrostachys kirkii'' Benth.
* ''Dichrostachys paucifoliolata'' (Scott-Elliot) Drake
* ''Dichrostachys paucifoliolatus'' (Scott-Elliot) Drake
* ''Dichrostachys pervilleanus'' (Baill.) Drake
* ''Dichrostachys richardiana'' Baill.
* ''Dichrostachys santapaui'' Sebast. &amp; Ramam.
* ''Dichrostachys scottiana'' (Drake) Villiers
* ''Dichrostachys spicata'' (F.Muell.) Domin
* ''[[Dichrostachys tenuifolia]]'' Benth. --  famaho, famahotramainty, famahotsa, hazonosy, roimainty, tsivoninjao
* ''Dichrostachys unijuga'' Baker
* ''Dichrostachys venosa'' Villiers

=== Karazana misy eto Madagasikara ===

* ''Dichrostachys akataensis'' Villiers
* ''[[Dichrostachys arborescens]]'' (Bojer ex Benth.) Villiers --  kipoapoaka
* ''Dichrostachys bernieriana'' Baill.
* ''Dichrostachys cinerea'' (L.) Wight &amp; Arn.
* ''Dichrostachys dumetaria'' Villiers
* ''Dichrostachys myriophylla'' Baker
* ''Dichrostachys paucifoliolata'' (Scott Elliot) Drake
* ''Dichrostachys pervilleana'' (Baill.) Drake
* ''Dichrostachys richardiana'' Baill.
* ''Dichrostachys scottiana'' (Drake) Villiers
* ''[[Dichrostachys tenuifolia]]'' Benth. --  famaho, famahotramainty, famahotsa, hazonosy, roimainty, tsivoninjao
* ''Dichrostachys unijuga'' Baker (←''Dichrostachys grandidieri'')
* ''Dichrostachys venosa'' Villiers</text>
      <sha1>2j94u9e15s2a9eyejk8q5i3qbr0vudk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145439</id>
      <parentid>1145438</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:15:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanisy sary</comment>
      <origin>1145439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2364" sha1="dxngj70fq5a5j2dh6596folu5kokvgz" xml:space="preserve">[[Sary:Dichrostachys cinerea (Sickle Bush, Chinese lantern tree) at Thotlakonda.JPG|vignette|393x393px|''Dichrostachys cinerea'']]
Ny '''''Dichrostachys''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'' (zana-pianakaviana ''[[Mimosoideae]]''), teratany any amin' ny faritra mafana atỳ amin' ny [[Tontolo Taloha]] ([[Afrika]], [[Azia]], [[Aostralazia]]), ahitana karazana 17 ekena. [[Hazo (zavamaniry)|Hazo]] na [[hazobotry]] izy ireo izay misy tsilo indraindray. Ny voniny kely dia mivondrona, sady lahy no vavy miloko mavo eo amin' ny tendrony, ary vony mavokely na volomparasy tsy lahy tsy vavy eo am-potony.

== Lisitry ny karazana ==
Indreto ny karazana ao amin' ny antoko ''Dichrostachys'' araka ny ''[[The Plant List]]'' &lt;small&gt;(7&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Novambra 2018)&lt;/small&gt;:

* ''Dichrostachys akataensis'' Villiers
* ''[[Dichrostachys arborescens]]'' (Benth.) Villiers --  kipoapoaka
* ''Dichrostachys bernieriana'' Baill.
* ''Dichrostachys cinerea'' (L.) Wight &amp; Arn.
* ''Dichrostachys dehiscens'' Balf.f.
* ''Dichrostachys dumetaria'' Villiers
* ''Dichrostachys kirkii'' Benth.
* ''Dichrostachys paucifoliolata'' (Scott-Elliot) Drake
* ''Dichrostachys paucifoliolatus'' (Scott-Elliot) Drake
* ''Dichrostachys pervilleanus'' (Baill.) Drake
* ''Dichrostachys richardiana'' Baill.
* ''Dichrostachys santapaui'' Sebast. &amp; Ramam.
* ''Dichrostachys scottiana'' (Drake) Villiers
* ''Dichrostachys spicata'' (F.Muell.) Domin
* ''[[Dichrostachys tenuifolia]]'' Benth. --  famaho, famahotramainty, famahotsa, hazonosy, roimainty, tsivoninjao
* ''Dichrostachys unijuga'' Baker
* ''Dichrostachys venosa'' Villiers

=== Karazana misy eto Madagasikara ===

* ''Dichrostachys akataensis'' Villiers
* ''[[Dichrostachys arborescens]]'' (Bojer ex Benth.) Villiers --  kipoapoaka
* ''Dichrostachys bernieriana'' Baill.
* ''Dichrostachys cinerea'' (L.) Wight &amp; Arn.
* ''Dichrostachys dumetaria'' Villiers
* ''Dichrostachys myriophylla'' Baker
* ''Dichrostachys paucifoliolata'' (Scott Elliot) Drake
* ''Dichrostachys pervilleana'' (Baill.) Drake
* ''Dichrostachys richardiana'' Baill.
* ''Dichrostachys scottiana'' (Drake) Villiers
* ''[[Dichrostachys tenuifolia]]'' Benth. --  famaho, famahotramainty, famahotsa, hazonosy, roimainty, tsivoninjao
* ''Dichrostachys unijuga'' Baker (←''Dichrostachys grandidieri'')
* ''Dichrostachys venosa'' Villiers</text>
      <sha1>dxngj70fq5a5j2dh6596folu5kokvgz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Piptadenia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301027</id>
    <revision>
      <id>1145447</id>
      <timestamp>2026-06-29T07:10:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Fabaceae</comment>
      <origin>1145447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4133" sha1="gnzprtnhq8bxl54zxww543zhvzxodyu" xml:space="preserve">[[Sary:Flickr - João de Deus Medeiros - Piptadenia gonoacantha (1).jpg|vignette|357x357px|''Piptadenia gonoacantha'']]
Ny '''''Piptadenia''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'' (zana-pianakaviana ''[[Mimosoideae]]''), teratany any [[Amerika Avaratra]], sy [[Amerika Afovoany]] ary [[Amerika Atsimo]], ahitana karazany telopolo eo ho eo izay [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] sy [[hazobotry]] ary [[vahy]] maniry any amin' ny ala trôpikaly amin' ny tany iva sy eny amoron-drano.

== Liaitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny ''Piptadenia'' araka ny ''[[The Plant List]]'' &lt;small&gt;(15&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Desambra 2018)&lt;/small&gt;:

* ''Piptadenia adiantoides'' (Spreng.) J.F.Macbr.
* ''Piptadenia affinis'' Burkart
* ''Piptadenia anolidurus'' Barneby
* ''Piptadenia boliviana'' Benth.
* ''Piptadenia buchtienii'' Barneby
* ''[[Piptadenia chrysostachys]]'' (Benth.) Benth. -- voafano
* ''Piptadenia cuzcoensis'' Barneby
* ''Piptadenia flava'' (DC.) Benth.
* ''Piptadenia floribunda'' Kleinhoonte
* ''Piptadenia foliolosa'' Benth.
* ''Piptadenia fruticosa'' (Mart.) J.F.Macbr.
* ''Piptadenia gonoacantha'' (Mart.) J.F.Macbr.
* ''Piptadenia imatacae'' Barneby
* ''Piptadenia irwinii'' G.P.Lewis
* ''Piptadenia killipii'' J.F.Macbr.
* ''Piptadenia latifolia'' Benth.
* ''Piptadenia laxipinna'' G.M.Barroso
* ''Piptadenia leucoxylon'' Barneby &amp; J.W.Grimes
* ''Piptadenia loefgreniana'' Hoehne
* ''Piptadenia macradenia'' Benth.
* ''Piptadenia micracantha'' Benth.
* ''Piptadenia minutiflora'' Ducke
* ''Piptadenia moniliformis'' Benth.
* ''Piptadenia obliqua'' (Pers.) J.F.Macbr.
* ''Piptadenia paniculata'' Benth.
* ''Piptadenia peruviana'' (J.F.Macbr.) Barneby
* ''Piptadenia polyptera'' Benth.
* ''Piptadenia pteroclada'' Benth.
* ''Piptadenia ramosissima'' Benth.
* ''Piptadenia robusta'' Pittier
* ''Piptadenia santosii'' G.P.Lewis
* ''Piptadenia stipulacea'' (Benth.) Ducke
* ''Piptadenia trisperma'' (Vell.) Benth.
* ''Piptadenia uaupensis'' Benth.
* ''Piptadenia uliginosa'' Britton &amp; Killip
* ''Piptadenia viridiflora'' (Kunth) Benth.
* ''Piptadenia weberbaueri'' Harms

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Avy amin' ny fomba fijery môderina momba ny taksônômia, ny antoko ''Piptadenia'' amin' ny heviny tery dia heverina ho amerikana irery ihany ([[Faritra Neôtrôpikaly|Neôtrôpikaly]]). Noho izany dia tsy misy karazana intsony ny eto [[Madagasikara]] fa nafindra antoko.

* ''Piptadenia belini'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; → ''[[Lemurodendron capuronii]]'' &lt;small&gt;Villiers &amp; P.Guinet&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia boiviniana'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. → ''[[Entada chrysostachys]]'' &lt;small&gt;(Benth.) Drake&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia chrysostachys'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. → ''Entada chrysostachys'' &lt;small&gt;(Benth.) Drake&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia flabellata'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. → ''Entada chrysostachys'' (Benth.) Drake
* ''Piptadenia grandidieri'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. → ''Entada chrysostachys'' &lt;small&gt;(Benth.) Drake&lt;/small&gt; (← ''Entada grandidieri'' &lt;small&gt;(Baill.) Drake&lt;/small&gt;)
* ''Piptadenia greveana'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. ''Entada chrysostachys'' &lt;small&gt;(Benth.) Drake&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia leptoclada'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; → ''[[Gagnebina commersoniana]]'' &lt;small&gt;(Baill.) R.Vig.)&lt;/small&gt;

* ''Piptadenia pervillei'' &lt;small&gt;Vatke&lt;/small&gt; → ''[[Entada pervillei]]'' &lt;small&gt;(Vatke)R.Vig.&lt;/small&gt;

Noho izany dia ireto no karazana ekena:

* ''[[Lemurodendron capuronii]]'' &lt;small&gt;Villiers &amp; P.Guinet&lt;/small&gt; (← ''Piptadenia belini'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt;)
* ''[[Entada chrysostachys]]'' &lt;small&gt;(Benth.) Drake&lt;/small&gt; (← ''Piptadenia boiviniana'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt;; ''Piptadenia chrysostachys'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;.; ''Piptadenia flabellata'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''Piptadenia grandidieri'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''Piptadenia greveana'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.) -- voafano 
* ''[[Gagnebina commersoniana]]'' &lt;small&gt;(Baill.) R.Vig.)&lt;/small&gt; (← ''Piptadenia leptoclada'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;)
* ''[[Entada pervillei]]'' &lt;small&gt;(Vatke)R.Vig.&lt;/small&gt; (← ''Piptadenia pervillei'' &lt;small&gt;Vatke&lt;/small&gt;) -- fanampongo, hintsohintsona, sambalahirano, sevalahy</text>
      <sha1>gnzprtnhq8bxl54zxww543zhvzxodyu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145448</id>
      <parentid>1145447</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:19:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanova votoatiny</comment>
      <origin>1145448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4415" sha1="s2o5mfckw96z59bxb2a9x83tubwzct4" xml:space="preserve">[[Sary:Flickr - João de Deus Medeiros - Piptadenia gonoacantha (1).jpg|vignette|357x357px|''Piptadenia gonoacantha'']]
Ny '''''Piptadenia''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'' (zana-pianakaviana ''[[Mimosoideae]]''), teratany any [[Amerika Avaratra]], sy [[Amerika Afovoany]] ary [[Amerika Atsimo]], ahitana karazany 28 eo ho eo izay [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] sy [[hazobotry]] ary [[vahy]] maniry any amin' ny ala trôpikaly amin' ny tany iva sy eny amoron-drano.

== Liaitry ny karazana ==
Indreto ny karazana 28 ao amin' ny  araka ny ''[[Plants of the World Online]]'' &lt;small&gt;(14 Septambra 2023)&lt;/small&gt;:

* ''Piptadenia adiantoides'' &lt;small&gt;(Spreng.) Macbr.&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia affinis'' &lt;small&gt;Burkart&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia amazonica'' Ducke
* ''Piptadenia anolidurus'' &lt;small&gt;Barneby&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia boliviana'' Benth.
* ''Piptadenia buchtienii'' &lt;small&gt;Barneby&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia cuzcoensis'' &lt;small&gt;Barneby&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia floribunda'' &lt;small&gt;Kleinhoonte&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia gonoacantha'' &lt;small&gt;(Mart.) Macbr.&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia imatacae'' &lt;small&gt;Barneby&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia irwinii'' &lt;small&gt;G.P.Lewis&lt;/small&gt;

* ''Piptadenia killipii'' &lt;small&gt;Macbr.&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia laxipinna'' &lt;small&gt;B.M.Barroso&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia leucoxylon'' &lt;small&gt;Barneby &amp; Grimes&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia macradenia'' Benth.
* ''Piptadenia micracantha'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia minutiflora'' &lt;small&gt;Ducke&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia paniculata'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia peruviana'' &lt;small&gt;(J.F.Macbr.) Barneby&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia pteroclada'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia ramosissima'' &lt;small&gt;(Mart. ex Colla) Benth.&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia retusa'' &lt;small&gt;(Jacq.) P.G.Ribeiro, Seigler &amp; Ebinger&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia robusta'' &lt;small&gt;Pittier&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia santosii'' &lt;small&gt;Barneby ex G.P.Lewis&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia trisperma'' &lt;small&gt;(Vell.) Benth.&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia uaupensis'' &lt;small&gt;Spruce ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia uliginosa'' &lt;small&gt;Britton &amp; Killip&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia voronoffii'' &lt;small&gt;Pittier.&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia weberbaueri'' &lt;small&gt;Harms&lt;/small&gt;

Karazana maro napetraka tao amin' io karazana io taloha dia nafindra ao amin' ny antoko ''[[Anadenanthera]]'', ''[[Adenopodia]]'', ''[[Entada]]'', ''[[Gagnebina]]'', ''[[Lemurodendron]]'' ary ''[[Pityrocarpa]]''.

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Avy amin' ny fomba fijery môderina momba ny taksônômia, ny antoko ''Piptadenia'' amin' ny heviny tery dia heverina ho amerikana irery ihany ([[Faritra Neôtrôpikaly|Neôtrôpikaly]]). Noho izany dia tsy misy karazana intsony ny eto [[Madagasikara]] fa nafindra antoko.

* ''Piptadenia belini'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; → ''[[Lemurodendron capuronii]]'' &lt;small&gt;Villiers &amp; P.Guinet&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia boiviniana'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. → ''[[Entada chrysostachys]]'' &lt;small&gt;(Benth.) Drake&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia chrysostachys'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. → ''Entada chrysostachys'' &lt;small&gt;(Benth.) Drake&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia flabellata'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. → ''Entada chrysostachys'' (Benth.) Drake
* ''Piptadenia grandidieri'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. → ''Entada chrysostachys'' &lt;small&gt;(Benth.) Drake&lt;/small&gt; (← ''Entada grandidieri'' &lt;small&gt;(Baill.) Drake&lt;/small&gt;)
* ''Piptadenia greveana'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. ''Entada chrysostachys'' &lt;small&gt;(Benth.) Drake&lt;/small&gt;
* ''Piptadenia leptoclada'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; → ''[[Gagnebina commersoniana]]'' &lt;small&gt;(Baill.) R.Vig.)&lt;/small&gt;

* ''Piptadenia pervillei'' &lt;small&gt;Vatke&lt;/small&gt; → ''[[Entada pervillei]]'' &lt;small&gt;(Vatke)R.Vig.&lt;/small&gt;

Noho izany dia ireto no karazana ekena:

* ''[[Lemurodendron capuronii]]'' &lt;small&gt;Villiers &amp; P.Guinet&lt;/small&gt; (← ''Piptadenia belini'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt;)
* ''[[Entada chrysostachys]]'' &lt;small&gt;(Benth.) Drake&lt;/small&gt; (← ''Piptadenia boiviniana'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt;; ''Piptadenia chrysostachys'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;.; ''Piptadenia flabellata'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''Piptadenia grandidieri'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''Piptadenia greveana'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.) -- voafano 
* ''[[Gagnebina commersoniana]]'' &lt;small&gt;(Baill.) R.Vig.)&lt;/small&gt; (← ''Piptadenia leptoclada'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;)
* ''[[Entada pervillei]]'' &lt;small&gt;(Vatke)R.Vig.&lt;/small&gt; (← ''Piptadenia pervillei'' &lt;small&gt;Vatke&lt;/small&gt;) -- fanampongo, hintsohintsona, sambalahirano, sevalahy</text>
      <sha1>s2o5mfckw96z59bxb2a9x83tubwzct4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpilalao baolina kitra (Cote d'Ivoire)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301028</id>
    <revision>
      <id>1145452</id>
      <timestamp>2026-06-29T07:25:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny «  [[sokajy:mpilalao baolina kitra]] [[Sokajy:Mpanao (Cote d'Ivoire)]] »</comment>
      <origin>1145452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="fo64yni5qpgc87yw4e4i7lh85jn1cgp" xml:space="preserve">
[[sokajy:mpilalao baolina kitra]]
[[Sokajy:Mpanao (Cote d'Ivoire)]]</text>
      <sha1>fo64yni5qpgc87yw4e4i7lh85jn1cgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpanao (Cote d'Ivoire)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301029</id>
    <revision>
      <id>1145453</id>
      <timestamp>2026-06-29T07:25:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[sokajy:Olona]] [[Sokajy:Côte d'Ivoire]] »</comment>
      <origin>1145453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="97vlfwy89mci4hdfuxap4uzzm7if16i" xml:space="preserve">[[sokajy:Olona]]
[[Sokajy:Côte d'Ivoire]]</text>
      <sha1>97vlfwy89mci4hdfuxap4uzzm7if16i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lisitry ny karazana ao amin' ny Albizia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301030</id>
    <revision>
      <id>1145487</id>
      <timestamp>2026-06-29T07:47:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Lisitra karazan-javamaniry</comment>
      <origin>1145487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6053" sha1="3b77c88qskwvfinc9s1lgn9rgksqs74" xml:space="preserve">Inty ny '''lisitry ny karazana ao amin' ny ''Albizia''''' izay antoko ahitana karazana miisa 99:

== A ==

* ''Albizia acle'' (Blanco) Merr. (← ''Mimosa acle'') - acle, akle
* ''Albizia adianthifolia'' (Schumach.) W.Wight (← ''Albizia fastigiata'' (E.Mey.) Oliv.)
* ''Albizia amara'' (Roxb.) Boivin
* ''[[Albizia androyensis]]'' Capuron
* ''Albizia anthelmintica'' (A.Rich.) Brongn. (← ''Albizia conjugatopinnata'' Vatke ; ''A. umbalusiana'' Sim)
* ''Albizia antunesiana'' Harms
* ''Albizia arenicola'' R.Vig.
* ''[[Albizia atakataka]]'' Capuron
* ''Albizia attopeuensis'' &lt;small&gt;(Pierre) I.C.Nielsen&lt;/small&gt;
* ''Albizia aurisparsa'' (Drake) R.Vig. ex Capuron
* ''Albizia aylmeri'' Hutch. ex Broun &amp; Massey

== B ==

* ''[[Albizia balabaka]]'' Capuron
* ''Albizia bequaertii'' De Wild.
* ''Albizia bernieri'' &lt;small&gt;E.Fourn. ex Villiers&lt;/small&gt;
* ''Albizia boinensis'' R.Vig.
* ''Albizia boivinii'' E.Fourn. – Madagasikara
* ''Albizia brevifolia'' Schinz. (← ''Albizia parvifolia'' Burtt Davy)
* ''Albizia burmanica'' I.C.Nielsen

== C ==

* ''Albizia calcarea'' Y.H.Huang
* ''Albizia canescens'' Benth. 
* ''Albizia carrii'' Kanis
* ''Albizia chevalieri'' &lt;small&gt;Harms&lt;/small&gt;
* ''Albizia chinensis'' (Osbeck) Merr. (← ''Albizia minyi'' De Wild.)
* ''Albizia commiphoroides'' Capuron
* ''Albizia coriaria'' Welw. ex Oliv. (← ''Albizia katangensis'' De Wild. ; ''A. poissoni'' A.Chev.)
* ''Albizia corniculata'' (Lour.) Druce (← ''Albizia milletii'' Benth.)
* ''Albizia crassiramea'' Lace (← ''Albizia lancangensis'' Y.Y.Qian)

== D ==

* ''Albizia divaricata'' Capuron
* ''Albizia dolichadena'' (Kosterm.) I.C.Nielsen
* ''Albizia duclouxii'' Gagnep.

== E ==

* ''Albizia elegans'' Kurz
* ''Albizia eriorhachis'' Harms
* ''Albizia euryphylla'' Harms

== F ==

* ''Albizia ferruginea'' (Guill. &amp; Perr.) Benth. (← ''Albizia corbisieri'' De Wild.)
* ''Albizia forbesii'' Benth.

== G ==

* ''Albizia garrettii'' I.C.Nielsen
* ''Albizia glaberrima'' &lt;small&gt;(Schumach. &amp; Thonn.) Benth.&lt;/small&gt;
** ''Albizia glaberrima'' var. ''glaberrima''
** ''Albizia glaberrima'' var. ''glabrescens'' (Oliv.) Brenan (← ''Albizia gillardinii'' G.C.C.Gilbert &amp; Boutique)
** ''Albizia glaberrima'' var. ''mpwapwensis'' Brenan
* ''Albizia grandibracteata'' Taub.
* ''[[Albizia greveana]]'' (Baill.) R.Baron – Madagasikara
* ''Albizia guillainii'' Guillaumin
* ''[[Albizia gummifera]]'' (J.F.Gmel.) C.A.Sm. – Afrika Afovoany sy Madagasikara
** ''Albizia gummifera'' var. ''ealensis'' (De Wild.) Brenan (← ''Albizia ealensis'' De Wild.)
** ''Albizia gummifera'' var. ''gummifera'' (← ''Albizia mearnsii'' De Wild.)

== H ==

* ''Albizia harveyi'' E.Fourn. (← ''Albizia pospischilii'' Harms)

== I ==

* ''Albizia isenbergiana'' (A.Rich.) E.Fourn.

== J ==

* ''Albizia jaubertiana'' E.Fourn.
* ''Albizia julibrissin'' Durazz. 
** ''Albizia julibrissin'' var. ''julibrissin'' (← ''Albizia rosea'' Carrière)
** ''Albizia julibrissin'' var. ''mollis'' (Wall.) Benth.

== K ==

* ''Albizia kalkora'' &lt;small&gt;(Roxb.) Prain&lt;/small&gt; (← ''Albizia glabrior'' (Koidz.) Ohwi, ''A. longepedunculata'' Hayata, ''A. macrophylla'' (Bunge) P.C.Huang ex Chakrab. &amp; M.Gangop., ''A. simeonis'' Harms) 
* ''Albizia kostermansii'' I.C.Nielsen

== L ==

* ''Albizia lankaensis'' Kosterm.
* ''Albizia lathamii'' Hole
* ''Albizia laurentii'' De Wild.
* ''[[Albizia lebbeck]]'' (L.) Benth. 
* ''Albizia lebbekoides'' (DC.) Benth. 
* ''Albizia lucida'' (Jacques) Benth. (← ''Albizia lucidior'' (Steud.) I.C.Nielson ex H.Hara)

== M ==

* ''[[Albizia mahalao]]'' Capuron
* ''[[Albizia mainaea]]'' Villiers – Madagasikara
* ''Albizia malacophylla'' (A.Rich.) Walp.
* ''[[Albizia masikororum]]'' R.Vig.
* ''[[Albizia morombensis]]'' Capuron
* ''Albizia mossamedensis'' Torre
* ''Albizia myriophylla'' Benth.

== N ==

* ''Albizia numidarum'' Capuron

== O ==

* ''Albizia obbiadensis'' (Chiov.) Brenan
* ''Albizia odorata'' R.Vig.
* ''Albizia odoratissima'' (L.f.) Benth. (← ''Albizia orissensis'' K.C.Sahni &amp; Bennet)
* ''Albizia oliveri'' Pellegr.
* ''Albizia ortegae'' Britton &amp; Rose

== P ==

* ''Albizia papuensis'' Verdc.
* ''Albizia pedicellata'' Baker ex Benth.
* ''Albizia perrieri'' (Drake) R.Vig. ex Capuron
* ''Albizia petersiana'' (Bolle) Oliv.
* ''Albizia philippinensis'' I.C.Nielsen
* ''Albizia poilanei'' I.C.Nielsen
* ''[[Albizia polyphylla]]'' E.Fourn. – Madagasikara
* ''Albizia procera'' (Roxb.) Benth. 

== R ==

* ''Albizia retusa'' Benth.
** ''Albizia retusa'' subsp. ''morobei'' I.C.Nielsen
** ''Albizia retusa'' subsp. ''retusa'' (← ''Albizia littoralis'' Teijsm. &amp; Binn.)
* ''Albizia rosulata'' (Kosterm.) I.C.Nielsen
* ''Albizia rubiginosa'' Miq.
* ''Albizia rufa'' (Hassk.) Benth.

== S ==

* ''[[Albizia sahafariensis]]'' Capuron
* ''Albizia salomonensis'' C.T.White
* ''Albizia saponaria'' (Lour.) Blume ex Miq. 
* ''Albizia schimperiana'' Oliv.
* ''Albizia sherriffii'' Baker f.
* ''Albizia splendens'' Miq.
* ''Albizia suluensis'' Grestner 

== T ==

* ''Albizia tanganyicensis'' Baker f.
** ''Albizia tanganyicensis'' subsp. ''adamsoniorum'' Brenan
** ''Albizia tanganyicensis'' subsp. ''tanganyicensis''
* ''Albizia thompsonii'' Brandis
* ''Albizia tomentella'' Miq.
** ''Albizia tomentella'' var. ''rotundata'' (I.C.Nielsen) I.C.Nielsen
** ''Albizia tomentella'' var. ''sumbawaensis'' (I.C.Nielsen
** ''Albizia tomentella'' var. ''tomentella''
* ''Albizia tulearensis'' R.Vig.

== U ==

* ''Albizia umbrosa'' (Wall.) Benth.

== V ==

* ''Albizia vaughanii'' Brenan
* ''Albizia verrucosa'' Capuron
* ''Albizia versicolor'' Welw. ex Oliv. (← ''Albizia mossambicensis'' Sim)
* ''Albizia vialeana'' Pierre
* ''Albizia viridis'' E.Fourn.

== W ==

* ''Albizia welwitschii'' Oliv.
* ''Albizia westerhuisii'' I.C.Nielsen

== X ==

* ''Albizia xerophytica'' J.Linares

== Z ==

* ''Albizia zimmermannii'' Harms (← ''Albizia gigantea'' A.Chev.)
* ''Albizia zygia'' (DC.) J.F.Macbr. (← ''Albizia brownei'' (Walp.) Oliv.. ''A. letestui'' Pellegr.,  ''A. welwitschioides'' Schweinf. ex Baker f.)

== Jereo koa ==

* ''[[Albizia]]''</text>
      <sha1>3b77c88qskwvfinc9s1lgn9rgksqs74</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145490</id>
      <parentid>1145487</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:49:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanisy sary</comment>
      <origin>1145490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6143" sha1="nf1xf4rsiaq04m0flk334t83yep7duh" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 070221-4660 Albizia lebbeck.jpg|vignette|348x348px|''[[Albizia lebbeck]]'']]
Inty ny '''lisitry ny karazana ao amin' ny ''Albizia''''' izay antoko ahitana karazana miisa 99:

== A ==

* ''Albizia acle'' (Blanco) Merr. (← ''Mimosa acle'') - acle, akle
* ''Albizia adianthifolia'' (Schumach.) W.Wight (← ''Albizia fastigiata'' (E.Mey.) Oliv.)
* ''Albizia amara'' (Roxb.) Boivin
* ''[[Albizia androyensis]]'' Capuron
* ''Albizia anthelmintica'' (A.Rich.) Brongn. (← ''Albizia conjugatopinnata'' Vatke ; ''A. umbalusiana'' Sim)
* ''Albizia antunesiana'' Harms
* ''Albizia arenicola'' R.Vig.
* ''[[Albizia atakataka]]'' Capuron
* ''Albizia attopeuensis'' &lt;small&gt;(Pierre) I.C.Nielsen&lt;/small&gt;
* ''Albizia aurisparsa'' (Drake) R.Vig. ex Capuron
* ''Albizia aylmeri'' Hutch. ex Broun &amp; Massey

== B ==

* ''[[Albizia balabaka]]'' Capuron
* ''Albizia bequaertii'' De Wild.
* ''Albizia bernieri'' &lt;small&gt;E.Fourn. ex Villiers&lt;/small&gt;
* ''Albizia boinensis'' R.Vig.
* ''Albizia boivinii'' E.Fourn. – Madagasikara
* ''Albizia brevifolia'' Schinz. (← ''Albizia parvifolia'' Burtt Davy)
* ''Albizia burmanica'' I.C.Nielsen

== C ==

* ''Albizia calcarea'' Y.H.Huang
* ''Albizia canescens'' Benth. 
* ''Albizia carrii'' Kanis
* ''Albizia chevalieri'' &lt;small&gt;Harms&lt;/small&gt;
* ''Albizia chinensis'' (Osbeck) Merr. (← ''Albizia minyi'' De Wild.)
* ''Albizia commiphoroides'' Capuron
* ''Albizia coriaria'' Welw. ex Oliv. (← ''Albizia katangensis'' De Wild. ; ''A. poissoni'' A.Chev.)
* ''Albizia corniculata'' (Lour.) Druce (← ''Albizia milletii'' Benth.)
* ''Albizia crassiramea'' Lace (← ''Albizia lancangensis'' Y.Y.Qian)

== D ==

* ''Albizia divaricata'' Capuron
* ''Albizia dolichadena'' (Kosterm.) I.C.Nielsen
* ''Albizia duclouxii'' Gagnep.

== E ==

* ''Albizia elegans'' Kurz
* ''Albizia eriorhachis'' Harms
* ''Albizia euryphylla'' Harms

== F ==

* ''Albizia ferruginea'' (Guill. &amp; Perr.) Benth. (← ''Albizia corbisieri'' De Wild.)
* ''Albizia forbesii'' Benth.

== G ==

* ''Albizia garrettii'' I.C.Nielsen
* ''Albizia glaberrima'' &lt;small&gt;(Schumach. &amp; Thonn.) Benth.&lt;/small&gt;
** ''Albizia glaberrima'' var. ''glaberrima''
** ''Albizia glaberrima'' var. ''glabrescens'' (Oliv.) Brenan (← ''Albizia gillardinii'' G.C.C.Gilbert &amp; Boutique)
** ''Albizia glaberrima'' var. ''mpwapwensis'' Brenan
* ''Albizia grandibracteata'' Taub.
* ''[[Albizia greveana]]'' (Baill.) R.Baron – Madagasikara
* ''Albizia guillainii'' Guillaumin
* ''[[Albizia gummifera]]'' (J.F.Gmel.) C.A.Sm. – Afrika Afovoany sy Madagasikara
** ''Albizia gummifera'' var. ''ealensis'' (De Wild.) Brenan (← ''Albizia ealensis'' De Wild.)
** ''Albizia gummifera'' var. ''gummifera'' (← ''Albizia mearnsii'' De Wild.)

== H ==

* ''Albizia harveyi'' E.Fourn. (← ''Albizia pospischilii'' Harms)

== I ==

* ''Albizia isenbergiana'' (A.Rich.) E.Fourn.

== J ==

* ''Albizia jaubertiana'' E.Fourn.
* ''Albizia julibrissin'' Durazz. 
** ''Albizia julibrissin'' var. ''julibrissin'' (← ''Albizia rosea'' Carrière)
** ''Albizia julibrissin'' var. ''mollis'' (Wall.) Benth.

== K ==

* ''Albizia kalkora'' &lt;small&gt;(Roxb.) Prain&lt;/small&gt; (← ''Albizia glabrior'' (Koidz.) Ohwi, ''A. longepedunculata'' Hayata, ''A. macrophylla'' (Bunge) P.C.Huang ex Chakrab. &amp; M.Gangop., ''A. simeonis'' Harms) 
* ''Albizia kostermansii'' I.C.Nielsen

== L ==

* ''Albizia lankaensis'' Kosterm.
* ''Albizia lathamii'' Hole
* ''Albizia laurentii'' De Wild.
* ''[[Albizia lebbeck]]'' (L.) Benth. 
* ''Albizia lebbekoides'' (DC.) Benth. 
* ''Albizia lucida'' (Jacques) Benth. (← ''Albizia lucidior'' (Steud.) I.C.Nielson ex H.Hara)

== M ==

* ''[[Albizia mahalao]]'' Capuron
* ''[[Albizia mainaea]]'' Villiers – Madagasikara
* ''Albizia malacophylla'' (A.Rich.) Walp.
* ''[[Albizia masikororum]]'' R.Vig.
* ''[[Albizia morombensis]]'' Capuron
* ''Albizia mossamedensis'' Torre
* ''Albizia myriophylla'' Benth.

== N ==

* ''Albizia numidarum'' Capuron

== O ==

* ''Albizia obbiadensis'' (Chiov.) Brenan
* ''Albizia odorata'' R.Vig.
* ''Albizia odoratissima'' (L.f.) Benth. (← ''Albizia orissensis'' K.C.Sahni &amp; Bennet)
* ''Albizia oliveri'' Pellegr.
* ''Albizia ortegae'' Britton &amp; Rose

== P ==

* ''Albizia papuensis'' Verdc.
* ''Albizia pedicellata'' Baker ex Benth.
* ''Albizia perrieri'' (Drake) R.Vig. ex Capuron
* ''Albizia petersiana'' (Bolle) Oliv.
* ''Albizia philippinensis'' I.C.Nielsen
* ''Albizia poilanei'' I.C.Nielsen
* ''[[Albizia polyphylla]]'' E.Fourn. – Madagasikara
* ''Albizia procera'' (Roxb.) Benth. 

== R ==

* ''Albizia retusa'' Benth.
** ''Albizia retusa'' subsp. ''morobei'' I.C.Nielsen
** ''Albizia retusa'' subsp. ''retusa'' (← ''Albizia littoralis'' Teijsm. &amp; Binn.)
* ''Albizia rosulata'' (Kosterm.) I.C.Nielsen
* ''Albizia rubiginosa'' Miq.
* ''Albizia rufa'' (Hassk.) Benth.

== S ==

* ''[[Albizia sahafariensis]]'' Capuron
* ''Albizia salomonensis'' C.T.White
* ''Albizia saponaria'' (Lour.) Blume ex Miq. 
* ''Albizia schimperiana'' Oliv.
* ''Albizia sherriffii'' Baker f.
* ''Albizia splendens'' Miq.
* ''Albizia suluensis'' Grestner 

== T ==

* ''Albizia tanganyicensis'' Baker f.
** ''Albizia tanganyicensis'' subsp. ''adamsoniorum'' Brenan
** ''Albizia tanganyicensis'' subsp. ''tanganyicensis''
* ''Albizia thompsonii'' Brandis
* ''Albizia tomentella'' Miq.
** ''Albizia tomentella'' var. ''rotundata'' (I.C.Nielsen) I.C.Nielsen
** ''Albizia tomentella'' var. ''sumbawaensis'' (I.C.Nielsen
** ''Albizia tomentella'' var. ''tomentella''
* ''Albizia tulearensis'' R.Vig.

== U ==

* ''Albizia umbrosa'' (Wall.) Benth.

== V ==

* ''Albizia vaughanii'' Brenan
* ''Albizia verrucosa'' Capuron
* ''Albizia versicolor'' Welw. ex Oliv. (← ''Albizia mossambicensis'' Sim)
* ''Albizia vialeana'' Pierre
* ''Albizia viridis'' E.Fourn.

== W ==

* ''Albizia welwitschii'' Oliv.
* ''Albizia westerhuisii'' I.C.Nielsen

== X ==

* ''Albizia xerophytica'' J.Linares

== Z ==

* ''Albizia zimmermannii'' Harms (← ''Albizia gigantea'' A.Chev.)
* ''Albizia zygia'' (DC.) J.F.Macbr. (← ''Albizia brownei'' (Walp.) Oliv.. ''A. letestui'' Pellegr.,  ''A. welwitschioides'' Schweinf. ex Baker f.)

== Jereo koa ==

* ''[[Albizia]]''</text>
      <sha1>nf1xf4rsiaq04m0flk334t83yep7duh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145505</id>
      <parentid>1145490</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:02:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazana napetraka ao taloha</comment>
      <origin>1145505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11180" sha1="b9v1pxxowoyjkw6rfudsnq618t8o5ep" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 070221-4660 Albizia lebbeck.jpg|vignette|348x348px|''[[Albizia lebbeck]]'']]
Inty ny '''lisitry ny karazana ao amin' ny ''Albizia''''' izay antoko ahitana karazana miisa 99:

== A ==

* ''Albizia acle'' (Blanco) Merr. (← ''Mimosa acle'') - acle, akle
* ''Albizia adianthifolia'' (Schumach.) W.Wight (← ''Albizia fastigiata'' (E.Mey.) Oliv.)
* ''Albizia amara'' (Roxb.) Boivin
* ''[[Albizia androyensis]]'' Capuron
* ''Albizia anthelmintica'' (A.Rich.) Brongn. (← ''Albizia conjugatopinnata'' Vatke ; ''A. umbalusiana'' Sim)
* ''Albizia antunesiana'' Harms
* ''Albizia arenicola'' R.Vig.
* ''[[Albizia atakataka]]'' Capuron
* ''Albizia attopeuensis'' &lt;small&gt;(Pierre) I.C.Nielsen&lt;/small&gt;
* ''Albizia aurisparsa'' (Drake) R.Vig. ex Capuron
* ''Albizia aylmeri'' Hutch. ex Broun &amp; Massey

== B ==

* ''[[Albizia balabaka]]'' Capuron
* ''Albizia bequaertii'' De Wild.
* ''Albizia bernieri'' &lt;small&gt;E.Fourn. ex Villiers&lt;/small&gt;
* ''Albizia boinensis'' R.Vig.
* ''Albizia boivinii'' E.Fourn. – Madagasikara
* ''Albizia brevifolia'' Schinz. (← ''Albizia parvifolia'' Burtt Davy)
* ''Albizia burmanica'' I.C.Nielsen

== C ==

* ''Albizia calcarea'' Y.H.Huang
* ''Albizia canescens'' Benth. 
* ''Albizia carrii'' Kanis
* ''Albizia chevalieri'' &lt;small&gt;Harms&lt;/small&gt;
* ''Albizia chinensis'' (Osbeck) Merr. (← ''Albizia minyi'' De Wild.)
* ''Albizia commiphoroides'' Capuron
* ''Albizia coriaria'' Welw. ex Oliv. (← ''Albizia katangensis'' De Wild. ; ''A. poissoni'' A.Chev.)
* ''Albizia corniculata'' (Lour.) Druce (← ''Albizia milletii'' Benth.)
* ''Albizia crassiramea'' Lace (← ''Albizia lancangensis'' Y.Y.Qian)

== D ==

* ''Albizia divaricata'' Capuron
* ''Albizia dolichadena'' (Kosterm.) I.C.Nielsen
* ''Albizia duclouxii'' Gagnep.

== E ==

* ''Albizia elegans'' Kurz
* ''Albizia eriorhachis'' Harms
* ''Albizia euryphylla'' Harms

== F ==

* ''Albizia ferruginea'' (Guill. &amp; Perr.) Benth. (← ''Albizia corbisieri'' De Wild.)
* ''Albizia forbesii'' Benth.

== G ==

* ''Albizia garrettii'' I.C.Nielsen
* ''Albizia glaberrima'' &lt;small&gt;(Schumach. &amp; Thonn.) Benth.&lt;/small&gt;
** ''Albizia glaberrima'' var. ''glaberrima''
** ''Albizia glaberrima'' var. ''glabrescens'' (Oliv.) Brenan (← ''Albizia gillardinii'' G.C.C.Gilbert &amp; Boutique)
** ''Albizia glaberrima'' var. ''mpwapwensis'' Brenan
* ''Albizia grandibracteata'' Taub.
* ''[[Albizia greveana]]'' (Baill.) R.Baron – Madagasikara
* ''Albizia guillainii'' Guillaumin
* ''[[Albizia gummifera]]'' (J.F.Gmel.) C.A.Sm. – Afrika Afovoany sy Madagasikara
** ''Albizia gummifera'' var. ''ealensis'' (De Wild.) Brenan (← ''Albizia ealensis'' De Wild.)
** ''Albizia gummifera'' var. ''gummifera'' (← ''Albizia mearnsii'' De Wild.)

== H ==

* ''Albizia harveyi'' E.Fourn. (← ''Albizia pospischilii'' Harms)

== I ==

* ''Albizia isenbergiana'' (A.Rich.) E.Fourn.

== J ==

* ''Albizia jaubertiana'' E.Fourn.
* ''Albizia julibrissin'' Durazz. 
** ''Albizia julibrissin'' var. ''julibrissin'' (← ''Albizia rosea'' Carrière)
** ''Albizia julibrissin'' var. ''mollis'' (Wall.) Benth.

== K ==

* ''Albizia kalkora'' &lt;small&gt;(Roxb.) Prain&lt;/small&gt; (← ''Albizia glabrior'' (Koidz.) Ohwi, ''A. longepedunculata'' Hayata, ''A. macrophylla'' (Bunge) P.C.Huang ex Chakrab. &amp; M.Gangop., ''A. simeonis'' Harms) 
* ''Albizia kostermansii'' I.C.Nielsen

== L ==

* ''Albizia lankaensis'' Kosterm.
* ''Albizia lathamii'' Hole
* ''Albizia laurentii'' De Wild.
* ''[[Albizia lebbeck]]'' (L.) Benth. 
* ''Albizia lebbekoides'' (DC.) Benth. 
* ''Albizia lucida'' (Jacques) Benth. (← ''Albizia lucidior'' (Steud.) I.C.Nielson ex H.Hara)

== M ==

* ''[[Albizia mahalao]]'' Capuron
* ''[[Albizia mainaea]]'' Villiers – Madagasikara
* ''Albizia malacophylla'' (A.Rich.) Walp.
* ''[[Albizia masikororum]]'' R.Vig.
* ''[[Albizia morombensis]]'' Capuron
* ''Albizia mossamedensis'' Torre
* ''Albizia myriophylla'' Benth.

== N ==

* ''Albizia numidarum'' Capuron

== O ==

* ''Albizia obbiadensis'' (Chiov.) Brenan
* ''Albizia odorata'' R.Vig.
* ''Albizia odoratissima'' (L.f.) Benth. (← ''Albizia orissensis'' K.C.Sahni &amp; Bennet)
* ''Albizia oliveri'' Pellegr.
* ''Albizia ortegae'' Britton &amp; Rose

== P ==

* ''Albizia papuensis'' Verdc.
* ''Albizia pedicellata'' Baker ex Benth.
* ''Albizia perrieri'' (Drake) R.Vig. ex Capuron
* ''Albizia petersiana'' (Bolle) Oliv.
* ''Albizia philippinensis'' I.C.Nielsen
* ''Albizia poilanei'' I.C.Nielsen
* ''[[Albizia polyphylla]]'' E.Fourn. – Madagasikara
* ''Albizia procera'' (Roxb.) Benth. 

== R ==

* ''Albizia retusa'' Benth.
** ''Albizia retusa'' subsp. ''morobei'' I.C.Nielsen
** ''Albizia retusa'' subsp. ''retusa'' (← ''Albizia littoralis'' Teijsm. &amp; Binn.)
* ''Albizia rosulata'' (Kosterm.) I.C.Nielsen
* ''Albizia rubiginosa'' Miq.
* ''Albizia rufa'' (Hassk.) Benth.

== S ==

* ''[[Albizia sahafariensis]]'' Capuron
* ''Albizia salomonensis'' C.T.White
* ''Albizia saponaria'' (Lour.) Blume ex Miq. 
* ''Albizia schimperiana'' Oliv.
* ''Albizia sherriffii'' Baker f.
* ''Albizia splendens'' Miq.
* ''Albizia suluensis'' Grestner 

== T ==

* ''Albizia tanganyicensis'' Baker f.
** ''Albizia tanganyicensis'' subsp. ''adamsoniorum'' Brenan
** ''Albizia tanganyicensis'' subsp. ''tanganyicensis''
* ''Albizia thompsonii'' Brandis
* ''Albizia tomentella'' Miq.
** ''Albizia tomentella'' var. ''rotundata'' (I.C.Nielsen) I.C.Nielsen
** ''Albizia tomentella'' var. ''sumbawaensis'' (I.C.Nielsen
** ''Albizia tomentella'' var. ''tomentella''
* ''Albizia tulearensis'' R.Vig.

== U ==

* ''Albizia umbrosa'' (Wall.) Benth.

== V ==

* ''Albizia vaughanii'' Brenan
* ''Albizia verrucosa'' Capuron
* ''Albizia versicolor'' Welw. ex Oliv. (← ''Albizia mossambicensis'' Sim)
* ''Albizia vialeana'' Pierre
* ''Albizia viridis'' E.Fourn.

== W ==

* ''Albizia welwitschii'' Oliv.
* ''Albizia westerhuisii'' I.C.Nielsen

== X ==

* ''Albizia xerophytica'' J.Linares

== Z ==

* ''Albizia zimmermannii'' Harms (← ''Albizia gigantea'' A.Chev.)
* ''Albizia zygia'' (DC.) J.F.Macbr. (← ''Albizia brownei'' (Walp.) Oliv.. ''A. letestui'' Pellegr.,  ''A. welwitschioides'' Schweinf. ex Baker f.)

== Karazana napetraka tao taloha ==

* ''Acacia neumanniana'' (← ''Albizia neumanniana'')
* ''Archidendron bubalinum'' (← ''Albizia bubalina'')
* ''Archidendron clypearia'' (← ''Albizia clypearia'')
** ''Archidendron clypearia'' ssp. ''clypearia'' (← ''Albizia angulata'' and ''A. heterophylla'')
* ''Archidendron ellipticum'' subsp. ''ellipticum'' (← ''Albizia fasciculata'')
* ''Archidendron glomeriflorum'' (← ''Albizia glomeriflora'')
* ''Archidendron ramiflorum'' (← ''Albizia pentzkeana'')
* ''Archidendron jiringa'' (← ''Albizia jiringa'')
* ''Archidendron lucyi'' (← ''Albizia lucyi'')
* ''Archidendron oppositum'' (← ''Albizia macrothyrsa'')
* ''Archidendron palauense'' (← ''Albizia papuana'' &lt;small&gt;(Scheff.) F. Muell.&lt;/small&gt;)
* ''Archidendron ramiflorum'' (← ''Albizia ramiflora'')
* ''Archidendron turgidum'' (← ''Albizia croizatiana, A. lucida'' &lt;small&gt;auct. non Benth.&lt;/small&gt;, ''A. turgida'')
* ''Archidendron yunnanense'' (← ''Albizia yunnanensis'' &lt;small&gt;(Kosterm.) Y.H. Huang&lt;/small&gt;)
* ''Archidendropsis fournieri'' (← ''Albizia fournieri'')
* ''Archidendropsis fournieri'' var. ''auriculata'' (← ''Albizia schlechteri'' and ''A. subfalcata'')
* ''Archidendropsis fulgens'' (← ''Albizia fulgens'')
* ''Archidendropsis granulosa'' (← ''Albizia granulosa'')
* ''Archidendropsis macradenia'' (← ''Albizia macradenia'' or ''Albizia comptonii'')
* ''Archidendropsis streptocarpa'' (← ''Albizia streptocarpa, A. charpentieri'', and ''A. obovata'')
* ''Calliandra houstoniana'' var. ''anomala'' (← ''Albizia callistemon'')
* ''Cathormion umbellatum'' ssp. ''moniliforme'' (← ''Albizia amoenissima'')
* ''Chloroleucon mangense'' var. ''mangense'' (← ''Albizia marthae'')
* ''Enterolobium cyclocarpum'' (← ''Albizia longipes'')
* ''Erythrophleum teysmannii'' (← ''Albizia teysmannii'' ; ''A. cambodiana'')
* ''Falcataria falcata'' (← ''Albizia eymae, A. fulva'', ; ''A. moluccana'')
* ''Havardia albicans'' (← ''Albizia lundellii'' ; ''A. rubiginosa'')
* ''Heliodendron basalticum'' (← ''Albizia basaltica'')
* ''Heliodendron thozetianum'' (← ''Albizia thozetiana'')
* ''Hesperalbizia occidentalis'' (← ''Albizia obliqua, A. occidentalis'', ; ''A. plurijuga'')
* ''Hydrochorea obliquifoliolata'' (← ''Albizia obliquifoliolata'')
* ''Hydrochorea pedicellaris'' (← ''Albizia pedicellaris'')
* ''Hydrochorea rhombifolia'' (← ''Albizia rhombifolia'')
* ''Jupunba barbouriana'' var. ''barbouriana'' (← ''Albizia dubia'')
* ''Osodendron altissimum'' (as ''Albizia altissima'')
* ''Osodendron altissimum'' subsp. ''altissimum'' (← ''Albizia passargei'')
* ''Osodendron dinklagei'' (← ''Albizia dinklagei'')
* ''Osodendron leptophyllum'' (← ''Albizia flamignii'' and ''A. leptophylla'')
* ''Pararchidendron pruinosum'' var. ''junghuhnianum'' (← ''Albizia tengerensis'')
* ''Parasenegalia vogeliana'' (← ''Albizia leonardii'')
* ''Paraserianthes lophantha'' (← ''Albizia lophantha'' ; ''A. distachya'')
** ''Paraserianthes lophantha'' ssp. ''montana'' (← ''Albizia montana'')
* ''Pithecellobium dulce'' (← ''Albizia dulcis'')
* ''Pithecellobium nicoyanum'' (← ''Albizia nicoyana'')
* ''Pseudalbizzia adinocephala'' (← ''Albizia adinocephala'')
* ''Pseudalbizzia berteroana'' (← ''Albizia berteroana'')
* ''Pseudalbizzia buntingii'' (← ''Albizzia buntingii'')
* ''Pseudalbizzia burkartiana'' (← ''Albizzia burkartiana'')
* ''Pseudalbizzia coripatensis'' (← ''Albizia coripatensis'')
* ''Pseudalbizzia decandra'' (← ''Albizia decandra'')
* ''Pseudalbizzia edwallii'' (← ''Albizia edwallii'' and ''A. austrobrasilica'')
* ''Pseudalbizzia glabripetala'' (← ''Albizia glabripetala'')
* ''Pseudalbizzia inundata'' (← ''Albizia inundata'')
* ''Pseudalbizzia multiflora'' (← ''Albizia multiflora'')
* ''Pseudalbizzia niopoides'' (← ''Albizia niopoides'')
* ''Pseudalbizzia niopoides'' var. ''niopoides'' (← ''Albizia hassleri'' ; ''A. richardiana'')
* ''Pseudalbizzia pistaciifolia'' (← ''Albizia pistaciifolia'')
* ''Pseudalbizzia polycephala'' (← ''Albizia polycephala'')
* ''Pseudalbizzia sinaloensis'' (← ''Albizia sinaloensis'')
* ''Pseudalbizzia subdimidiata'' (← ''Albizia subdimidiata'')
* ''Pseudalbizzia tomentosa'' (← ''Albizia tomentosa'')
* ''Pseudalbizzia tomentosa'' var. ''nayaritensis'' (← ''Albizia nayaritensis'')
* ''Pseudosamanea carbonaria'' (← ''Albizia carbonaria'')
* ''Pseudosamanea cubana'' (← ''Albizia cubana'')
* ''Pseudosamanea guachapele'' (← ''Albizia guachapele'')
* ''Samanea saman'' (← ''Albizia saman'' ; ''A. flavovirens'')
* ''Schleinitzia megaladenia'' (← ''Albizia megaladenia'')
* ''Albizia lugardi'' (← ''Albizia lugardi'')
* ''Serianthes minahassae'' ssp. ''fosbergii'' (← ''Albizia melanesica'')
* ''Serianthes minahassae'' ssp. ''minahassae'' (← ''Albizia minahassae'')
* ''Senegalia pedicellata'' (← ''Albizia magallanensis'')
* ''Senegalia torta'' (← ''Albizia sikharamensis'')
* ''Vachellia sutherlandii'' (← ''Albizia sutherlandii'')

sy ny sisa.

== Jereo koa ==

* ''[[Albizia]]''</text>
      <sha1>b9v1pxxowoyjkw6rfudsnq618t8o5ep</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145517</id>
      <parentid>1145505</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Karazana napetraka tao taloha */</comment>
      <origin>1145517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11171" sha1="bfduikatxc17gy7v2sj0ma4afvj9nei" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 070221-4660 Albizia lebbeck.jpg|vignette|348x348px|''[[Albizia lebbeck]]'']]
Inty ny '''lisitry ny karazana ao amin' ny ''Albizia''''' izay antoko ahitana karazana miisa 99:

== A ==

* ''Albizia acle'' (Blanco) Merr. (← ''Mimosa acle'') - acle, akle
* ''Albizia adianthifolia'' (Schumach.) W.Wight (← ''Albizia fastigiata'' (E.Mey.) Oliv.)
* ''Albizia amara'' (Roxb.) Boivin
* ''[[Albizia androyensis]]'' Capuron
* ''Albizia anthelmintica'' (A.Rich.) Brongn. (← ''Albizia conjugatopinnata'' Vatke ; ''A. umbalusiana'' Sim)
* ''Albizia antunesiana'' Harms
* ''Albizia arenicola'' R.Vig.
* ''[[Albizia atakataka]]'' Capuron
* ''Albizia attopeuensis'' &lt;small&gt;(Pierre) I.C.Nielsen&lt;/small&gt;
* ''Albizia aurisparsa'' (Drake) R.Vig. ex Capuron
* ''Albizia aylmeri'' Hutch. ex Broun &amp; Massey

== B ==

* ''[[Albizia balabaka]]'' Capuron
* ''Albizia bequaertii'' De Wild.
* ''Albizia bernieri'' &lt;small&gt;E.Fourn. ex Villiers&lt;/small&gt;
* ''Albizia boinensis'' R.Vig.
* ''Albizia boivinii'' E.Fourn. – Madagasikara
* ''Albizia brevifolia'' Schinz. (← ''Albizia parvifolia'' Burtt Davy)
* ''Albizia burmanica'' I.C.Nielsen

== C ==

* ''Albizia calcarea'' Y.H.Huang
* ''Albizia canescens'' Benth. 
* ''Albizia carrii'' Kanis
* ''Albizia chevalieri'' &lt;small&gt;Harms&lt;/small&gt;
* ''Albizia chinensis'' (Osbeck) Merr. (← ''Albizia minyi'' De Wild.)
* ''Albizia commiphoroides'' Capuron
* ''Albizia coriaria'' Welw. ex Oliv. (← ''Albizia katangensis'' De Wild. ; ''A. poissoni'' A.Chev.)
* ''Albizia corniculata'' (Lour.) Druce (← ''Albizia milletii'' Benth.)
* ''Albizia crassiramea'' Lace (← ''Albizia lancangensis'' Y.Y.Qian)

== D ==

* ''Albizia divaricata'' Capuron
* ''Albizia dolichadena'' (Kosterm.) I.C.Nielsen
* ''Albizia duclouxii'' Gagnep.

== E ==

* ''Albizia elegans'' Kurz
* ''Albizia eriorhachis'' Harms
* ''Albizia euryphylla'' Harms

== F ==

* ''Albizia ferruginea'' (Guill. &amp; Perr.) Benth. (← ''Albizia corbisieri'' De Wild.)
* ''Albizia forbesii'' Benth.

== G ==

* ''Albizia garrettii'' I.C.Nielsen
* ''Albizia glaberrima'' &lt;small&gt;(Schumach. &amp; Thonn.) Benth.&lt;/small&gt;
** ''Albizia glaberrima'' var. ''glaberrima''
** ''Albizia glaberrima'' var. ''glabrescens'' (Oliv.) Brenan (← ''Albizia gillardinii'' G.C.C.Gilbert &amp; Boutique)
** ''Albizia glaberrima'' var. ''mpwapwensis'' Brenan
* ''Albizia grandibracteata'' Taub.
* ''[[Albizia greveana]]'' (Baill.) R.Baron – Madagasikara
* ''Albizia guillainii'' Guillaumin
* ''[[Albizia gummifera]]'' (J.F.Gmel.) C.A.Sm. – Afrika Afovoany sy Madagasikara
** ''Albizia gummifera'' var. ''ealensis'' (De Wild.) Brenan (← ''Albizia ealensis'' De Wild.)
** ''Albizia gummifera'' var. ''gummifera'' (← ''Albizia mearnsii'' De Wild.)

== H ==

* ''Albizia harveyi'' E.Fourn. (← ''Albizia pospischilii'' Harms)

== I ==

* ''Albizia isenbergiana'' (A.Rich.) E.Fourn.

== J ==

* ''Albizia jaubertiana'' E.Fourn.
* ''Albizia julibrissin'' Durazz. 
** ''Albizia julibrissin'' var. ''julibrissin'' (← ''Albizia rosea'' Carrière)
** ''Albizia julibrissin'' var. ''mollis'' (Wall.) Benth.

== K ==

* ''Albizia kalkora'' &lt;small&gt;(Roxb.) Prain&lt;/small&gt; (← ''Albizia glabrior'' (Koidz.) Ohwi, ''A. longepedunculata'' Hayata, ''A. macrophylla'' (Bunge) P.C.Huang ex Chakrab. &amp; M.Gangop., ''A. simeonis'' Harms) 
* ''Albizia kostermansii'' I.C.Nielsen

== L ==

* ''Albizia lankaensis'' Kosterm.
* ''Albizia lathamii'' Hole
* ''Albizia laurentii'' De Wild.
* ''[[Albizia lebbeck]]'' (L.) Benth. 
* ''Albizia lebbekoides'' (DC.) Benth. 
* ''Albizia lucida'' (Jacques) Benth. (← ''Albizia lucidior'' (Steud.) I.C.Nielson ex H.Hara)

== M ==

* ''[[Albizia mahalao]]'' Capuron
* ''[[Albizia mainaea]]'' Villiers – Madagasikara
* ''Albizia malacophylla'' (A.Rich.) Walp.
* ''[[Albizia masikororum]]'' R.Vig.
* ''[[Albizia morombensis]]'' Capuron
* ''Albizia mossamedensis'' Torre
* ''Albizia myriophylla'' Benth.

== N ==

* ''Albizia numidarum'' Capuron

== O ==

* ''Albizia obbiadensis'' (Chiov.) Brenan
* ''Albizia odorata'' R.Vig.
* ''Albizia odoratissima'' (L.f.) Benth. (← ''Albizia orissensis'' K.C.Sahni &amp; Bennet)
* ''Albizia oliveri'' Pellegr.
* ''Albizia ortegae'' Britton &amp; Rose

== P ==

* ''Albizia papuensis'' Verdc.
* ''Albizia pedicellata'' Baker ex Benth.
* ''Albizia perrieri'' (Drake) R.Vig. ex Capuron
* ''Albizia petersiana'' (Bolle) Oliv.
* ''Albizia philippinensis'' I.C.Nielsen
* ''Albizia poilanei'' I.C.Nielsen
* ''[[Albizia polyphylla]]'' E.Fourn. – Madagasikara
* ''Albizia procera'' (Roxb.) Benth. 

== R ==

* ''Albizia retusa'' Benth.
** ''Albizia retusa'' subsp. ''morobei'' I.C.Nielsen
** ''Albizia retusa'' subsp. ''retusa'' (← ''Albizia littoralis'' Teijsm. &amp; Binn.)
* ''Albizia rosulata'' (Kosterm.) I.C.Nielsen
* ''Albizia rubiginosa'' Miq.
* ''Albizia rufa'' (Hassk.) Benth.

== S ==

* ''[[Albizia sahafariensis]]'' Capuron
* ''Albizia salomonensis'' C.T.White
* ''Albizia saponaria'' (Lour.) Blume ex Miq. 
* ''Albizia schimperiana'' Oliv.
* ''Albizia sherriffii'' Baker f.
* ''Albizia splendens'' Miq.
* ''Albizia suluensis'' Grestner 

== T ==

* ''Albizia tanganyicensis'' Baker f.
** ''Albizia tanganyicensis'' subsp. ''adamsoniorum'' Brenan
** ''Albizia tanganyicensis'' subsp. ''tanganyicensis''
* ''Albizia thompsonii'' Brandis
* ''Albizia tomentella'' Miq.
** ''Albizia tomentella'' var. ''rotundata'' (I.C.Nielsen) I.C.Nielsen
** ''Albizia tomentella'' var. ''sumbawaensis'' (I.C.Nielsen
** ''Albizia tomentella'' var. ''tomentella''
* ''Albizia tulearensis'' R.Vig.

== U ==

* ''Albizia umbrosa'' (Wall.) Benth.

== V ==

* ''Albizia vaughanii'' Brenan
* ''Albizia verrucosa'' Capuron
* ''Albizia versicolor'' Welw. ex Oliv. (← ''Albizia mossambicensis'' Sim)
* ''Albizia vialeana'' Pierre
* ''Albizia viridis'' E.Fourn.

== W ==

* ''Albizia welwitschii'' Oliv.
* ''Albizia westerhuisii'' I.C.Nielsen

== X ==

* ''Albizia xerophytica'' J.Linares

== Z ==

* ''Albizia zimmermannii'' Harms (← ''Albizia gigantea'' A.Chev.)
* ''Albizia zygia'' &lt;small&gt;(DC.) J.F.Macbr.&lt;/small&gt; (← ''Albizia brownei'' (Walp.) Oliv.. ''A. letestui'' Pellegr.,  ''A. welwitschioides'' Schweinf. ex Baker f.)

== Karazana napetraka tao taloha ==

* ''Acacia nigrescens'' (← ''Albizia lugardi'')
* ''Acacia neumanniana'' (← ''Albizia neumanniana'')
* ''Archidendron bubalinum'' (← ''Albizia bubalina'')
* ''Archidendron clypearia'' (← ''Albizia clypearia'')
** ''Archidendron clypearia'' ssp. ''clypearia'' (← ''Albizia angulata;'' ''A. heterophylla'')
* ''Archidendron ellipticum'' subsp. ''ellipticum'' (← ''Albizia fasciculata'')
* ''Archidendron glomeriflorum'' (← ''Albizia glomeriflora'')
* ''Archidendron ramiflorum'' (← ''Albizia pentzkeana'')
* ''Archidendron jiringa'' (← ''Albizia jiringa'')
* ''Archidendron lucyi'' (← ''Albizia lucyi'')
* ''Archidendron oppositum'' (← ''Albizia macrothyrsa'')
* ''Archidendron palauense'' (← ''Albizia papuana'' &lt;small&gt;(Scheff.) F. Muell.&lt;/small&gt;)
* ''Archidendron ramiflorum'' (← ''Albizia ramiflora'')
* ''Archidendron turgidum'' (← ''Albizia croizatiana; A. lucida'' &lt;small&gt;auct. non Benth.;&lt;/small&gt; ''A. turgida'')
* ''Archidendron yunnanense'' (← ''Albizia yunnanensis'' &lt;small&gt;(Kosterm.) Y.H. Huang&lt;/small&gt;)
* ''Archidendropsis fournieri'' (← ''Albizia fournieri'')
* ''Archidendropsis fournieri'' var. ''auriculata'' (← ''Albizia schlechteri''; ''A. subfalcata'')
* ''Archidendropsis fulgens'' (← ''Albizia fulgens'')
* ''Archidendropsis granulosa'' (← ''Albizia granulosa'')
* ''Archidendropsis macradenia'' (← ''Albizia macradenia''; ''Albizia comptonii'')
* ''Archidendropsis streptocarpa'' (← ''Albizia streptocarpa; A. charpentieri''; ''A. obovata'')
* ''Calliandra houstoniana'' var. ''anomala'' (← ''Albizia callistemon'')
* ''Cathormion umbellatum'' ssp. ''moniliforme'' (← ''Albizia amoenissima'')
* ''Chloroleucon mangense'' var. ''mangense'' (← ''Albizia marthae'')
* ''Enterolobium cyclocarpum'' (← ''Albizia longipes'')
* ''Erythrophleum teysmannii'' (← ''Albizia teysmannii''; ''A. cambodiana'')
* ''Falcataria falcata'' (← ''Albizia eymae; A. fulva''; ''A. moluccana'')
* ''Havardia albicans'' (← ''Albizia lundellii''; ''A. rubiginosa'')
* ''Heliodendron basalticum'' (← ''Albizia basaltica'')
* ''Heliodendron thozetianum'' (← ''Albizia thozetiana'')
* ''Hesperalbizia occidentalis'' (← ''Albizia obliqua; A. occidentalis''; ''A. plurijuga'')
* ''Hydrochorea obliquifoliolata'' (← ''Albizia obliquifoliolata'')
* ''Hydrochorea pedicellaris'' (← ''Albizia pedicellaris'')
* ''Hydrochorea rhombifolia'' (← ''Albizia rhombifolia'')
* ''Jupunba barbouriana'' var. ''barbouriana'' (← ''Albizia dubia'')
* ''Osodendron altissimum'' (← ''Albizia altissima'')
* ''Osodendron altissimum'' subsp. ''altissimum'' (← ''Albizia passargei'')
* ''Osodendron dinklagei'' (← ''Albizia dinklagei'')
* ''Osodendron leptophyllum'' (← ''Albizia flamignii;'' ''A. leptophylla'')
* ''Pararchidendron pruinosum'' var. ''junghuhnianum'' (← ''Albizia tengerensis'')
* ''Parasenegalia vogeliana'' (← ''Albizia leonardii'')
* ''Paraserianthes lophantha'' (← ''Albizia lophantha''; ''A. distachya'')
** ''Paraserianthes lophantha'' ssp. ''montana'' (← ''Albizia montana'')
* ''Pithecellobium dulce'' (← ''Albizia dulcis'')
* ''Pithecellobium nicoyanum'' (← ''Albizia nicoyana'')
* ''Pseudalbizzia adinocephala'' (← ''Albizia adinocephala'')
* ''Pseudalbizzia berteroana'' (← ''Albizia berteroana'')
* ''Pseudalbizzia buntingii'' (← ''Albizzia buntingii'')
* ''Pseudalbizzia burkartiana'' (← ''Albizzia burkartiana'')
* ''Pseudalbizzia coripatensis'' (← ''Albizia coripatensis'')
* ''Pseudalbizzia decandra'' (← ''Albizia decandra'')
* ''Pseudalbizzia edwallii'' (← ''Albizia edwallii;'' ''A. austrobrasilica'')
* ''Pseudalbizzia glabripetala'' (← ''Albizia glabripetala'')
* ''Pseudalbizzia inundata'' (← ''Albizia inundata'')
* ''Pseudalbizzia multiflora'' (← ''Albizia multiflora'')
* ''Pseudalbizzia niopoides'' (← ''Albizia niopoides'')
* ''Pseudalbizzia niopoides'' var. ''niopoides'' (← ''Albizia hassleri''; ''A. richardiana'')
* ''Pseudalbizzia pistaciifolia'' (← ''Albizia pistaciifolia'')
* ''Pseudalbizzia polycephala'' (← ''Albizia polycephala'')
* ''Pseudalbizzia sinaloensis'' (← ''Albizia sinaloensis'')
* ''Pseudalbizzia subdimidiata'' (← ''Albizia subdimidiata'')
* ''Pseudalbizzia tomentosa'' (← ''Albizia tomentosa'')
* ''Pseudalbizzia tomentosa'' var. ''nayaritensis'' (← ''Albizia nayaritensis'')
* ''Pseudosamanea carbonaria'' (← ''Albizia carbonaria'')
* ''Pseudosamanea cubana'' (← ''Albizia cubana'')
* ''Pseudosamanea guachapele'' (← ''Albizia guachapele'')
* ''Samanea saman'' (← ''Albizia saman''; ''A. flavovirens'')
* ''Schleinitzia megaladenia'' (← ''Albizia megaladenia'')
* ''Serianthes minahassae'' ssp. ''fosbergii'' (← ''Albizia melanesica'')
* ''Serianthes minahassae'' ssp. ''minahassae'' (← ''Albizia minahassae'')
* ''Senegalia pedicellata'' (← ''Albizia magallanensis'')
* ''Senegalia torta'' (← ''Albizia sikharamensis'')
* ''Vachellia sutherlandii'' (← ''Albizia sutherlandii'')

sy ny sisa.

== Jereo koa ==

* ''[[Albizia]]''</text>
      <sha1>bfduikatxc17gy7v2sj0ma4afvj9nei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145589</id>
      <parentid>1145517</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:34:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1145589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11631" sha1="abywegijgf4rm2txn7br5zivy7nirpm" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 070221-4660 Albizia lebbeck.jpg|vignette|348x348px|''[[Albizia lebbeck]]'']]
Inty ny '''lisitry ny karazana ao amin' ny ''Albizia''''' izay antoko ahitana karazana miisa 99:

== A ==

* ''Albizia acle'' (Blanco) Merr. (← ''Mimosa acle'') - acle, akle
* ''Albizia adianthifolia'' (Schumach.) W.Wight (← ''Albizia fastigiata'' (E.Mey.) Oliv.)
* ''Albizia amara'' (Roxb.) Boivin
* ''[[Albizia androyensis]]'' Capuron
* ''Albizia anthelmintica'' (A.Rich.) Brongn. (← ''Albizia conjugatopinnata'' Vatke ; ''A. umbalusiana'' Sim)
* ''Albizia antunesiana'' Harms
* ''Albizia arenicola'' R.Vig.
* ''[[Albizia atakataka]]'' Capuron
* ''Albizia attopeuensis'' &lt;small&gt;(Pierre) I.C.Nielsen&lt;/small&gt;
* ''Albizia aurisparsa'' (Drake) R.Vig. ex Capuron
* ''Albizia aylmeri'' Hutch. ex Broun &amp; Massey

== B ==

* ''[[Albizia balabaka]]'' Capuron
* ''Albizia bequaertii'' De Wild.
* ''Albizia bernieri'' &lt;small&gt;E.Fourn. ex Villiers&lt;/small&gt;
* ''Albizia boinensis'' R.Vig.
* ''Albizia boivinii'' E.Fourn. – Madagasikara
* ''Albizia brevifolia'' Schinz. (← ''Albizia parvifolia'' Burtt Davy)
* ''Albizia burmanica'' I.C.Nielsen

== C ==

* ''Albizia calcarea'' Y.H.Huang
* ''Albizia canescens'' Benth. 
* ''Albizia carrii'' Kanis
* ''Albizia chevalieri'' &lt;small&gt;Harms&lt;/small&gt;
* ''Albizia chinensis'' (Osbeck) Merr. (← ''Albizia minyi'' De Wild.)
* ''Albizia commiphoroides'' Capuron
* ''Albizia coriaria'' Welw. ex Oliv. (← ''Albizia katangensis'' De Wild. ; ''A. poissoni'' A.Chev.)
* ''Albizia corniculata'' (Lour.) Druce (← ''Albizia milletii'' Benth.)
* ''Albizia crassiramea'' Lace (← ''Albizia lancangensis'' Y.Y.Qian)

== D ==

* ''Albizia divaricata'' Capuron
* ''Albizia dolichadena'' (Kosterm.) I.C.Nielsen
* ''Albizia duclouxii'' Gagnep.

== E ==

* ''Albizia elegans'' Kurz
* ''Albizia eriorhachis'' Harms
* ''Albizia euryphylla'' Harms

== F ==

* ''Albizia ferruginea'' (Guill. &amp; Perr.) Benth. (← ''Albizia corbisieri'' De Wild.)
* ''Albizia forbesii'' Benth.

== G ==

* ''Albizia garrettii'' I.C.Nielsen
* ''Albizia glaberrima'' &lt;small&gt;(Schumach. &amp; Thonn.) Benth.&lt;/small&gt;
** ''Albizia glaberrima'' var. ''glaberrima''
** ''Albizia glaberrima'' var. ''glabrescens'' (Oliv.) Brenan (← ''Albizia gillardinii'' G.C.C.Gilbert &amp; Boutique)
** ''Albizia glaberrima'' var. ''mpwapwensis'' Brenan
* ''Albizia grandibracteata'' Taub.
* ''[[Albizia greveana]]'' (Baill.) R.Baron – Madagasikara
* ''Albizia guillainii'' Guillaumin
* ''[[Albizia gummifera]]'' (J.F.Gmel.) C.A.Sm. – Afrika Afovoany sy Madagasikara
** ''Albizia gummifera'' var. ''ealensis'' (De Wild.) Brenan (← ''Albizia ealensis'' De Wild.)
** ''Albizia gummifera'' var. ''gummifera'' (← ''Albizia mearnsii'' De Wild.)

== H ==

* ''Albizia harveyi'' E.Fourn. (← ''Albizia pospischilii'' Harms)

== I ==

* ''Albizia isenbergiana'' (A.Rich.) E.Fourn.

== J ==

* ''Albizia jaubertiana'' E.Fourn.
* ''Albizia julibrissin'' Durazz. 
** ''Albizia julibrissin'' var. ''julibrissin'' (← ''Albizia rosea'' Carrière)
** ''Albizia julibrissin'' var. ''mollis'' (Wall.) Benth.

== K ==

* ''Albizia kalkora'' &lt;small&gt;(Roxb.) Prain&lt;/small&gt; (← ''Albizia glabrior'' (Koidz.) Ohwi, ''A. longepedunculata'' Hayata, ''A. macrophylla'' (Bunge) P.C.Huang ex Chakrab. &amp; M.Gangop., ''A. simeonis'' Harms) 
* ''Albizia kostermansii'' I.C.Nielsen

== L ==

* ''Albizia lankaensis'' Kosterm.
* ''Albizia lathamii'' Hole
* ''Albizia laurentii'' De Wild.
* ''[[Albizia lebbeck]]'' (L.) Benth. 
* ''Albizia lebbekoides'' (DC.) Benth. 
* ''Albizia lucida'' (Jacques) Benth. (← ''Albizia lucidior'' (Steud.) I.C.Nielson ex H.Hara)

== M ==

* ''[[Albizia mahalao]]'' Capuron
* ''[[Albizia mainaea]]'' Villiers – Madagasikara
* ''Albizia malacophylla'' (A.Rich.) Walp.
* ''[[Albizia masikororum]]'' R.Vig.
* ''[[Albizia morombensis]]'' Capuron
* ''Albizia mossamedensis'' Torre
* ''Albizia myriophylla'' Benth.

== N ==

* ''Albizia numidarum'' Capuron

== O ==

* ''Albizia obbiadensis'' (Chiov.) Brenan
* ''Albizia odorata'' R.Vig.
* ''Albizia odoratissima'' (L.f.) Benth. (← ''Albizia orissensis'' K.C.Sahni &amp; Bennet)
* ''Albizia oliveri'' Pellegr.
* ''Albizia ortegae'' Britton &amp; Rose

== P ==

* ''Albizia papuensis'' Verdc.
* ''Albizia pedicellata'' Baker ex Benth.
* ''Albizia perrieri'' (Drake) R.Vig. ex Capuron
* ''Albizia petersiana'' (Bolle) Oliv.
* ''Albizia philippinensis'' I.C.Nielsen
* ''Albizia poilanei'' I.C.Nielsen
* ''[[Albizia polyphylla]]'' E.Fourn. – Madagasikara
* ''Albizia procera'' (Roxb.) Benth. 

== R ==

* ''Albizia retusa'' Benth.
** ''Albizia retusa'' subsp. ''morobei'' I.C.Nielsen
** ''Albizia retusa'' subsp. ''retusa'' (← ''Albizia littoralis'' Teijsm. &amp; Binn.)
* ''Albizia rosulata'' (Kosterm.) I.C.Nielsen
* ''Albizia rubiginosa'' Miq.
* ''Albizia rufa'' (Hassk.) Benth.

== S ==

* ''[[Albizia sahafariensis]]'' Capuron
* ''Albizia salomonensis'' C.T.White
* ''Albizia saponaria'' (Lour.) Blume ex Miq. 
* ''Albizia schimperiana'' Oliv.
* ''Albizia sherriffii'' Baker f.
* ''Albizia splendens'' Miq.
* ''Albizia suluensis'' Grestner 

== T ==

* ''Albizia tanganyicensis'' Baker f.
** ''Albizia tanganyicensis'' subsp. ''adamsoniorum'' Brenan
** ''Albizia tanganyicensis'' subsp. ''tanganyicensis''
* ''Albizia thompsonii'' Brandis
* ''Albizia tomentella'' Miq.
** ''Albizia tomentella'' var. ''rotundata'' (I.C.Nielsen) I.C.Nielsen
** ''Albizia tomentella'' var. ''sumbawaensis'' (I.C.Nielsen
** ''Albizia tomentella'' var. ''tomentella''
* ''Albizia tulearensis'' R.Vig.

== U ==

* ''Albizia umbrosa'' (Wall.) Benth.

== V ==

* ''Albizia vaughanii'' Brenan
* ''Albizia verrucosa'' Capuron
* ''Albizia versicolor'' Welw. ex Oliv. (← ''Albizia mossambicensis'' Sim)
* ''Albizia vialeana'' Pierre
* ''Albizia viridis'' E.Fourn.

== W ==

* ''Albizia welwitschii'' Oliv.
* ''Albizia westerhuisii'' I.C.Nielsen

== X ==

* ''Albizia xerophytica'' J.Linares

== Z ==

* ''Albizia zimmermannii'' Harms (← ''Albizia gigantea'' A.Chev.)
* ''Albizia zygia'' &lt;small&gt;(DC.) J.F.Macbr.&lt;/small&gt; (← ''Albizia brownei'' (Walp.) Oliv.. ''A. letestui'' Pellegr.,  ''A. welwitschioides'' Schweinf. ex Baker f.)

== Karazana napetraka tao taloha ==

* ''Acacia nigrescens'' (← ''Albizia lugardi'')
* ''Acacia neumanniana'' (← ''Albizia neumanniana'')
* ''Archidendron bubalinum'' (← ''Albizia bubalina'')
* ''Archidendron clypearia'' (← ''Albizia clypearia'')
** ''Archidendron clypearia'' ssp. ''clypearia'' (← ''Albizia angulata;'' ''A. heterophylla'')
* ''Archidendron ellipticum'' subsp. ''ellipticum'' (← ''Albizia fasciculata'')
* ''Archidendron glomeriflorum'' (← ''Albizia glomeriflora'')
* ''Archidendron ramiflorum'' (← ''Albizia pentzkeana'')
* ''Archidendron jiringa'' (← ''Albizia jiringa'')
* ''Archidendron lucyi'' (← ''Albizia lucyi'')
* ''Archidendron oppositum'' (← ''Albizia macrothyrsa'')
* ''Archidendron palauense'' (← ''Albizia papuana'' &lt;small&gt;(Scheff.) F. Muell.&lt;/small&gt;)
* ''Archidendron ramiflorum'' (← ''Albizia ramiflora'')
* ''Archidendron turgidum'' (← ''Albizia croizatiana; A. lucida'' &lt;small&gt;auct. non Benth.;&lt;/small&gt; ''A. turgida'')
* ''Archidendron yunnanense'' (← ''Albizia yunnanensis'' &lt;small&gt;(Kosterm.) Y.H. Huang&lt;/small&gt;)
* ''Archidendropsis fournieri'' (← ''Albizia fournieri'')
* ''Archidendropsis fournieri'' var. ''auriculata'' (← ''Albizia schlechteri''; ''A. subfalcata'')
* ''Archidendropsis fulgens'' (← ''Albizia fulgens'')
* ''Archidendropsis granulosa'' (← ''Albizia granulosa'')
* ''Archidendropsis macradenia'' (← ''Albizia macradenia''; ''Albizia comptonii'')
* ''Archidendropsis streptocarpa'' (← ''Albizia streptocarpa; A. charpentieri''; ''A. obovata'')
* ''Calliandra houstoniana'' var. ''anomala'' (← ''Albizia callistemon'')
* ''Cathormion umbellatum'' ssp. ''moniliforme'' (← ''Albizia amoenissima'')
* ''Chloroleucon mangense'' var. ''mangense'' (← ''Albizia marthae'')
* ''Enterolobium cyclocarpum'' (← ''Albizia longipes'')
* ''Erythrophleum teysmannii'' (← ''Albizia teysmannii''; ''A. cambodiana'')
* ''Falcataria falcata'' (← ''Albizia eymae; A. fulva''; ''A. moluccana'')
* ''Havardia albicans'' (← ''Albizia lundellii''; ''A. rubiginosa'')
* ''Heliodendron basalticum'' (← ''Albizia basaltica'')
* ''Heliodendron thozetianum'' (← ''Albizia thozetiana'')
* ''Hesperalbizia occidentalis'' (← ''Albizia obliqua; A. occidentalis''; ''A. plurijuga'')
* ''Hydrochorea obliquifoliolata'' (← ''Albizia obliquifoliolata'')
* ''Hydrochorea pedicellaris'' (← ''Albizia pedicellaris'')
* ''Hydrochorea rhombifolia'' (← ''Albizia rhombifolia'')
* ''Jupunba barbouriana'' var. ''barbouriana'' (← ''Albizia dubia'')
* ''Osodendron altissimum'' (← ''Albizia altissima'')
* ''Osodendron altissimum'' subsp. ''altissimum'' (← ''Albizia passargei'')
* ''Osodendron dinklagei'' (← ''Albizia dinklagei'')
* ''Osodendron leptophyllum'' (← ''Albizia flamignii;'' ''A. leptophylla'')
* ''Pararchidendron pruinosum'' var. ''junghuhnianum'' (← ''Albizia tengerensis'')
* ''Parasenegalia vogeliana'' (← ''Albizia leonardii'')
* ''Paraserianthes lophantha'' (← ''Albizia lophantha''; ''A. distachya'')
** ''Paraserianthes lophantha'' ssp. ''montana'' (← ''Albizia montana'')
* ''Pithecellobium dulce'' (← ''Albizia dulcis'')
* ''Pithecellobium nicoyanum'' (← ''Albizia nicoyana'')
* ''Pseudalbizzia adinocephala'' (← ''Albizia adinocephala'')
* ''Pseudalbizzia berteroana'' (← ''Albizia berteroana'')
* ''Pseudalbizzia buntingii'' (← ''Albizzia buntingii'')
* ''Pseudalbizzia burkartiana'' (← ''Albizzia burkartiana'')
* ''Pseudalbizzia coripatensis'' (← ''Albizia coripatensis'')
* ''Pseudalbizzia decandra'' (← ''Albizia decandra'')
* ''Pseudalbizzia edwallii'' (← ''Albizia edwallii;'' ''A. austrobrasilica'')
* ''Pseudalbizzia glabripetala'' (← ''Albizia glabripetala'')
* ''Pseudalbizzia inundata'' (← ''Albizia inundata'')
* ''Pseudalbizzia multiflora'' (← ''Albizia multiflora'')
* ''Pseudalbizzia niopoides'' (← ''Albizia niopoides'')
* ''Pseudalbizzia niopoides'' var. ''niopoides'' (← ''Albizia hassleri''; ''A. richardiana'')
* ''Pseudalbizzia pistaciifolia'' (← ''Albizia pistaciifolia'')
* ''Pseudalbizzia polycephala'' (← ''Albizia polycephala'')
* ''Pseudalbizzia sinaloensis'' (← ''Albizia sinaloensis'')
* ''Pseudalbizzia subdimidiata'' (← ''Albizia subdimidiata'')
* ''Pseudalbizzia tomentosa'' (← ''Albizia tomentosa'')
* ''Pseudalbizzia tomentosa'' var. ''nayaritensis'' (← ''Albizia nayaritensis'')
* ''Pseudosamanea carbonaria'' (← ''Albizia carbonaria'')
* ''Pseudosamanea cubana'' (← ''Albizia cubana'')
* ''Pseudosamanea guachapele'' (← ''Albizia guachapele'')
* ''Samanea saman'' (← ''Albizia saman''; ''A. flavovirens'')
* ''Schleinitzia megaladenia'' (← ''Albizia megaladenia'')
* ''Serianthes minahassae'' ssp. ''fosbergii'' (← ''Albizia melanesica'')
* ''Serianthes minahassae'' ssp. ''minahassae'' (← ''Albizia minahassae'')
* ''Senegalia pedicellata'' (← ''Albizia magallanensis'')
* ''Senegalia torta'' (← ''Albizia sikharamensis'')
* ''Vachellia sutherlandii'' (← ''Albizia sutherlandii'')

sy ny sisa.

== Jereo koa ==

* ''[[Albizia]]''

* ''[[Acacia]]'' ''- [[Archidendron]] - [[Archidendropsis]] - [[Calliandra]] - [[Cathormion]] - [[Chloroleucon]] - [[Enterolobium]] - [[Erythrophleum]] - [[Falcataria]] - [[Havardia]] - [[Heliodendron]] - [[Hesperalbizia]] - [[Hydrochorea]] - [[Jupunba]] - [[Osodendron]] - [[Pararchidendron]] - [[Parasenegalia]] - [[Pithecellobium]] - [[Pseudalbizzia]] - [[Pseudosamanea]] - [[Samanea]] - [[Schleinitzia]] - [[Serianthes]] - [[Senegalia]] - [[Vachellia]]''</text>
      <sha1>abywegijgf4rm2txn7br5zivy7nirpm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Talen-koronantsary (Cote d'Ivoire)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301031</id>
    <revision>
      <id>1145492</id>
      <timestamp>2026-06-29T07:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[sokajy:talen-koronantsary]] [[sokajy:Mpanao (Cote d'Ivoire)]] »</comment>
      <origin>1145492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="q8u9ate531oq13o0zoksu2ajzn64bso" xml:space="preserve">[[sokajy:talen-koronantsary]]
[[sokajy:Mpanao (Cote d'Ivoire)]]</text>
      <sha1>q8u9ate531oq13o0zoksu2ajzn64bso</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alassane Ouattara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301032</id>
    <revision>
      <id>1145501</id>
      <timestamp>2026-06-29T07:59:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary=Alassane Ouattara - 2024 (cropped).jpg |anarana=Alassane Ouattara |teraka= 1 Janoary 1942 |maty= |firenena= {{Côte d'Ivoire}} |mpiaraka= |asa= * [[Mpanao politika]]  |taona niasàna= }} '''Alassane Dramane Ouattara''' (teraka ny 1 Janoary 1942, tao Dimbokro, [[Kôtidivoara]],( {{Côte d'Ivoire}})) dia mpanao politika sy mpahay toekarena Ivoariana, ary Filohan'i Côte d'Ivoire. Izy no mpitarika ny ''Rassemblement des Républicains'' (Fi... »</comment>
      <origin>1145501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="700" sha1="6lxhyjoixjpzosjvs99dqt4ks63lwys" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Alassane Ouattara - 2024 (cropped).jpg
|anarana=Alassane Ouattara
|teraka= 1 Janoary 1942
|maty=
|firenena= {{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[Mpanao politika]]

|taona niasàna=
}}
'''Alassane Dramane Ouattara''' (teraka ny 1 Janoary 1942, tao Dimbokro, [[Kôtidivoara]],( {{Côte d'Ivoire}})) dia mpanao politika sy mpahay toekarena Ivoariana, ary Filohan'i Côte d'Ivoire. Izy no mpitarika ny ''Rassemblement des Républicains'' ([[Fiteny malagasy|malagasy]]: ''Fivoriana Repoblikana'').

== Jereo koa ==
{{commonscat}}

{{CLEFDETRI:Ouattara, Alassane}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1985]]
[[sokajy:mpanao politika (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Filohan'i Côte d'Ivoire]]</text>
      <sha1>6lxhyjoixjpzosjvs99dqt4ks63lwys</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145557</id>
      <parentid>1145501</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:04:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="724" sha1="b97rsbxxki68ejyy4fo5utd9wcnhpwc" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Alassane Ouattara - 2024 (cropped).jpg
|anarana=Alassane Ouattara
|teraka= 1 Janoary 1942
|toerana = [[Dimbokro]]
|maty=
|firenena= {{Côte d'Ivoire}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[Mpanao politika]]

|taona niasàna=
}}
'''Alassane Dramane Ouattara''' (teraka ny 1 Janoary 1942, tao Dimbokro, [[Kôtidivoara]],( {{Côte d'Ivoire}})) dia mpanao politika sy mpahay toekarena Ivoariana, ary Filohan'i Côte d'Ivoire. Izy no mpitarika ny ''Rassemblement des Républicains'' ([[Fiteny malagasy|malagasy]]: ''Fivoriana Repoblikana'').

== Jereo koa ==
{{commonscat}}

{{CLEFDETRI:Ouattara, Alassane}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1985]]
[[sokajy:mpanao politika (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Filohan'i Côte d'Ivoire]]</text>
      <sha1>b97rsbxxki68ejyy4fo5utd9wcnhpwc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpanao politika (Cote d'Ivoire)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301033</id>
    <revision>
      <id>1145502</id>
      <timestamp>2026-06-29T08:00:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Mpanao (Cote d'Ivoire)]] [[Sokajy:Politika ao Cote d'Ivoire]] »</comment>
      <origin>1145502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="hi9z89qjg1sehabdnzi4h96xt2hifs6" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpanao (Cote d'Ivoire)]]
[[Sokajy:Politika ao Cote d'Ivoire]]</text>
      <sha1>hi9z89qjg1sehabdnzi4h96xt2hifs6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Politika ao Cote d'Ivoire</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301034</id>
    <revision>
      <id>1145503</id>
      <timestamp>2026-06-29T08:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Côte d'Ivoire]] »</comment>
      <origin>1145503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="s5eubsa41scvxk0r8ykzc0crtl18q31" xml:space="preserve">[[Sokajy:Côte d'Ivoire]]</text>
      <sha1>s5eubsa41scvxk0r8ykzc0crtl18q31</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145504</id>
      <parentid>1145503</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:01:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="r87ac3p83ya54qryyvbcnvux2c0n5p5" xml:space="preserve">[[Sokajy:Côte d'Ivoire]]
[[Sokajy:Politika ao Afrika]]</text>
      <sha1>r87ac3p83ya54qryyvbcnvux2c0n5p5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpilalao baolina kitra (Soisa)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301035</id>
    <revision>
      <id>1145541</id>
      <timestamp>2026-06-29T08:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Mpanao (Soisa)]] [[sokajy:mpilalao baolina kitra]] »</comment>
      <origin>1145541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="i9inw4bo04i1ipxpjcn574ulm3uq0iw" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpanao (Soisa)]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra]]</text>
      <sha1>i9inw4bo04i1ipxpjcn574ulm3uq0iw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145543</id>
      <parentid>1145541</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:36:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="f3sc0tbe0d15wf0a5czjx7i90t85rxf" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpanao soisa]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra]]</text>
      <sha1>f3sc0tbe0d15wf0a5czjx7i90t85rxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpanao (Soisa)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301036</id>
    <revision>
      <id>1145542</id>
      <timestamp>2026-06-29T08:35:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Olana]] [[Sokajy:Soisa]] »</comment>
      <origin>1145542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="05gjz51u8pdrf0iunj2msjj8q8xk0gu" xml:space="preserve">[[Sokajy:Olana]]
[[Sokajy:Soisa]]</text>
      <sha1>05gjz51u8pdrf0iunj2msjj8q8xk0gu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpanoratra senariô (Cote d'Ivoire)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301037</id>
    <revision>
      <id>1145548</id>
      <timestamp>2026-06-29T08:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny «  [[sokajy:Mpanoratra senariô]] [[sokajy:Mpanao (Cote d'Ivoire)]] »</comment>
      <origin>1145548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="g3nvv55ypn1h525gueskp21f2lhtqjs" xml:space="preserve">
[[sokajy:Mpanoratra senariô]]
[[sokajy:Mpanao (Cote d'Ivoire)]]</text>
      <sha1>g3nvv55ypn1h525gueskp21f2lhtqjs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpilalao (Cote d'Ivoire)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301038</id>
    <revision>
      <id>1145549</id>
      <timestamp>2026-06-29T08:49:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[sokajy:mpilalao]] [[sokajy:Mpilalao (Cote d'Ivoire)]] »</comment>
      <origin>1145549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="no6hmhexp6vw5asiearq505ath5c1u3" xml:space="preserve">[[sokajy:mpilalao]]
[[sokajy:Mpilalao (Cote d'Ivoire)]]</text>
      <sha1>no6hmhexp6vw5asiearq505ath5c1u3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Filohan'i Côte d'Ivoire</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301039</id>
    <revision>
      <id>1145551</id>
      <timestamp>2026-06-29T08:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Governamenta Côte d'Ivoire]] [[sokajy:mpanao politika (Cote d'Ivoire)]] »</comment>
      <origin>1145551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="844stft4zjq97h99pxyubr80i6t4v3r" xml:space="preserve">[[Sokajy:Governamenta Côte d'Ivoire]]
[[sokajy:mpanao politika (Cote d'Ivoire)]]</text>
      <sha1>844stft4zjq97h99pxyubr80i6t4v3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Governamenta Côte d'Ivoire</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301040</id>
    <revision>
      <id>1145552</id>
      <timestamp>2026-06-29T08:53:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny «  [[Sokajy:Côte d'Ivoire]] [[Sokajy:Politika ao Cote d'Ivoire]] »</comment>
      <origin>1145552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="mnphy2wdoxpxqb2qru97gzmhom7mbwt" xml:space="preserve">
[[Sokajy:Côte d'Ivoire]]
[[Sokajy:Politika ao Cote d'Ivoire]]</text>
      <sha1>mnphy2wdoxpxqb2qru97gzmhom7mbwt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ny rano ao amin'ny baiboly</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301041</id>
    <revision>
      <id>1145558</id>
      <timestamp>2026-06-29T09:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sary:Purekkari_neemel.jpg|vignette|Rano]] Singa manandanja amin'ny [[fiainana]] ny '''rano'''. Tsy mahagaga raha manana anjara toerana miavaka amin'ireo karazana antokom-pivavahana misy. Tsy diso anjara amin'izany ny [[baiboly]] raha miresaka [[rano]]. Ny baiboly lazaina eto dia ilay bokim-pivavahana famakin'ny [[Kristianina|kristiana]], fa mpamaky azy ihany koa ny [[jiosy]] ao amin'ny fivavahana jodaika raha ny testamenta taloha fotsiny no iompanana.  == Ny... »</comment>
      <origin>1145558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="879" sha1="9y5rdo72f40zj7apzszh2iyn4fpoklt" xml:space="preserve">[[Sary:Purekkari_neemel.jpg|vignette|Rano]]
Singa manandanja amin'ny [[fiainana]] ny '''rano'''. Tsy mahagaga raha manana anjara toerana miavaka amin'ireo karazana antokom-pivavahana misy. Tsy diso anjara amin'izany ny [[baiboly]] raha miresaka [[rano]]. Ny baiboly lazaina eto dia ilay bokim-pivavahana famakin'ny [[Kristianina|kristiana]], fa mpamaky azy ihany koa ny [[jiosy]] ao amin'ny fivavahana jodaika raha ny testamenta taloha fotsiny no iompanana.

== Ny fiandohana ==
Vao manomboka ny baiboly, ao amin'ny [[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] na Fiandohana dia efa ahitana sahady ny voambolana hoe rano ao amin'ny fehezanteny faharoa. Voasoratra hoe: &quot;''Ary ny tany dia tsy nisy endrika sady foana; ary aizina no tambonin'ny lalina. Ary ny fanahin'Andriamanitra nanomba tambonin'ny rano''.&quot;&lt;ref&gt;Ny Baiboly : https://nybaiboly.net/Bible/BibleMalagasyHtm-at01-Genese.htm&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>9y5rdo72f40zj7apzszh2iyn4fpoklt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145576</id>
      <parentid>1145558</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:55:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1145576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1961" sha1="d5pwa4a4scynypmyv36n5mjzq5c7pa0" xml:space="preserve">[[Sary:Purekkari_neemel.jpg|vignette|Rano]]
Singa manandanja amin'ny [[fiainana]] ny '''rano'''. Tsy mahagaga raha manana anjara toerana miavaka amin'ireo karazana antokom-pivavahana misy eto an-tany. Tsy diso anjara amin'izany ny [[baiboly]] raha miresaka [[rano]]. Ny baiboly lazaina eto dia ilay bokim-pivavahana famakin'ny [[Kristianina|kristiana]], fa mpamaky azy ihany koa ny [[jiosy]] ao amin'ny fivavahana [[jodaisma]] raha ny testamenta taloha fotsiny no iompanana.

== Ny fiandohana ==
Vao manomboka ny baiboly, ao amin'ny [[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] na Fiandohana dia efa ahitana sahady ny voambolana hoe rano ao amin'ny fehezanteny faharoa. Voasoratra hoe: &quot;''Ary ny tany dia tsy nisy endrika sady foana; ary aizina no tambonin'ny lalina. Ary ny fanahin'Andriamanitra nanomba tambonin'ny rano''.&quot;&lt;ref&gt;Ny Baiboly : https://nybaiboly.net/Bible/BibleMalagasyHtm-at01-Genese.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ny Baiboly: Genesisy toko 1 andininy faha-2&lt;/ref&gt;Efa hatramin'ny voalohany, noho izany, no efa mipetraka ny fisian'ny rano. Amin'ny Baiboly, tsy misy ny filazana fa vao foronina ny rano.

Taorian'ny fampisarahana ny mazava sy ny aizina, ka ny mazava nantsoina hoe [[andro]] ary ny aizina natao hoe [[Alina (fotoana)|alina]], tamin'ny andro voalohany, dia ny fampisarahana ny rano ambony sy ny rano ambany tamin'ny alalan'ny habakabaka indray no natao, izany hoe nasiana habakabaka tanelanelan'ny rano ambony sy ny rano ambany. Ka io habakabaka mpanelanelana io no nantsoina hoe [[lanitra]]. Voasoratra hoe: &quot;''Ary Andriamanitra nanao hoe: Misia habakabaka eo anelanelan'ny rano; ary aoka hampisaraka ny rano amin'ny rano izy. Ary Andriamanitra nanao ny habakabaka ka nampisaraka ny rano ambanin'ny habakabaka tamin'ny rano ambonin'ny habakabaka; dia nisy izany''.&quot;&lt;ref&gt;Ny Baiboly: Genesisy toko 1 andininy 6 ka hatramin'ny 8&lt;/ref&gt; Izay no andro faharoa amin'ny tantaran'ny famoronana na fiandohana.

8 Ary Andriamanitra nanao ny habakabaka hoe lanitra.

Avy eo</text>
      <sha1>d5pwa4a4scynypmyv36n5mjzq5c7pa0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145587</id>
      <parentid>1145576</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:20:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1145587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2999" sha1="dsfk2g51npl7yallw1bcupbeqntvezz" xml:space="preserve">[[Sary:Purekkari_neemel.jpg|vignette|Rano]]
Singa manandanja amin'ny [[fiainana]] ny '''rano'''. Tsy mahagaga raha manana anjara toerana miavaka amin'ireo karazana antokom-pivavahana misy eto an-tany. Tsy diso anjara amin'izany ny [[baiboly]] raha miresaka [[rano]]. Ny baiboly lazaina eto dia ilay bokim-pivavahana famakin'ny [[Kristianina|kristiana]], fa mpamaky azy ihany koa ny [[jiosy]] ao amin'ny fivavahana [[jodaisma]] raha ny testamenta taloha fotsiny no iompanana.

== Ny fiandohana ==
Vao manomboka ny baiboly, ao amin'ny [[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] na Fiandohana dia efa ahitana sahady ny voambolana hoe rano ao amin'ny fehezanteny faharoa. Voasoratra hoe: &quot;''Ary ny tany dia tsy nisy endrika sady foana; ary aizina no tambonin'ny lalina. Ary ny fanahin'Andriamanitra nanomba tambonin'ny rano''.&quot;&lt;ref&gt;Ny Baiboly : https://nybaiboly.net/Bible/BibleMalagasyHtm-at01-Genese.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ny Baiboly: Genesisy toko 1 andininy faha-2&lt;/ref&gt;Efa hatramin'ny voalohany, noho izany, no efa mipetraka ny fisian'ny rano. Amin'ny Baiboly, tsy misy ny filazana fa vao foronina ny rano.

Taorian'ny fampisarahana ny mazava sy ny aizina, ka ny mazava nantsoina hoe [[andro]] ary ny aizina natao hoe [[Alina (fotoana)|alina]], tamin'ny andro voalohany, dia ny fampisarahana ny rano ambony sy ny rano ambany tamin'ny alalan'ny habakabaka indray no natao, izany hoe nasiana habakabaka tanelanelan'ny rano ambony sy ny rano ambany. Ka io habakabaka mpanelanelana io no nantsoina hoe [[lanitra]]. Voasoratra hoe: &quot;''Ary Andriamanitra nanao hoe: Misia habakabaka eo anelanelan'ny rano; ary aoka hampisaraka ny rano amin'ny rano izy. Ary Andriamanitra nanao ny habakabaka ka nampisaraka ny rano ambanin'ny habakabaka tamin'ny rano ambonin'ny habakabaka; dia nisy izany''. ''Ary Andriamanitra nanao ny habakabaka hoe lanitra.''&quot;&lt;ref&gt;Ny Baiboly: Genesisy toko 1 andininy 6 ka hatramin'ny 8&lt;/ref&gt; Izay no andro faharoa amin'ny tantaran'ny famoronana na fiandohana ao amin'ny Baiboly.

Tsy mbola vita anefa ny fitantarana fa mbola napoitra ihany koa ny maina izay nantsoina hoe [[tany]] ary ny rano tafangona kosa ho [[ranomasina]]. Voasoratra hoe : &quot;''Ary Andriamanitra nanao hoe: Aoka hiangona ny rano eny ambanin'ny lanitra ho eo amin'ny fitoerana iray, ary aoka hiseho ny maina; dia nisy izany. Ary Andriamanitra nanao ny maina hoe tany; ary ny rano tafangona nataony hoe ranomasina. Ary hitan'Andriamanitra fa tsara izany''.&quot;&lt;ref&gt;Ny Baiboly, Genesisy toko 1 andininy faha-9 sy faha-10&lt;/ref&gt; Tapany voalohany amin'ny andro fahatelo amin'ny tantaran'ny famoronana ao amin'ny Baiboly izany. 

Rehefa vita izany fanasarahana ny tany sy ny rano izany dia izay vao nitsiry ny [[zavamaniry]],&lt;ref&gt;Genesisy 1, 11-12&lt;/ref&gt; ary izay ihany koa vao natao ho betsaka ny [[zavamananaina]].&lt;ref&gt;Genesisy 1, 20-22&lt;/ref&gt; Azo heverina hoe izay nandalovan'ny rano no itsimohan'ny [[Zavamaniry eto Madagasikara|zavamaniry]] sy isian'ny [[Zavamananaina bitika|zavamananaina]] ka mametraka ny rano ho loharanon'ny aina.

Avy eo</text>
      <sha1>dsfk2g51npl7yallw1bcupbeqntvezz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145590</id>
      <parentid>1145587</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:34:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1145590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3514" sha1="at1x09cayij8p8km4xx63yd7on6b9bd" xml:space="preserve">[[Sary:Purekkari_neemel.jpg|vignette|Rano]]
Singa manandanja amin'ny [[fiainana]] ny '''rano'''. Tsy mahagaga raha manana anjara toerana miavaka amin'ireo karazana antokom-pivavahana misy eto an-tany. Tsy diso anjara amin'izany ny [[baiboly]] raha miresaka [[rano]]. Ny baiboly lazaina eto dia ilay bokim-pivavahana famakin'ny [[Kristianina|kristiana]], fa mpamaky azy ihany koa ny [[jiosy]] ao amin'ny fivavahana [[jodaisma]] raha ny testamenta taloha fotsiny no iompanana.

== Ny fiandohana ==
Vao manomboka ny baiboly, ao amin'ny [[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] na Fiandohana dia efa ahitana sahady ny voambolana hoe rano ao amin'ny fehezanteny faharoa. Voasoratra hoe: &quot;''Ary ny tany dia tsy nisy endrika sady foana; ary aizina no tambonin'ny lalina. Ary ny fanahin'Andriamanitra nanomba tambonin'ny rano''.&quot;&lt;ref&gt;Ny Baiboly : https://nybaiboly.net/Bible/BibleMalagasyHtm-at01-Genese.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ny Baiboly: Genesisy toko 1 andininy faha-2&lt;/ref&gt;Efa hatramin'ny voalohany, noho izany, no efa mipetraka ny fisian'ny rano. Amin'ny Baiboly, tsy misy ny filazana fa vao foronina ny rano.

Taorian'ny fampisarahana ny mazava sy ny aizina, ka ny mazava nantsoina hoe [[andro]] ary ny aizina natao hoe [[Alina (fotoana)|alina]], tamin'ny andro voalohany, dia ny fampisarahana ny rano ambony sy ny rano ambany tamin'ny alalan'ny habakabaka indray no natao, izany hoe nasiana habakabaka tanelanelan'ny rano ambony sy ny rano ambany. Ka io habakabaka mpanelanelana io no nantsoina hoe [[lanitra]]. Voasoratra hoe: &quot;''Ary Andriamanitra nanao hoe: Misia habakabaka eo anelanelan'ny rano; ary aoka hampisaraka ny rano amin'ny rano izy. Ary Andriamanitra nanao ny habakabaka ka nampisaraka ny rano ambanin'ny habakabaka tamin'ny rano ambonin'ny habakabaka; dia nisy izany''. ''Ary Andriamanitra nanao ny habakabaka hoe lanitra.''&quot;&lt;ref&gt;Ny Baiboly: Genesisy toko 1 andininy 6 ka hatramin'ny 8&lt;/ref&gt; Izay no andro faharoa amin'ny tantaran'ny famoronana na fiandohana ao amin'ny Baiboly.

Tsy mbola vita anefa ny fitantarana fa mbola napoitra ihany koa ny maina izay nantsoina hoe [[tany]] ary ny rano tafangona kosa ho [[ranomasina]]. Voasoratra hoe : &quot;''Ary Andriamanitra nanao hoe: Aoka hiangona ny rano eny ambanin'ny lanitra ho eo amin'ny fitoerana iray, ary aoka hiseho ny maina; dia nisy izany. Ary Andriamanitra nanao ny maina hoe tany; ary ny rano tafangona nataony hoe ranomasina. Ary hitan'Andriamanitra fa tsara izany''.&quot;&lt;ref&gt;Ny Baiboly, Genesisy toko 1 andininy faha-9 sy faha-10&lt;/ref&gt; Tapany voalohany amin'ny andro fahatelo amin'ny tantaran'ny famoronana ao amin'ny Baiboly izany. 

Rehefa vita izany fanasarahana ny tany sy ny rano izany dia izay vao nitsiry ny [[zavamaniry]],&lt;ref&gt;Genesisy 1, 11-12&lt;/ref&gt; ary izay ihany koa vao natao ho betsaka ny [[zavamananaina]].&lt;ref&gt;Genesisy 1, 20-22&lt;/ref&gt; Azo heverina hoe izay nandalovan'ny rano no itsimohan'ny [[Zavamaniry eto Madagasikara|zavamaniry]] sy isian'ny [[Zavamananaina bitika|zavamananaina]] ka mametraka ny rano ho loharanon'ny aina.

Ao amin'ny tantaran'ny famoronana faharoa ao amin'ny Fiandohana kosa isika mahita fa nisy ony iray nivoaka tao Edena, ilay toerana nametrahan' Andriamanitra ilay olona voalohany noforoniny, ka nisampana efatra avy eo io ony io. Mazava loatra fa resaka rano izany, natao hanondraka na handena ny saha. natao hamelona ny zavamaniry sy ny zavamananaina. Voasoratra hoe: &quot;''Ary nisy ony nivoaka avy tao Edena handena ny saha; hatreo izy dia nizara ka nisampana efatra''&quot;.&lt;ref&gt;Genesisy 2,10&lt;/ref&gt;   

== Ny safodrano ==
Avy eo</text>
      <sha1>at1x09cayij8p8km4xx63yd7on6b9bd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>San Pedro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301042</id>
    <revision>
      <id>1145561</id>
      <timestamp>2026-06-29T09:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>nanova ny anaran'i [[San Pedro]] ho [[San Pedro (Jujuy)]] i HarryWurst</comment>
      <origin>1145561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="anqkwa4beok89y5k8br71jrstnw1zmd" xml:space="preserve">#FIHODINANA [[San Pedro (Jujuy)]]</text>
      <sha1>anqkwa4beok89y5k8br71jrstnw1zmd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145562</id>
      <parentid>1145561</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:11:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy nofotsiana</comment>
      <origin>1145562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>San-Pédro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301043</id>
    <revision>
      <id>1145563</id>
      <timestamp>2026-06-29T09:17:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{Coord|04|45|N|06|38|W}} {{infobox tanàna |tanàna=San-Pédro |firenena={{Côte d'Ivoire}} |haavo    = 3 |isam-ponina=261.616  |velarantany=	1057 |ben'ny tanàna= |sary=San Pédro5.JPG |saina = Map San-Pédro.png }}  I '''San-Pédro''' dia tanànan any atsimo andrefan'i [[Côte d'Ivoire]] no misy azy, eo amin'ny Hoalan'i Guinée, eo amin'ny 80 kilometatra miala an'i [[Sassandra]] eo amin'ny vavan'ny Reniranon'i [[San Pedro (renirano)[San Pedro]]. Izy no mana... »</comment>
      <origin>1145563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="748" sha1="77t8uyqnn7akod7ygi70wehihefx8mh" xml:space="preserve">{{Coord|04|45|N|06|38|W}}
{{infobox tanàna
|tanàna=San-Pédro
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|haavo    = 3
|isam-ponina=261.616 
|velarantany=	1057
|ben'ny tanàna=
|sary=San Pédro5.JPG
|saina = Map San-Pédro.png
}}

I '''San-Pédro''' dia tanànan any atsimo andrefan'i [[Côte d'Ivoire]] no misy azy, eo amin'ny Hoalan'i Guinée, eo amin'ny 80 kilometatra miala an'i [[Sassandra]] eo amin'ny vavan'ny Reniranon'i [[San Pedro (renirano)[San Pedro]]. Izy no manana ny seranan-tsambo faharoa lehibe indrindra ao amin'ny firenena.

== Toerana ==
248 km avaratr'i [[Abidjan]] no misy an'i Yamoussoukro.

== Jereo koa ==
* [[Côte d'Ivoire]]

{{commonscat|San Pédro (Ivory Coast)}}
[[en:San-Pédro, Ivory Coast]]
[[Sokajy:Tanàna ao Côte d'Ivoire]]</text>
      <sha1>77t8uyqnn7akod7ygi70wehihefx8mh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145564</id>
      <parentid>1145563</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:17:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="748" sha1="b3aab1k8p23g0jn4g7uzk7aminxp2ba" xml:space="preserve">{{Coord|04|45|N|06|38|W}}
{{infobox tanàna
|tanàna=San-Pédro
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|haavo    = 3
|isam-ponina=261.616 
|velarantany=	1057
|ben'ny tanàna=
|sary=San Pédro5.JPG
|saina = Map San-Pédro.png
}}

I '''San-Pédro''' dia tanànan any atsimo andrefan'i [[Côte d'Ivoire]] no misy azy, eo amin'ny Hoalan'i Guinée, eo amin'ny 80 kilometatra miala an'i [[Sassandra]] eo amin'ny vavan'ny Reniranon'i [[San Pedro (renirano)|San Pedro]]. Izy no manana ny seranan-tsambo faharoa lehibe indrindra ao amin'ny firenena.

== Toerana ==
248 km avaratr'i [[Abidjan]] no misy an'i Yamoussoukro.

== Jereo koa ==
* [[Côte d'Ivoire]]

{{commonscat|San Pédro (Ivory Coast)}}
[[en:San-Pédro, Ivory Coast]]
[[Sokajy:Tanàna ao Côte d'Ivoire]]</text>
      <sha1>b3aab1k8p23g0jn4g7uzk7aminxp2ba</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145565</id>
      <parentid>1145564</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="716" sha1="k4wyx9v3pgzscwrwifl5e8vbgkxxwjf" xml:space="preserve">{{Coord|04|45|N|06|38|W}}
{{infobox tanàna
|tanàna=San-Pédro
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|faritany = [[Distrikan'i Sassandra]]
|haavo    = 3
|isam-ponina=261.616 
|velarantany=	1057
|ben'ny tanàna=
|sary=San Pédro5.JPG
|saina = Map San-Pédro.png
}}

I '''San-Pédro''' dia tanànan any atsimo andrefan'i [[Côte d'Ivoire]] no misy azy, eo amin'ny Hoalan'i Guinée, eo amin'ny 80 kilometatra miala an'i [[Sassandra]] eo amin'ny vavan'ny Reniranon'i [[San Pedro (renirano)|San Pedro]]. Izy no manana ny seranan-tsambo faharoa lehibe indrindra ao amin'ny firenena.


== Jereo koa ==
* [[Côte d'Ivoire]]

{{commonscat|San Pédro (Ivory Coast)}}
[[en:San-Pédro, Ivory Coast]]
[[Sokajy:Tanàna ao Côte d'Ivoire]]</text>
      <sha1>k4wyx9v3pgzscwrwifl5e8vbgkxxwjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sassandra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301044</id>
    <revision>
      <id>1145566</id>
      <timestamp>2026-06-29T09:26:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{Coord|04|47|N|06|05|W}} {{infobox tanàna |tanàna=Sassanandra |firenena={{Côte d'Ivoire}} |faritany = [[Distrikan'i Sassandra]] |haavo    =  |isam-ponina=87.945 |velarantany=	836 |ben'ny tanàna= |sary=Eglise Catholique Saint André de Sassandra (6) en 2026.jpg |saina =  }}  I '''Sassandra''', dia tanàna ao amin'ny distrikan'i Bas-Sassandra any {{Côte d'Ivoire}} ary renivohitry ny departemanta mitovy anarana aminy ihany koa.  == Jeografia == Ny tanàna d... »</comment>
      <origin>1145566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="703" sha1="5cwvsa9umt2lcdlmfeeaul5dg8fbgj1" xml:space="preserve">{{Coord|04|47|N|06|05|W}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Sassanandra
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|faritany = [[Distrikan'i Sassandra]]
|haavo    = 
|isam-ponina=87.945
|velarantany=	836
|ben'ny tanàna=
|sary=Eglise Catholique Saint André de Sassandra (6) en 2026.jpg
|saina = 
}}

I '''Sassandra''', dia tanàna ao amin'ny distrikan'i Bas-Sassandra any {{Côte d'Ivoire}} ary renivohitry ny departemanta mitovy anarana aminy ihany koa.

== Jeografia ==
Ny tanàna dia miorina eo amin'ny Hoalan'i Ginea eo amin'ny vavan'ny Reniranon'i [[Sassandra (renirano)|Sassandra]].


== Jereo koa ==
* [[Côte d'Ivoire]]

{{commonscat|Sassandra}}
[[en:Sassanandra, Ivory Coast]]
[[Sokajy:Tanàna ao Côte d'Ivoire]]</text>
      <sha1>5cwvsa9umt2lcdlmfeeaul5dg8fbgj1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145567</id>
      <parentid>1145566</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="690" sha1="pmkgm9b9so3g40gauqrc21ziqhjycj7" xml:space="preserve">{{Coord|04|47|N|06|05|W}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Sassanandra
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|faritany = [[Distrikan'i Sassandra]]
|haavo    = 
|isam-ponina=87.945
|velarantany=	836
|ben'ny tanàna=
|sary=Eglise Catholique Saint André de Sassandra (6) en 2026.jpg
|saina = 
}}

I '''Sassandra''', dia tanàna ao amin'ny distrikan'i Bas-Sassandra any {{Côte d'Ivoire}} ary renivohitry ny departemanta mitovy anarana aminy ihany koa.

== Jeografia ==
Ny tanàna dia miorina eo amin'ny Hoalan'i Ginea eo amin'ny vavan'ny Reniranon'i [[Sassandra (renirano)|Sassandra]].


== Jereo koa ==
* [[Côte d'Ivoire]]

{{commonscat|Sassandra}}
[[en:Sassanandra]]
[[Sokajy:Tanàna ao Côte d'Ivoire]]</text>
      <sha1>pmkgm9b9so3g40gauqrc21ziqhjycj7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145568</id>
      <parentid>1145567</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:27:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="688" sha1="g6wh8uxb0rwnajqejzj4bdp7jwmzfyq" xml:space="preserve">{{Coord|04|47|N|06|05|W}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Sassandra
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|faritany = [[Distrikan'i Sassandra]]
|haavo    = 
|isam-ponina=87.945
|velarantany=	836
|ben'ny tanàna=
|sary=Eglise Catholique Saint André de Sassandra (6) en 2026.jpg
|saina = 
}}

I '''Sassandra''', dia tanàna ao amin'ny distrikan'i Bas-Sassandra any {{Côte d'Ivoire}} ary renivohitry ny departemanta mitovy anarana aminy ihany koa.

== Jeografia ==
Ny tanàna dia miorina eo amin'ny Hoalan'i Ginea eo amin'ny vavan'ny Reniranon'i [[Sassandra (renirano)|Sassandra]].


== Jereo koa ==
* [[Côte d'Ivoire]]

{{commonscat|Sassandra}}
[[en:Sassanandra]]
[[Sokajy:Tanàna ao Côte d'Ivoire]]</text>
      <sha1>g6wh8uxb0rwnajqejzj4bdp7jwmzfyq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145569</id>
      <parentid>1145568</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="690" sha1="96p1yi9f57vovmodw4dkxir7xwh6jlt" xml:space="preserve">{{Coord|04|47|N|06|05|W}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Sassandra
|firenena={{Côte d'Ivoire}}
|faritany = [[Distrikan'i Sassandra]]
|haavo    = 20
|isam-ponina=87.945
|velarantany=	836
|ben'ny tanàna=
|sary=Eglise Catholique Saint André de Sassandra (6) en 2026.jpg
|saina = 
}}

I '''Sassandra''', dia tanàna ao amin'ny distrikan'i Bas-Sassandra any {{Côte d'Ivoire}} ary renivohitry ny departemanta mitovy anarana aminy ihany koa.

== Jeografia ==
Ny tanàna dia miorina eo amin'ny Hoalan'i Ginea eo amin'ny vavan'ny Reniranon'i [[Sassandra (renirano)|Sassandra]].


== Jereo koa ==
* [[Côte d'Ivoire]]

{{commonscat|Sassandra}}
[[en:Sassanandra]]
[[Sokajy:Tanàna ao Côte d'Ivoire]]</text>
      <sha1>96p1yi9f57vovmodw4dkxir7xwh6jlt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naivoharisoa Patrick Ramamonjisoa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301045</id>
    <revision>
      <id>1145570</id>
      <timestamp>2026-06-29T09:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Louisalphonse28</username>
        <id>35968</id>
      </contributor>
      <comment>namorona lahatsoratra</comment>
      <origin>1145570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3736" sha1="70i91gzki8q8m00w3g2a8aofepw4nwm" xml:space="preserve">I '''Naivoharisoa Patrick Ramamonjisoa''', fantatra amin&lt;nowiki&gt;'ny solon'anarana hoe ''Naivo''&lt;/nowiki&gt;, dia [[Mpanoratra tantara lava|mpanoratra]] sy [[mpanao gazety]] malagasy. Teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona [[1960]], izy no [[Mpanoratra tantara lava|mpanoratra]] [[Mpanoratra tantara lava|tantara]] malagasy voalohany nadika tamin'ny teny [[Fiteny anglisy|Anglisy]], izay naparitaka eran-tany.

== Fiainany Manokana ==
I Naivoharisoa Patrick Ramamonjisoa dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1960. Noho ny asan'ny rainy izay [[Diplômasia|diplaomaty]] (diplomate), dia nitombo tany amin'ny firenena maro izy, anisan'izany i '''Frantsa, Alemana, Kenya''' ary I'''sraely'''&lt;ref&gt;https://africultures.com/personnes/?no=30738&lt;/ref&gt;. Ny reniny dia i [[Charlotte Rafenomanjato]], mpanoratra malagasy malaza&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/naivo/&lt;/ref&gt;.

=== Fianarana nataony ===
Nahavita fianarana ambony tao amin'ny Oniversiten'i [[Antananarivo]] izy ka nahazo ny mari-pahaizana &quot; '''Maitrise'''&quot; tamin'ny [[siantifika]]. Nianatra tany amin'ny Oniversiten'i Pierre et Marie Curie (Paris VI) tany [[Frantsa]] ihany koa  ka nahazo ny mari-pahaizana &quot;Diplome d'Aptitudes Aprofondies&quot; tamin'ny taona 1991. Nahazo ny &quot;Master of Arts&quot; amin'ny &quot;traductologie&quot; tany amin'ny Oniversiten'i York, ao [[Kanada]],izy tamin'ny taona '''2005''' sady nianarany ny hainteny Malagasy sy ny fandikana azy&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/naivo/&lt;/ref&gt;. Nonina tany Frantsa sy Kanada izy, ary manomboka ny taona '''2002''' dia mipetraka any [[Ottawa]] (Kanada) miaraka amin'ny fianakaviany.

==== Asany ====
Niasa tamin'ny maha-mpanao gazety azy teto Madagasikara izy. [[Mpampianatra]] [[matematika]] tamin'ny ambaratonga faharoa tany [[Paris]], Frantsa ihany koa. [[Mpandika teny]] sy [[mpanoratra]] ary nanohy ny asany ao amin'ny vondrona gazety lehibe amin'ny sehatry ny fampitam-baovao iray ao Kanada i Naivo&lt;ref&gt;https://pen.org/profile/naivoharisoa-patrick-ramamonjisoa/&lt;/ref&gt;. 

== Ireo asa sorany ==
Mifantoka amin'ny tantara sy ny fiarahamonina malagasy ny ankamaroan'ny asa soratr'i Naivo. Anisan'izany  ny tantara lava ''''&lt;nowiki/&gt;'Au-delà des rizières'''&lt;nowiki&gt;'', nivoaka tamin'&lt;/nowiki&gt;ny taona '''2012,''' izay mitantara ny fiovan'ny fiarahamonina malagasy tany am-piandohan'ny taonjato faha-19, indrindra ny fifandraisan'ny fanjakana merina sy ny fahatongavan'ireo [[Misiona Evanjelika Teratany eto Madagasikara|misionera]] kristianina&lt;ref&gt;https://www.amazon.fr/Au-del%C3%A0-rizi%C3%A8res-grand-Madagascar-colonisation/dp/2842802438&lt;/ref&gt;.

Nanoratra tantara fohy maro ihany koa izy ka anisan&lt;nowiki&gt;'izany ny ''&lt;/nowiki&gt;'''Dahalo'''&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, izay nahazo ny loka '''RFI–ACCT''' tamin'ny taona 1996&lt;ref&gt;https://pen.org/profile/naivoharisoa-patrick-ramamonjisoa/&lt;/ref&gt;. Ny tantara &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;'''Iarivomandroso'''&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; kosa dia nampifanarahana ho tantara an-tsehatra tao Antananarivo.

Tamin'ny taona 2015 dia namoaka ny fanangonana tantara fohy '&lt;nowiki/&gt;'''&lt;nowiki/&gt;'Madagascar entre poivre et vanille''''&lt;nowiki/&gt;' izy, izay miresaka lohahevitra mifandraika amin'ny fiarahamonina malagasy ankehitriny, toy ny kolikoly, ny krizy politika ary ny fiovana ara-tsosialy&lt;ref&gt;https://fr.allafrica.com/stories/201503121458.html&lt;/ref&gt;.

=== Sangan'asany ===

* &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Au-delà des rizières&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; (2012)
* &lt;nowiki&gt;''Beyond the Rice Fields''&lt;/nowiki&gt; (dikanteny anglisy)
* &lt;nowiki&gt;''Madagascar entre poivre et vanille''&lt;/nowiki&gt; (2015)

==== Loka sy Fankasitrahana ====
Loka &lt;nowiki&gt;'''RFI–ACCT''' ho an'ny tantara fohy ''Dahalo''&lt;/nowiki&gt; (1996).

== jereo koa ==

* [[Haisoratra]]  [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]
* Lisitry ny mpanoratra malagasy
* Charlotte Rafenomanjato</text>
      <sha1>70i91gzki8q8m00w3g2a8aofepw4nwm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145574</id>
      <parentid>1145570</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:49:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Louisalphonse28</username>
        <id>35968</id>
      </contributor>
      <comment>nampiditra infobox</comment>
      <origin>1145574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3892" sha1="4znq9vlcpkfk0ovv27kuxthap1xg4uc" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Naivoharisoa Patrick Ramamonjisoa|teraka=1960|firenena=Madagasikara|asa=Mpanao gazety
Mpanoratra
Mpampianatra|toerana=Madagasikara}}I '''Naivoharisoa Patrick Ramamonjisoa''', fantatra amin&lt;nowiki&gt;'ny solon'anarana hoe ''Naivo''&lt;/nowiki&gt;, dia [[Mpanoratra tantara lava|mpanoratra]] sy [[mpanao gazety]] malagasy. Teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona [[1960]], izy no [[Mpanoratra tantara lava|mpanoratra]] [[Mpanoratra tantara lava|tantara]] malagasy voalohany nadika tamin'ny teny [[Fiteny anglisy|Anglisy]], izay naparitaka eran-tany.

== Fiainany Manokana ==
I Naivoharisoa Patrick Ramamonjisoa dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1960. Noho ny asan'ny rainy izay [[Diplômasia|diplaomaty]] (diplomate), dia nitombo tany amin'ny firenena maro izy, anisan'izany i '''Frantsa, Alemana, Kenya''' ary I'''sraely'''&lt;ref&gt;https://africultures.com/personnes/?no=30738&lt;/ref&gt;. Ny reniny dia i [[Charlotte Rafenomanjato]], mpanoratra malagasy malaza&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/naivo/&lt;/ref&gt;.

=== Fianarana nataony ===
Nahavita fianarana ambony tao amin'ny Oniversiten'i [[Antananarivo]] izy ka nahazo ny mari-pahaizana &quot; '''Maitrise'''&quot; tamin'ny [[siantifika]]. Nianatra tany amin'ny Oniversiten'i Pierre et Marie Curie (Paris VI) tany [[Frantsa]] ihany koa  ka nahazo ny mari-pahaizana &quot;Diplome d'Aptitudes Aprofondies&quot; tamin'ny taona 1991. Nahazo ny &quot;Master of Arts&quot; amin'ny &quot;traductologie&quot; tany amin'ny Oniversiten'i York, ao [[Kanada]],izy tamin'ny taona '''2005''' sady nianarany ny hainteny Malagasy sy ny fandikana azy&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/naivo/&lt;/ref&gt;. Nonina tany Frantsa sy Kanada izy, ary manomboka ny taona '''2002''' dia mipetraka any [[Ottawa]] (Kanada) miaraka amin'ny fianakaviany.

==== Asany ====
Niasa tamin'ny maha-mpanao gazety azy teto Madagasikara izy. [[Mpampianatra]] [[matematika]] tamin'ny ambaratonga faharoa tany [[Paris]], Frantsa ihany koa. [[Mpandika teny]] sy [[mpanoratra]] ary nanohy ny asany ao amin'ny vondrona gazety lehibe amin'ny sehatry ny fampitam-baovao iray ao Kanada i Naivo&lt;ref&gt;https://pen.org/profile/naivoharisoa-patrick-ramamonjisoa/&lt;/ref&gt;. 

== Ireo asa sorany ==
Mifantoka amin'ny tantara sy ny fiarahamonina malagasy ny ankamaroan'ny asa soratr'i Naivo. Anisan'izany  ny tantara lava ''''&lt;nowiki/&gt;'Au-delà des rizières'''&lt;nowiki&gt;'', nivoaka tamin'&lt;/nowiki&gt;ny taona '''2012,''' izay mitantara ny fiovan'ny fiarahamonina malagasy tany am-piandohan'ny taonjato faha-19, indrindra ny fifandraisan'ny fanjakana merina sy ny fahatongavan'ireo [[Misiona Evanjelika Teratany eto Madagasikara|misionera]] kristianina&lt;ref&gt;https://www.amazon.fr/Au-del%C3%A0-rizi%C3%A8res-grand-Madagascar-colonisation/dp/2842802438&lt;/ref&gt;.

Nanoratra tantara fohy maro ihany koa izy ka anisan&lt;nowiki&gt;'izany ny ''&lt;/nowiki&gt;'''Dahalo'''&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, izay nahazo ny loka '''RFI–ACCT''' tamin'ny taona 1996&lt;ref&gt;https://pen.org/profile/naivoharisoa-patrick-ramamonjisoa/&lt;/ref&gt;. Ny tantara &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;'''Iarivomandroso'''&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; kosa dia nampifanarahana ho tantara an-tsehatra tao Antananarivo.

Tamin'ny taona 2015 dia namoaka ny fanangonana tantara fohy '&lt;nowiki/&gt;'''&lt;nowiki/&gt;'Madagascar entre poivre et vanille''''&lt;nowiki/&gt;' izy, izay miresaka lohahevitra mifandraika amin'ny fiarahamonina malagasy ankehitriny, toy ny kolikoly, ny krizy politika ary ny fiovana ara-tsosialy&lt;ref&gt;https://fr.allafrica.com/stories/201503121458.html&lt;/ref&gt;.

=== Sangan'asany ===

* &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Au-delà des rizières&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; (2012)
* &lt;nowiki&gt;''Beyond the Rice Fields''&lt;/nowiki&gt; (dikanteny anglisy)
* &lt;nowiki&gt;''Madagascar entre poivre et vanille''&lt;/nowiki&gt; (2015)

==== Loka sy Fankasitrahana ====
Loka &lt;nowiki&gt;'''RFI–ACCT''' ho an'ny tantara fohy ''Dahalo''&lt;/nowiki&gt; (1996).

== jereo koa ==

* [[Haisoratra]]  [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]
* Lisitry ny mpanoratra malagasy
* Charlotte Rafenomanjato</text>
      <sha1>4znq9vlcpkfk0ovv27kuxthap1xg4uc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145606</id>
      <parentid>1145574</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Louisalphonse28</username>
        <id>35968</id>
      </contributor>
      <comment>Nampiditra loharano</comment>
      <origin>1145606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3908" sha1="l0gr8zs126k8ih3qj06whhawevnp6fo" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Naivoharisoa Patrick Ramamonjisoa|teraka=1960|firenena=Madagasikara|asa=Mpanao gazety
Mpanoratra
Mpampianatra|toerana=Madagasikara}}I '''Naivoharisoa Patrick Ramamonjisoa''', fantatra amin&lt;nowiki&gt;'ny solon'anarana hoe ''Naivo''&lt;/nowiki&gt;, dia [[Mpanoratra tantara lava|mpanoratra]] sy [[mpanao gazety]] malagasy. Teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona [[1960]], izy no [[Mpanoratra tantara lava|mpanoratra]] [[Mpanoratra tantara lava|tantara]] malagasy voalohany nadika tamin'ny teny [[Fiteny anglisy|Anglisy]], izay naparitaka eran-tany.

== Fiainany Manokana ==
I Naivoharisoa Patrick Ramamonjisoa dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1960. Noho ny asan'ny rainy izay [[Diplômasia|diplaomaty]] (diplomate), dia nitombo tany amin'ny firenena maro izy, anisan'izany i '''Frantsa, Alemana, Kenya''' ary I'''sraely'''&lt;ref&gt;https://africultures.com/personnes/?no=30738&lt;/ref&gt;. Ny reniny dia i [[Charlotte Rafenomanjato]], mpanoratra malagasy malaza&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/naivo/&lt;/ref&gt;.

=== Fianarana nataony ===
Nahavita fianarana ambony tao amin'ny Oniversiten'i [[Antananarivo]] izy ka nahazo ny mari-pahaizana &quot; '''Maitrise'''&quot; tamin'ny [[siantifika]]. Nianatra tany amin'ny Oniversiten'i Pierre et Marie Curie (Paris VI) tany [[Frantsa]] ihany koa  ka nahazo ny mari-pahaizana &quot;Diplome d'Aptitudes Aprofondies&quot; tamin'ny taona 1991. Nahazo ny &quot;Master of Arts&quot; amin'ny &quot;traductologie&quot; tany amin'ny Oniversiten'i York, ao [[Kanada]],izy tamin'ny taona '''2005''' sady nianarany ny hainteny Malagasy sy ny fandikana azy&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/naivo/&lt;/ref&gt;. Nonina tany Frantsa sy Kanada izy, ary manomboka ny taona '''2002''' dia mipetraka any [[Ottawa]] (Kanada) miaraka amin'ny fianakaviany.

==== Asany ====
Niasa tamin'ny maha-mpanao gazety azy teto Madagasikara izy. [[Mpampianatra]] [[matematika]] tamin'ny ambaratonga faharoa tany [[Paris]], Frantsa ihany koa. [[Mpandika teny]] sy [[mpanoratra]] ary nanohy ny asany ao amin'ny vondrona gazety lehibe amin'ny sehatry ny fampitam-baovao iray ao Kanada i Naivo&lt;ref&gt;https://pen.org/profile/naivoharisoa-patrick-ramamonjisoa/&lt;/ref&gt;. 

== Ireo asa sorany ==
Mifantoka amin'ny tantara sy ny fiarahamonina malagasy ny ankamaroan'ny asa soratr'i Naivo. Anisan'izany  ny tantara lava ''''&lt;nowiki/&gt;'Au-delà des rizières'''&lt;nowiki&gt;'', nivoaka tamin'&lt;/nowiki&gt;ny taona '''2012,''' izay mitantara ny fiovan'ny fiarahamonina malagasy tany am-piandohan'ny taonjato faha-19, indrindra ny fifandraisan'ny fanjakana merina sy ny fahatongavan'ireo [[Misiona Evanjelika Teratany eto Madagasikara|misionera]] kristianina&lt;ref&gt;https://www.amazon.fr/Au-del%C3%A0-rizi%C3%A8res-grand-Madagascar-colonisation/dp/2842802438&lt;/ref&gt;.

Nanoratra tantara fohy maro ihany koa izy ka anisan&lt;nowiki&gt;'izany ny ''&lt;/nowiki&gt;'''Dahalo'''&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, izay nahazo ny loka '''RFI–ACCT''' tamin'ny taona 1996&lt;ref&gt;https://pen.org/profile/naivoharisoa-patrick-ramamonjisoa/&lt;/ref&gt;. Ny tantara &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;'''Iarivomandroso'''&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; kosa dia nampifanarahana ho tantara an-tsehatra tao Antananarivo.

Tamin'ny taona 2015 dia namoaka ny fanangonana tantara fohy '&lt;nowiki/&gt;'''&lt;nowiki/&gt;'Madagascar entre poivre et vanille''''&lt;nowiki/&gt;' izy, izay miresaka lohahevitra mifandraika amin'ny fiarahamonina malagasy ankehitriny, toy ny kolikoly, ny krizy politika ary ny fiovana ara-tsosialy&lt;ref&gt;https://fr.allafrica.com/stories/201503121458.html&lt;/ref&gt;.

=== Sangan'asany ===

* &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Au-delà des rizières&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; (2012)
* &lt;nowiki&gt;''Beyond the Rice Fields''&lt;/nowiki&gt; (dikanteny anglisy)
* &lt;nowiki&gt;''Madagascar entre poivre et vanille''&lt;/nowiki&gt; (2015)

==== Loka sy Fankasitrahana ====
Loka &lt;nowiki&gt;'''RFI–ACCT''' ho an'ny tantara fohy ''Dahalo''&lt;/nowiki&gt; (1996).

== jereo koa ==

* [[Haisoratra]]  [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]
* Lisitry ny mpanoratra malagasy
* Charlotte Rafenomanjato

== Loharano ==</text>
      <sha1>l0gr8zs126k8ih3qj06whhawevnp6fo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145617</id>
      <parentid>1145606</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Louisalphonse28</username>
        <id>35968</id>
      </contributor>
      <comment>Nampiditra sokajy</comment>
      <origin>1145617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3985" sha1="l6vhu0l11ch23qpw2pb08a2xhgc87fi" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Naivoharisoa Patrick Ramamonjisoa|teraka=1960|firenena=Madagasikara|asa=Mpanao gazety
Mpanoratra
Mpampianatra|toerana=Madagasikara}}I '''Naivoharisoa Patrick Ramamonjisoa''', fantatra amin&lt;nowiki&gt;'ny solon'anarana hoe ''Naivo''&lt;/nowiki&gt;, dia [[Mpanoratra tantara lava|mpanoratra]] sy [[mpanao gazety]] malagasy. Teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona [[1960]], izy no [[Mpanoratra tantara lava|mpanoratra]] [[Mpanoratra tantara lava|tantara]] malagasy voalohany nadika tamin'ny teny [[Fiteny anglisy|Anglisy]], izay naparitaka eran-tany.

== Fiainany Manokana ==
I Naivoharisoa Patrick Ramamonjisoa dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1960. Noho ny asan'ny rainy izay [[Diplômasia|diplaomaty]] (diplomate), dia nitombo tany amin'ny firenena maro izy, anisan'izany i '''Frantsa, Alemana, Kenya''' ary I'''sraely'''&lt;ref&gt;https://africultures.com/personnes/?no=30738&lt;/ref&gt;. Ny reniny dia i [[Charlotte Rafenomanjato]], mpanoratra malagasy malaza&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/naivo/&lt;/ref&gt;.

=== Fianarana nataony ===
Nahavita fianarana ambony tao amin'ny Oniversiten'i [[Antananarivo]] izy ka nahazo ny mari-pahaizana &quot; '''Maitrise'''&quot; tamin'ny [[siantifika]]. Nianatra tany amin'ny Oniversiten'i Pierre et Marie Curie (Paris VI) tany [[Frantsa]] ihany koa  ka nahazo ny mari-pahaizana &quot;Diplome d'Aptitudes Aprofondies&quot; tamin'ny taona 1991. Nahazo ny &quot;Master of Arts&quot; amin'ny &quot;traductologie&quot; tany amin'ny Oniversiten'i York, ao [[Kanada]],izy tamin'ny taona '''2005''' sady nianarany ny hainteny Malagasy sy ny fandikana azy&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/naivo/&lt;/ref&gt;. Nonina tany Frantsa sy Kanada izy, ary manomboka ny taona '''2002''' dia mipetraka any [[Ottawa]] (Kanada) miaraka amin'ny fianakaviany.

==== Asany ====
Niasa tamin'ny maha-mpanao gazety azy teto Madagasikara izy. [[Mpampianatra]] [[matematika]] tamin'ny ambaratonga faharoa tany [[Paris]], Frantsa ihany koa. [[Mpandika teny]] sy [[mpanoratra]] ary nanohy ny asany ao amin'ny vondrona gazety lehibe amin'ny sehatry ny fampitam-baovao iray ao Kanada i Naivo&lt;ref&gt;https://pen.org/profile/naivoharisoa-patrick-ramamonjisoa/&lt;/ref&gt;. 

== Ireo asa sorany ==
Mifantoka amin'ny tantara sy ny fiarahamonina malagasy ny ankamaroan'ny asa soratr'i Naivo. Anisan'izany  ny tantara lava ''''&lt;nowiki/&gt;'Au-delà des rizières'''&lt;nowiki&gt;'', nivoaka tamin'&lt;/nowiki&gt;ny taona '''2012,''' izay mitantara ny fiovan'ny fiarahamonina malagasy tany am-piandohan'ny taonjato faha-19, indrindra ny fifandraisan'ny fanjakana merina sy ny fahatongavan'ireo [[Misiona Evanjelika Teratany eto Madagasikara|misionera]] kristianina&lt;ref&gt;https://www.amazon.fr/Au-del%C3%A0-rizi%C3%A8res-grand-Madagascar-colonisation/dp/2842802438&lt;/ref&gt;.

Nanoratra tantara fohy maro ihany koa izy ka anisan&lt;nowiki&gt;'izany ny ''&lt;/nowiki&gt;'''Dahalo'''&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, izay nahazo ny loka '''RFI–ACCT''' tamin'ny taona 1996&lt;ref&gt;https://pen.org/profile/naivoharisoa-patrick-ramamonjisoa/&lt;/ref&gt;. Ny tantara &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;'''Iarivomandroso'''&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; kosa dia nampifanarahana ho tantara an-tsehatra tao Antananarivo.

Tamin'ny taona 2015 dia namoaka ny fanangonana tantara fohy '&lt;nowiki/&gt;'''&lt;nowiki/&gt;'Madagascar entre poivre et vanille''''&lt;nowiki/&gt;' izy, izay miresaka lohahevitra mifandraika amin'ny fiarahamonina malagasy ankehitriny, toy ny kolikoly, ny krizy politika ary ny fiovana ara-tsosialy&lt;ref&gt;https://fr.allafrica.com/stories/201503121458.html&lt;/ref&gt;.

=== Sangan'asany ===

* &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Au-delà des rizières&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; (2012)
* &lt;nowiki&gt;''Beyond the Rice Fields''&lt;/nowiki&gt; (dikanteny anglisy)
* &lt;nowiki&gt;''Madagascar entre poivre et vanille''&lt;/nowiki&gt; (2015)

==== Loka sy Fankasitrahana ====
Loka &lt;nowiki&gt;'''RFI–ACCT''' ho an'ny tantara fohy ''Dahalo''&lt;/nowiki&gt; (1996).

== jereo koa ==

* [[Haisoratra]]  [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]
* Lisitry ny mpanoratra malagasy
* Charlotte Rafenomanjato

== Loharano ==
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Mpanoratra Malagasy]]
[[Sokajy:Haisoratra malagasy]]</text>
      <sha1>l6vhu0l11ch23qpw2pb08a2xhgc87fi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Julian Nagelsmann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301046</id>
    <revision>
      <id>1145573</id>
      <timestamp>2026-06-29T09:48:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary=Julian Nagelsmann 2020.jpg |anarana=Julian Nagelsmann |teraka= |maty=  |firenena={{Alemaina}} |mpiaraka= |asa= * [[mpilalao baolina kitra]] |taona niasàna= }} '''Julian Nagelsmann''' (teraka ny 23 Jolay 1987, tao Landsberg am Lech, {{Alemaina}}) dia mpanazatra [[baolina kitra]] alemà.  Nanomboka ny taona 2019 ka hatramin'ny 2021, izy no mpanazatra lehiben'ny [[RB Leipzig]], ary nanomboka ny taona 2021 ka hatramin'ny 2023, izy no mpanaza... »</comment>
      <origin>1145573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="932" sha1="lsm2q6aunqhcn9144rp94qcfeukzb9v" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Julian Nagelsmann 2020.jpg
|anarana=Julian Nagelsmann
|teraka=
|maty= 
|firenena={{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]
|taona niasàna=
}}
'''Julian Nagelsmann''' (teraka ny 23 Jolay 1987, tao Landsberg am Lech, {{Alemaina}}) dia mpanazatra [[baolina kitra]] alemà.

Nanomboka ny taona 2019 ka hatramin'ny 2021, izy no mpanazatra lehiben'ny [[RB Leipzig]], ary nanomboka ny taona 2021 ka hatramin'ny 2023, izy no mpanazatra ny [[FC Bayern München]], ka nandresy tamin'ny fiadiana ny ho tompondaka alemà tamin'ny taona 2022.

Nanomboka ny volana septambra 2023, izy no mpanazatra lehiben'ny ekipam-pirenena alemà.

==Klioba==
[[RB Leipzig]], [[Bayern München]]


== Jereo koa ==
{{commonscat}}
[[de:Julian Nagelsmann]]
{{CLEFDETRI:Nagelsmann, Julian}}
[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra alemainy]]
[[Sokajy:mpanazatra baolina kitra nasionaly alemà]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1987]]</text>
      <sha1>lsm2q6aunqhcn9144rp94qcfeukzb9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kay Gottschalk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301047</id>
    <revision>
      <id>1145580</id>
      <timestamp>2026-06-29T10:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary= 2020-07-02 Kay Gottschalk AfD MdB by OlafKosinsky 2667.jpg |anarana=Kay Gottschalk |teraka=12 Desambra 1965 |toerana = [[Hamburg]] |maty=  |firenena= {{Alemaina}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }}  '''Kay Gottschalk''' (teraka ny 12 Desambra 1965 tao [[Hamburg]]) dia mpivarotra fiantohana sady [[mpanao politika]] [[Alemaina|alemà]] (AfD) ary mpikambana ao amin'ny Bundestag Alemana nanomboka tamin'ny taona 2017.... »</comment>
      <origin>1145580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="819" sha1="ebathhydfd17bvc6q7nuy4wzf4vehs8" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 2020-07-02 Kay Gottschalk AfD MdB by OlafKosinsky 2667.jpg
|anarana=Kay Gottschalk
|teraka=12 Desambra 1965
|toerana = [[Hamburg]]
|maty= 
|firenena= {{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}} 
'''Kay Gottschalk''' (teraka ny 12 Desambra 1965 tao [[Hamburg]]) dia mpivarotra fiantohana sady [[mpanao politika]] [[Alemaina|alemà]] (AfD) ary mpikambana ao amin'ny Bundestag Alemana nanomboka tamin'ny taona 2017.

Izy no mpiara-manorina ny AfD.

Tamin'ny Febroary 2022, voafidy ho filoha lefitry ny AfD tao [[Nordrhein-Westfalen]] izy ary voafidy indray roa taona taty aoriana.


== Jereo koa ==

{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Gottschalk, Kay}}
[[sokajy:Mpanao politika alemana]]
[[sokajy:mpahay matemakika alemana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1965]]
[[Sokajy:AFD]]</text>
      <sha1>ebathhydfd17bvc6q7nuy4wzf4vehs8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145581</id>
      <parentid>1145580</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="842" sha1="lfljbtbrho6ykb04v7cce4rfwtxl00y" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 2020-07-02 Kay Gottschalk AfD MdB by OlafKosinsky 2667.jpg
|anarana=Kay Gottschalk
|teraka=12 Desambra 1965
|toerana = [[Hamburg]]
|maty= 
|firenena= {{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}} 
'''Kay Gottschalk''' (teraka ny 12 Desambra 1965 tao [[Hamburg]]) dia mpivarotra fiantohana sady [[mpanao politika]] [[Alemaina|alemà]] (AfD) ary mpikambana ao amin'ny Bundestag Alemana nanomboka tamin'ny taona 2017.

Izy no mpiara-manorina ny AfD.

Tamin'ny Febroary 2022, voafidy ho filoha lefitry ny AfD tao [[Nordrhein-Westfalen]] izy ary voafidy indray roa taona taty aoriana.


== Jereo koa ==

{{commonscat}}
[[de:Kay Gottschalk]]
{{DEFAULTSORT:Gottschalk, Kay}}
[[sokajy:Mpanao politika alemana]]
[[sokajy:mpanao matematika alemainy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1965]]
[[Sokajy:AFD]]</text>
      <sha1>lfljbtbrho6ykb04v7cce4rfwtxl00y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145584</id>
      <parentid>1145581</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:12:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="880" sha1="fyvhbvoi55ndzshml7wcxskawupiklv" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 2020-07-02 Kay Gottschalk AfD MdB by OlafKosinsky 2667.jpg
|anarana=Kay Gottschalk
|teraka=12 Desambra 1965
|toerana = [[Hamburg]]
|maty= 
|firenena= {{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}} 
'''Kay Gottschalk''' (teraka ny 12 Desambra 1965 tao [[Hamburg]]) dia mpivarotra fiantohana sady [[mpanao politika]] [[Alemaina|alemà]] (AfD) ary mpikambana ao amin'ny Bundestag Alemana nanomboka tamin'ny taona 2017.

Izy no mpiara-manorina ny AfD.

Tamin'ny Febroary 2022, voafidy ho filoha lefitry ny AfD tao [[Nordrhein-Westfalen]] izy ary voafidy indray roa taona taty aoriana.


== Jereo koa ==

{{commonscat}}
[[de:Kay Gottschalk]]
{{DEFAULTSORT:Gottschalk, Kay}}
[[Sokajy:Solombavambahoaka alemainy]]
[[sokajy:Mpanao politika alemana]]
[[sokajy:mpanao matematika alemainy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1965]]
[[Sokajy:AFD]]</text>
      <sha1>fyvhbvoi55ndzshml7wcxskawupiklv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:AFD</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301048</id>
    <revision>
      <id>1145582</id>
      <timestamp>2026-06-29T10:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Antoko politika alemà]] »</comment>
      <origin>1145582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="o8ytgyvgwnnd6dttdee5lpvxfpamro9" xml:space="preserve">[[Sokajy:Antoko politika alemà]]</text>
      <sha1>o8ytgyvgwnnd6dttdee5lpvxfpamro9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jonathan Tah</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301049</id>
    <revision>
      <id>1145604</id>
      <timestamp>2026-06-29T11:32:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary=2019-06-11 Fußball, Männer, Länderspiel, Deutschland-Estland StP 2060 LR10 by Stepro.jpg |anarana=Jonathan Tah |teraka= 11 Febroary 1996  |maty=  |firenena={{Alemaina}} |mpiaraka= |asa= * [[mpilalao baolina kitra]]  |taona niasàna= }} '''Jonathan Glao Tah''' (teraka ny 11 Febroary 1996 tao [[Hamburg]]) dia mpilalao [[baolina kitra]] [[Alemaina|alemà]].   Ny fahombiazany lehibe indrindra hatreto dia niaraka tamin'ny Bayer 04 Leverku... »</comment>
      <origin>1145604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="953" sha1="gungyvqyx8q0fbe3tuflqityf5er7hz" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=2019-06-11 Fußball, Männer, Länderspiel, Deutschland-Estland StP 2060 LR10 by Stepro.jpg
|anarana=Jonathan Tah
|teraka= 11 Febroary 1996 
|maty= 
|firenena={{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Jonathan Glao Tah''' (teraka ny 11 Febroary 1996 tao [[Hamburg]]) dia mpilalao [[baolina kitra]] [[Alemaina|alemà]]. 

Ny fahombiazany lehibe indrindra hatreto dia niaraka tamin'ny [[Bayer 04 Leverkusen]], izay nandrombahany ny fiadiana ny ho tompondaka alemà roa sosona sy ny DFB Cup ary koa ny DFL Supercup. Efa nanao fifanarahana tamin'ny [[FC Bayern München]] izy nanomboka tamin'ny taona 2025.

==Klioba==
*2015-2025 [[Bayer 04 Leverkusen]]
*2025–	 [[Bayern München]]


== Jereo koa ==
[[de:Jonathan Tah]]
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Tah, Jonathan}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra alemainy]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1996]]
[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra nasionaly alemà]]</text>
      <sha1>gungyvqyx8q0fbe3tuflqityf5er7hz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145610</id>
      <parentid>1145604</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:37:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="975" sha1="fmi0mwwof6gxd39sqk9wldp7h2uny33" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=2019-06-11 Fußball, Männer, Länderspiel, Deutschland-Estland StP 2060 LR10 by Stepro.jpg
|anarana=Jonathan Tah
|teraka= 11 Febroary 1996 
|toerana = [[Hamburg]]
|maty= 
|firenena={{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Jonathan Glao Tah''' (teraka ny 11 Febroary 1996 tao [[Hamburg]]) dia mpilalao [[baolina kitra]] [[Alemaina|alemà]]. 

Ny fahombiazany lehibe indrindra hatreto dia niaraka tamin'ny [[Bayer 04 Leverkusen]], izay nandrombahany ny fiadiana ny ho tompondaka alemà roa sosona sy ny DFB Cup ary koa ny DFL Supercup. Efa nanao fifanarahana tamin'ny [[FC Bayern München]] izy nanomboka tamin'ny taona 2025.

==Klioba==
*2015-2025 [[Bayer 04 Leverkusen]]
*2025–	 [[Bayern München]]

== Jereo koa ==
[[de:Jonathan Tah]]
{{commonscat}}
{{CLEFDETRI:Tah, Jonathan}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra alemainy]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1996]]
[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra nasionaly alemà]]</text>
      <sha1>fmi0mwwof6gxd39sqk9wldp7h2uny33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Acmella</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301050</id>
    <revision>
      <id>1145616</id>
      <timestamp>2026-06-29T11:48:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana Asteraceae</comment>
      <origin>1145616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2439" sha1="suzqss0kyttesu779f4fzqcagjhg7bq" xml:space="preserve">[[Sary:Acmel panic 040730-001 la.jpg|vignette|375x375px|''Acmella paniculata'']]
[[Sary:Toothache Plant branch.JPG|vignette|206x206px|''Acmella ciliata'']]
Ny '''''Acmella''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Asteraceae]]''. Zavamaniry ahitra izy ireo. Anisan' izany ny karazana azo hanina ''[[Acmella oleracea]]'' (anamalao, felimafana na kimalao). Ity antokon-javamaniry ity dia nitarina mba hahitana karazana maro kokoa tamin' ny taona 1985, taorian' ny fanavaozana nataon' i Robert K. Jansen.

== Lisitry ny karazana ==
Indreto ny karazana ao amin' ny  araka ny ''[[The Plant List]]'' &lt;small&gt;(05 Jona 2014)&lt;/small&gt;:

* ''Acmella alba'' &lt;small&gt;(L'Hér.) R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella alpestris'' &lt;small&gt;(Griseb.) R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella bellidioides'' &lt;small&gt;(Sm.) R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella brachyglossa'' &lt;small&gt;Cass.&lt;/small&gt;
* ''Acmella calva'' &lt;small&gt;(DC.) R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella caulirhiza'' &lt;small&gt;Delile&lt;/small&gt;
* ''Acmella ciliata'' &lt;small&gt;(Kunth) Cass.&lt;/small&gt;
* ''Acmella darwinii'' &lt;small&gt;(D.M.Porter) R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella decumbens'' &lt;small&gt;(Sm.) R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella filipes'' &lt;small&gt;(Greenm.) R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella glaberrima'' &lt;small&gt;(Hassl.) R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella grandiflora'' &lt;small&gt;(Turcz.) R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella grisea'' &lt;small&gt;(Chodat) R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella iodiscaea'' &lt;small&gt;(A.H.Moore) R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella leptophylla'' &lt;small&gt;(DC.) R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella leucantha'' &lt;small&gt;(Kunth) R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella lundellii'' &lt;small&gt;R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella oleracea'' &lt;small&gt;(L.) R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella oppositifolia'' &lt;small&gt;(Lam.) R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella paniculata'' &lt;small&gt;(Wall. ex DC.) R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella papposa'' &lt;small&gt;(Hemsl.) R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella pilosa'' &lt;small&gt;R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella poliolepidica'' &lt;small&gt;(A.H.Moore) R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella psilocarpa'' &lt;small&gt;R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella pusilla'' &lt;small&gt;(Hook. &amp; Arn.) R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella radicans'' &lt;small&gt;(Jacq.) R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella ramosa'' &lt;small&gt;(Hemsl.) R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella repens'' &lt;small&gt;(Walter) Rich. ex Pers.&lt;/small&gt;
* ''Acmella serratifolia'' &lt;small&gt;R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella sodiroi'' &lt;small&gt;(Hieron.) R.K.Jansen&lt;/small&gt;
* ''Acmella uliginosa'' &lt;small&gt;(Sw.) Cass.&lt;/small&gt;

== Jereo koa ==

* ''[[Spilanthes]]''</text>
      <sha1>suzqss0kyttesu779f4fzqcagjhg7bq</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>