Ohabolana

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mg">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>mgwiki</dbname>
    <base>https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.8</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Rakitra</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Manokana</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dinika</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Mpikambana</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dinika amin'ny mpikambana</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dinika amin'ny Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Sary</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dinika amin'ny sary</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dinika amin'ny MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Endrika</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dinika amin'ny endrika</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Fanoroana</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dinika amin'ny fanoroana</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Sokajy</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dinika amin'ny sokajy</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Discussion module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Ohabolana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1878</id>
    <revision>
      <id>1145920</id>
      <parentid>1144222</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T16:19:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zah 3.0</username>
        <id>35334</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Endrika hisehony */</comment>
      <origin>1145920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4089" sha1="5flall84mjq4xg21dq41ombfdmr8zg0" xml:space="preserve">'''Ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny [[Ntaolo malagasy]]. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ohabolana, izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.[http://ohabolana.serasera.org] {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

Anisan'ny harena [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy ara-pisainan'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny ohabolana. Nifindra tamin'ny alalan'ny [[lovantsofina]] nandritra ny taranaka maro izy ireo, ka lasa fitaovana enti-manabe sy mampita [[soatoavina]] eo amin'ny fiaraha-monina. Matetika ny ohabolana no ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro, amin'ny fifampiresahana, amin'ny famahana olana, ary indrindra amin'ny [[kabary]] sy lahateny ofisialy.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] mba hampisaina ny olona sy hitarihana azy amin'ny fahendrena. Ahitana torohevitra momba ny fitondran-tena, ny fifandraisana amin'ny hafa, ny asa, ny [[fianakaviana]] ary ny fiainana ankapobeny ny votoatin'izy ireny. Noho izany dia heverina ho iray amin'ireo fototry ny fahendrena malagasy ny ohabolana.

== Famaritana ==
Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe '''ohatra''' sy '''volana''' ny teny hoe ''ohabolana''. Izy io dia teny na fehezanteny fohy maneho hevitra lalina amin'ny alalan'ny fanoharana na fampitahana.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny Ntaolo avy amin'ny zavatra hitany sy niainany teo amin'ny fiarahamonina sy ny zavaboary. Noho izany dia lasa fitahirizana ny fahendrena sy ny fomba fisainan'ny Malagasy izy ireo.

== Ny anjara toeran'ny ohabolana ==
Manana anjara toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny ohabolana. Ireto avy ny sasany amin'ireo fampiasana azy:

* Entina mampita fahendrena sy fananarana.
* Manamafy sy manazava hevitra ao anatin'ny kabary.
* Fitaovana enti-manabe ny tanora sy ny taranaka mifandimby.
* Manampy amin'ny fitahirizana ny fomba fisainana sy ny soatoavina malagasy.
* Mampanankarena ny teny sy ny haisoratra malagasy.

== Endrika hisehony ==
Maro ny endrika isehoan'ny ohabolana, ka anisan'izany:

=== Ohabolana mananatra ===
Entina manitsy fitondran-tena na manome lesona.

'''Ohatra'''

&quot;Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina.&quot;

=== Ohabolana manoro hevitra ===
Manampy ny olona handray fanapahan-kevitra tsara.

'''Ohatra:'''

* &quot;Aleo very tsikalakalam-bola toy izay very tsikalakalam-pihavanana.&quot;

=== Ohabolana mifototra amin'ny fanoharana ===
Mampiasa sary an-tsaina na zavatra hita eo amin'ny natiora.

'''Ohatra:'''

* &quot;Ny hazo no vanon-ko lakana, ny tany naniriany no tsara.&quot;

=== Ohabolana ampiasaina amin'ny kabary ===
Fanaingoana sy fanamafisana ny lahateny.

'''Ohatra:'''

* &quot;Teny diso tsy mba kabary, mihinam-bary aza misy latsaka.&quot;

==== Ohatra amin'ny ohabolana malagasy ====

* &quot;Ny hazo no vanon-ko lakana, ny tany naniriany no tsara.&quot;
* &quot;Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina.&quot;
* &quot;Aleo very tsikalakalam-bola toy izay very tsikalakalam-pihavanana.&quot;

=== Ohabolana momban'ny olombelona ===
Hamaroan'ny olona 

'''Ohatra:'''

* &quot;Ny olom-belona toy ny amalona an-drano ka be siasia&quot;

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}
* https://www.tenymalagasy.org
* http://www.thierotsy.fr.gd

== Loharano sy fanamarihana ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Ny Haisoratra Am-bava Malagasy''.
# Dubois, Henri. ''Les proverbes malgaches''.
# http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}
# Rakibolana sy rakipahalalana momba ny kolontsaina malagasy.

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Literatiora am-bava]]</text>
      <sha1>5flall84mjq4xg21dq41ombfdmr8zg0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145921</id>
      <parentid>1145920</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T16:25:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zah 3.0</username>
        <id>35334</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fehezenteny</comment>
      <origin>1145921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4197" sha1="p9ykbl42xwrar8ynmh3ukvyi8uo6wtx" xml:space="preserve">'''Ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny [[Ntaolo malagasy]]. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ohabolana, izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.[http://ohabolana.serasera.org] {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

Anisan'ny harena [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy ara-pisainan'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny ohabolana. Nifindra tamin'ny alalan'ny [[lovantsofina]] nandritra ny taranaka maro izy ireo, ka lasa fitaovana enti-manabe sy mampita [[soatoavina]] eo amin'ny fiaraha-monina. Matetika ny ohabolana no ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro, amin'ny fifampiresahana, amin'ny famahana olana, ary indrindra amin'ny [[kabary]] sy lahateny ofisialy.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] mba hampisaina ny olona sy hitarihana azy amin'ny fahendrena. Ahitana torohevitra momba ny fitondran-tena, ny fifandraisana amin'ny hafa, ny asa, ny [[fianakaviana]] ary ny fiainana ankapobeny ny votoatin'izy ireny. Noho izany dia heverina ho iray amin'ireo fototry ny fahendrena malagasy ny ohabolana.

== Famaritana ==
Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe '''ohatra''' sy '''volana''' ny teny hoe ''ohabolana''. Izy io dia teny na fehezanteny fohy maneho hevitra lalina amin'ny alalan'ny fanoharana na fampitahana.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny Ntaolo avy amin'ny zavatra hitany sy niainany teo amin'ny fiarahamonina sy ny zavaboary. Noho izany dia lasa fitahirizana ny fahendrena sy ny fomba fisainan'ny Malagasy izy ireo.

== Ny anjara toeran'ny ohabolana ==
Manana anjara toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny ohabolana. Ireto avy ny sasany amin'ireo fampiasana azy:

* Entina mampita fahendrena sy fananarana.
* Manamafy sy manazava hevitra ao anatin'ny kabary.
* Fitaovana enti-manabe ny tanora sy ny taranaka mifandimby.
* Manampy amin'ny fitahirizana ny fomba fisainana sy ny soatoavina malagasy.
* Mampanankarena ny teny sy ny haisoratra malagasy.

== Endrika hisehony ==
Maro ny endrika isehoan'ny ohabolana, ka anisan'izany:

=== Ohabolana mananatra ===
Entina manitsy fitondran-tena na manome lesona.

'''Ohatra'''

&quot;Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina.&quot;

=== Ohabolana manoro hevitra ===
Manampy ny olona handray fanapahan-kevitra tsara.

'''Ohatra:'''

* &quot;Aleo very tsikalakalam-bola toy izay very tsikalakalam-pihavanana.&quot;

=== Ohabolana mifototra amin'ny fanoharana ===
Mampiasa sary an-tsaina na zavatra hita eo amin'ny natiora.

'''Ohatra:'''

* &quot;Ny hazo no vanon-ko lakana, ny tany naniriany no tsara.&quot;

=== Ohabolana ampiasaina amin'ny kabary ===
Fanaingoana sy fanamafisana ny lahateny.

'''Ohatra:'''

* &quot;Teny diso tsy mba kabary, mihinam-bary aza misy latsaka.&quot;

==== Ohatra amin'ny ohabolana malagasy ====

* &quot;Ny hazo no vanon-ko lakana, ny tany naniriany no tsara.&quot;
* &quot;Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina.&quot;
* &quot;Aleo very tsikalakalam-bola toy izay very tsikalakalam-pihavanana.&quot;

=== Ohabolana momban'ny olombelona ===
Hamaroan'ny olona 

'''Ohatra:'''

* &quot;Ny olom-belona toy ny amalona an-drano ka be siasia&quot;

=== Karazana ohabolana ===
* &quot; Toto vary lena ka samy te-ho lohany &quot; &quot;Tsy hivady angaha no manao ianareo &quot;

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}
* https://www.tenymalagasy.org
* http://www.thierotsy.fr.gd

== Loharano sy fanamarihana ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Ny Haisoratra Am-bava Malagasy''.
# Dubois, Henri. ''Les proverbes malgaches''.
# http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}
# Rakibolana sy rakipahalalana momba ny kolontsaina malagasy.

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Literatiora am-bava]]</text>
      <sha1>p9ykbl42xwrar8ynmh3ukvyi8uo6wtx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145988</id>
      <parentid>1145921</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:29:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bienvenue Fidèle</username>
        <id>40160</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy lohateny</comment>
      <origin>1145988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4236" sha1="hl2t4hiy4fc9n9hnmnvsda0f982zvkp" xml:space="preserve">== Ankapobeny mikasika ny ohabolana ==
'''Ohabolana''' dia fehezanteny fohy mirakitra fahendrena, traikefa ary lesona navelan'ny [[Ntaolo malagasy]]. Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ohabolana, izay manambara teny ampiasaina ho fanoharana mba hampitana hevitra lalina amin'ny fomba fohy sy mazava.[http://ohabolana.serasera.org] {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

Anisan'ny harena [[Kolontsaina malagasy|ara-kolontsaina]] sy ara-pisainan'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny ohabolana. Nifindra tamin'ny alalan'ny [[lovantsofina]] nandritra ny taranaka maro izy ireo, ka lasa fitaovana enti-manabe sy mampita [[soatoavina]] eo amin'ny fiaraha-monina. Matetika ny ohabolana no ampiasaina amin'ny fiainana andavanandro, amin'ny fifampiresahana, amin'ny famahana olana, ary indrindra amin'ny [[kabary]] sy lahateny ofisialy.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] mba hampisaina ny olona sy hitarihana azy amin'ny fahendrena. Ahitana torohevitra momba ny fitondran-tena, ny fifandraisana amin'ny hafa, ny asa, ny [[fianakaviana]] ary ny fiainana ankapobeny ny votoatin'izy ireny. Noho izany dia heverina ho iray amin'ireo fototry ny fahendrena malagasy ny ohabolana.

== Famaritana ==
Avy amin'ny fitambaran'ny teny hoe '''ohatra''' sy '''volana''' ny teny hoe ''ohabolana''. Izy io dia teny na fehezanteny fohy maneho hevitra lalina amin'ny alalan'ny fanoharana na fampitahana.

Ny ankamaroan'ny ohabolana dia noforonin'ny Ntaolo avy amin'ny zavatra hitany sy niainany teo amin'ny fiarahamonina sy ny zavaboary. Noho izany dia lasa fitahirizana ny fahendrena sy ny fomba fisainan'ny Malagasy izy ireo.

== Ny anjara toeran'ny ohabolana ==
Manana anjara toerana lehibe eo amin'ny kolontsaina malagasy ny ohabolana. Ireto avy ny sasany amin'ireo fampiasana azy:

* Entina mampita fahendrena sy fananarana.
* Manamafy sy manazava hevitra ao anatin'ny kabary.
* Fitaovana enti-manabe ny tanora sy ny taranaka mifandimby.
* Manampy amin'ny fitahirizana ny fomba fisainana sy ny soatoavina malagasy.
* Mampanankarena ny teny sy ny haisoratra malagasy.

== Endrika hisehony ==
Maro ny endrika isehoan'ny ohabolana, ka anisan'izany:

=== Ohabolana mananatra ===
Entina manitsy fitondran-tena na manome lesona.

'''Ohatra'''

&quot;Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina.&quot;

=== Ohabolana manoro hevitra ===
Manampy ny olona handray fanapahan-kevitra tsara.

'''Ohatra:'''

* &quot;Aleo very tsikalakalam-bola toy izay very tsikalakalam-pihavanana.&quot;

=== Ohabolana mifototra amin'ny fanoharana ===
Mampiasa sary an-tsaina na zavatra hita eo amin'ny natiora.

'''Ohatra:'''

* &quot;Ny hazo no vanon-ko lakana, ny tany naniriany no tsara.&quot;

=== Ohabolana ampiasaina amin'ny kabary ===
Fanaingoana sy fanamafisana ny lahateny.

'''Ohatra:'''

* &quot;Teny diso tsy mba kabary, mihinam-bary aza misy latsaka.&quot;

==== Ohatra amin'ny ohabolana malagasy ====

* &quot;Ny hazo no vanon-ko lakana, ny tany naniriany no tsara.&quot;
* &quot;Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina.&quot;
* &quot;Aleo very tsikalakalam-bola toy izay very tsikalakalam-pihavanana.&quot;

=== Ohabolana momban'ny olombelona ===
Hamaroan'ny olona 

'''Ohatra:'''

* &quot;Ny olom-belona toy ny amalona an-drano ka be siasia&quot;

=== Karazana ohabolana ===
* &quot; Toto vary lena ka samy te-ho lohany &quot; &quot;Tsy hivady angaha no manao ianareo &quot;

== Jereo koa ==

* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]

== Rohy ivelany ==

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}

http://www.thierotsy.fr.gd

* http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}
* https://www.tenymalagasy.org
* http://www.thierotsy.fr.gd

== Loharano sy fanamarihana ==

# Rajaonarimanana, Narivelo. ''Ny Haisoratra Am-bava Malagasy''.
# Dubois, Henri. ''Les proverbes malgaches''.
# http://ohabolana.serasera.org {{Wayback|url=http://ohabolana.serasera.org/ |date=20060504183823 }}
# Rakibolana sy rakipahalalana momba ny kolontsaina malagasy.

[[Sokajy:Fiteny]]
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Literatiora am-bava]]</text>
      <sha1>hl2t4hiy4fc9n9hnmnvsda0f982zvkp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Akondro (voany)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2280</id>
    <revision>
      <id>1146089</id>
      <parentid>1118843</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T06:02:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1146089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3376" sha1="0foorhqk61shd9cwo9rw9jvxrkgp1qu" xml:space="preserve">[[Sary:Banana three in Réunion.jpg|vignette|Akondro maitso]]
Ny '''akondro''' dia voankazo fihinana be nofony sy mitahiry rano betsaka izay azo avy amin' ny zavamaniry [[Akondro (zavamaniry)|mitovy anarana]] aminy.

== Famokarana sy fivarotana akondro ==
[[Sary:Kadalikkula.JPG|vignette|227x227px|Akondro]]
Maro ny firenena mamokatra akondro maneran-tany nefa ny firenena ao [[Amerika Afovoany]] no mpanondrana azy betsaka. I [[Japana]] no firenena mpanafatra akondro betsaka indrindra nanomboka tamin’ ny taompolo 1960. Ao [[Eorôpa]] no misy ny tsenan’ akondro iraisam-pirenena lehibe indrindra. I [[Etazonia]] anefa no tsenam-pirenena lehibe indrindra. Nisy vokatr’ izany ny fifanolanana teo amin’ ny Amerikana sy ny Eorôpeana momba ny raharaham-barotra akondro tamin’ ny taompolo 1990. Mba hiarovana ny famokarana akondro any amin’ ny firenena mifamatotra amin' ny alalan' ny ''Conventions de Lomé'' (Antilia Frantsay, Kanaria espaniôla, ny firenena ao [[Afrika]] sy [[Karaiba]] ary [[Pasifika]]) dia nanangana lamina hamerana ny fidiran’ ny akondro avy any [[Amerika Latina]] ny [[Vondrona Eorôpeana]]. Izany fifanolanana izany dia nahatonga ny fidirana an-tsehatr’ i Etazonia mba hiarovany ny tsenan’ ny firenena mifampiraharaha aminy.

== Jereo koa ==
* [[Akondro (zavamaniry)|Akondro (maniry)]]

== Rohy ivelany ==
* [http://www.nutritiondata.com/facts-B00001-01c20Tm.html Complete nutritional information.]
* [http://www.inibap.org/ International Network for the Improvement of Banana and Plantain (INIBAP)]
* [http://www.honduras.com/fhia/engl-menu.htm Honduran Foundation of Agricultural Research (FHIA)] {{Wayback|url=http://www.honduras.com/fhia/engl-menu.htm |date=20111214122041 }}
* [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/banana.html Banana from ''Fruits of Warm Climates'' by Julia Morton]
* [http://www.uga.edu/fruit/banana.htm Banana and Plantain - University of Georgia] {{Wayback|url=http://www.uga.edu/fruit/banana.htm |date=20060810044214 }}
* [http://www.crfg.org/pubs/ff/banana.html Banana Fruit Facts - California Rare Fruit Growers] {{Wayback|url=http://www.crfg.org/pubs/ff/banana.html |date=20201017075339 }}.
* [http://www.pacificbiological.org.au/projects/PBF_02_3/pbf_02_3.htm Tracing antiquity of banana cultivation in Papua New Guinea] {{Wayback|url=http://www.pacificbiological.org.au/projects/PBF_02_3/pbf_02_3.htm |date=20051018030537 }}
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/2664373.stm Bananas could split for good]
* [http://www.fao.org/english/newsroom/news/2003/13120-en.html Bananas not on verge of extinction, says FAO] {{Wayback|url=http://www.fao.org/english/newsroom/news/2003/13120-en.html |date=20050829070721 }}.
* [http://www.eurekalert.org/pub_releases/2003-02/aps-ppu021403.php Plant pathologists unpeel rumors of banana extinction] {{Wayback|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2003-02/aps-ppu021403.php |date=20070126100813 }}
* [http://www.delaat.nl/main.php?main=ripening&amp;sub=intro&amp;ln=en De Laat Koudetechniek - Information about ripeningrooms] {{Wayback|url=http://www.delaat.nl/main.php?main=ripening&amp;sub=intro&amp;ln=en |date=20070929033856 }}
* [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&amp;db=PubMed&amp;list_uids=8044524&amp;dopt=Abstract The influence of banana stem extract on urinary risk factors for stones]
[[Sokajy:Zingiberales]]
[[Sokajy:Voankazo]]
[[Sokajy:Fambolena]]</text>
      <sha1>0foorhqk61shd9cwo9rw9jvxrkgp1qu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146091</id>
      <parentid>1146089</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T06:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3359" sha1="jtxfbvzsfd1f2yxtv9y28gps5quuryg" xml:space="preserve">[[Sary:Banana three in Réunion.jpg|vignette|Akondro maitso]]
Ny '''akondro''' dia voankazo fihinana be nofony sy mitahiry rano betsaka izay azo avy amin' ny zavamaniry [[Akondro (zavamaniry)|mitovy anarana]] aminy.

== Famokarana sy fivarotana akondro ==
[[Sary:Kadalikkula.JPG|vignette|227x227px|Akondro]]
Maro ny firenena mamokatra akondro maneran-tany nefa ny firenena ao [[Amerika Afovoany]] no mpanondrana azy betsaka. I [[Japana]] no firenena mpanafatra akondro betsaka indrindra nanomboka tamin’ ny taompolo 1960. Ao [[Eorôpa]] no misy ny tsenan’ akondro iraisam-pirenena lehibe indrindra. I [[Etazonia]] anefa no tsenam-pirenena lehibe indrindra. Nisy vokatr’ izany ny fifanolanana teo amin’ ny Amerikana sy ny Eorôpeana momba ny raharaham-barotra akondro tamin’ ny taompolo 1990. Mba hiarovana ny famokarana akondro any amin’ ny firenena mifamatotra amin' ny alalan' ny ''Conventions de Lomé'' (Antilia Frantsay, Kanaria espaniôla, ny firenena ao [[Afrika]] sy [[Karaiba]] ary [[Pasifika]]) dia nanangana lamina hamerana ny fidiran’ ny akondro avy any [[Amerika Latina]] ny [[Vondrona Eorôpeana]]. Izany fifanolanana izany dia nahatonga ny fidirana an-tsehatr’ i Etazonia mba hiarovany ny tsenan’ ny firenena mifampiraharaha aminy.

== Jereo koa ==
* [[Akondro (zavamaniry)]]

== Rohy ivelany ==
* [http://www.nutritiondata.com/facts-B00001-01c20Tm.html Complete nutritional information.]
* [http://www.inibap.org/ International Network for the Improvement of Banana and Plantain (INIBAP)]
* [http://www.honduras.com/fhia/engl-menu.htm Honduran Foundation of Agricultural Research (FHIA)] {{Wayback|url=http://www.honduras.com/fhia/engl-menu.htm |date=20111214122041 }}
* [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/banana.html Banana from ''Fruits of Warm Climates'' by Julia Morton]
* [http://www.uga.edu/fruit/banana.htm Banana and Plantain - University of Georgia] {{Wayback|url=http://www.uga.edu/fruit/banana.htm |date=20060810044214 }}
* [http://www.crfg.org/pubs/ff/banana.html Banana Fruit Facts - California Rare Fruit Growers] {{Wayback|url=http://www.crfg.org/pubs/ff/banana.html |date=20201017075339 }}.
* [http://www.pacificbiological.org.au/projects/PBF_02_3/pbf_02_3.htm Tracing antiquity of banana cultivation in Papua New Guinea] {{Wayback|url=http://www.pacificbiological.org.au/projects/PBF_02_3/pbf_02_3.htm |date=20051018030537 }}
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/2664373.stm Bananas could split for good]
* [http://www.fao.org/english/newsroom/news/2003/13120-en.html Bananas not on verge of extinction, says FAO] {{Wayback|url=http://www.fao.org/english/newsroom/news/2003/13120-en.html |date=20050829070721 }}.
* [http://www.eurekalert.org/pub_releases/2003-02/aps-ppu021403.php Plant pathologists unpeel rumors of banana extinction] {{Wayback|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2003-02/aps-ppu021403.php |date=20070126100813 }}
* [http://www.delaat.nl/main.php?main=ripening&amp;sub=intro&amp;ln=en De Laat Koudetechniek - Information about ripeningrooms] {{Wayback|url=http://www.delaat.nl/main.php?main=ripening&amp;sub=intro&amp;ln=en |date=20070929033856 }}
* [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&amp;db=PubMed&amp;list_uids=8044524&amp;dopt=Abstract The influence of banana stem extract on urinary risk factors for stones]
[[Sokajy:Zingiberales]]
[[Sokajy:Voankazo]]
[[Sokajy:Fambolena]]</text>
      <sha1>jtxfbvzsfd1f2yxtv9y28gps5quuryg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ralaimongo Jean</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2624</id>
    <revision>
      <id>1146022</id>
      <parentid>1133659</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T20:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bienvenue Fidèle</username>
        <id>40160</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy lohateny sy lahatsoratra</comment>
      <origin>1146022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5878" sha1="4d2f213wvdu1f0djormrifxme46mpdo" xml:space="preserve">Mpapianatra Betsileo, niatrika ny ady lehibe voalohany, ary nitarika ny tolona hoan'ny fitovian-jo eo amin'ny Malagasy sy ny Frantsay teto Madagasikara sy ny ady amin'ny fanaovana ampihimamba ny tanin'ny Malagasy nataon'ireo Mpanjanaka. {{Infobox olona|anarana=Ralaimongo Jean|teraka=O4 oktobra 1884|toerana=Ikalamavony Fianarantsoa|maty=1944|firenena=Madagasikara|asa=Mpanao pôlitika ( MPITOLONA)|image=Michel_Randria_1948.png (155 × 225 pixels, file size: 39 KB, MIME type: image/png)}}
'''Ralaimongo Jean''' dia mpampianatra sy mpikatroka [[pôlitika]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]], [[Fanindrahindram-pirenena|nasiônalista]] sady [[Framasôneria|framasô]] izay nandray anjara tamin' ny fananganana ny ''Ligue française pour l'accession des indigènes de Madagascar aux droits des citoyens français'' ny taona 1920. Izy no ho filohany. Teraka tamin' ny Teraka tamin' ny 4 Ôktôbra 1884 izy ary maty tamin' ny taona 1944. Nisongadina izy taorian' ny fitakiany ny hanomezan' ny fanjakana frantsay ny [[zom-pirenena frantsay]] ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]]. Anisan' ny fitakiany koa ny hahalasa departemanta frantsay an' i [[Madagasikara]] ka hahatonga ny Nosy ho anisan' i [[Frantsa]]. Nanjary nalaza izy taorian' ny fihetsiketsehana izay nahavory olona 3&amp;nbsp;000 taorian' ny lahateny nataony tao amin' ny sinema tamin' ny taona 1929.

== Tantaram-piainany ==
Teraka tamin' ny 4 Ôktôbra 1884 tao [[Ikalamavony]] [[Fianarantsoa]] i Jean Ralaimongo. Tamin’ ny fahazazany dia nianatra tao amin' ny Esti izy ary niditra ho mpiasa an-trano tao amina fianakaviana frantsay iray ary nentina tany [[Frantsa]] izay nampianarana azy sy nahazoany mari-pahaizana amin' ny fanabeazana fototra izay tokony hahafahany mampianatra eto [[Madagasikara]]. Rehefa niverina teto izy dia nisy zavatra roa nisakana azy tsy hiasa: tsy nomena azy asa maha mpampianatra azy noho ny tsy nahazoany ny fitoviana amin' ny asa izay tokony hahafahany miasa ao amin' ny minisiteran' ny Ministère de l'instruction publique. Naleon-dRalaimongo, tamin' ity fotoan-tsarotra ara-jeôpôlitika ity, niditra tao amin' ny tafika frantsay tamin' ny taona 1914 mba hiaro ny taniny amin' ny fandrahonan' ny [[Empira Alemàna]].

Rehefa tafaverina tany Frantsa izy dia lasa nanakaiky kokoa ny olona miady amin' ny [[fanjanahantany]] (ny [[Vy Vato Sakelika]] na VVS) sy ireo solontena mafana fo indrindra, toa an' i [[Ho Chi Minh]] izay namany sy ilay mpahay toekarena [[Charles Gide]] izay nitondra azy ho fanohanana ny Ligue des droits de l'Homme izay nahazoan-dRalaimongo aingam-panahy amin' ny fananganana ny Ligue pour l'accession des Malgaches à la citoyenneté française. Tao amin' ity fikambanana ity i Jean Ralaimongo no niditra an-tsehatra amin' ny tolona ara-pôlitika, tamin' ny alalan' ny gazetiny nitondra ny lohateny hoe ''Opinion'', hatramin' ny taona 1920 ka hatramin' ny 1939, nanameloka ny fanararaotana izy ary nitaky an' i Madagasikara ho departemanta frantsay ampitan-dranomasina ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''département d'Outre-mer'') sy nitaky ho an' ny Malagasy rehetra ny [[zom-pirenena frantsay]] tahaka ny izay olona teraka ao amin' ny tanim-pirenena. Ny tolona nataony dia niainga indrindra amin' ny fiheverana fa ny fanakambanana an' i Madagasikara amin' i Frantsa dia tokony hahatonga ny Malagasy rehetra hatsangana ho olom-pirenena frantsay tsy misy avakavaka toy ny nametrahan' ny Repoblika Frantsay an' i Madagasikara nanomboka tamin' ny 13 Nôvambra 1899 izay niaraka amin' ny satan' ny [[Indigénat]] izay napetrany koa tao [[Cochinchine]], tao [[Nouvelle-Calédonie]], tao [[Senegaly]], tao [[Afrika Andrefana Frantsay]] manontolo, tao [[Afrika Ekoatôrialy Frantsay]], tao [[Tôgô]] ary tao [[Kamerona]].

Nisy rafitra nampidirin’ny Frantsay hametrahana komity roa izay ho solontena ho an’ny vahoaka, saingy tsy nanana fahefana ireo olona ireo. Nantsoina hoe Délégations économiques et financières ireo komity ireo ary fandresena ho an-dRalaimongo, saingy nitarika azy ireo mafy ny fitondrana, niady hevitra tamin’ny mpanjanaka sy tsy niraharaha ny Malagasy. Mampalahelo izany satria zara raha nahazo traikefa momba ny demôkrasia ny mponina

Tamin'ny 1929, mpanao fihetsiketsehana 3&amp;nbsp;000 no nitsangana taorian'ny fivoriana tao amin'ny sinema tamin' ny 19 Mey izay nandrenesan'izy ireo ny lahatenin' i Paul Dussac. Nitangorona nanodidina ny biraon' ny Governemanta tao [[Antananarivo]] izy ireo ary nirongo hazo sy saina mena. Tamin'ny fotoana nahatongavan'ny governora jeneraly [[Léon Cayla]], ny famoretana nataon'ny polisy dia nahatonga ireo mpitarika ny fihetsiketsehana tamin'ny 19 May. Niezaka nampitombo ny isan'ny fangatahana zom-pirenena frantsay ny jeneraly vaovao saingy mbola ambany dia ambany, ary tsy ampy amin'ny fitakian'ny mpanao fihetsiketsehana ny fanaovana naturalisation faobe. Ralaimongo sy i [[Joseph Ravoahangy]] dia notanana am-ponja vonjimaika tamin' ny taona 1930, ary tsy nahazo famotsoran-keloka raha tsy tamin’ny 1936.

== Rehefa afaka izany ==
Maty tamin'ny taona 1944 Ralaimongo ary tamin'ny faran'ny [[Ady Lehibe Faharoa]] vao navelan'ny Fitondrana Frantsay hanana endrika [[demôkrasia]] ny fitondrana ny Malagasy. Tamin’ny faran’ny taona 1945 dia olona roa no nofidin'ny Malagasy hisolo tena azy ireo tany [[Paris]]: i [[Joseph Raseta]] sy i [[Joseph Ravoahangy]]. Samy nanolo-tena ho an'i Madagasikara izy ireo. Tamin'ny 29 Marsa 1947 dia nampitsahatra ny fikomiana teto Madagasikara ny Frantsay. Tombanana ho 80&amp;nbsp;000 no maty, fa ny tombantombana taty aoriana dia nametraka ny isa ho 11&amp;nbsp;000. Nahazo ny fahaleovantenany i Madagasikara tamin'ny 26 Jona 1960.

== Jereo koa ==

* [[Ravoahangy-Andrianavalona Joseph|Joseph Ravoahangy]]
* [[Raseta Joseph Delphin|Joseph Raseta]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]] 

[[Sokajy:Politika ao Madagasikara]]</text>
      <sha1>4d2f213wvdu1f0djormrifxme46mpdo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rabemananjara Jacques</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2909</id>
    <revision>
      <id>1146138</id>
      <parentid>1141022</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T11:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nandamina lahatsoratra</comment>
      <origin>1146138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4935" sha1="sicrelse42kkpquh15igfg11k2idj8o" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Rabemananjara Jacques|teraka=13 jona 1913|toerana=Maroantsetra|maty=2 avprily 2015 tao Parisy|firenena=Madagasikara|asa=poeta, mpanao politika}}
'''Rabemananjara Jacques''' dia avara-pianarana sy pôeta ary mpanao pôlitika malagasy. Teraka tao [[Mangabe]], [[Maroantsetra]] tamin' ny 13 Jiona [[1913]] izy ary nodimandry tamin' ny [[2 Aprily]] [[2005]] tao [[Frantsa]] tamin'ny faha-92 taonany.

== Ny mombamomba azy ==
Nobeazina tamin'ny finoana katôlika izy, ary nanohy fianarana teny amin'ny sekoly ambony mpanomana ho pretra tao [[Antananarivo]] raha nihevitra hanolo-tena ho pretra ny taona 1927-1935. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.universalis.fr/encyclopedie/jacques-rabemananjara/ Biographie de JACQUES RABEMANANJARA (1913-2005) - Encyclopédie Universalis]&lt;/ref&gt;Niova lalana anefa izy ka lasa nirona tany amin'ny asa birao. Tamin'ny taona 1935 no nanombohany nirona betsaka tamin'ny pôlitika sy ny literatiora.

Ny taona 1939 izy dia nalefa nisolo tena an'i [[Madagasikara]] tamin'ny fankalazana ny Revolisiona Frantsay tany [[Paris]]y.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Noho ny ady mbola nafana tamin'io fotoana io dia tsy afaka nody izy ary nijanona tany hatramin'ny taona 1946. Tafiditra niasa tamin'ny Ministeran'ny Zanatany izy, ary nahazo ny zom-pirenena frantsay. Afaka nanohy fianarana tao amin'ny Sorbonne koa izy ka nahazoany ny diplaoma ambony momba ny Soratra.Tamin'io fotoana io no nifankahalalany tamin'i [[Léopold Sédar Senghor]] sy Alioun Diop.

Tamin'ny taona 1946 no nahalalany an' ny dokotera [[RASETA Joseph Delphin|Raseta]] sy [[RAVOAHANGY-ANDRIANAVALONA Joseph|Ravoahangy]] ary tamin'izany no nitsimoka ny fananganana ny antoko [[Mouvement démocratique de la rénovation malgache]] (MDRM) izay nitana anjara toerana lehibe teo amin'ny tantaram-pirenena malagasy&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://memoire-esclavage.org/biographies/jacques-rabemananjara Jacques Rabemananjara | Biographie | Fondation pour la memoire de l'esclavage]&lt;/ref&gt;.

== Ny zava-bitany sy ny lalana nandalovany ==
=== Mpitarika pôlitika ===

Anisan' ireo mpanorina ny [[Mouvement démocratique de la rénovation malgache|Mouvement démocratique de la rénovation malgache (MDRM)]] izy, voafidy ho [[solombavambahoaka]] tao amin'ny [[Antenimierampirenena (Madagasikara)|Antenimieram-pirenena]] frantsay tamin'ny vanimpotoana io. Ny taona 1947 nosamborina dia nosamborina izy&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.wikipoemes.com/poemes/jacques-rabemananjara/biographie-index.php Jacques Rabemananjara - Biographie, ouvres de Jacques Rabemananjara]&lt;/ref&gt;. Taorian'ny tabataba tamin'ny taona 1947, nosamborin'ny manam-pahefana mpanjanaka izy ary voasazy hanao asa an-terivozona. Nafahana izy taty aoriana, ary lasa mpiantsehatra fototra tamin'ny [[Repoblika Malagasy|Repoblika Voalohany]] teto Madagasikara taorian'ny nahazoana ny fahaleovantena tamin'ny taona 1960, ary lasa minisitra teto amin' ny firenena imbetsaka ary nitana ny andraikitry ny filoha lehibe lefitra&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
==Ny asa soratra sy ny teny ==
Mpanoratra nampiasa ny teny frantsay izy, ary nifamatotra mafy tamin'ny hevitry ny &quot;Négritude &quot; niaraka tamin'i Aimé Césaire sy Léopold Sédar Senghor. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;Ny sanganasany lehibe indrindra dia miresaka momba ny fitiavan-tanindrazana sy ny fahafahana, indrindra amin'ny alalan'ireo boky telo nifanesy nosoratany tany am-ponja. Ny lanjan'ireo asa sorany no nahazoany ny Grand Prix de la Francophonie nomen'ny Académie française tamin'ny taona 1988.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
=== Tononkalo ===
* ''Sur les marches du soir,''  1940
* ''Rites millénaires,''  1955
* ''Antsa,''  1956&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Lamba,''  1956&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://ile-en-ile.org/rabemananjara/ Jacques Rabemananjara - Île en île]&lt;/ref&gt;
* ''Antidotes,'' 1961&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* ''Les ordalies, sonnets d'outre-temps,''  1972
* ''Œuvres complètes'', 1972
* ''Thrènes d'avant l'aurore : Madagascar,''  1985
* ''Rien qu'encens et filigranes,''  1987
=== Boky navoakany ===
* ''Témoignage malgache et nationalisme,'' 1956
* ''Nationalisme et problèmes malgaches,''  1958

== Jereo koa ==
'''Mpanao pôlitika'''
* [[Raseta Joseph]]
* [[Ravoahangy-Andrianavalona Joseph|Ravohangy Joseph]]
'''Mpanoratra'''
* [[David Jaomanoro]]
* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]
* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]
* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]
* [[Esther Nirina]]
* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]
* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]
==Loharano==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Rabemananjara, Jacques}}
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1913]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 2005]]</text>
      <sha1>sicrelse42kkpquh15igfg11k2idj8o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146139</id>
      <parentid>1146138</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T11:09:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5045" sha1="9k4cgnugun6b9y6tx3p4vn8kep9qc22" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Rabemananjara Jacques|teraka=13 jona 1913|toerana=Maroantsetra|maty=2 avprily 2015 tao Parisy|firenena=Madagasikara|asa=poeta, mpanao politika}}
'''Rabemananjara Jacques''' dia avara-pianarana sy pôeta ary mpanao pôlitika malagasy. Teraka tao [[Mangabe]], [[Maroantsetra]] tamin' ny 13 Jiona [[1913]] izy ary nodimandry tamin' ny [[2 Aprily]] [[2005]] tao [[Frantsa]] tamin'ny faha-92 taonany.

== Ny mombamomba azy ==
Nobeazina tamin'ny finoana katôlika izy, ary nanohy fianarana teny amin'ny sekoly ambony mpanomana ho pretra tao [[Antananarivo]] raha nihevitra hanolo-tena ho pretra ny taona 1927-1935&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.universalis.fr/encyclopedie/jacques-rabemananjara/ Biographie de JACQUES RABEMANANJARA (1913-2005) - Encyclopédie Universalis]&lt;/ref&gt;. Niova lalana anefa izy ka lasa nirona tany amin'ny asa birao. Tamin'ny taona 1935 no nanombohany nirona betsaka tamin'ny pôlitika sy ny literatiora.

Ny taona 1939 izy dia nalefa nisolo tena an'i [[Madagasikara]] tamin'ny fankalazana ny [[Revolisiona Frantsay]] tany [[Paris]]y&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Noho ny ady mbola nafana tamin'io fotoana io dia tsy afaka nody izy ary nijanona tany hatramin'ny taona 1946. Tafiditra niasa tao amin'ny [[Ministeran' ny Zanatany|Ministeran'ny Zanatany]] izy, ary nahazo ny [[zom-pirenena frantsay]]. Afaka nanohy fianarana tao [[Sorbonne]] koa izy ka nahazoany ny diplaoma ambony momba ny Soratra. Tamin'io fotoana io no nifankahalalany tamin'i [[Léopold Sédar Senghor]] sy [[Alioun Diop]].

Tamin'ny taona 1946 no nahalalany an' ny dokotera [[RASETA Joseph Delphin|Raseta]] sy [[RAVOAHANGY-ANDRIANAVALONA Joseph|Ravoahangy]] ary tamin'izany no nitsimoka ny fananganana ny antoko [[Mouvement démocratique de la rénovation malgache]] (MDRM) izay nitana anjara toerana lehibe teo amin'ny tantaram-pirenena malagasy&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://memoire-esclavage.org/biographies/jacques-rabemananjara Jacques Rabemananjara | Biographie | Fondation pour la memoire de l'esclavage]&lt;/ref&gt;.

== Ny zava-bitany sy ny lalana nandalovany ==
=== Mpitarika pôlitika ===

Anisan' ireo mpanorina ny [[Mouvement démocratique de la rénovation malgache|Mouvement démocratique de la rénovation malgache (MDRM)]] izy, voafidy ho [[solombavambahoaka]] tao amin'ny [[Antenimierampirenena (Madagasikara)|Antenimieram-pirenena]] frantsay tamin'ny vanimpotoana io. Ny taona 1947 nosamborina dia nosamborina izy&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://www.wikipoemes.com/poemes/jacques-rabemananjara/biographie-index.php Jacques Rabemananjara - Biographie, ouvres de Jacques Rabemananjara]&lt;/ref&gt;. Taorian'ny [[Tolom-bahoaka tamin' ny 1947|tabataba tamin'ny taona 1947]], nosamborin'ny manam-pahefana mpanjanaka izy ary voasazy hanao asa an-terivozona. Nafahana izy taty aoriana, ary lasa mpiantsehatra fototra tamin'ny [[Repoblika Malagasy|Repoblika Voalohany]] teto [[Madagasikara]] taorian'ny nahazoana ny fahaleovantena tamin'ny taona 1960, ary lasa minisitra teto amin' ny firenena imbetsaka ary nitana ny andraikitry ny filoha lehibe lefitra&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.
==Ny asa soratra sy ny teny ==
Mpanoratra nampiasa ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] izy, ary nifamatotra mafy tamin'ny hevitry ny &quot;[[Négritude]] &quot; niaraka tamin'i [[Aimé Césaire]] sy [[Léopold Sédar Senghor]]. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;Ny sanganasany lehibe indrindra dia miresaka momba ny [[fitiavan-tanindrazana]] sy ny [[fahafahana]], indrindra amin'ny alalan'ny boky telo nifanesy nosoratany tany am-ponja. Ny lanjan'ireo asa sorany no nahazoany ny Grand Prix de la Francophonie nomen'ny Académie française azy tamin'ny taona 1988.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
=== Tononkalo ===
* ''Sur les marches du soir,'' 1940
* ''Rites millénaires,'' 1955
* ''Antsa,'' 1956&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''Lamba,'' 1956&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://ile-en-ile.org/rabemananjara/ Jacques Rabemananjara - Île en île]&lt;/ref&gt;
* ''Antidotes,''1961&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* ''Les ordalies, sonnets d'outre-temps,'' 1972
* ''Œuvres complètes'', 1972
* ''Thrènes d'avant l'aurore : Madagascar,'' 1985
* ''Rien qu'encens et filigranes,'' 1987
=== Boky navoakany ===
* ''Témoignage malgache et nationalisme,'' 1956
* ''Nationalisme et problèmes malgaches,'' 1958

== Jereo koa ==
'''Mpanao pôlitika'''
* [[Raseta Joseph]]
* [[Ravoahangy-Andrianavalona Joseph|Ravohangy Joseph]]
'''Mpanoratra'''
* [[David Jaomanoro]]
* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]
* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]
* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]
* [[Esther Nirina]]
* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]
* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]
==Loharano==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Rabemananjara, Jacques}}
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1913]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 2005]]</text>
      <sha1>9k4cgnugun6b9y6tx3p4vn8kep9qc22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Omby</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2965</id>
    <revision>
      <id>1145992</id>
      <parentid>1123903</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:30:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bienvenue Fidèle</username>
        <id>40160</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy lohateny</comment>
      <origin>1145992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6147" sha1="r0xse3jt5hxyv13ah310j20sp9a22bh" xml:space="preserve">== Famarimparitana mikasika ny omby ==
[[Sary:Cow (Fleckvieh breed) Oeschinensee Slaunger 2009-07-07.jpg|vignette|343x343px|Omby volontany soisa Fleckvieh miambozona lakolosy]]
Ny '''omby''' dia karazana [[biby mampinono]] sady biby fiompy, biby lehibe misy [[kitro]] sy [[tandroka]] roa ary mety misy [[trafo]] iray eo an-tampon-damosiny, ao amin' ny fianakaviana ''[[Bovidae]]''. Izy io dia biby mampinono lehibe (manana halava eo anelanelan' ny 120 sy 150 sm ary milajna 600 hatramin' ny 800 kg rehefa lehibe). Atao hoe '''''Bos taurus''''' ny anarany ara-tsiansa. 

Karazana ao amin' ny foko ''[[Bovini]]'' izay avy ao amin' ny [[Tontolo Tranainy]] nivoatra avy amin' ny aorôka ny omby. Anisan' ny zana-pilaharan' ny ''[[Ruminantia]]'' (biby mandinika: mamerina mitsako izay efa nateliny) izy io.  Zana-karazana roa lehibe no miavaka: ny &lt;u&gt;omby tsy misy trafo&lt;/u&gt; na &lt;u&gt;omby rana&lt;/u&gt; (''Bos taurus taurus'' na ''Bos primigenius taurus'') sy ny &lt;u&gt;[[omby misy trafo]]&lt;/u&gt; (''Bos taurus indicus'' na ''Bos primigenius f. taurus''), ampifadraisin' ny mpanoratra sasany amin' ny ''Bos taurus primigenius'' (aorôka) izay lany tamingana tamin' ny taonjato faha-17 amin' ny endriny bibidia, fa ny mpiompy dia miezaka mamerina karazana manakaiky azy. Izy ireo dia ao amin' ny zana-pianakaviana ''[[Bovinae]]'' ary karazana miely be indrindra amin' ny vondron-karazana ''[[Bos]]''.
[[Sary:Zebu_of_Madagascar_001.jpg|vignette|Omby malagasy]]
Manodidina ny 10&amp;nbsp;500 taona lasa izay, ny omby tsy misy trafony dia nanomboka nompiana avy amin' ny razamben' ny aorôka tany afovoan' i [[Anatôlia]], tany [[Ampiposahana (faritra)|Ampiposahana]] ary tany tapny andrefana amin' i [[Iràna]].  Famolahana fiompiana misaraka no nitranga tany amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinenta Indiana]], izay niteraka ny omby misy trafo.

Ompiana indrindra ho amin' ny famokarana [[hena]] sy [[ronono]] ny omby. Ampiasaina hahazoana [[hoditra]] na [[tandroka]] hanamboarana [[antsy]] na taozavatra hafa, na hahazaoana [[tain' omby]] hatao fandrehitra sy handonahana ny [[nofon-tany]] koa ny omby. Mitarika [[sarety]] sy fitaovam-pambolena izy ireo amin' ny maha biby mpitarika azy.

Miparitaka manerana an' i [[Eorôpa]] sy ny faritra manana toetany antonony any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]] ny omby tsy misy trafo. Ny omby misy trafo kosa dia hita indrindra any [[India]] sy amin' ny faritra mafana any Azia, any Amerika ary any Aostralia. Aty [[Afrika atsimon' i Saharà|Afrika atsimon' i Sahara]] no ahitana ny omby sangà. Ireo vondrona ireo, izay indraindray sokajiana ho karazana na zana-karazana samihafa, dia zaraina ho firazanany 1&amp;nbsp;000 mahery fantatra. Nahatratra 940 tapitrisa mahery ny omby eran-tany tamin' ny taona 2022. Ny omby no tompon' andraikitra amin' ny 7 % amin' ny [[etona mampihiboka hafanana]] maneran-tany.

Nahaliana ny olombelona hatramin' izay ny omby. Mariky ny tanjaka sy ny fahalonahana ny ombilahy. Izany no mahatonga ireo biby ireo ho hita any amin' ny [[fivavahana]] samihafa. Any India dia biby masina ao amin' ny [[hindoisma]] ny omby ary tsy azo vonoina. Ompiana ho biby fanao namana ny karazan' omby kely vatana tsy misy trafo. Ampahany manan-danja amin' ny kolontsaina tandrefana izy ireo, ary lohahevitry ny aingam-panahy ho an' ny mpanao [[hosodoko]] sy ny mpanao [[sary sokitra]] na ho mpandray anjara ao amin' ny tantara an-tsary, ao amin' ny [[sarimihetsika]] na ao amin' ny dokam-barotra.

== Kolontsaina ==

=== Ohabolana ===

* Ataonao ho omby tsy enin-drano ve aho, ka hisotro ranon-[[tambiazona]] ?
* Omby zato tsy nampihosy, ka efa iray sisa vao manenjan-tsikina!
* Tsy miandry omby lavitra ny tanàna, tsy milalao lavitra ny vohitra.
* Adin' ombalahy ka no atakalo izay adin' ombivavy
* [[Akoho]]&lt;nowiki/&gt;n-kamboty nohitsahin' omby mifahy, ka samy be amin' ny azy.
* Aleo enjehin' ny omby masiaka toy izay enjehin' ny fieritreretana.
* [[Ambohimanambola]] no matavy omby, ka [[Ambohimalaza]] no lafo kitay.
* [[Andevo (teto Madagasikara)|Andevolahy]] mamahy reniomby, ka mamindra fo, fa samy haren' olona: ny omby &quot;aza mifidy vilona&quot;, ny andevo &quot;aza maka ny ratsy&quot;.
* Andevolahy manana omby zato: ny tenany aza ahy, mainka ny omby zato.
* Ny fitia toy ny andry ombin' ankizy: afa-po dia misaraka, tsy afa-po mifamerina.
* Andry ombin' Ifiringa adala, ka ny aloha voatora-[[tandroka]], ary ny aoriana voafola-d[[rambo]].
* Andry ombin' Imalemifanahy: ny noana voasafosafo, ny voky voalambolambo
* Any milefona omby, ary etý mively rano
* Antoandro faka [[ronono]], ka nilaozan' ny omby nihahaka.
* Ny omby mahia tsy lelafin' ny namany; ny malahelo tsy mba havan' ny manana
* [[Aomby bory]] manonofy tandroka, manonofy raha tsy ho azo.
* Ataovy hanin' omby: sady mimamà no miraoka; fa ny alahelo tsy efan-joretra
* Ataovy mitombo ohatra ny tohatr' omby [[fahavaratra]], fa aza atao mihenamihena ohatra ny [[trafo]]&lt;nowiki/&gt;n' omby [[ririnina]]
* Tery omby ririnina ka atao izay tsy hahakely ny reniny ary tsy hahabotry ny zanany
* Ataovy toy ny tsimpon-[[tain' omby]] ny filan-karena: na kely azo, na be azo, ataovy an-[[Harona|karona]] avokoa.
* Aza atao andry ombin' ilay adala, ka ny aloha voatora-tandroka, ary ny aoriana voafola-drambo; fa ataovy andry ombin' ilay mora, ka ny aloha voakahankahana, ny aoriana voasafosafo.
* Aza manao fandrin' omby: mandry, fa tsy lavo loha
* Aza manao [[lela]]&lt;nowiki/&gt;n' omby: sady hitsabaka am-[[Vava|bava]] no hitsabaka an' [[orona]].
* Aza manao ombin' [[Marovatana|Imarovatana]]: sady mahalany [[ahitra]] iray [[lohasaha]] no mahalany [[mangahazo]]&lt;nowiki/&gt;m-bolafolo, nefa tsy hita izay [[Tavy|taviny]], fa ny [[Kibo|kibony]] no mihalehibe
* Aza manao [[toloho]] mampirehoka omby.
* Aza manao toton' [[omby bory]]
* Aza manao tsitsik' ombin' [[Betsileo|Ibetsileo]]: ny ombin' Ikoto an' Ikoto ihany, ary ny ombin' olona an' Ikoto koa.

== Jereo koa ==
* [[Kisoa]] - [[osy]] - [[ondry]] - [[soavaly]] - [[boriky]] - [[rameva]]
* [[Fiompiana]]
* [[Fiompiana omby]]

* [[Halatra omby]]

* [[Halatra omby ao India]]
* [[Halatra omby ao Kenia]]
* [[Halatra omby eto Madagasikara]]

[[Sokajy:Biby mampinono]]
[[Sokajy:Hena]]
[[Sokajy:Omby]]</text>
      <sha1>r0xse3jt5hxyv13ah310j20sp9a22bh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146110</id>
      <parentid>1145992</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T07:29:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6298" sha1="22dzfditi8higscxaeebbwb7x1w9wwj" xml:space="preserve">== Famarimparitana mikasika ny omby ==
[[Sary:Cow (Fleckvieh breed) Oeschinensee Slaunger 2009-07-07.jpg|vignette|343x343px|Omby volontany soisa Fleckvieh miambozona lakolosy]]
Ny '''omby''' dia karazana [[biby mampinono]] sady biby fiompy, biby lehibe misy [[kitro]] sy [[tandroka]] roa ary mety misy [[trafo]] iray eo an-tampon-damosiny, ao amin' ny fianakaviana ''[[Bovidae]]''. Izy io dia biby mampinono lehibe (manana halava eo anelanelan' ny 120 sy 150 sm ary milajna 600 hatramin' ny 800 kg rehefa lehibe). Atao hoe '''''Bos taurus''''' ny anarany ara-tsiansa. 

Karazana ao amin' ny foko ''[[Bovini]]'' izay avy ao amin' ny [[Tontolo Tranainy]] nivoatra avy amin' ny aorôka ny omby. Anisan' ny zana-pilaharan' ny ''[[Ruminantia]]'' (biby mandinika: mamerina mitsako izay efa nateliny) izy io.  Zana-karazana roa lehibe no miavaka: ny &lt;u&gt;omby tsy misy trafo&lt;/u&gt; na &lt;u&gt;omby rana&lt;/u&gt; (''Bos taurus taurus'' na ''Bos primigenius taurus'') sy ny &lt;u&gt;[[omby misy trafo]]&lt;/u&gt; (''Bos taurus indicus'' na ''Bos primigenius f. taurus''), ampifadraisin' ny mpanoratra sasany amin' ny ''Bos taurus primigenius'' (aorôka) izay lany tamingana tamin' ny taonjato faha-17 amin' ny endriny bibidia, fa ny mpiompy dia miezaka mamerina karazana manakaiky azy. Izy ireo dia ao amin' ny zana-pianakaviana ''[[Bovinae]]'' ary karazana miely be indrindra amin' ny vondron-karazana ''[[Bos]]''.
[[Sary:Zebu_of_Madagascar_001.jpg|vignette|Omby malagasy]]
Manodidina ny 10&amp;nbsp;500 taona lasa izay, ny omby tsy misy trafony dia nanomboka nompiana avy amin' ny razamben' ny aorôka tany afovoan' i [[Anatôlia]], tany [[Ampiposahana (faritra)|Ampiposahana]] ary tany tapny andrefana amin' i [[Iràna]].  Famolahana fiompiana misaraka no nitranga tany amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinenta Indiana]], izay niteraka ny omby misy trafo.

Ompiana indrindra ho amin' ny famokarana [[hena]] sy [[ronono]] ny omby. Ampiasaina hahazoana [[hoditra]] na [[tandroka]] hanamboarana [[antsy]] na taozavatra hafa, na hahazaoana [[tain' omby]] hatao fandrehitra sy handonahana ny [[nofon-tany]] koa ny omby. Mitarika [[sarety]] sy fitaovam-pambolena izy ireo amin' ny maha biby mpitarika azy.

Miparitaka manerana an' i [[Eorôpa]] sy ny faritra manana toetany antonony any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]] ny omby tsy misy trafo. Ny omby misy trafo kosa dia hita indrindra any [[India]] sy amin' ny faritra mafana any Azia, any Amerika ary any Aostralia. Aty [[Afrika atsimon' i Saharà|Afrika atsimon' i Sahara]] no ahitana ny omby sangà. Ireo vondrona ireo, izay indraindray sokajiana ho karazana na zana-karazana samihafa, dia zaraina ho firazanany 1&amp;nbsp;000 mahery fantatra. Nahatratra 940 tapitrisa mahery ny omby eran-tany tamin' ny taona 2022. Ny omby no tompon' andraikitra amin' ny 7 % amin' ny [[etona mampihiboka hafanana]] maneran-tany.

Nahaliana ny olombelona hatramin' izay ny omby. Mariky ny tanjaka sy ny fahalonahana ny ombilahy. Izany no mahatonga ireo biby ireo ho hita any amin' ny [[fivavahana]] samihafa. Any India dia biby masina ao amin' ny [[hindoisma]] ny omby ary tsy azo vonoina. Ompiana ho biby fanao namana ny karazan' omby kely vatana tsy misy trafo. Ampahany manan-danja amin' ny kolontsaina tandrefana izy ireo, ary lohahevitry ny aingam-panahy ho an' ny mpanao [[hosodoko]] sy ny mpanao [[sary sokitra]] na ho mpandray anjara ao amin' ny tantara an-tsary, ao amin' ny [[sarimihetsika]] na ao amin' ny dokam-barotra.

NY ANJARA TOERAN'NY OMBY

1.1. Eo amin'ny toekarena

Ny sahanasa mahazo toerana indrindra eto Madagasikara dia ny fambolena sy ny fiompiana . Voalaza

== Kolontsaina ==

=== Ohabolana ===

* Ataonao ho omby tsy enin-drano ve aho, ka hisotro ranon-[[tambiazona]] ?
* Omby zato tsy nampihosy, ka efa iray sisa vao manenjan-tsikina!
* Tsy miandry omby lavitra ny tanàna, tsy milalao lavitra ny vohitra.
* Adin' ombalahy ka no atakalo izay adin' ombivavy
* [[Akoho]]&lt;nowiki/&gt;n-kamboty nohitsahin' omby mifahy, ka samy be amin' ny azy.
* Aleo enjehin' ny omby masiaka toy izay enjehin' ny fieritreretana.
* [[Ambohimanambola]] no matavy omby, ka [[Ambohimalaza]] no lafo kitay.
* [[Andevo (teto Madagasikara)|Andevolahy]] mamahy reniomby, ka mamindra fo, fa samy haren' olona: ny omby &quot;aza mifidy vilona&quot;, ny andevo &quot;aza maka ny ratsy&quot;.
* Andevolahy manana omby zato: ny tenany aza ahy, mainka ny omby zato.
* Ny fitia toy ny andry ombin' ankizy: afa-po dia misaraka, tsy afa-po mifamerina.
* Andry ombin' Ifiringa adala, ka ny aloha voatora-[[tandroka]], ary ny aoriana voafola-d[[rambo]].
* Andry ombin' Imalemifanahy: ny noana voasafosafo, ny voky voalambolambo
* Any milefona omby, ary etý mively rano
* Antoandro faka [[ronono]], ka nilaozan' ny omby nihahaka.
* Ny omby mahia tsy lelafin' ny namany; ny malahelo tsy mba havan' ny manana
* [[Aomby bory]] manonofy tandroka, manonofy raha tsy ho azo.
* Ataovy hanin' omby: sady mimamà no miraoka; fa ny alahelo tsy efan-joretra
* Ataovy mitombo ohatra ny tohatr' omby [[fahavaratra]], fa aza atao mihenamihena ohatra ny [[trafo]]&lt;nowiki/&gt;n' omby [[ririnina]]
* Tery omby ririnina ka atao izay tsy hahakely ny reniny ary tsy hahabotry ny zanany
* Ataovy toy ny tsimpon-[[tain' omby]] ny filan-karena: na kely azo, na be azo, ataovy an-[[Harona|karona]] avokoa.
* Aza atao andry ombin' ilay adala, ka ny aloha voatora-tandroka, ary ny aoriana voafola-drambo; fa ataovy andry ombin' ilay mora, ka ny aloha voakahankahana, ny aoriana voasafosafo.
* Aza manao fandrin' omby: mandry, fa tsy lavo loha
* Aza manao [[lela]]&lt;nowiki/&gt;n' omby: sady hitsabaka am-[[Vava|bava]] no hitsabaka an' [[orona]].
* Aza manao ombin' [[Marovatana|Imarovatana]]: sady mahalany [[ahitra]] iray [[lohasaha]] no mahalany [[mangahazo]]&lt;nowiki/&gt;m-bolafolo, nefa tsy hita izay [[Tavy|taviny]], fa ny [[Kibo|kibony]] no mihalehibe
* Aza manao [[toloho]] mampirehoka omby.
* Aza manao toton' [[omby bory]]
* Aza manao tsitsik' ombin' [[Betsileo|Ibetsileo]]: ny ombin' Ikoto an' Ikoto ihany, ary ny ombin' olona an' Ikoto koa.

== Jereo koa ==
* [[Kisoa]] - [[osy]] - [[ondry]] - [[soavaly]] - [[boriky]] - [[rameva]]
* [[Fiompiana]]
* [[Fiompiana omby]]

* [[Halatra omby]]

* [[Halatra omby ao India]]
* [[Halatra omby ao Kenia]]
* [[Halatra omby eto Madagasikara]]

[[Sokajy:Biby mampinono]]
[[Sokajy:Hena]]
[[Sokajy:Omby]]</text>
      <sha1>22dzfditi8higscxaeebbwb7x1w9wwj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146111</id>
      <parentid>1146110</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T07:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6311" sha1="kfp02prip1c56gwbw9fcbkhkduq764f" xml:space="preserve">== Famarimparitana mikasika ny omby ==
[[Sary:Cow (Fleckvieh breed) Oeschinensee Slaunger 2009-07-07.jpg|vignette|343x343px|Omby volontany soisa Fleckvieh miambozona lakolosy]]
Ny '''omby''' dia karazana [[biby mampinono]] sady biby fiompy, biby lehibe misy [[kitro]] sy [[tandroka]] roa ary mety misy [[trafo]] iray eo an-tampon-damosiny, ao amin' ny fianakaviana ''[[Bovidae]]''. Izy io dia biby mampinono lehibe (manana halava eo anelanelan' ny 120 sy 150 sm ary milajna 600 hatramin' ny 800 kg rehefa lehibe). Atao hoe '''''Bos taurus''''' ny anarany ara-tsiansa. 

Karazana ao amin' ny foko ''[[Bovini]]'' izay avy ao amin' ny [[Tontolo Tranainy]] nivoatra avy amin' ny aorôka ny omby. Anisan' ny zana-pilaharan' ny ''[[Ruminantia]]'' (biby mandinika: mamerina mitsako izay efa nateliny) izy io.  Zana-karazana roa lehibe no miavaka: ny &lt;u&gt;omby tsy misy trafo&lt;/u&gt; na &lt;u&gt;omby rana&lt;/u&gt; (''Bos taurus taurus'' na ''Bos primigenius taurus'') sy ny &lt;u&gt;[[omby misy trafo]]&lt;/u&gt; (''Bos taurus indicus'' na ''Bos primigenius f. taurus''), ampifadraisin' ny mpanoratra sasany amin' ny ''Bos taurus primigenius'' (aorôka) izay lany tamingana tamin' ny taonjato faha-17 amin' ny endriny bibidia, fa ny mpiompy dia miezaka mamerina karazana manakaiky azy. Izy ireo dia ao amin' ny zana-pianakaviana ''[[Bovinae]]'' ary karazana miely be indrindra amin' ny vondron-karazana ''[[Bos]]''.
[[Sary:Zebu_of_Madagascar_001.jpg|vignette|Omby malagasy]]
Manodidina ny 10&amp;nbsp;500 taona lasa izay, ny omby tsy misy trafony dia nanomboka nompiana avy amin' ny razamben' ny aorôka tany afovoan' i [[Anatôlia]], tany [[Ampiposahana (faritra)|Ampiposahana]] ary tany tapny andrefana amin' i [[Iràna]].  Famolahana fiompiana misaraka no nitranga tany amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinenta Indiana]], izay niteraka ny omby misy trafo.

Ompiana indrindra ho amin' ny famokarana [[hena]] sy [[ronono]] ny omby. Ampiasaina hahazoana [[hoditra]] na [[tandroka]] hanamboarana [[antsy]] na taozavatra hafa, na hahazaoana [[tain' omby]] hatao fandrehitra sy handonahana ny [[nofon-tany]] koa ny omby. Mitarika [[sarety]] sy fitaovam-pambolena izy ireo amin' ny maha biby mpitarika azy.

Miparitaka manerana an' i [[Eorôpa]] sy ny faritra manana toetany antonony any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]] ny omby tsy misy trafo. Ny omby misy trafo kosa dia hita indrindra any [[India]] sy amin' ny faritra mafana any Azia, any Amerika ary any Aostralia. Aty [[Afrika atsimon' i Saharà|Afrika atsimon' i Sahara]] no ahitana ny omby sangà. Ireo vondrona ireo, izay indraindray sokajiana ho karazana na zana-karazana samihafa, dia zaraina ho firazanany 1&amp;nbsp;000 mahery fantatra. Nahatratra 940 tapitrisa mahery ny omby eran-tany tamin' ny taona 2022. Ny omby no tompon' andraikitra amin' ny 7 % amin' ny [[etona mampihiboka hafanana]] maneran-tany.

Nahaliana ny olombelona hatramin' izay ny omby. Mariky ny tanjaka sy ny fahalonahana ny ombilahy. Izany no mahatonga ireo biby ireo ho hita any amin' ny [[fivavahana]] samihafa. Any India dia biby masina ao amin' ny [[hindoisma]] ny omby ary tsy azo vonoina. Ompiana ho biby fanao namana ny karazan' omby kely vatana tsy misy trafo. Ampahany manan-danja amin' ny kolontsaina tandrefana izy ireo, ary lohahevitry ny aingam-panahy ho an' ny mpanao [[hosodoko]] sy ny mpanao [[sary sokitra]] na ho mpandray anjara ao amin' ny tantara an-tsary, ao amin' ny [[sarimihetsika]] na ao amin' ny dokam-barotra.

== NY ANJARA TOERAN'NY OMBY ==

=== 1.1. Eo amin'ny toekarena ===
Ny sahanasa mahazo toerana indrindra eto Madagasikara dia ny fambolena sy ny fiompiana . Voalaza

== Kolontsaina ==

=== Ohabolana ===

* Ataonao ho omby tsy enin-drano ve aho, ka hisotro ranon-[[tambiazona]] ?
* Omby zato tsy nampihosy, ka efa iray sisa vao manenjan-tsikina!
* Tsy miandry omby lavitra ny tanàna, tsy milalao lavitra ny vohitra.
* Adin' ombalahy ka no atakalo izay adin' ombivavy
* [[Akoho]]&lt;nowiki/&gt;n-kamboty nohitsahin' omby mifahy, ka samy be amin' ny azy.
* Aleo enjehin' ny omby masiaka toy izay enjehin' ny fieritreretana.
* [[Ambohimanambola]] no matavy omby, ka [[Ambohimalaza]] no lafo kitay.
* [[Andevo (teto Madagasikara)|Andevolahy]] mamahy reniomby, ka mamindra fo, fa samy haren' olona: ny omby &quot;aza mifidy vilona&quot;, ny andevo &quot;aza maka ny ratsy&quot;.
* Andevolahy manana omby zato: ny tenany aza ahy, mainka ny omby zato.
* Ny fitia toy ny andry ombin' ankizy: afa-po dia misaraka, tsy afa-po mifamerina.
* Andry ombin' Ifiringa adala, ka ny aloha voatora-[[tandroka]], ary ny aoriana voafola-d[[rambo]].
* Andry ombin' Imalemifanahy: ny noana voasafosafo, ny voky voalambolambo
* Any milefona omby, ary etý mively rano
* Antoandro faka [[ronono]], ka nilaozan' ny omby nihahaka.
* Ny omby mahia tsy lelafin' ny namany; ny malahelo tsy mba havan' ny manana
* [[Aomby bory]] manonofy tandroka, manonofy raha tsy ho azo.
* Ataovy hanin' omby: sady mimamà no miraoka; fa ny alahelo tsy efan-joretra
* Ataovy mitombo ohatra ny tohatr' omby [[fahavaratra]], fa aza atao mihenamihena ohatra ny [[trafo]]&lt;nowiki/&gt;n' omby [[ririnina]]
* Tery omby ririnina ka atao izay tsy hahakely ny reniny ary tsy hahabotry ny zanany
* Ataovy toy ny tsimpon-[[tain' omby]] ny filan-karena: na kely azo, na be azo, ataovy an-[[Harona|karona]] avokoa.
* Aza atao andry ombin' ilay adala, ka ny aloha voatora-tandroka, ary ny aoriana voafola-drambo; fa ataovy andry ombin' ilay mora, ka ny aloha voakahankahana, ny aoriana voasafosafo.
* Aza manao fandrin' omby: mandry, fa tsy lavo loha
* Aza manao [[lela]]&lt;nowiki/&gt;n' omby: sady hitsabaka am-[[Vava|bava]] no hitsabaka an' [[orona]].
* Aza manao ombin' [[Marovatana|Imarovatana]]: sady mahalany [[ahitra]] iray [[lohasaha]] no mahalany [[mangahazo]]&lt;nowiki/&gt;m-bolafolo, nefa tsy hita izay [[Tavy|taviny]], fa ny [[Kibo|kibony]] no mihalehibe
* Aza manao [[toloho]] mampirehoka omby.
* Aza manao toton' [[omby bory]]
* Aza manao tsitsik' ombin' [[Betsileo|Ibetsileo]]: ny ombin' Ikoto an' Ikoto ihany, ary ny ombin' olona an' Ikoto koa.

== Jereo koa ==
* [[Kisoa]] - [[osy]] - [[ondry]] - [[soavaly]] - [[boriky]] - [[rameva]]
* [[Fiompiana]]
* [[Fiompiana omby]]

* [[Halatra omby]]

* [[Halatra omby ao India]]
* [[Halatra omby ao Kenia]]
* [[Halatra omby eto Madagasikara]]

[[Sokajy:Biby mampinono]]
[[Sokajy:Hena]]
[[Sokajy:Omby]]</text>
      <sha1>kfp02prip1c56gwbw9fcbkhkduq764f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146116</id>
      <parentid>1146111</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T08:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy lahatsoratra</comment>
      <origin>1146116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10298" sha1="njb2evor8p5ahnrd6lp6k9uj22lcrbj" xml:space="preserve">== Famarimparitana mikasika ny omby ==
[[Sary:Cow (Fleckvieh breed) Oeschinensee Slaunger 2009-07-07.jpg|vignette|343x343px|Omby volontany soisa Fleckvieh miambozona lakolosy]]
Ny '''omby''' dia karazana [[biby mampinono]] sady biby fiompy, biby lehibe misy [[kitro]] sy [[tandroka]] roa ary mety misy [[trafo]] iray eo an-tampon-damosiny, ao amin' ny fianakaviana ''[[Bovidae]]''. Izy io dia biby mampinono lehibe (manana halava eo anelanelan' ny 120 sy 150 sm ary milajna 600 hatramin' ny 800 kg rehefa lehibe). Atao hoe '''''Bos taurus''''' ny anarany ara-tsiansa. 

Karazana ao amin' ny foko ''[[Bovini]]'' izay avy ao amin' ny [[Tontolo Tranainy]] nivoatra avy amin' ny aorôka ny omby. Anisan' ny zana-pilaharan' ny ''[[Ruminantia]]'' (biby mandinika: mamerina mitsako izay efa nateliny) izy io.  Zana-karazana roa lehibe no miavaka: ny &lt;u&gt;omby tsy misy trafo&lt;/u&gt; na &lt;u&gt;omby rana&lt;/u&gt; (''Bos taurus taurus'' na ''Bos primigenius taurus'') sy ny &lt;u&gt;[[omby misy trafo]]&lt;/u&gt; (''Bos taurus indicus'' na ''Bos primigenius f. taurus''), ampifadraisin' ny mpanoratra sasany amin' ny ''Bos taurus primigenius'' (aorôka) izay lany tamingana tamin' ny taonjato faha-17 amin' ny endriny bibidia, fa ny mpiompy dia miezaka mamerina karazana manakaiky azy. Izy ireo dia ao amin' ny zana-pianakaviana ''[[Bovinae]]'' ary karazana miely be indrindra amin' ny vondron-karazana ''[[Bos]]''.
[[Sary:Zebu_of_Madagascar_001.jpg|vignette|Omby malagasy]]
Manodidina ny 10&amp;nbsp;500 taona lasa izay, ny omby tsy misy trafony dia nanomboka nompiana avy amin' ny razamben' ny aorôka tany afovoan' i [[Anatôlia]], tany [[Ampiposahana (faritra)|Ampiposahana]] ary tany tapny andrefana amin' i [[Iràna]].  Famolahana fiompiana misaraka no nitranga tany amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinenta Indiana]], izay niteraka ny omby misy trafo.

Ompiana indrindra ho amin' ny famokarana [[hena]] sy [[ronono]] ny omby. Ampiasaina hahazoana [[hoditra]] na [[tandroka]] hanamboarana [[antsy]] na taozavatra hafa, na hahazaoana [[tain' omby]] hatao fandrehitra sy handonahana ny [[nofon-tany]] koa ny omby. Mitarika [[sarety]] sy fitaovam-pambolena izy ireo amin' ny maha biby mpitarika azy.

Miparitaka manerana an' i [[Eorôpa]] sy ny faritra manana toetany antonony any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]] ny omby tsy misy trafo. Ny omby misy trafo kosa dia hita indrindra any [[India]] sy amin' ny faritra mafana any Azia, any Amerika ary any Aostralia. Aty [[Afrika atsimon' i Saharà|Afrika atsimon' i Sahara]] no ahitana ny omby sangà. Ireo vondrona ireo, izay indraindray sokajiana ho karazana na zana-karazana samihafa, dia zaraina ho firazanany 1&amp;nbsp;000 mahery fantatra. Nahatratra 940 tapitrisa mahery ny omby eran-tany tamin' ny taona 2022. Ny omby no tompon' andraikitra amin' ny 7 % amin' ny [[etona mampihiboka hafanana]] maneran-tany.

Nahaliana ny olombelona hatramin' izay ny omby. Mariky ny tanjaka sy ny fahalonahana ny ombilahy. Izany no mahatonga ireo biby ireo ho hita any amin' ny [[fivavahana]] samihafa. Any India dia biby masina ao amin' ny [[hindoisma]] ny omby ary tsy azo vonoina. Ompiana ho biby fanao namana ny karazan' omby kely vatana tsy misy trafo. Ampahany manan-danja amin' ny kolontsaina tandrefana izy ireo, ary lohahevitry ny aingam-panahy ho an' ny mpanao [[hosodoko]] sy ny mpanao [[sary sokitra]] na ho mpandray anjara ao amin' ny tantara an-tsary, ao amin' ny [[sarimihetsika]] na ao amin' ny dokam-barotra.

== NY ANJARA TOERAN'NY OMBY ==

=== 1.1. Eo amin'ny toekarena ===
Ny sahanasa mahazo toerana indrindra eto Madagasikara dia ny fambolena sy ny fiompiana . Voalaza fa ny 95% (INSTAT) ny mponina dia tantsaha avokoa ary manao fivelomana amin'izany. Maro ny karazana fiompiana eto Madagasikara toy ny ondry, osy, gisa, gana, akoho, sy ny maro tsy voatanisa. Manoloana ireo dia ny omby no manana ny anjara toerana lehibe indrindra.

Toy ny vary sy rano, an-tsaha tsy mifandal, an-tanana tsy mifanary. Maro ny seha-pohariana mifandray amin'ny omby toy ny fambolena, fitaterana, indostria sy ny asatanana.

1.1 1. Ny fambolena

Ny tantsaha malagasy dia manao ny fambolena rehetra toy ny voly vary, ny haninkotraba, ny tsaramaso, ny kabaro. Mifamatotra tanteraka amin'ny amin'ny omby ireo voly rehetra ireo.

Ny foko Betsileo sy Merina izay monina ao amin'ny faritan'Antananarivo sy Fianarantsoa no mifototra amin'ny fambolena. Miompy omby izy ireo mba hanampy azy amin'ny fikohakojana ny fambolena toy ny fihosena ny tanimbary.

Loharanon-jezika atao amin'ny tanimbary sy ny voly mba hahatsara ny vokatra. Harena lafo vidy araka izany ny omby ka voakarakara tsara eo amin'ny lafin'ny sakafo sy fanarahana ny fahasalamana. Ny omby vavy kosa dia loharanom- bola hafa noho izy manome ronono sy zanak'omby ankoatra ny vokatra.

1.1.2 Ny fitaterana 

Ny fotodrafitrasa eto Madagasikara dia mbola tsy maharakotra ny ny nosy, indrindra fa ny lalana. Maro ny toerana izay mitoka-monina sy saro-dalana any amin'ny faritra ambanivohitra. Raha hitatitra ny vokatra ireo tantsaha dia tsy misy afa-tsy ombin-tsarety no afaka mamakivakyny tendrombohitra sy ny lohasaha.

Ny ombin-tsarety ihany koa no fitaovana hitaterana ny rano any amin'ny faritra saro-drano, hitaterana ny tsy salama hamonjy hopitaly ary hitaterana ny zezika mankany an-tanimbary. Misehatra tanteraka araka izany ny omby ary tsy misaraka amin'ny Malagasy.

1.1.3. Ny indostria sy ny asa tanana

Ny indostria

Tsy vitsy ny indostria izay mmanodina ny omby ho lasa hena ambifotsy toy ny SEVIMA, LA HAUTE, PROCHIMAD. Nitsangana ny orinasa ny taona 1960 ary efa nanondrana an-taonina maro ny vokatra tany ivelany. Maro ihany koa ny vokatra nitobaka ho an'ny teto an-toerana izay fantatra tamin'ny anarana &quot; cornedbeef&quot;.

PROCHIMAD ( PRODUIT CHIMIQUE DE MADAGASCAR) kosa dia indostria izay manodina ny taolana, mamokatra ny zezika, sakafom-biby ary ny menan-tsavony manerana ny nosy. Tamin'ny alalan'ny taolana ihany koa no namokarany ny fanafody haom-bary nampiasain'ny tantsaha malagasy.

LA HUTTE dia indostria misehatra amin'ny resaka fiompiana rehetra. Misahana ny fampiarahana ny omby gasy amin'ny omby vahiny ny orinasa . Eo ihany koa ny fanodinana ny rononomandry, dibera ary fromazyny orinasa.

Ny asatanana

Anisan'ny sehatra mitondra ny anjarabirikiny ao amin'ny kitapom-bolam-panjakana ny asatanana. Tamin'ny taona 2005 dia avy amin'ny asatanana (Ministeran'ny indostria sy asatanana) ny 12% ny harinkarem-pirenena. Loharanon'ny akora fototra ny omby. Tsy misy very ny rehetra momba azy amin'ny malagasy.

1.2. Eo amin'ny fiarahamonina 

Ny fiainan'ny malagasy manomboka eo am-pahanterahana hatramin'ny fahafatesana dia tsy misaraka amin'ny omby. Ankoatra ireo dia misy lanonana samihafa toy ny famadihana, fangatahan-tsodrano. Ny fialam-boly samihafa toy ny savikadia ampiasana ny omby 

Ny hen'omby nozaraina isaky ny lanonana nentim-paharazana dia nofon-kena mitana ny fiombonana aiana. Izany hena izany no dindon'ny fihavanana haharitra eo amin'ny fiarahamonina iray noho izy soritry ny fampiraisana .

Ny fanolorana ny omby ho fanomezana ho an'ny zaza na ho an'ny mpivady dia noheverina ho tsara noho izy biby misaina eo amin'ny fiarahamonina. Ny omby dia misarika manokana ny sain'ny olona tsirairay handray ny andraikiny ho tonga any amin'ny fizakan-tena eo amin'ny lafiny rehetra.

Teo amin'ny fiainana andavanandro kosa dia hita soritra teo amin'ny vola sy hajia ary ny marika isan-karazany ny omby. Ranavalona I dia anisan'ny nampanantonta izany tamin'ny 1837. Teo ihany koa ny fikambanana iraisam-pirenena UNESCO izay manana ny hajia misy ny lohan'omby sy ireo marobe tsy voatanisa.

== Kolontsaina ==

=== Ohabolana ===

* Ataonao ho omby tsy enin-drano ve aho, ka hisotro ranon-[[tambiazona]] ?
* Omby zato tsy nampihosy, ka efa iray sisa vao manenjan-tsikina!
* Tsy miandry omby lavitra ny tanàna, tsy milalao lavitra ny vohitra.
* Adin' ombalahy ka no atakalo izay adin' ombivavy
* [[Akoho]]&lt;nowiki/&gt;n-kamboty nohitsahin' omby mifahy, ka samy be amin' ny azy.
* Aleo enjehin' ny omby masiaka toy izay enjehin' ny fieritreretana.
* [[Ambohimanambola]] no matavy omby, ka [[Ambohimalaza]] no lafo kitay.
* [[Andevo (teto Madagasikara)|Andevolahy]] mamahy reniomby, ka mamindra fo, fa samy haren' olona: ny omby &quot;aza mifidy vilona&quot;, ny andevo &quot;aza maka ny ratsy&quot;.
* Andevolahy manana omby zato: ny tenany aza ahy, mainka ny omby zato.
* Ny fitia toy ny andry ombin' ankizy: afa-po dia misaraka, tsy afa-po mifamerina.
* Andry ombin' Ifiringa adala, ka ny aloha voatora-[[tandroka]], ary ny aoriana voafola-d[[rambo]].
* Andry ombin' Imalemifanahy: ny noana voasafosafo, ny voky voalambolambo
* Any milefona omby, ary etý mively rano
* Antoandro faka [[ronono]], ka nilaozan' ny omby nihahaka.
* Ny omby mahia tsy lelafin' ny namany; ny malahelo tsy mba havan' ny manana
* [[Aomby bory]] manonofy tandroka, manonofy raha tsy ho azo.
* Ataovy hanin' omby: sady mimamà no miraoka; fa ny alahelo tsy efan-joretra
* Ataovy mitombo ohatra ny tohatr' omby [[fahavaratra]], fa aza atao mihenamihena ohatra ny [[trafo]]&lt;nowiki/&gt;n' omby [[ririnina]]
* Tery omby ririnina ka atao izay tsy hahakely ny reniny ary tsy hahabotry ny zanany
* Ataovy toy ny tsimpon-[[tain' omby]] ny filan-karena: na kely azo, na be azo, ataovy an-[[Harona|karona]] avokoa.
* Aza atao andry ombin' ilay adala, ka ny aloha voatora-tandroka, ary ny aoriana voafola-drambo; fa ataovy andry ombin' ilay mora, ka ny aloha voakahankahana, ny aoriana voasafosafo.
* Aza manao fandrin' omby: mandry, fa tsy lavo loha
* Aza manao [[lela]]&lt;nowiki/&gt;n' omby: sady hitsabaka am-[[Vava|bava]] no hitsabaka an' [[orona]].
* Aza manao ombin' [[Marovatana|Imarovatana]]: sady mahalany [[ahitra]] iray [[lohasaha]] no mahalany [[mangahazo]]&lt;nowiki/&gt;m-bolafolo, nefa tsy hita izay [[Tavy|taviny]], fa ny [[Kibo|kibony]] no mihalehibe
* Aza manao [[toloho]] mampirehoka omby.
* Aza manao toton' [[omby bory]]
* Aza manao tsitsik' ombin' [[Betsileo|Ibetsileo]]: ny ombin' Ikoto an' Ikoto ihany, ary ny ombin' olona an' Ikoto koa.

== Jereo koa ==
* [[Kisoa]] - [[osy]] - [[ondry]] - [[soavaly]] - [[boriky]] - [[rameva]]
* [[Fiompiana]]
* [[Fiompiana omby]]

* [[Halatra omby]]

* [[Halatra omby ao India]]
* [[Halatra omby ao Kenia]]
* [[Halatra omby eto Madagasikara]]

[[Sokajy:Biby mampinono]]
[[Sokajy:Hena]]
[[Sokajy:Omby]]</text>
      <sha1>njb2evor8p5ahnrd6lp6k9uj22lcrbj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146119</id>
      <parentid>1146116</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T08:23:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10353" sha1="04s3599eomvpgacl6borl4wzweza32h" xml:space="preserve">== Famarimparitana mikasika ny omby ==
[[Sary:Cow (Fleckvieh breed) Oeschinensee Slaunger 2009-07-07.jpg|vignette|343x343px|Omby volontany soisa Fleckvieh miambozona lakolosy]]
Ny '''omby''' dia karazana [[biby mampinono]] sady biby fiompy, biby lehibe misy [[kitro]] sy [[tandroka]] roa ary mety misy [[trafo]] iray eo an-tampon-damosiny, ao amin' ny fianakaviana ''[[Bovidae]]''. Izy io dia biby mampinono lehibe (manana halava eo anelanelan' ny 120 sy 150 sm ary milajna 600 hatramin' ny 800 kg rehefa lehibe). Atao hoe '''''Bos taurus''''' ny anarany ara-tsiansa. 

Karazana ao amin' ny foko ''[[Bovini]]'' izay avy ao amin' ny [[Tontolo Tranainy]] nivoatra avy amin' ny aorôka ny omby. Anisan' ny zana-pilaharan' ny ''[[Ruminantia]]'' (biby mandinika: mamerina mitsako izay efa nateliny) izy io.  Zana-karazana roa lehibe no miavaka: ny &lt;u&gt;omby tsy misy trafo&lt;/u&gt; na &lt;u&gt;omby rana&lt;/u&gt; (''Bos taurus taurus'' na ''Bos primigenius taurus'') sy ny &lt;u&gt;[[omby misy trafo]]&lt;/u&gt; (''Bos taurus indicus'' na ''Bos primigenius f. taurus''), ampifadraisin' ny mpanoratra sasany amin' ny ''Bos taurus primigenius'' (aorôka) izay lany tamingana tamin' ny taonjato faha-17 amin' ny endriny bibidia, fa ny mpiompy dia miezaka mamerina karazana manakaiky azy. Izy ireo dia ao amin' ny zana-pianakaviana ''[[Bovinae]]'' ary karazana miely be indrindra amin' ny vondron-karazana ''[[Bos]]''.
[[Sary:Zebu_of_Madagascar_001.jpg|vignette|Omby malagasy]]
Manodidina ny 10&amp;nbsp;500 taona lasa izay, ny omby tsy misy trafony dia nanomboka nompiana avy amin' ny razamben' ny aorôka tany afovoan' i [[Anatôlia]], tany [[Ampiposahana (faritra)|Ampiposahana]] ary tany tapny andrefana amin' i [[Iràna]].  Famolahana fiompiana misaraka no nitranga tany amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinenta Indiana]], izay niteraka ny omby misy trafo.

Ompiana indrindra ho amin' ny famokarana [[hena]] sy [[ronono]] ny omby. Ampiasaina hahazoana [[hoditra]] na [[tandroka]] hanamboarana [[antsy]] na taozavatra hafa, na hahazaoana [[tain' omby]] hatao fandrehitra sy handonahana ny [[nofon-tany]] koa ny omby. Mitarika [[sarety]] sy fitaovam-pambolena izy ireo amin' ny maha biby mpitarika azy.

Miparitaka manerana an' i [[Eorôpa]] sy ny faritra manana toetany antonony any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]] ny omby tsy misy trafo. Ny omby misy trafo kosa dia hita indrindra any [[India]] sy amin' ny faritra mafana any Azia, any Amerika ary any Aostralia. Aty [[Afrika atsimon' i Saharà|Afrika atsimon' i Sahara]] no ahitana ny omby sangà. Ireo vondrona ireo, izay indraindray sokajiana ho karazana na zana-karazana samihafa, dia zaraina ho firazanany 1&amp;nbsp;000 mahery fantatra. Nahatratra 940 tapitrisa mahery ny omby eran-tany tamin' ny taona 2022. Ny omby no tompon' andraikitra amin' ny 7 % amin' ny [[etona mampihiboka hafanana]] maneran-tany.

Nahaliana ny olombelona hatramin' izay ny omby. Mariky ny tanjaka sy ny fahalonahana ny ombilahy. Izany no mahatonga ireo biby ireo ho hita any amin' ny [[fivavahana]] samihafa. Any India dia biby masina ao amin' ny [[hindoisma]] ny omby ary tsy azo vonoina. Ompiana ho biby fanao namana ny karazan' omby kely vatana tsy misy trafo. Ampahany manan-danja amin' ny kolontsaina tandrefana izy ireo, ary lohahevitry ny aingam-panahy ho an' ny mpanao [[hosodoko]] sy ny mpanao [[sary sokitra]] na ho mpandray anjara ao amin' ny tantara an-tsary, ao amin' ny [[sarimihetsika]] na ao amin' ny dokam-barotra.

== NY ANJARA TOERAN'NY OMBY ==

=== 1.1. Eo amin'ny toekarena ===
Ny sahanasa mahazo toerana indrindra eto Madagasikara dia ny fambolena sy ny fiompiana . Voalaza fa ny 95% (INSTAT) ny mponina dia tantsaha avokoa ary manao fivelomana amin'izany. Maro ny karazana fiompiana eto Madagasikara toy ny ondry, osy, gisa, gana, akoho, sy ny maro tsy voatanisa. Manoloana ireo dia ny omby no manana ny anjara toerana lehibe indrindra.

Toy ny vary sy rano, an-tsaha tsy mifandal, an-tanana tsy mifanary. Maro ny seha-pohariana mifandray amin'ny omby toy ny fambolena, fitaterana, indostria sy ny asatanana.

==== 1.1 1. Ny fambolena ====
Ny tantsaha malagasy dia manao ny fambolena rehetra toy ny voly vary, ny haninkotraba, ny tsaramaso, ny kabaro. Mifamatotra tanteraka amin'ny amin'ny omby ireo voly rehetra ireo.

Ny foko Betsileo sy Merina izay monina ao amin'ny faritan'Antananarivo sy Fianarantsoa no mifototra amin'ny fambolena. Miompy omby izy ireo mba hanampy azy amin'ny fikohakojana ny fambolena toy ny fihosena ny tanimbary.

Loharanon-jezika atao amin'ny tanimbary sy ny voly mba hahatsara ny vokatra. Harena lafo vidy araka izany ny omby ka voakarakara tsara eo amin'ny lafin'ny sakafo sy fanarahana ny fahasalamana. Ny omby vavy kosa dia loharanom- bola hafa noho izy manome ronono sy zanak'omby ankoatra ny vokatra.

==== 1.1.2 Ny fitaterana ====
Ny fotodrafitrasa eto Madagasikara dia mbola tsy maharakotra ny ny nosy, indrindra fa ny lalana. Maro ny toerana izay mitoka-monina sy saro-dalana any amin'ny faritra ambanivohitra. Raha hitatitra ny vokatra ireo tantsaha dia tsy misy afa-tsy ombin-tsarety no afaka mamakivakyny tendrombohitra sy ny lohasaha.

Ny ombin-tsarety ihany koa no fitaovana hitaterana ny rano any amin'ny faritra saro-drano, hitaterana ny tsy salama hamonjy hopitaly ary hitaterana ny zezika mankany an-tanimbary. Misehatra tanteraka araka izany ny omby ary tsy misaraka amin'ny Malagasy.

==== 1.1.3. Ny indostria sy ny asa tanana ====

===== Ny indostria =====
Tsy vitsy ny indostria izay mmanodina ny omby ho lasa hena ambifotsy toy ny SEVIMA, LA HAUTE, PROCHIMAD. Nitsangana ny orinasa ny taona 1960 ary efa nanondrana an-taonina maro ny vokatra tany ivelany. Maro ihany koa ny vokatra nitobaka ho an'ny teto an-toerana izay fantatra tamin'ny anarana &quot; cornedbeef&quot;.

PROCHIMAD ( PRODUIT CHIMIQUE DE MADAGASCAR) kosa dia indostria izay manodina ny taolana, mamokatra ny zezika, sakafom-biby ary ny menan-tsavony manerana ny nosy. Tamin'ny alalan'ny taolana ihany koa no namokarany ny fanafody haom-bary nampiasain'ny tantsaha malagasy.

LA HUTTE dia indostria misehatra amin'ny resaka fiompiana rehetra. Misahana ny fampiarahana ny omby gasy amin'ny omby vahiny ny orinasa . Eo ihany koa ny fanodinana ny rononomandry, dibera ary fromazyny orinasa.

===== Ny asatanana =====
Anisan'ny sehatra mitondra ny anjarabirikiny ao amin'ny kitapom-bolam-panjakana ny asatanana. Tamin'ny taona 2005 dia avy amin'ny asatanana (Ministeran'ny indostria sy asatanana) ny 12% ny harinkarem-pirenena. Loharanon'ny akora fototra ny omby. Tsy misy very ny rehetra momba azy amin'ny malagasy.

=== 1.2. Eo amin'ny fiarahamonina ===
Ny fiainan'ny malagasy manomboka eo am-pahanterahana hatramin'ny fahafatesana dia tsy misaraka amin'ny omby. Ankoatra ireo dia misy lanonana samihafa toy ny famadihana, fangatahan-tsodrano. Ny fialam-boly samihafa toy ny savikadia ampiasana ny omby 

Ny hen'omby nozaraina isaky ny lanonana nentim-paharazana dia nofon-kena mitana ny fiombonana aiana. Izany hena izany no dindon'ny fihavanana haharitra eo amin'ny fiarahamonina iray noho izy soritry ny fampiraisana .

Ny fanolorana ny omby ho fanomezana ho an'ny zaza na ho an'ny mpivady dia noheverina ho tsara noho izy biby misaina eo amin'ny fiarahamonina. Ny omby dia misarika manokana ny sain'ny olona tsirairay handray ny andraikiny ho tonga any amin'ny fizakan-tena eo amin'ny lafiny rehetra.

Teo amin'ny fiainana andavanandro kosa dia hita soritra teo amin'ny vola sy hajia ary ny marika isan-karazany ny omby. Ranavalona I dia anisan'ny nampanantonta izany tamin'ny 1837. Teo ihany koa ny fikambanana iraisam-pirenena UNESCO izay manana ny hajia misy ny lohan'omby sy ireo marobe tsy voatanisa.

== Kolontsaina ==

=== Ohabolana ===

* Ataonao ho omby tsy enin-drano ve aho, ka hisotro ranon-[[tambiazona]] ?
* Omby zato tsy nampihosy, ka efa iray sisa vao manenjan-tsikina!
* Tsy miandry omby lavitra ny tanàna, tsy milalao lavitra ny vohitra.
* Adin' ombalahy ka no atakalo izay adin' ombivavy
* [[Akoho]]&lt;nowiki/&gt;n-kamboty nohitsahin' omby mifahy, ka samy be amin' ny azy.
* Aleo enjehin' ny omby masiaka toy izay enjehin' ny fieritreretana.
* [[Ambohimanambola]] no matavy omby, ka [[Ambohimalaza]] no lafo kitay.
* [[Andevo (teto Madagasikara)|Andevolahy]] mamahy reniomby, ka mamindra fo, fa samy haren' olona: ny omby &quot;aza mifidy vilona&quot;, ny andevo &quot;aza maka ny ratsy&quot;.
* Andevolahy manana omby zato: ny tenany aza ahy, mainka ny omby zato.
* Ny fitia toy ny andry ombin' ankizy: afa-po dia misaraka, tsy afa-po mifamerina.
* Andry ombin' Ifiringa adala, ka ny aloha voatora-[[tandroka]], ary ny aoriana voafola-d[[rambo]].
* Andry ombin' Imalemifanahy: ny noana voasafosafo, ny voky voalambolambo
* Any milefona omby, ary etý mively rano
* Antoandro faka [[ronono]], ka nilaozan' ny omby nihahaka.
* Ny omby mahia tsy lelafin' ny namany; ny malahelo tsy mba havan' ny manana
* [[Aomby bory]] manonofy tandroka, manonofy raha tsy ho azo.
* Ataovy hanin' omby: sady mimamà no miraoka; fa ny alahelo tsy efan-joretra
* Ataovy mitombo ohatra ny tohatr' omby [[fahavaratra]], fa aza atao mihenamihena ohatra ny [[trafo]]&lt;nowiki/&gt;n' omby [[ririnina]]
* Tery omby ririnina ka atao izay tsy hahakely ny reniny ary tsy hahabotry ny zanany
* Ataovy toy ny tsimpon-[[tain' omby]] ny filan-karena: na kely azo, na be azo, ataovy an-[[Harona|karona]] avokoa.
* Aza atao andry ombin' ilay adala, ka ny aloha voatora-tandroka, ary ny aoriana voafola-drambo; fa ataovy andry ombin' ilay mora, ka ny aloha voakahankahana, ny aoriana voasafosafo.
* Aza manao fandrin' omby: mandry, fa tsy lavo loha
* Aza manao [[lela]]&lt;nowiki/&gt;n' omby: sady hitsabaka am-[[Vava|bava]] no hitsabaka an' [[orona]].
* Aza manao ombin' [[Marovatana|Imarovatana]]: sady mahalany [[ahitra]] iray [[lohasaha]] no mahalany [[mangahazo]]&lt;nowiki/&gt;m-bolafolo, nefa tsy hita izay [[Tavy|taviny]], fa ny [[Kibo|kibony]] no mihalehibe
* Aza manao [[toloho]] mampirehoka omby.
* Aza manao toton' [[omby bory]]
* Aza manao tsitsik' ombin' [[Betsileo|Ibetsileo]]: ny ombin' Ikoto an' Ikoto ihany, ary ny ombin' olona an' Ikoto koa.

== Jereo koa ==
* [[Kisoa]] - [[osy]] - [[ondry]] - [[soavaly]] - [[boriky]] - [[rameva]]
* [[Fiompiana]]
* [[Fiompiana omby]]

* [[Halatra omby]]

* [[Halatra omby ao India]]
* [[Halatra omby ao Kenia]]
* [[Halatra omby eto Madagasikara]]

[[Sokajy:Biby mampinono]]
[[Sokajy:Hena]]
[[Sokajy:Omby]]</text>
      <sha1>04s3599eomvpgacl6borl4wzweza32h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146120</id>
      <parentid>1146119</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T08:25:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10383" sha1="syujp4az32g3cmwx9yci0pq1z2jnv48" xml:space="preserve">== Famarimparitana mikasika ny omby ==
[[Sary:Cow (Fleckvieh breed) Oeschinensee Slaunger 2009-07-07.jpg|vignette|343x343px|Omby volontany soisa Fleckvieh miambozona lakolosy]]
Ny '''omby''' dia karazana [[biby mampinono]] sady biby fiompy, biby lehibe misy [[kitro]] sy [[tandroka]] roa ary mety misy [[trafo]] iray eo an-tampon-damosiny, ao amin' ny fianakaviana ''[[Bovidae]]''. Izy io dia biby mampinono lehibe (manana halava eo anelanelan' ny 120 sy 150 sm ary milajna 600 hatramin' ny 800 kg rehefa lehibe). Atao hoe '''''Bos taurus''''' ny anarany ara-tsiansa. 

Karazana ao amin' ny foko ''[[Bovini]]'' izay avy ao amin' ny [[Tontolo Tranainy]] nivoatra avy amin' ny aorôka ny omby. Anisan' ny zana-pilaharan' ny ''[[Ruminantia]]'' (biby mandinika: mamerina mitsako izay efa nateliny) izy io.  Zana-karazana roa lehibe no miavaka: ny &lt;u&gt;omby tsy misy trafo&lt;/u&gt; na &lt;u&gt;omby rana&lt;/u&gt; (''Bos taurus taurus'' na ''Bos primigenius taurus'') sy ny &lt;u&gt;[[omby misy trafo]]&lt;/u&gt; (''Bos taurus indicus'' na ''Bos primigenius f. taurus''), ampifadraisin' ny mpanoratra sasany amin' ny ''Bos taurus primigenius'' (aorôka) izay lany tamingana tamin' ny taonjato faha-17 amin' ny endriny bibidia, fa ny mpiompy dia miezaka mamerina karazana manakaiky azy. Izy ireo dia ao amin' ny zana-pianakaviana ''[[Bovinae]]'' ary karazana miely be indrindra amin' ny vondron-karazana ''[[Bos]]''.
[[Sary:Zebu_of_Madagascar_001.jpg|vignette|Omby malagasy]]
Manodidina ny 10&amp;nbsp;500 taona lasa izay, ny omby tsy misy trafony dia nanomboka nompiana avy amin' ny razamben' ny aorôka tany afovoan' i [[Anatôlia]], tany [[Ampiposahana (faritra)|Ampiposahana]] ary tany tapny andrefana amin' i [[Iràna]].  Famolahana fiompiana misaraka no nitranga tany amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinenta Indiana]], izay niteraka ny omby misy trafo.

Ompiana indrindra ho amin' ny famokarana [[hena]] sy [[ronono]] ny omby. Ampiasaina hahazoana [[hoditra]] na [[tandroka]] hanamboarana [[antsy]] na taozavatra hafa, na hahazaoana [[tain' omby]] hatao fandrehitra sy handonahana ny [[nofon-tany]] koa ny omby. Mitarika [[sarety]] sy fitaovam-pambolena izy ireo amin' ny maha biby mpitarika azy.

Miparitaka manerana an' i [[Eorôpa]] sy ny faritra manana toetany antonony any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]] ny omby tsy misy trafo. Ny omby misy trafo kosa dia hita indrindra any [[India]] sy amin' ny faritra mafana any Azia, any Amerika ary any Aostralia. Aty [[Afrika atsimon' i Saharà|Afrika atsimon' i Sahara]] no ahitana ny omby sangà. Ireo vondrona ireo, izay indraindray sokajiana ho karazana na zana-karazana samihafa, dia zaraina ho firazanany 1&amp;nbsp;000 mahery fantatra. Nahatratra 940 tapitrisa mahery ny omby eran-tany tamin' ny taona 2022. Ny omby no tompon' andraikitra amin' ny 7 % amin' ny [[etona mampihiboka hafanana]] maneran-tany.

Nahaliana ny olombelona hatramin' izay ny omby. Mariky ny tanjaka sy ny fahalonahana ny ombilahy. Izany no mahatonga ireo biby ireo ho hita any amin' ny [[fivavahana]] samihafa. Any India dia biby masina ao amin' ny [[hindoisma]] ny omby ary tsy azo vonoina. Ompiana ho biby fanao namana ny karazan' omby kely vatana tsy misy trafo. Ampahany manan-danja amin' ny kolontsaina tandrefana izy ireo, ary lohahevitry ny aingam-panahy ho an' ny mpanao [[hosodoko]] sy ny mpanao [[sary sokitra]] na ho mpandray anjara ao amin' ny tantara an-tsary, ao amin' ny [[sarimihetsika]] na ao amin' ny dokam-barotra.

== NY ANJARA TOERAN'NY OMBY ==

=== 1.1. Eo amin'ny toekarena ===
Ny sahanasa mahazo toerana indrindra eto Madagasikara dia ny fambolena sy ny fiompiana . Voalaza fa ny 95% (INSTAT) ny mponina dia tantsaha avokoa ary manao fivelomana amin'izany. Maro ny karazana fiompiana eto Madagasikara toy ny ondry, osy, gisa, gana, akoho, sy ny maro tsy voatanisa. Manoloana ireo dia ny omby no manana ny anjara toerana lehibe indrindra.

Toy ny vary sy rano, an-tsaha tsy mifandal, an-tanana tsy mifanary. Maro ny seha-pohariana mifandray amin'ny omby toy ny fambolena, fitaterana, indostria sy ny asatanana.

==== 1.1 1. Ny fambolena ====
Ny tantsaha malagasy dia manao ny fambolena rehetra toy ny voly vary, ny haninkotraba, ny tsaramaso, ny kabaro. Mifamatotra tanteraka amin'ny amin'ny omby ireo voly rehetra ireo.

Ny foko Betsileo sy Merina izay monina ao amin'ny faritan'Antananarivo sy Fianarantsoa no mifototra amin'ny fambolena. Miompy omby izy ireo mba hanampy azy amin'ny fikohakojana ny fambolena toy ny fihosena ny tanimbary.

Loharanon-jezika atao amin'ny tanimbary sy ny voly mba hahatsara ny vokatra. Harena lafo vidy araka izany ny omby ka voakarakara tsara eo amin'ny lafin'ny sakafo sy fanarahana ny fahasalamana. Ny omby vavy kosa dia loharanom- bola hafa noho izy manome ronono sy zanak'omby ankoatra ny vokatra.

==== 1.1.2 Ny fitaterana ====
Ny fotodrafitrasa eto Madagasikara dia mbola tsy maharakotra ny ny nosy, indrindra fa ny lalana. Maro ny toerana izay mitoka-monina sy saro-dalana any amin'ny faritra ambanivohitra. Raha hitatitra ny vokatra ireo tantsaha dia tsy misy afa-tsy ombin-tsarety no afaka mamakivakyny tendrombohitra sy ny lohasaha.

Ny ombin-tsarety ihany koa no fitaovana hitaterana ny rano any amin'ny faritra saro-drano, hitaterana ny tsy salama hamonjy hopitaly ary hitaterana ny zezika mankany an-tanimbary. Misehatra tanteraka araka izany ny omby ary tsy misaraka amin'ny Malagasy.

==== 1.1.3. Ny indostria sy ny asa tanana ====

===== Ny indostria =====
Tsy vitsy ny indostria izay mmanodina ny omby ho lasa hena ambifotsy toy ny SEVIMA, LA HAUTE, PROCHIMAD. Nitsangana ny orinasa ny taona 1960 ary efa nanondrana an-taonina maro ny vokatra tany ivelany. Maro ihany koa ny vokatra nitobaka ho an'ny teto an-toerana izay fantatra tamin'ny anarana &quot; cornedbeef&quot;.

PROCHIMAD ( PRODUIT CHIMIQUE DE MADAGASCAR) kosa dia indostria izay manodina ny taolana, mamokatra ny zezika, sakafom-biby ary ny menan-tsavony manerana ny nosy. Tamin'ny alalan'ny taolana ihany koa no namokarany ny fanafody haom-bary nampiasain'ny tantsaha malagasy.

LA HUTTE dia indostria misehatra amin'ny resaka fiompiana rehetra. Misahana ny fampiarahana ny omby gasy amin'ny omby vahiny ny orinasa . Eo ihany koa ny fanodinana ny rononomandry, dibera ary fromazyny orinasa.

===== Ny asatanana =====
Anisan'ny sehatra mitondra ny anjarabirikiny ao amin'ny kitapom-bolam-panjakana ny asatanana. Tamin'ny taona 2005 dia avy amin'ny asatanana (Ministeran'ny indostria sy asatanana) ny 12% ny harinkarem-pirenena. Loharanon'ny akora fototra ny omby. Tsy misy very ny rehetra momba azy amin'ny malagasy.

=== 1.2. Eo amin'ny fiarahamonina ===
Ny fiainan'ny malagasy manomboka eo am-pahanterahana hatramin'ny fahafatesana dia tsy misaraka amin'ny omby. Ankoatra ireo dia misy lanonana samihafa toy ny famadihana, fangatahan-tsodrano. Ny fialam-boly samihafa toy ny savikadia ampiasana ny omby 

Ny hen'omby nozaraina isaky ny lanonana nentim-paharazana dia nofon-kena mitana ny fiombonana aiana. Izany hena izany no dindon'ny fihavanana haharitra eo amin'ny fiarahamonina iray noho izy soritry ny fampiraisana .

Ny fanolorana ny omby ho fanomezana ho an'ny zaza na ho an'ny mpivady dia noheverina ho tsara noho izy biby misaina eo amin'ny fiarahamonina. Ny omby dia misarika manokana ny sain'ny olona tsirairay handray ny andraikiny ho tonga any amin'ny fizakan-tena eo amin'ny lafiny rehetra.

Teo amin'ny fiainana andavanandro kosa dia hita soritra teo amin'ny vola sy hajia ary ny marika isan-karazany ny omby. Ranavalona I dia anisan'ny nampanantonta izany tamin'ny 1837. Teo ihany koa ny fikambanana iraisam-pirenena UNESCO izay manana ny hajia misy ny lohan'omby sy ireo marobe tsy voatanisa.

== NY SOATOAVINA RAKETINY ==

== Kolontsaina ==

=== Ohabolana ===

* Ataonao ho omby tsy enin-drano ve aho, ka hisotro ranon-[[tambiazona]] ?
* Omby zato tsy nampihosy, ka efa iray sisa vao manenjan-tsikina!
* Tsy miandry omby lavitra ny tanàna, tsy milalao lavitra ny vohitra.
* Adin' ombalahy ka no atakalo izay adin' ombivavy
* [[Akoho]]&lt;nowiki/&gt;n-kamboty nohitsahin' omby mifahy, ka samy be amin' ny azy.
* Aleo enjehin' ny omby masiaka toy izay enjehin' ny fieritreretana.
* [[Ambohimanambola]] no matavy omby, ka [[Ambohimalaza]] no lafo kitay.
* [[Andevo (teto Madagasikara)|Andevolahy]] mamahy reniomby, ka mamindra fo, fa samy haren' olona: ny omby &quot;aza mifidy vilona&quot;, ny andevo &quot;aza maka ny ratsy&quot;.
* Andevolahy manana omby zato: ny tenany aza ahy, mainka ny omby zato.
* Ny fitia toy ny andry ombin' ankizy: afa-po dia misaraka, tsy afa-po mifamerina.
* Andry ombin' Ifiringa adala, ka ny aloha voatora-[[tandroka]], ary ny aoriana voafola-d[[rambo]].
* Andry ombin' Imalemifanahy: ny noana voasafosafo, ny voky voalambolambo
* Any milefona omby, ary etý mively rano
* Antoandro faka [[ronono]], ka nilaozan' ny omby nihahaka.
* Ny omby mahia tsy lelafin' ny namany; ny malahelo tsy mba havan' ny manana
* [[Aomby bory]] manonofy tandroka, manonofy raha tsy ho azo.
* Ataovy hanin' omby: sady mimamà no miraoka; fa ny alahelo tsy efan-joretra
* Ataovy mitombo ohatra ny tohatr' omby [[fahavaratra]], fa aza atao mihenamihena ohatra ny [[trafo]]&lt;nowiki/&gt;n' omby [[ririnina]]
* Tery omby ririnina ka atao izay tsy hahakely ny reniny ary tsy hahabotry ny zanany
* Ataovy toy ny tsimpon-[[tain' omby]] ny filan-karena: na kely azo, na be azo, ataovy an-[[Harona|karona]] avokoa.
* Aza atao andry ombin' ilay adala, ka ny aloha voatora-tandroka, ary ny aoriana voafola-drambo; fa ataovy andry ombin' ilay mora, ka ny aloha voakahankahana, ny aoriana voasafosafo.
* Aza manao fandrin' omby: mandry, fa tsy lavo loha
* Aza manao [[lela]]&lt;nowiki/&gt;n' omby: sady hitsabaka am-[[Vava|bava]] no hitsabaka an' [[orona]].
* Aza manao ombin' [[Marovatana|Imarovatana]]: sady mahalany [[ahitra]] iray [[lohasaha]] no mahalany [[mangahazo]]&lt;nowiki/&gt;m-bolafolo, nefa tsy hita izay [[Tavy|taviny]], fa ny [[Kibo|kibony]] no mihalehibe
* Aza manao [[toloho]] mampirehoka omby.
* Aza manao toton' [[omby bory]]
* Aza manao tsitsik' ombin' [[Betsileo|Ibetsileo]]: ny ombin' Ikoto an' Ikoto ihany, ary ny ombin' olona an' Ikoto koa.

== Jereo koa ==
* [[Kisoa]] - [[osy]] - [[ondry]] - [[soavaly]] - [[boriky]] - [[rameva]]
* [[Fiompiana]]
* [[Fiompiana omby]]

* [[Halatra omby]]

* [[Halatra omby ao India]]
* [[Halatra omby ao Kenia]]
* [[Halatra omby eto Madagasikara]]

[[Sokajy:Biby mampinono]]
[[Sokajy:Hena]]
[[Sokajy:Omby]]</text>
      <sha1>syujp4az32g3cmwx9yci0pq1z2jnv48</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146126</id>
      <parentid>1146120</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T08:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy lahatsoratra</comment>
      <origin>1146126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14272" sha1="clcfy3tzhd20v6hp0yppbwurzo8jpz1" xml:space="preserve">== Famarimparitana mikasika ny omby ==
[[Sary:Cow (Fleckvieh breed) Oeschinensee Slaunger 2009-07-07.jpg|vignette|343x343px|Omby volontany soisa Fleckvieh miambozona lakolosy]]
Ny '''omby''' dia karazana [[biby mampinono]] sady biby fiompy, biby lehibe misy [[kitro]] sy [[tandroka]] roa ary mety misy [[trafo]] iray eo an-tampon-damosiny, ao amin' ny fianakaviana ''[[Bovidae]]''. Izy io dia biby mampinono lehibe (manana halava eo anelanelan' ny 120 sy 150 sm ary milajna 600 hatramin' ny 800 kg rehefa lehibe). Atao hoe '''''Bos taurus''''' ny anarany ara-tsiansa. 

Karazana ao amin' ny foko ''[[Bovini]]'' izay avy ao amin' ny [[Tontolo Tranainy]] nivoatra avy amin' ny aorôka ny omby. Anisan' ny zana-pilaharan' ny ''[[Ruminantia]]'' (biby mandinika: mamerina mitsako izay efa nateliny) izy io.  Zana-karazana roa lehibe no miavaka: ny &lt;u&gt;omby tsy misy trafo&lt;/u&gt; na &lt;u&gt;omby rana&lt;/u&gt; (''Bos taurus taurus'' na ''Bos primigenius taurus'') sy ny &lt;u&gt;[[omby misy trafo]]&lt;/u&gt; (''Bos taurus indicus'' na ''Bos primigenius f. taurus''), ampifadraisin' ny mpanoratra sasany amin' ny ''Bos taurus primigenius'' (aorôka) izay lany tamingana tamin' ny taonjato faha-17 amin' ny endriny bibidia, fa ny mpiompy dia miezaka mamerina karazana manakaiky azy. Izy ireo dia ao amin' ny zana-pianakaviana ''[[Bovinae]]'' ary karazana miely be indrindra amin' ny vondron-karazana ''[[Bos]]''.
[[Sary:Zebu_of_Madagascar_001.jpg|vignette|Omby malagasy]]
Manodidina ny 10&amp;nbsp;500 taona lasa izay, ny omby tsy misy trafony dia nanomboka nompiana avy amin' ny razamben' ny aorôka tany afovoan' i [[Anatôlia]], tany [[Ampiposahana (faritra)|Ampiposahana]] ary tany tapny andrefana amin' i [[Iràna]].  Famolahana fiompiana misaraka no nitranga tany amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinenta Indiana]], izay niteraka ny omby misy trafo.

Ompiana indrindra ho amin' ny famokarana [[hena]] sy [[ronono]] ny omby. Ampiasaina hahazoana [[hoditra]] na [[tandroka]] hanamboarana [[antsy]] na taozavatra hafa, na hahazaoana [[tain' omby]] hatao fandrehitra sy handonahana ny [[nofon-tany]] koa ny omby. Mitarika [[sarety]] sy fitaovam-pambolena izy ireo amin' ny maha biby mpitarika azy.

Miparitaka manerana an' i [[Eorôpa]] sy ny faritra manana toetany antonony any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]] ny omby tsy misy trafo. Ny omby misy trafo kosa dia hita indrindra any [[India]] sy amin' ny faritra mafana any Azia, any Amerika ary any Aostralia. Aty [[Afrika atsimon' i Saharà|Afrika atsimon' i Sahara]] no ahitana ny omby sangà. Ireo vondrona ireo, izay indraindray sokajiana ho karazana na zana-karazana samihafa, dia zaraina ho firazanany 1&amp;nbsp;000 mahery fantatra. Nahatratra 940 tapitrisa mahery ny omby eran-tany tamin' ny taona 2022. Ny omby no tompon' andraikitra amin' ny 7 % amin' ny [[etona mampihiboka hafanana]] maneran-tany.

Nahaliana ny olombelona hatramin' izay ny omby. Mariky ny tanjaka sy ny fahalonahana ny ombilahy. Izany no mahatonga ireo biby ireo ho hita any amin' ny [[fivavahana]] samihafa. Any India dia biby masina ao amin' ny [[hindoisma]] ny omby ary tsy azo vonoina. Ompiana ho biby fanao namana ny karazan' omby kely vatana tsy misy trafo. Ampahany manan-danja amin' ny kolontsaina tandrefana izy ireo, ary lohahevitry ny aingam-panahy ho an' ny mpanao [[hosodoko]] sy ny mpanao [[sary sokitra]] na ho mpandray anjara ao amin' ny tantara an-tsary, ao amin' ny [[sarimihetsika]] na ao amin' ny dokam-barotra.

== NY ANJARA TOERAN'NY OMBY ==

=== 1.1. Eo amin'ny toekarena ===
Ny sahanasa mahazo toerana indrindra eto Madagasikara dia ny fambolena sy ny fiompiana . Voalaza fa ny 95% (INSTAT) ny mponina dia tantsaha avokoa ary manao fivelomana amin'izany. Maro ny karazana fiompiana eto Madagasikara toy ny ondry, osy, gisa, gana, akoho, sy ny maro tsy voatanisa. Manoloana ireo dia ny omby no manana ny anjara toerana lehibe indrindra.

Toy ny vary sy rano, an-tsaha tsy mifandal, an-tanana tsy mifanary. Maro ny seha-pohariana mifandray amin'ny omby toy ny fambolena, fitaterana, indostria sy ny asatanana.

==== 1.1 1. Ny fambolena ====
Ny tantsaha malagasy dia manao ny fambolena rehetra toy ny voly vary, ny haninkotraba, ny tsaramaso, ny kabaro. Mifamatotra tanteraka amin'ny amin'ny omby ireo voly rehetra ireo.

Ny foko Betsileo sy Merina izay monina ao amin'ny faritan'Antananarivo sy Fianarantsoa no mifototra amin'ny fambolena. Miompy omby izy ireo mba hanampy azy amin'ny fikohakojana ny fambolena toy ny fihosena ny tanimbary.

Loharanon-jezika atao amin'ny tanimbary sy ny voly mba hahatsara ny vokatra. Harena lafo vidy araka izany ny omby ka voakarakara tsara eo amin'ny lafin'ny sakafo sy fanarahana ny fahasalamana. Ny omby vavy kosa dia loharanom- bola hafa noho izy manome ronono sy zanak'omby ankoatra ny vokatra.

==== 1.1.2 Ny fitaterana ====
Ny fotodrafitrasa eto Madagasikara dia mbola tsy maharakotra ny ny nosy, indrindra fa ny lalana. Maro ny toerana izay mitoka-monina sy saro-dalana any amin'ny faritra ambanivohitra. Raha hitatitra ny vokatra ireo tantsaha dia tsy misy afa-tsy ombin-tsarety no afaka mamakivakyny tendrombohitra sy ny lohasaha.

Ny ombin-tsarety ihany koa no fitaovana hitaterana ny rano any amin'ny faritra saro-drano, hitaterana ny tsy salama hamonjy hopitaly ary hitaterana ny zezika mankany an-tanimbary. Misehatra tanteraka araka izany ny omby ary tsy misaraka amin'ny Malagasy.

==== 1.1.3. Ny indostria sy ny asa tanana ====

===== Ny indostria =====
Tsy vitsy ny indostria izay mmanodina ny omby ho lasa hena ambifotsy toy ny SEVIMA, LA HAUTE, PROCHIMAD. Nitsangana ny orinasa ny taona 1960 ary efa nanondrana an-taonina maro ny vokatra tany ivelany. Maro ihany koa ny vokatra nitobaka ho an'ny teto an-toerana izay fantatra tamin'ny anarana &quot; cornedbeef&quot;.

PROCHIMAD ( PRODUIT CHIMIQUE DE MADAGASCAR) kosa dia indostria izay manodina ny taolana, mamokatra ny zezika, sakafom-biby ary ny menan-tsavony manerana ny nosy. Tamin'ny alalan'ny taolana ihany koa no namokarany ny fanafody haom-bary nampiasain'ny tantsaha malagasy.

LA HUTTE dia indostria misehatra amin'ny resaka fiompiana rehetra. Misahana ny fampiarahana ny omby gasy amin'ny omby vahiny ny orinasa . Eo ihany koa ny fanodinana ny rononomandry, dibera ary fromazyny orinasa.

===== Ny asatanana =====
Anisan'ny sehatra mitondra ny anjarabirikiny ao amin'ny kitapom-bolam-panjakana ny asatanana. Tamin'ny taona 2005 dia avy amin'ny asatanana (Ministeran'ny indostria sy asatanana) ny 12% ny harinkarem-pirenena. Loharanon'ny akora fototra ny omby. Tsy misy very ny rehetra momba azy amin'ny malagasy.

=== 1.2. Eo amin'ny fiarahamonina ===
Ny fiainan'ny malagasy manomboka eo am-pahanterahana hatramin'ny fahafatesana dia tsy misaraka amin'ny omby. Ankoatra ireo dia misy lanonana samihafa toy ny famadihana, fangatahan-tsodrano. Ny fialam-boly samihafa toy ny savikadia ampiasana ny omby 

Ny hen'omby nozaraina isaky ny lanonana nentim-paharazana dia nofon-kena mitana ny fiombonana aiana. Izany hena izany no dindon'ny fihavanana haharitra eo amin'ny fiarahamonina iray noho izy soritry ny fampiraisana .

Ny fanolorana ny omby ho fanomezana ho an'ny zaza na ho an'ny mpivady dia noheverina ho tsara noho izy biby misaina eo amin'ny fiarahamonina. Ny omby dia misarika manokana ny sain'ny olona tsirairay handray ny andraikiny ho tonga any amin'ny fizakan-tena eo amin'ny lafiny rehetra.

Teo amin'ny fiainana andavanandro kosa dia hita soritra teo amin'ny vola sy hajia ary ny marika isan-karazany ny omby. Ranavalona I dia anisan'ny nampanantonta izany tamin'ny 1837. Teo ihany koa ny fikambanana iraisam-pirenena UNESCO izay manana ny hajia misy ny lohan'omby sy ireo marobe tsy voatanisa.

== NY SOATOAVINA RAKETINY ==
Ny omby no fototry ny kolontsaina Malagasy ka tokony harovana fatratra satria tanjaky ny firenena iray ny fananany azy. Mampiray , mampihavana, mampifanampy ary mampiombona ny Malagasy ny omby. Tahaka ny voalaza tany aloha dia tsy misaraka aminy mihitsy io biby io na an-kafaliana na an-karatsiana.

2.1. Rafi-piarahamonina

Mariky ny tanjaka sy ny fananan-karena ny omby eo amin'ny Malagasy. Arakaraka ny isan'ny omby no handrefesana izany harena sy tanjaka izany. Miankina tanteraka amin'izany isa izany ihany koa no hametrahan'ny fiarahamonina ny olona na fianakaviana iray amin'ny toerany. Mifototra tanteraka amin'izany mantsy ny fahafahany misehatra eo emin'ny toekarena toy ny fiompiana sy ny fambolena ary ny sehatra hafa toy ny fitateranana,... Misy vidiny sy lanjany eo amin'ny fiarahamonina ny famonoana omby maro eo amin'ny hetsika atao. Ny hen'omby no sakafo iraisana ary zaraina mandritra ny hetsika.

2.2. Ny fomba amam-panao 

Ny omby sy ny fanambadiana

Fikambanan'ny lehilahy sy vehivavy mifanaiky hiara-kanorina tokantrano araka ny lalàna sy ny fomban-tany mba hahazo taranaka. Amin'ny malagasy, ny fanambadiana dia misy dingana efatra: ny fisehoana na fiantranoana, ny fangatahana, ny fanateram-bodiondry ary fampakarana. ( Rajemisa 1985)

Ara-dakana ny fanambadiana eto Madagasikara. Koa ny fisehoana imasom-bahoaka ho mpivady nefa tsy manefa ny &quot;Vodiondry&quot; dia mahamenatra eo amin'ny fiarahamonina malagasy. Ka mahatonga ny fiheverana ho mitari-bady tsy lasa vodiondry ka henatra eo amin'ny tany onenana.

Voalaza ihany koa fa niara-nihinzna ravina akondro ireo mpivady vao, ary rehefa tapitra ny sakafo dia manipy ilay ravina amin'ny tompon-trano izy ireo. Ary raha sendra nifamaly ireo mpivady dia miteny ny iray amin'ny mpivady ka manao hoe: &quot;mbola tsy malazo akory ve ny ravi-nihinanana dia efa miady&quot;.

Aorian'ny fombafomba samihafa dia miroso amin'ny &quot;sakafo&quot; mitam-pihavanana&quot; ny fianakaviana ka ny hen'omby no laoka fototra.

Ny omby sy ny famorana

Ny famorana dia dingana fialan'ny zazalahy amin'ny toerana misy ny reniny hamonjy ny maha lehilahy azy, izay tsy maintsy tanterahina mandritra ny fotoana voafetra. Eo am-pamaranana ny lanonana dia mandroso ny sakafo ny ray aman-drenin'ny zaza voafora. Fihinam-bary miaraka amin'ny hen'omby no atao amin'izany.

Ny omby sy ny fialam-boly

Ny savika

Ny savika na tolon'omby dia fomba amam-panao an-taonany maro teto afavoan-tany eto Madagasikara. Tanjon'ity lalao nentim-paharazana ity ny hampianarana ny tanora hahay hiatrika ny sakana eo amin'ny fiainana. Natao hanehoana amin'ny fiarahamonina ihany koa izany fa ilaina ny fahaizana sy ny hakingana, ary risi-po rehefa miatrika ny mafy. Nampiasain'ireo mpiady ihany koa izany ho voninahitry ny razambe, ny vondrona, ny fianakaviana, ny ekipa misy azy ireo ary ny tanàna iray manontolo 

Ny adin'omby

Kilalao nahazo laka teto Madagasikara tamin'ny andron'ny Ranavalona I (1828-1861). Fialam-boly lehibe ho an'ny mpanjaka sy ny fianakaviany tamin'izany fotoana izany ny adin'omby. Nahatratra 400 isa tany ho any ny omby mpiadin'ny manjaka ka nomeny ny anarana Maindambana sy Ikambo ireo kalaza sy mahery indrindra. Taty aoriana dia lasa kilalao fanaon'ny isam-paritrany adin'omby ary niely nanerana ny nosy.

Ny omby sy ny literatiora

Nentin'ny Malagasy nanehoana ny fihetseham-po ny omby. Maro ny tantara sy angano ary ohabolana maneho ny omby. Misy ohabolana manasongadina izany toy ny hoe: &quot; Faran'ny teny hono fifanatrehana, faran'ny omby hena&quot;.

Maneho tanteraka ny endriky ny fiainan'ny malagasy amin'ny ankapobeny izany ka hanasongadinana fa ny omby no mampiray sady mamelona ny malagasy amin'ny sehatra rehetra.

Misy ihany koa ny asa soratra toy ny tonokalo izay anehoana ny omby anoharana ny olona miasa fatratra sy iharan'ny tsindry hazo lena. Iray amin'ireny ny asa soratr'i Josephine Ranirina, milohateny hoe: &quot; ny ombin-tsarety sy ny olona&quot;.

== Kolontsaina ==

=== Ohabolana ===

* Ataonao ho omby tsy enin-drano ve aho, ka hisotro ranon-[[tambiazona]] ?
* Omby zato tsy nampihosy, ka efa iray sisa vao manenjan-tsikina!
* Tsy miandry omby lavitra ny tanàna, tsy milalao lavitra ny vohitra.
* Adin' ombalahy ka no atakalo izay adin' ombivavy
* [[Akoho]]&lt;nowiki/&gt;n-kamboty nohitsahin' omby mifahy, ka samy be amin' ny azy.
* Aleo enjehin' ny omby masiaka toy izay enjehin' ny fieritreretana.
* [[Ambohimanambola]] no matavy omby, ka [[Ambohimalaza]] no lafo kitay.
* [[Andevo (teto Madagasikara)|Andevolahy]] mamahy reniomby, ka mamindra fo, fa samy haren' olona: ny omby &quot;aza mifidy vilona&quot;, ny andevo &quot;aza maka ny ratsy&quot;.
* Andevolahy manana omby zato: ny tenany aza ahy, mainka ny omby zato.
* Ny fitia toy ny andry ombin' ankizy: afa-po dia misaraka, tsy afa-po mifamerina.
* Andry ombin' Ifiringa adala, ka ny aloha voatora-[[tandroka]], ary ny aoriana voafola-d[[rambo]].
* Andry ombin' Imalemifanahy: ny noana voasafosafo, ny voky voalambolambo
* Any milefona omby, ary etý mively rano
* Antoandro faka [[ronono]], ka nilaozan' ny omby nihahaka.
* Ny omby mahia tsy lelafin' ny namany; ny malahelo tsy mba havan' ny manana
* [[Aomby bory]] manonofy tandroka, manonofy raha tsy ho azo.
* Ataovy hanin' omby: sady mimamà no miraoka; fa ny alahelo tsy efan-joretra
* Ataovy mitombo ohatra ny tohatr' omby [[fahavaratra]], fa aza atao mihenamihena ohatra ny [[trafo]]&lt;nowiki/&gt;n' omby [[ririnina]]
* Tery omby ririnina ka atao izay tsy hahakely ny reniny ary tsy hahabotry ny zanany
* Ataovy toy ny tsimpon-[[tain' omby]] ny filan-karena: na kely azo, na be azo, ataovy an-[[Harona|karona]] avokoa.
* Aza atao andry ombin' ilay adala, ka ny aloha voatora-tandroka, ary ny aoriana voafola-drambo; fa ataovy andry ombin' ilay mora, ka ny aloha voakahankahana, ny aoriana voasafosafo.
* Aza manao fandrin' omby: mandry, fa tsy lavo loha
* Aza manao [[lela]]&lt;nowiki/&gt;n' omby: sady hitsabaka am-[[Vava|bava]] no hitsabaka an' [[orona]].
* Aza manao ombin' [[Marovatana|Imarovatana]]: sady mahalany [[ahitra]] iray [[lohasaha]] no mahalany [[mangahazo]]&lt;nowiki/&gt;m-bolafolo, nefa tsy hita izay [[Tavy|taviny]], fa ny [[Kibo|kibony]] no mihalehibe
* Aza manao [[toloho]] mampirehoka omby.
* Aza manao toton' [[omby bory]]
* Aza manao tsitsik' ombin' [[Betsileo|Ibetsileo]]: ny ombin' Ikoto an' Ikoto ihany, ary ny ombin' olona an' Ikoto koa.

== Jereo koa ==
* [[Kisoa]] - [[osy]] - [[ondry]] - [[soavaly]] - [[boriky]] - [[rameva]]
* [[Fiompiana]]
* [[Fiompiana omby]]

* [[Halatra omby]]

* [[Halatra omby ao India]]
* [[Halatra omby ao Kenia]]
* [[Halatra omby eto Madagasikara]]

[[Sokajy:Biby mampinono]]
[[Sokajy:Hena]]
[[Sokajy:Omby]]</text>
      <sha1>clcfy3tzhd20v6hp0yppbwurzo8jpz1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146127</id>
      <parentid>1146126</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T09:00:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14345" sha1="etilw2y0lc432nc6oflh22ygtjpewfq" xml:space="preserve">== Famarimparitana mikasika ny omby ==
[[Sary:Cow (Fleckvieh breed) Oeschinensee Slaunger 2009-07-07.jpg|vignette|343x343px|Omby volontany soisa Fleckvieh miambozona lakolosy]]
Ny '''omby''' dia karazana [[biby mampinono]] sady biby fiompy, biby lehibe misy [[kitro]] sy [[tandroka]] roa ary mety misy [[trafo]] iray eo an-tampon-damosiny, ao amin' ny fianakaviana ''[[Bovidae]]''. Izy io dia biby mampinono lehibe (manana halava eo anelanelan' ny 120 sy 150 sm ary milajna 600 hatramin' ny 800 kg rehefa lehibe). Atao hoe '''''Bos taurus''''' ny anarany ara-tsiansa. 

Karazana ao amin' ny foko ''[[Bovini]]'' izay avy ao amin' ny [[Tontolo Tranainy]] nivoatra avy amin' ny aorôka ny omby. Anisan' ny zana-pilaharan' ny ''[[Ruminantia]]'' (biby mandinika: mamerina mitsako izay efa nateliny) izy io.  Zana-karazana roa lehibe no miavaka: ny &lt;u&gt;omby tsy misy trafo&lt;/u&gt; na &lt;u&gt;omby rana&lt;/u&gt; (''Bos taurus taurus'' na ''Bos primigenius taurus'') sy ny &lt;u&gt;[[omby misy trafo]]&lt;/u&gt; (''Bos taurus indicus'' na ''Bos primigenius f. taurus''), ampifadraisin' ny mpanoratra sasany amin' ny ''Bos taurus primigenius'' (aorôka) izay lany tamingana tamin' ny taonjato faha-17 amin' ny endriny bibidia, fa ny mpiompy dia miezaka mamerina karazana manakaiky azy. Izy ireo dia ao amin' ny zana-pianakaviana ''[[Bovinae]]'' ary karazana miely be indrindra amin' ny vondron-karazana ''[[Bos]]''.
[[Sary:Zebu_of_Madagascar_001.jpg|vignette|Omby malagasy]]
Manodidina ny 10&amp;nbsp;500 taona lasa izay, ny omby tsy misy trafony dia nanomboka nompiana avy amin' ny razamben' ny aorôka tany afovoan' i [[Anatôlia]], tany [[Ampiposahana (faritra)|Ampiposahana]] ary tany tapny andrefana amin' i [[Iràna]].  Famolahana fiompiana misaraka no nitranga tany amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinenta Indiana]], izay niteraka ny omby misy trafo.

Ompiana indrindra ho amin' ny famokarana [[hena]] sy [[ronono]] ny omby. Ampiasaina hahazoana [[hoditra]] na [[tandroka]] hanamboarana [[antsy]] na taozavatra hafa, na hahazaoana [[tain' omby]] hatao fandrehitra sy handonahana ny [[nofon-tany]] koa ny omby. Mitarika [[sarety]] sy fitaovam-pambolena izy ireo amin' ny maha biby mpitarika azy.

Miparitaka manerana an' i [[Eorôpa]] sy ny faritra manana toetany antonony any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]] ny omby tsy misy trafo. Ny omby misy trafo kosa dia hita indrindra any [[India]] sy amin' ny faritra mafana any Azia, any Amerika ary any Aostralia. Aty [[Afrika atsimon' i Saharà|Afrika atsimon' i Sahara]] no ahitana ny omby sangà. Ireo vondrona ireo, izay indraindray sokajiana ho karazana na zana-karazana samihafa, dia zaraina ho firazanany 1&amp;nbsp;000 mahery fantatra. Nahatratra 940 tapitrisa mahery ny omby eran-tany tamin' ny taona 2022. Ny omby no tompon' andraikitra amin' ny 7 % amin' ny [[etona mampihiboka hafanana]] maneran-tany.

Nahaliana ny olombelona hatramin' izay ny omby. Mariky ny tanjaka sy ny fahalonahana ny ombilahy. Izany no mahatonga ireo biby ireo ho hita any amin' ny [[fivavahana]] samihafa. Any India dia biby masina ao amin' ny [[hindoisma]] ny omby ary tsy azo vonoina. Ompiana ho biby fanao namana ny karazan' omby kely vatana tsy misy trafo. Ampahany manan-danja amin' ny kolontsaina tandrefana izy ireo, ary lohahevitry ny aingam-panahy ho an' ny mpanao [[hosodoko]] sy ny mpanao [[sary sokitra]] na ho mpandray anjara ao amin' ny tantara an-tsary, ao amin' ny [[sarimihetsika]] na ao amin' ny dokam-barotra.

== NY ANJARA TOERAN'NY OMBY ==

=== 1.1. Eo amin'ny toekarena ===
Ny sahanasa mahazo toerana indrindra eto Madagasikara dia ny fambolena sy ny fiompiana . Voalaza fa ny 95% (INSTAT) ny mponina dia tantsaha avokoa ary manao fivelomana amin'izany. Maro ny karazana fiompiana eto Madagasikara toy ny ondry, osy, gisa, gana, akoho, sy ny maro tsy voatanisa. Manoloana ireo dia ny omby no manana ny anjara toerana lehibe indrindra.

Toy ny vary sy rano, an-tsaha tsy mifandal, an-tanana tsy mifanary. Maro ny seha-pohariana mifandray amin'ny omby toy ny fambolena, fitaterana, indostria sy ny asatanana.

==== 1.1 1. Ny fambolena ====
Ny tantsaha malagasy dia manao ny fambolena rehetra toy ny voly vary, ny haninkotraba, ny tsaramaso, ny kabaro. Mifamatotra tanteraka amin'ny amin'ny omby ireo voly rehetra ireo.

Ny foko Betsileo sy Merina izay monina ao amin'ny faritan'Antananarivo sy Fianarantsoa no mifototra amin'ny fambolena. Miompy omby izy ireo mba hanampy azy amin'ny fikohakojana ny fambolena toy ny fihosena ny tanimbary.

Loharanon-jezika atao amin'ny tanimbary sy ny voly mba hahatsara ny vokatra. Harena lafo vidy araka izany ny omby ka voakarakara tsara eo amin'ny lafin'ny sakafo sy fanarahana ny fahasalamana. Ny omby vavy kosa dia loharanom- bola hafa noho izy manome ronono sy zanak'omby ankoatra ny vokatra.

==== 1.1.2 Ny fitaterana ====
Ny fotodrafitrasa eto Madagasikara dia mbola tsy maharakotra ny ny nosy, indrindra fa ny lalana. Maro ny toerana izay mitoka-monina sy saro-dalana any amin'ny faritra ambanivohitra. Raha hitatitra ny vokatra ireo tantsaha dia tsy misy afa-tsy ombin-tsarety no afaka mamakivakyny tendrombohitra sy ny lohasaha.

Ny ombin-tsarety ihany koa no fitaovana hitaterana ny rano any amin'ny faritra saro-drano, hitaterana ny tsy salama hamonjy hopitaly ary hitaterana ny zezika mankany an-tanimbary. Misehatra tanteraka araka izany ny omby ary tsy misaraka amin'ny Malagasy.

==== 1.1.3. Ny indostria sy ny asa tanana ====

===== Ny indostria =====
Tsy vitsy ny indostria izay mmanodina ny omby ho lasa hena ambifotsy toy ny SEVIMA, LA HAUTE, PROCHIMAD. Nitsangana ny orinasa ny taona 1960 ary efa nanondrana an-taonina maro ny vokatra tany ivelany. Maro ihany koa ny vokatra nitobaka ho an'ny teto an-toerana izay fantatra tamin'ny anarana &quot; cornedbeef&quot;.

PROCHIMAD ( PRODUIT CHIMIQUE DE MADAGASCAR) kosa dia indostria izay manodina ny taolana, mamokatra ny zezika, sakafom-biby ary ny menan-tsavony manerana ny nosy. Tamin'ny alalan'ny taolana ihany koa no namokarany ny fanafody haom-bary nampiasain'ny tantsaha malagasy.

LA HUTTE dia indostria misehatra amin'ny resaka fiompiana rehetra. Misahana ny fampiarahana ny omby gasy amin'ny omby vahiny ny orinasa . Eo ihany koa ny fanodinana ny rononomandry, dibera ary fromazyny orinasa.

===== Ny asatanana =====
Anisan'ny sehatra mitondra ny anjarabirikiny ao amin'ny kitapom-bolam-panjakana ny asatanana. Tamin'ny taona 2005 dia avy amin'ny asatanana (Ministeran'ny indostria sy asatanana) ny 12% ny harinkarem-pirenena. Loharanon'ny akora fototra ny omby. Tsy misy very ny rehetra momba azy amin'ny malagasy.

=== 1.2. Eo amin'ny fiarahamonina ===
Ny fiainan'ny malagasy manomboka eo am-pahanterahana hatramin'ny fahafatesana dia tsy misaraka amin'ny omby. Ankoatra ireo dia misy lanonana samihafa toy ny famadihana, fangatahan-tsodrano. Ny fialam-boly samihafa toy ny savikadia ampiasana ny omby 

Ny hen'omby nozaraina isaky ny lanonana nentim-paharazana dia nofon-kena mitana ny fiombonana aiana. Izany hena izany no dindon'ny fihavanana haharitra eo amin'ny fiarahamonina iray noho izy soritry ny fampiraisana .

Ny fanolorana ny omby ho fanomezana ho an'ny zaza na ho an'ny mpivady dia noheverina ho tsara noho izy biby misaina eo amin'ny fiarahamonina. Ny omby dia misarika manokana ny sain'ny olona tsirairay handray ny andraikiny ho tonga any amin'ny fizakan-tena eo amin'ny lafiny rehetra.

Teo amin'ny fiainana andavanandro kosa dia hita soritra teo amin'ny vola sy hajia ary ny marika isan-karazany ny omby. Ranavalona I dia anisan'ny nampanantonta izany tamin'ny 1837. Teo ihany koa ny fikambanana iraisam-pirenena UNESCO izay manana ny hajia misy ny lohan'omby sy ireo marobe tsy voatanisa.

== NY SOATOAVINA RAKETINY ==
Ny omby no fototry ny kolontsaina Malagasy ka tokony harovana fatratra satria tanjaky ny firenena iray ny fananany azy. Mampiray , mampihavana, mampifanampy ary mampiombona ny Malagasy ny omby. Tahaka ny voalaza tany aloha dia tsy misaraka aminy mihitsy io biby io na an-kafaliana na an-karatsiana.

=== 2.1. Rafi-piarahamonina ===
Mariky ny tanjaka sy ny fananan-karena ny omby eo amin'ny Malagasy. Arakaraka ny isan'ny omby no handrefesana izany harena sy tanjaka izany. Miankina tanteraka amin'izany isa izany ihany koa no hametrahan'ny fiarahamonina ny olona na fianakaviana iray amin'ny toerany. Mifototra tanteraka amin'izany mantsy ny fahafahany misehatra eo emin'ny toekarena toy ny fiompiana sy ny fambolena ary ny sehatra hafa toy ny fitateranana,... Misy vidiny sy lanjany eo amin'ny fiarahamonina ny famonoana omby maro eo amin'ny hetsika atao. Ny hen'omby no sakafo iraisana ary zaraina mandritra ny hetsika.

=== 2.2. Ny fomba amam-panao ===

==== Ny omby sy ny fanambadiana ====
Fikambanan'ny lehilahy sy vehivavy mifanaiky hiara-kanorina tokantrano araka ny lalàna sy ny fomban-tany mba hahazo taranaka. Amin'ny malagasy, ny fanambadiana dia misy dingana efatra: ny fisehoana na fiantranoana, ny fangatahana, ny fanateram-bodiondry ary fampakarana. ( Rajemisa 1985)

Ara-dakana ny fanambadiana eto Madagasikara. Koa ny fisehoana imasom-bahoaka ho mpivady nefa tsy manefa ny &quot;Vodiondry&quot; dia mahamenatra eo amin'ny fiarahamonina malagasy. Ka mahatonga ny fiheverana ho mitari-bady tsy lasa vodiondry ka henatra eo amin'ny tany onenana.

Voalaza ihany koa fa niara-nihinzna ravina akondro ireo mpivady vao, ary rehefa tapitra ny sakafo dia manipy ilay ravina amin'ny tompon-trano izy ireo. Ary raha sendra nifamaly ireo mpivady dia miteny ny iray amin'ny mpivady ka manao hoe: &quot;mbola tsy malazo akory ve ny ravi-nihinanana dia efa miady&quot;.

Aorian'ny fombafomba samihafa dia miroso amin'ny &quot;sakafo&quot; mitam-pihavanana&quot; ny fianakaviana ka ny hen'omby no laoka fototra.

==== Ny omby sy ny famorana ====
Ny famorana dia dingana fialan'ny zazalahy amin'ny toerana misy ny reniny hamonjy ny maha lehilahy azy, izay tsy maintsy tanterahina mandritra ny fotoana voafetra. Eo am-pamaranana ny lanonana dia mandroso ny sakafo ny ray aman-drenin'ny zaza voafora. Fihinam-bary miaraka amin'ny hen'omby no atao amin'izany.

==== Ny omby sy ny fialam-boly ====

===== Ny savika =====
Ny savika na tolon'omby dia fomba amam-panao an-taonany maro teto afavoan-tany eto Madagasikara. Tanjon'ity lalao nentim-paharazana ity ny hampianarana ny tanora hahay hiatrika ny sakana eo amin'ny fiainana. Natao hanehoana amin'ny fiarahamonina ihany koa izany fa ilaina ny fahaizana sy ny hakingana, ary risi-po rehefa miatrika ny mafy. Nampiasain'ireo mpiady ihany koa izany ho voninahitry ny razambe, ny vondrona, ny fianakaviana, ny ekipa misy azy ireo ary ny tanàna iray manontolo 

===== Ny adin'omby =====
Kilalao nahazo laka teto Madagasikara tamin'ny andron'ny Ranavalona I (1828-1861). Fialam-boly lehibe ho an'ny mpanjaka sy ny fianakaviany tamin'izany fotoana izany ny adin'omby. Nahatratra 400 isa tany ho any ny omby mpiadin'ny manjaka ka nomeny ny anarana Maindambana sy Ikambo ireo kalaza sy mahery indrindra. Taty aoriana dia lasa kilalao fanaon'ny isam-paritrany adin'omby ary niely nanerana ny nosy.

==== Ny omby sy ny literatiora ====
Nentin'ny Malagasy nanehoana ny fihetseham-po ny omby. Maro ny tantara sy angano ary ohabolana maneho ny omby. Misy ohabolana manasongadina izany toy ny hoe: &quot; Faran'ny teny hono fifanatrehana, faran'ny omby hena&quot;.

Maneho tanteraka ny endriky ny fiainan'ny malagasy amin'ny ankapobeny izany ka hanasongadinana fa ny omby no mampiray sady mamelona ny malagasy amin'ny sehatra rehetra.

Misy ihany koa ny asa soratra toy ny tonokalo izay anehoana ny omby anoharana ny olona miasa fatratra sy iharan'ny tsindry hazo lena. Iray amin'ireny ny asa soratr'i Josephine Ranirina, milohateny hoe: &quot; ny ombin-tsarety sy ny olona&quot;.

== Kolontsaina ==

=== Ohabolana ===

* Ataonao ho omby tsy enin-drano ve aho, ka hisotro ranon-[[tambiazona]] ?
* Omby zato tsy nampihosy, ka efa iray sisa vao manenjan-tsikina!
* Tsy miandry omby lavitra ny tanàna, tsy milalao lavitra ny vohitra.
* Adin' ombalahy ka no atakalo izay adin' ombivavy
* [[Akoho]]&lt;nowiki/&gt;n-kamboty nohitsahin' omby mifahy, ka samy be amin' ny azy.
* Aleo enjehin' ny omby masiaka toy izay enjehin' ny fieritreretana.
* [[Ambohimanambola]] no matavy omby, ka [[Ambohimalaza]] no lafo kitay.
* [[Andevo (teto Madagasikara)|Andevolahy]] mamahy reniomby, ka mamindra fo, fa samy haren' olona: ny omby &quot;aza mifidy vilona&quot;, ny andevo &quot;aza maka ny ratsy&quot;.
* Andevolahy manana omby zato: ny tenany aza ahy, mainka ny omby zato.
* Ny fitia toy ny andry ombin' ankizy: afa-po dia misaraka, tsy afa-po mifamerina.
* Andry ombin' Ifiringa adala, ka ny aloha voatora-[[tandroka]], ary ny aoriana voafola-d[[rambo]].
* Andry ombin' Imalemifanahy: ny noana voasafosafo, ny voky voalambolambo
* Any milefona omby, ary etý mively rano
* Antoandro faka [[ronono]], ka nilaozan' ny omby nihahaka.
* Ny omby mahia tsy lelafin' ny namany; ny malahelo tsy mba havan' ny manana
* [[Aomby bory]] manonofy tandroka, manonofy raha tsy ho azo.
* Ataovy hanin' omby: sady mimamà no miraoka; fa ny alahelo tsy efan-joretra
* Ataovy mitombo ohatra ny tohatr' omby [[fahavaratra]], fa aza atao mihenamihena ohatra ny [[trafo]]&lt;nowiki/&gt;n' omby [[ririnina]]
* Tery omby ririnina ka atao izay tsy hahakely ny reniny ary tsy hahabotry ny zanany
* Ataovy toy ny tsimpon-[[tain' omby]] ny filan-karena: na kely azo, na be azo, ataovy an-[[Harona|karona]] avokoa.
* Aza atao andry ombin' ilay adala, ka ny aloha voatora-tandroka, ary ny aoriana voafola-drambo; fa ataovy andry ombin' ilay mora, ka ny aloha voakahankahana, ny aoriana voasafosafo.
* Aza manao fandrin' omby: mandry, fa tsy lavo loha
* Aza manao [[lela]]&lt;nowiki/&gt;n' omby: sady hitsabaka am-[[Vava|bava]] no hitsabaka an' [[orona]].
* Aza manao ombin' [[Marovatana|Imarovatana]]: sady mahalany [[ahitra]] iray [[lohasaha]] no mahalany [[mangahazo]]&lt;nowiki/&gt;m-bolafolo, nefa tsy hita izay [[Tavy|taviny]], fa ny [[Kibo|kibony]] no mihalehibe
* Aza manao [[toloho]] mampirehoka omby.
* Aza manao toton' [[omby bory]]
* Aza manao tsitsik' ombin' [[Betsileo|Ibetsileo]]: ny ombin' Ikoto an' Ikoto ihany, ary ny ombin' olona an' Ikoto koa.

== Jereo koa ==
* [[Kisoa]] - [[osy]] - [[ondry]] - [[soavaly]] - [[boriky]] - [[rameva]]
* [[Fiompiana]]
* [[Fiompiana omby]]

* [[Halatra omby]]

* [[Halatra omby ao India]]
* [[Halatra omby ao Kenia]]
* [[Halatra omby eto Madagasikara]]

[[Sokajy:Biby mampinono]]
[[Sokajy:Hena]]
[[Sokajy:Omby]]</text>
      <sha1>etilw2y0lc432nc6oflh22ygtjpewfq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146129</id>
      <parentid>1146127</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T09:12:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14377" sha1="bn93m469vr4kpjatqz1wgqdq72gue2p" xml:space="preserve">== Famarimparitana mikasika ny omby ==
[[Sary:Cow (Fleckvieh breed) Oeschinensee Slaunger 2009-07-07.jpg|vignette|343x343px|Omby volontany soisa Fleckvieh miambozona lakolosy]]
Ny '''omby''' dia karazana [[biby mampinono]] sady biby fiompy, biby lehibe misy [[kitro]] sy [[tandroka]] roa ary mety misy [[trafo]] iray eo an-tampon-damosiny, ao amin' ny fianakaviana ''[[Bovidae]]''. Izy io dia biby mampinono lehibe (manana halava eo anelanelan' ny 120 sy 150 sm ary milajna 600 hatramin' ny 800 kg rehefa lehibe). Atao hoe '''''Bos taurus''''' ny anarany ara-tsiansa. 

Karazana ao amin' ny foko ''[[Bovini]]'' izay avy ao amin' ny [[Tontolo Tranainy]] nivoatra avy amin' ny aorôka ny omby. Anisan' ny zana-pilaharan' ny ''[[Ruminantia]]'' (biby mandinika: mamerina mitsako izay efa nateliny) izy io.  Zana-karazana roa lehibe no miavaka: ny &lt;u&gt;omby tsy misy trafo&lt;/u&gt; na &lt;u&gt;omby rana&lt;/u&gt; (''Bos taurus taurus'' na ''Bos primigenius taurus'') sy ny &lt;u&gt;[[omby misy trafo]]&lt;/u&gt; (''Bos taurus indicus'' na ''Bos primigenius f. taurus''), ampifadraisin' ny mpanoratra sasany amin' ny ''Bos taurus primigenius'' (aorôka) izay lany tamingana tamin' ny taonjato faha-17 amin' ny endriny bibidia, fa ny mpiompy dia miezaka mamerina karazana manakaiky azy. Izy ireo dia ao amin' ny zana-pianakaviana ''[[Bovinae]]'' ary karazana miely be indrindra amin' ny vondron-karazana ''[[Bos]]''.
[[Sary:Zebu_of_Madagascar_001.jpg|vignette|Omby malagasy]]
Manodidina ny 10&amp;nbsp;500 taona lasa izay, ny omby tsy misy trafony dia nanomboka nompiana avy amin' ny razamben' ny aorôka tany afovoan' i [[Anatôlia]], tany [[Ampiposahana (faritra)|Ampiposahana]] ary tany tapny andrefana amin' i [[Iràna]].  Famolahana fiompiana misaraka no nitranga tany amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinenta Indiana]], izay niteraka ny omby misy trafo.

Ompiana indrindra ho amin' ny famokarana [[hena]] sy [[ronono]] ny omby. Ampiasaina hahazoana [[hoditra]] na [[tandroka]] hanamboarana [[antsy]] na taozavatra hafa, na hahazaoana [[tain' omby]] hatao fandrehitra sy handonahana ny [[nofon-tany]] koa ny omby. Mitarika [[sarety]] sy fitaovam-pambolena izy ireo amin' ny maha biby mpitarika azy.

Miparitaka manerana an' i [[Eorôpa]] sy ny faritra manana toetany antonony any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]] ny omby tsy misy trafo. Ny omby misy trafo kosa dia hita indrindra any [[India]] sy amin' ny faritra mafana any Azia, any Amerika ary any Aostralia. Aty [[Afrika atsimon' i Saharà|Afrika atsimon' i Sahara]] no ahitana ny omby sangà. Ireo vondrona ireo, izay indraindray sokajiana ho karazana na zana-karazana samihafa, dia zaraina ho firazanany 1&amp;nbsp;000 mahery fantatra. Nahatratra 940 tapitrisa mahery ny omby eran-tany tamin' ny taona 2022. Ny omby no tompon' andraikitra amin' ny 7 % amin' ny [[etona mampihiboka hafanana]] maneran-tany.

Nahaliana ny olombelona hatramin' izay ny omby. Mariky ny tanjaka sy ny fahalonahana ny ombilahy. Izany no mahatonga ireo biby ireo ho hita any amin' ny [[fivavahana]] samihafa. Any India dia biby masina ao amin' ny [[hindoisma]] ny omby ary tsy azo vonoina. Ompiana ho biby fanao namana ny karazan' omby kely vatana tsy misy trafo. Ampahany manan-danja amin' ny kolontsaina tandrefana izy ireo, ary lohahevitry ny aingam-panahy ho an' ny mpanao [[hosodoko]] sy ny mpanao [[sary sokitra]] na ho mpandray anjara ao amin' ny tantara an-tsary, ao amin' ny [[sarimihetsika]] na ao amin' ny dokam-barotra.

== NY ANJARA TOERAN'NY OMBY ==

=== 1.1. Eo amin'ny toekarena ===
Ny sahanasa mahazo toerana indrindra eto [[Madagasikara]] dia ny [[fambolena]] sy ny [[fiompiana]] . Voalaza fa ny 95% (INSTAT) ny mponina dia [[tantsaha]] avokoa ary manao fivelomana amin'izany. Maro ny karazana fiompiana eto Madagasikara toy ny [[ondry]], [[osy]], gisa, gana, akoho, sy ny maro tsy voatanisa. Manoloana ireo dia ny omby no manana ny anjara toerana lehibe indrindra.

Toy ny vary sy rano, an-tsaha tsy mifandao, an-tanana tsy mifanary. Maro ny seha-pohariana mifandray amin'ny omby toy ny fambolena, fitaterana, indostria sy ny asatanana.

==== 1.1 1. Ny fambolena ====
Ny tantsaha malagasy dia manao ny fambolena rehetra toy ny voly vary, ny haninkotraba, ny tsaramaso, ny kabaro. Mifamatotra tanteraka amin'ny amin'ny omby ireo voly rehetra ireo.

Ny foko [[Betsileo]] sy [[Merina]] izay monina ao amin'ny faritan'Antananarivo sy Fianarantsoa no mifototra amin'ny fambolena. Miompy omby izy ireo mba hanampy azy amin'ny fikohakojana ny fambolena toy ny fihosena ny tanimbary.

Loharanon-jezika atao amin'ny tanimbary sy ny voly mba hahatsara ny vokatra. Harena lafo vidy araka izany ny omby ka voakarakara tsara eo amin'ny lafin'ny sakafo sy fanarahana ny fahasalamana. Ny omby vavy kosa dia loharanom- bola hafa noho izy manome ronono sy zanak'omby ankoatra ny vokatra.

==== 1.1.2 Ny fitaterana ====
Ny fotodrafitrasa eto Madagasikara dia mbola tsy maharakotra ny ny nosy, indrindra fa ny lalana. Maro ny toerana izay mitoka-monina sy saro-dalana any amin'ny faritra ambanivohitra. Raha hitatitra ny vokatra ireo tantsaha dia tsy misy afa-tsy ombin-tsarety no afaka mamakivakyny tendrombohitra sy ny lohasaha.

Ny ombin-tsarety ihany koa no fitaovana hitaterana ny rano any amin'ny faritra saro-drano, hitaterana ny tsy salama hamonjy hopitaly ary hitaterana ny zezika mankany an-tanimbary. Misehatra tanteraka araka izany ny omby ary tsy misaraka amin'ny Malagasy.

==== 1.1.3. Ny indostria sy ny asa tanana ====

===== Ny indostria =====
Tsy vitsy ny indostria izay mmanodina ny omby ho lasa hena ambifotsy toy ny SEVIMA, LA HAUTE, PROCHIMAD. Nitsangana ny orinasa ny taona 1960 ary efa nanondrana an-taonina maro ny vokatra tany ivelany. Maro ihany koa ny vokatra nitobaka ho an'ny teto an-toerana izay fantatra tamin'ny anarana &quot; cornedbeef&quot;.

PROCHIMAD ( PRODUIT CHIMIQUE DE MADAGASCAR) kosa dia indostria izay manodina ny taolana, mamokatra ny zezika, sakafom-biby ary ny menan-tsavony manerana ny nosy. Tamin'ny alalan'ny taolana ihany koa no namokarany ny fanafody haom-bary nampiasain'ny tantsaha malagasy.

LA HUTTE dia indostria misehatra amin'ny resaka fiompiana rehetra. Misahana ny fampiarahana ny omby gasy amin'ny omby vahiny ny orinasa . Eo ihany koa ny fanodinana ny rononomandry, dibera ary fromazyny orinasa.

===== Ny asatanana =====
Anisan'ny sehatra mitondra ny anjarabirikiny ao amin'ny kitapom-bolam-panjakana ny asatanana. Tamin'ny taona 2005 dia avy amin'ny asatanana (Ministeran'ny indostria sy asatanana) ny 12% ny harinkarem-pirenena. Loharanon'ny akora fototra ny omby. Tsy misy very ny rehetra momba azy amin'ny malagasy.

=== 1.2. Eo amin'ny fiarahamonina ===
Ny fiainan'ny malagasy manomboka eo am-pahanterahana hatramin'ny fahafatesana dia tsy misaraka amin'ny omby. Ankoatra ireo dia misy lanonana samihafa toy ny famadihana, fangatahan-tsodrano. Ny fialam-boly samihafa toy ny savikadia ampiasana ny omby 

Ny hen'omby nozaraina isaky ny lanonana nentim-paharazana dia nofon-kena mitana ny fiombonana aiana. Izany hena izany no dindon'ny fihavanana haharitra eo amin'ny fiarahamonina iray noho izy soritry ny fampiraisana .

Ny fanolorana ny omby ho fanomezana ho an'ny zaza na ho an'ny mpivady dia noheverina ho tsara noho izy biby misaina eo amin'ny fiarahamonina. Ny omby dia misarika manokana ny sain'ny olona tsirairay handray ny andraikiny ho tonga any amin'ny fizakan-tena eo amin'ny lafiny rehetra.

Teo amin'ny fiainana andavanandro kosa dia hita soritra teo amin'ny vola sy hajia ary ny marika isan-karazany ny omby. Ranavalona I dia anisan'ny nampanantonta izany tamin'ny 1837. Teo ihany koa ny fikambanana iraisam-pirenena UNESCO izay manana ny hajia misy ny lohan'omby sy ireo marobe tsy voatanisa.

== NY SOATOAVINA RAKETINY ==
Ny omby no fototry ny kolontsaina Malagasy ka tokony harovana fatratra satria tanjaky ny firenena iray ny fananany azy. Mampiray , mampihavana, mampifanampy ary mampiombona ny Malagasy ny omby. Tahaka ny voalaza tany aloha dia tsy misaraka aminy mihitsy io biby io na an-kafaliana na an-karatsiana.

=== 2.1. Rafi-piarahamonina ===
Mariky ny tanjaka sy ny fananan-karena ny omby eo amin'ny Malagasy. Arakaraka ny isan'ny omby no handrefesana izany harena sy tanjaka izany. Miankina tanteraka amin'izany isa izany ihany koa no hametrahan'ny fiarahamonina ny olona na fianakaviana iray amin'ny toerany. Mifototra tanteraka amin'izany mantsy ny fahafahany misehatra eo emin'ny toekarena toy ny fiompiana sy ny fambolena ary ny sehatra hafa toy ny fitateranana,... Misy vidiny sy lanjany eo amin'ny fiarahamonina ny famonoana omby maro eo amin'ny hetsika atao. Ny hen'omby no sakafo iraisana ary zaraina mandritra ny hetsika.

=== 2.2. Ny fomba amam-panao ===

==== Ny omby sy ny fanambadiana ====
Fikambanan'ny lehilahy sy vehivavy mifanaiky hiara-kanorina tokantrano araka ny lalàna sy ny fomban-tany mba hahazo taranaka. Amin'ny malagasy, ny fanambadiana dia misy dingana efatra: ny fisehoana na fiantranoana, ny fangatahana, ny fanateram-bodiondry ary fampakarana. ( Rajemisa 1985)

Ara-dakana ny fanambadiana eto Madagasikara. Koa ny fisehoana imasom-bahoaka ho mpivady nefa tsy manefa ny &quot;Vodiondry&quot; dia mahamenatra eo amin'ny fiarahamonina malagasy. Ka mahatonga ny fiheverana ho mitari-bady tsy lasa vodiondry ka henatra eo amin'ny tany onenana.

Voalaza ihany koa fa niara-nihinzna ravina akondro ireo mpivady vao, ary rehefa tapitra ny sakafo dia manipy ilay ravina amin'ny tompon-trano izy ireo. Ary raha sendra nifamaly ireo mpivady dia miteny ny iray amin'ny mpivady ka manao hoe: &quot;mbola tsy malazo akory ve ny ravi-nihinanana dia efa miady&quot;.

Aorian'ny fombafomba samihafa dia miroso amin'ny &quot;sakafo&quot; mitam-pihavanana&quot; ny fianakaviana ka ny hen'omby no laoka fototra.

==== Ny omby sy ny famorana ====
Ny famorana dia dingana fialan'ny zazalahy amin'ny toerana misy ny reniny hamonjy ny maha lehilahy azy, izay tsy maintsy tanterahina mandritra ny fotoana voafetra. Eo am-pamaranana ny lanonana dia mandroso ny sakafo ny ray aman-drenin'ny zaza voafora. Fihinam-bary miaraka amin'ny hen'omby no atao amin'izany.

==== Ny omby sy ny fialam-boly ====

===== Ny savika =====
Ny savika na tolon'omby dia fomba amam-panao an-taonany maro teto afavoan-tany eto Madagasikara. Tanjon'ity lalao nentim-paharazana ity ny hampianarana ny tanora hahay hiatrika ny sakana eo amin'ny fiainana. Natao hanehoana amin'ny fiarahamonina ihany koa izany fa ilaina ny fahaizana sy ny hakingana, ary risi-po rehefa miatrika ny mafy. Nampiasain'ireo mpiady ihany koa izany ho voninahitry ny razambe, ny vondrona, ny fianakaviana, ny ekipa misy azy ireo ary ny tanàna iray manontolo 

===== Ny adin'omby =====
Kilalao nahazo laka teto Madagasikara tamin'ny andron'ny Ranavalona I (1828-1861). Fialam-boly lehibe ho an'ny mpanjaka sy ny fianakaviany tamin'izany fotoana izany ny adin'omby. Nahatratra 400 isa tany ho any ny omby mpiadin'ny manjaka ka nomeny ny anarana Maindambana sy Ikambo ireo kalaza sy mahery indrindra. Taty aoriana dia lasa kilalao fanaon'ny isam-paritrany adin'omby ary niely nanerana ny nosy.

==== Ny omby sy ny literatiora ====
Nentin'ny Malagasy nanehoana ny fihetseham-po ny omby. Maro ny tantara sy angano ary ohabolana maneho ny omby. Misy ohabolana manasongadina izany toy ny hoe: &quot; Faran'ny teny hono fifanatrehana, faran'ny omby hena&quot;.

Maneho tanteraka ny endriky ny fiainan'ny malagasy amin'ny ankapobeny izany ka hanasongadinana fa ny omby no mampiray sady mamelona ny malagasy amin'ny sehatra rehetra.

Misy ihany koa ny asa soratra toy ny tonokalo izay anehoana ny omby anoharana ny olona miasa fatratra sy iharan'ny tsindry hazo lena. Iray amin'ireny ny asa soratr'i Josephine Ranirina, milohateny hoe: &quot; ny ombin-tsarety sy ny olona&quot;.

== Kolontsaina ==

=== Ohabolana ===

* Ataonao ho omby tsy enin-drano ve aho, ka hisotro ranon-[[tambiazona]] ?
* Omby zato tsy nampihosy, ka efa iray sisa vao manenjan-tsikina!
* Tsy miandry omby lavitra ny tanàna, tsy milalao lavitra ny vohitra.
* Adin' ombalahy ka no atakalo izay adin' ombivavy
* [[Akoho]]&lt;nowiki/&gt;n-kamboty nohitsahin' omby mifahy, ka samy be amin' ny azy.
* Aleo enjehin' ny omby masiaka toy izay enjehin' ny fieritreretana.
* [[Ambohimanambola]] no matavy omby, ka [[Ambohimalaza]] no lafo kitay.
* [[Andevo (teto Madagasikara)|Andevolahy]] mamahy reniomby, ka mamindra fo, fa samy haren' olona: ny omby &quot;aza mifidy vilona&quot;, ny andevo &quot;aza maka ny ratsy&quot;.
* Andevolahy manana omby zato: ny tenany aza ahy, mainka ny omby zato.
* Ny fitia toy ny andry ombin' ankizy: afa-po dia misaraka, tsy afa-po mifamerina.
* Andry ombin' Ifiringa adala, ka ny aloha voatora-[[tandroka]], ary ny aoriana voafola-d[[rambo]].
* Andry ombin' Imalemifanahy: ny noana voasafosafo, ny voky voalambolambo
* Any milefona omby, ary etý mively rano
* Antoandro faka [[ronono]], ka nilaozan' ny omby nihahaka.
* Ny omby mahia tsy lelafin' ny namany; ny malahelo tsy mba havan' ny manana
* [[Aomby bory]] manonofy tandroka, manonofy raha tsy ho azo.
* Ataovy hanin' omby: sady mimamà no miraoka; fa ny alahelo tsy efan-joretra
* Ataovy mitombo ohatra ny tohatr' omby [[fahavaratra]], fa aza atao mihenamihena ohatra ny [[trafo]]&lt;nowiki/&gt;n' omby [[ririnina]]
* Tery omby ririnina ka atao izay tsy hahakely ny reniny ary tsy hahabotry ny zanany
* Ataovy toy ny tsimpon-[[tain' omby]] ny filan-karena: na kely azo, na be azo, ataovy an-[[Harona|karona]] avokoa.
* Aza atao andry ombin' ilay adala, ka ny aloha voatora-tandroka, ary ny aoriana voafola-drambo; fa ataovy andry ombin' ilay mora, ka ny aloha voakahankahana, ny aoriana voasafosafo.
* Aza manao fandrin' omby: mandry, fa tsy lavo loha
* Aza manao [[lela]]&lt;nowiki/&gt;n' omby: sady hitsabaka am-[[Vava|bava]] no hitsabaka an' [[orona]].
* Aza manao ombin' [[Marovatana|Imarovatana]]: sady mahalany [[ahitra]] iray [[lohasaha]] no mahalany [[mangahazo]]&lt;nowiki/&gt;m-bolafolo, nefa tsy hita izay [[Tavy|taviny]], fa ny [[Kibo|kibony]] no mihalehibe
* Aza manao [[toloho]] mampirehoka omby.
* Aza manao toton' [[omby bory]]
* Aza manao tsitsik' ombin' [[Betsileo|Ibetsileo]]: ny ombin' Ikoto an' Ikoto ihany, ary ny ombin' olona an' Ikoto koa.

== Jereo koa ==
* [[Kisoa]] - [[osy]] - [[ondry]] - [[soavaly]] - [[boriky]] - [[rameva]]
* [[Fiompiana]]
* [[Fiompiana omby]]

* [[Halatra omby]]

* [[Halatra omby ao India]]
* [[Halatra omby ao Kenia]]
* [[Halatra omby eto Madagasikara]]

[[Sokajy:Biby mampinono]]
[[Sokajy:Hena]]
[[Sokajy:Omby]]</text>
      <sha1>bn93m469vr4kpjatqz1wgqdq72gue2p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146130</id>
      <parentid>1146129</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T09:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14471" sha1="lo77nulrsd11qdktl0f4mu3r2felmo0" xml:space="preserve">== Famarimparitana mikasika ny omby ==
[[Sary:Cow (Fleckvieh breed) Oeschinensee Slaunger 2009-07-07.jpg|vignette|343x343px|Omby volontany soisa Fleckvieh miambozona lakolosy]]
Ny '''omby''' dia karazana [[biby mampinono]] sady biby fiompy, biby lehibe misy [[kitro]] sy [[tandroka]] roa ary mety misy [[trafo]] iray eo an-tampon-damosiny, ao amin' ny fianakaviana ''[[Bovidae]]''. Izy io dia biby mampinono lehibe (manana halava eo anelanelan' ny 120 sy 150 sm ary milajna 600 hatramin' ny 800 kg rehefa lehibe). Atao hoe '''''Bos taurus''''' ny anarany ara-tsiansa. 

Karazana ao amin' ny foko ''[[Bovini]]'' izay avy ao amin' ny [[Tontolo Tranainy]] nivoatra avy amin' ny aorôka ny omby. Anisan' ny zana-pilaharan' ny ''[[Ruminantia]]'' (biby mandinika: mamerina mitsako izay efa nateliny) izy io.  Zana-karazana roa lehibe no miavaka: ny &lt;u&gt;omby tsy misy trafo&lt;/u&gt; na &lt;u&gt;omby rana&lt;/u&gt; (''Bos taurus taurus'' na ''Bos primigenius taurus'') sy ny &lt;u&gt;[[omby misy trafo]]&lt;/u&gt; (''Bos taurus indicus'' na ''Bos primigenius f. taurus''), ampifadraisin' ny mpanoratra sasany amin' ny ''Bos taurus primigenius'' (aorôka) izay lany tamingana tamin' ny taonjato faha-17 amin' ny endriny bibidia, fa ny mpiompy dia miezaka mamerina karazana manakaiky azy. Izy ireo dia ao amin' ny zana-pianakaviana ''[[Bovinae]]'' ary karazana miely be indrindra amin' ny vondron-karazana ''[[Bos]]''.
[[Sary:Zebu_of_Madagascar_001.jpg|vignette|Omby malagasy]]
Manodidina ny 10&amp;nbsp;500 taona lasa izay, ny omby tsy misy trafony dia nanomboka nompiana avy amin' ny razamben' ny aorôka tany afovoan' i [[Anatôlia]], tany [[Ampiposahana (faritra)|Ampiposahana]] ary tany tapny andrefana amin' i [[Iràna]].  Famolahana fiompiana misaraka no nitranga tany amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinenta Indiana]], izay niteraka ny omby misy trafo.

Ompiana indrindra ho amin' ny famokarana [[hena]] sy [[ronono]] ny omby. Ampiasaina hahazoana [[hoditra]] na [[tandroka]] hanamboarana [[antsy]] na taozavatra hafa, na hahazaoana [[tain' omby]] hatao fandrehitra sy handonahana ny [[nofon-tany]] koa ny omby. Mitarika [[sarety]] sy fitaovam-pambolena izy ireo amin' ny maha biby mpitarika azy.

Miparitaka manerana an' i [[Eorôpa]] sy ny faritra manana toetany antonony any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]] ny omby tsy misy trafo. Ny omby misy trafo kosa dia hita indrindra any [[India]] sy amin' ny faritra mafana any Azia, any Amerika ary any Aostralia. Aty [[Afrika atsimon' i Saharà|Afrika atsimon' i Sahara]] no ahitana ny omby sangà. Ireo vondrona ireo, izay indraindray sokajiana ho karazana na zana-karazana samihafa, dia zaraina ho firazanany 1&amp;nbsp;000 mahery fantatra. Nahatratra 940 tapitrisa mahery ny omby eran-tany tamin' ny taona 2022. Ny omby no tompon' andraikitra amin' ny 7 % amin' ny [[etona mampihiboka hafanana]] maneran-tany.

Nahaliana ny olombelona hatramin' izay ny omby. Mariky ny tanjaka sy ny fahalonahana ny ombilahy. Izany no mahatonga ireo biby ireo ho hita any amin' ny [[fivavahana]] samihafa. Any India dia biby masina ao amin' ny [[hindoisma]] ny omby ary tsy azo vonoina. Ompiana ho biby fanao namana ny karazan' omby kely vatana tsy misy trafo. Ampahany manan-danja amin' ny kolontsaina tandrefana izy ireo, ary lohahevitry ny aingam-panahy ho an' ny mpanao [[hosodoko]] sy ny mpanao [[sary sokitra]] na ho mpandray anjara ao amin' ny tantara an-tsary, ao amin' ny [[sarimihetsika]] na ao amin' ny dokam-barotra.

== NY ANJARA TOERAN'NY OMBY ==

=== 1.1. Eo amin'ny toekarena ===
Ny sahanasa mahazo toerana indrindra eto [[Madagasikara]] dia ny [[fambolena]] sy ny [[fiompiana]] . Voalaza fa ny 95% (INSTAT) ny mponina dia [[tantsaha]] avokoa ary manao fivelomana amin'izany. Maro ny karazana fiompiana eto Madagasikara toy ny [[ondry]], [[osy]], gisa, gana, akoho, sy ny maro tsy voatanisa. Manoloana ireo dia ny omby no manana ny anjara toerana lehibe indrindra.

Toy ny vary sy rano, an-tsaha tsy mifandao, an-tanana tsy mifanary. Maro ny seha-pohariana mifandray amin'ny omby toy ny fambolena, fitaterana, indostria sy ny asatanana.

==== 1.1 1. Ny fambolena ====
Ny tantsaha malagasy dia manao ny fambolena rehetra toy ny voly vary, ny haninkotraba, ny tsaramaso, ny kabaro. Mifamatotra tanteraka amin'ny amin'ny omby ireo voly rehetra ireo.

Ny foko [[Betsileo]] sy [[Merina]] izay monina ao amin'ny [[Faritanin' Antananarivo|faritan'Antananarivo]] sy [[Fianarantsoa I|Fianarantsoa]] no mifototra amin'ny fambolena. Miompy omby izy ireo mba hanampy azy amin'ny fikojakojana ny fambolena toy ny fihosena ny tanimbary.

Loharanon-jezika atao amin'ny [[tanimbary]] sy ny voly mba hahatsara ny vokatra. Harena lafo vidy araka izany ny omby ka voakarakara tsara eo amin'ny lafin'ny sakafo sy fanarahana ny fahasalamana. Ny omby vavy kosa dia loharanom- bola hafa noho izy manome [[ronono]] sy [[zanak'omby]] ankoatra ny vokatra.

==== 1.1.2 Ny fitaterana ====
Ny fotodrafitrasa eto Madagasikara dia mbola tsy maharakotra ny ny nosy, indrindra fa ny lalana. Maro ny toerana izay mitoka-monina sy saro-dalana any amin'ny faritra [[ambanivohitra]]. Raha hitatitra ny vokatra ireo tantsaha dia tsy misy afa-tsy ombin-tsarety no afaka mamakivakyny tendrombohitra sy ny lohasaha.

Ny [[ombin-tsarety]] ihany koa no fitaovana hitaterana ny rano any amin'ny faritra saro-drano, hitaterana ny tsy salama hamonjy hopitaly ary hitaterana ny [[zezika]] mankany an-tanimbary. Misehatra tanteraka araka izany ny omby ary tsy misaraka amin'ny Malagasy.

==== 1.1.3. Ny indostria sy ny asa tanana ====

===== Ny indostria =====
Tsy vitsy ny [[indostria]] izay manodina ny omby ho lasa [[hena]] ambifotsy toy ny SEVIMA, LA HAUTE, PROCHIMAD. Nitsangana ny orinasa ny taona 1960 ary efa nanondrana an-taonina maro ny vokatra tany ivelany. Maro ihany koa ny vokatra nitobaka ho an'ny teto an-toerana izay fantatra tamin'ny anarana &quot; cornedbeef&quot;.

PROCHIMAD ( PRODUIT CHIMIQUE DE MADAGASCAR) kosa dia indostria izay manodina ny taolana, mamokatra ny zezika, sakafom-biby ary ny menan-tsavony manerana ny nosy. Tamin'ny alalan'ny taolana ihany koa no namokarany ny fanafody haom-bary nampiasain'ny tantsaha malagasy.

LA HUTTE dia indostria misehatra amin'ny resaka fiompiana rehetra. Misahana ny fampiarahana ny omby gasy amin'ny omby vahiny ny orinasa . Eo ihany koa ny fanodinana ny rononomandry, dibera ary fromazyny orinasa.

===== Ny asatanana =====
Anisan'ny sehatra mitondra ny anjarabirikiny ao amin'ny kitapom-bolam-panjakana ny asatanana. Tamin'ny taona 2005 dia avy amin'ny asatanana (Ministeran'ny indostria sy asatanana) ny 12% ny harinkarem-pirenena. Loharanon'ny akora fototra ny omby. Tsy misy very ny rehetra momba azy amin'ny malagasy.

=== 1.2. Eo amin'ny fiarahamonina ===
Ny fiainan'ny malagasy manomboka eo am-pahanterahana hatramin'ny fahafatesana dia tsy misaraka amin'ny omby. Ankoatra ireo dia misy lanonana samihafa toy ny famadihana, fangatahan-tsodrano. Ny fialam-boly samihafa toy ny savikadia ampiasana ny omby 

Ny [[Henan' omby|hen'omby]] nozaraina isaky ny lanonana nentim-paharazana dia nofon-kena mitana ny fiombonana aiana. Izany hena izany no dindon'ny fihavanana haharitra eo amin'ny fiarahamonina iray noho izy soritry ny fampiraisana .

Ny fanolorana ny omby ho fanomezana ho an'ny zaza na ho an'ny mpivady dia noheverina ho tsara noho izy biby misaina eo amin'ny fiarahamonina. Ny omby dia misarika manokana ny sain'ny olona tsirairay handray ny andraikiny ho tonga any amin'ny fizakan-tena eo amin'ny lafiny rehetra.

Teo amin'ny fiainana andavanandro kosa dia hita soritra teo amin'ny vola sy hajia ary ny marika isan-karazany ny omby. Ranavalona I dia anisan'ny nampanantonta izany tamin'ny 1837. Teo ihany koa ny fikambanana iraisam-pirenena UNESCO izay manana ny hajia misy ny lohan'omby sy ireo marobe tsy voatanisa.

== NY SOATOAVINA RAKETINY ==
Ny omby no fototry ny kolontsaina Malagasy ka tokony harovana fatratra satria tanjaky ny firenena iray ny fananany azy. Mampiray , mampihavana, mampifanampy ary mampiombona ny Malagasy ny omby. Tahaka ny voalaza tany aloha dia tsy misaraka aminy mihitsy io biby io na an-kafaliana na an-karatsiana.

=== 2.1. Rafi-piarahamonina ===
Mariky ny tanjaka sy ny fananan-karena ny omby eo amin'ny Malagasy. Arakaraka ny isan'ny omby no handrefesana izany harena sy tanjaka izany. Miankina tanteraka amin'izany isa izany ihany koa no hametrahan'ny fiarahamonina ny olona na fianakaviana iray amin'ny toerany. Mifototra tanteraka amin'izany mantsy ny fahafahany misehatra eo emin'ny toekarena toy ny fiompiana sy ny fambolena ary ny sehatra hafa toy ny fitateranana,... Misy vidiny sy lanjany eo amin'ny fiarahamonina ny famonoana omby maro eo amin'ny hetsika atao. Ny hen'omby no sakafo iraisana ary zaraina mandritra ny hetsika.

=== 2.2. Ny fomba amam-panao ===

==== Ny omby sy ny fanambadiana ====
Fikambanan'ny lehilahy sy vehivavy mifanaiky hiara-kanorina tokantrano araka ny lalàna sy ny fomban-tany mba hahazo taranaka. Amin'ny malagasy, ny fanambadiana dia misy dingana efatra: ny fisehoana na fiantranoana, ny fangatahana, ny fanateram-bodiondry ary fampakarana. ( Rajemisa 1985)

Ara-dakana ny fanambadiana eto Madagasikara. Koa ny fisehoana imasom-bahoaka ho mpivady nefa tsy manefa ny &quot;Vodiondry&quot; dia mahamenatra eo amin'ny fiarahamonina malagasy. Ka mahatonga ny fiheverana ho mitari-bady tsy lasa vodiondry ka henatra eo amin'ny tany onenana.

Voalaza ihany koa fa niara-nihinzna ravina akondro ireo mpivady vao, ary rehefa tapitra ny sakafo dia manipy ilay ravina amin'ny tompon-trano izy ireo. Ary raha sendra nifamaly ireo mpivady dia miteny ny iray amin'ny mpivady ka manao hoe: &quot;mbola tsy malazo akory ve ny ravi-nihinanana dia efa miady&quot;.

Aorian'ny fombafomba samihafa dia miroso amin'ny &quot;sakafo&quot; mitam-pihavanana&quot; ny fianakaviana ka ny hen'omby no laoka fototra.

==== Ny omby sy ny famorana ====
Ny famorana dia dingana fialan'ny zazalahy amin'ny toerana misy ny reniny hamonjy ny maha lehilahy azy, izay tsy maintsy tanterahina mandritra ny fotoana voafetra. Eo am-pamaranana ny lanonana dia mandroso ny sakafo ny ray aman-drenin'ny zaza voafora. Fihinam-bary miaraka amin'ny hen'omby no atao amin'izany.

==== Ny omby sy ny fialam-boly ====

===== Ny savika =====
Ny savika na tolon'omby dia fomba amam-panao an-taonany maro teto afavoan-tany eto Madagasikara. Tanjon'ity lalao nentim-paharazana ity ny hampianarana ny tanora hahay hiatrika ny sakana eo amin'ny fiainana. Natao hanehoana amin'ny fiarahamonina ihany koa izany fa ilaina ny fahaizana sy ny hakingana, ary risi-po rehefa miatrika ny mafy. Nampiasain'ireo mpiady ihany koa izany ho voninahitry ny razambe, ny vondrona, ny fianakaviana, ny ekipa misy azy ireo ary ny tanàna iray manontolo 

===== Ny adin'omby =====
Kilalao nahazo laka teto Madagasikara tamin'ny andron'ny Ranavalona I (1828-1861). Fialam-boly lehibe ho an'ny mpanjaka sy ny fianakaviany tamin'izany fotoana izany ny adin'omby. Nahatratra 400 isa tany ho any ny omby mpiadin'ny manjaka ka nomeny ny anarana Maindambana sy Ikambo ireo kalaza sy mahery indrindra. Taty aoriana dia lasa kilalao fanaon'ny isam-paritrany adin'omby ary niely nanerana ny nosy.

==== Ny omby sy ny literatiora ====
Nentin'ny Malagasy nanehoana ny fihetseham-po ny omby. Maro ny tantara sy angano ary ohabolana maneho ny omby. Misy ohabolana manasongadina izany toy ny hoe: &quot; Faran'ny teny hono fifanatrehana, faran'ny omby hena&quot;.

Maneho tanteraka ny endriky ny fiainan'ny malagasy amin'ny ankapobeny izany ka hanasongadinana fa ny omby no mampiray sady mamelona ny malagasy amin'ny sehatra rehetra.

Misy ihany koa ny asa soratra toy ny tonokalo izay anehoana ny omby anoharana ny olona miasa fatratra sy iharan'ny tsindry hazo lena. Iray amin'ireny ny asa soratr'i Josephine Ranirina, milohateny hoe: &quot; ny ombin-tsarety sy ny olona&quot;.

== Kolontsaina ==

=== Ohabolana ===

* Ataonao ho omby tsy enin-drano ve aho, ka hisotro ranon-[[tambiazona]] ?
* Omby zato tsy nampihosy, ka efa iray sisa vao manenjan-tsikina!
* Tsy miandry omby lavitra ny tanàna, tsy milalao lavitra ny vohitra.
* Adin' ombalahy ka no atakalo izay adin' ombivavy
* [[Akoho]]&lt;nowiki/&gt;n-kamboty nohitsahin' omby mifahy, ka samy be amin' ny azy.
* Aleo enjehin' ny omby masiaka toy izay enjehin' ny fieritreretana.
* [[Ambohimanambola]] no matavy omby, ka [[Ambohimalaza]] no lafo kitay.
* [[Andevo (teto Madagasikara)|Andevolahy]] mamahy reniomby, ka mamindra fo, fa samy haren' olona: ny omby &quot;aza mifidy vilona&quot;, ny andevo &quot;aza maka ny ratsy&quot;.
* Andevolahy manana omby zato: ny tenany aza ahy, mainka ny omby zato.
* Ny fitia toy ny andry ombin' ankizy: afa-po dia misaraka, tsy afa-po mifamerina.
* Andry ombin' Ifiringa adala, ka ny aloha voatora-[[tandroka]], ary ny aoriana voafola-d[[rambo]].
* Andry ombin' Imalemifanahy: ny noana voasafosafo, ny voky voalambolambo
* Any milefona omby, ary etý mively rano
* Antoandro faka [[ronono]], ka nilaozan' ny omby nihahaka.
* Ny omby mahia tsy lelafin' ny namany; ny malahelo tsy mba havan' ny manana
* [[Aomby bory]] manonofy tandroka, manonofy raha tsy ho azo.
* Ataovy hanin' omby: sady mimamà no miraoka; fa ny alahelo tsy efan-joretra
* Ataovy mitombo ohatra ny tohatr' omby [[fahavaratra]], fa aza atao mihenamihena ohatra ny [[trafo]]&lt;nowiki/&gt;n' omby [[ririnina]]
* Tery omby ririnina ka atao izay tsy hahakely ny reniny ary tsy hahabotry ny zanany
* Ataovy toy ny tsimpon-[[tain' omby]] ny filan-karena: na kely azo, na be azo, ataovy an-[[Harona|karona]] avokoa.
* Aza atao andry ombin' ilay adala, ka ny aloha voatora-tandroka, ary ny aoriana voafola-drambo; fa ataovy andry ombin' ilay mora, ka ny aloha voakahankahana, ny aoriana voasafosafo.
* Aza manao fandrin' omby: mandry, fa tsy lavo loha
* Aza manao [[lela]]&lt;nowiki/&gt;n' omby: sady hitsabaka am-[[Vava|bava]] no hitsabaka an' [[orona]].
* Aza manao ombin' [[Marovatana|Imarovatana]]: sady mahalany [[ahitra]] iray [[lohasaha]] no mahalany [[mangahazo]]&lt;nowiki/&gt;m-bolafolo, nefa tsy hita izay [[Tavy|taviny]], fa ny [[Kibo|kibony]] no mihalehibe
* Aza manao [[toloho]] mampirehoka omby.
* Aza manao toton' [[omby bory]]
* Aza manao tsitsik' ombin' [[Betsileo|Ibetsileo]]: ny ombin' Ikoto an' Ikoto ihany, ary ny ombin' olona an' Ikoto koa.

== Jereo koa ==
* [[Kisoa]] - [[osy]] - [[ondry]] - [[soavaly]] - [[boriky]] - [[rameva]]
* [[Fiompiana]]
* [[Fiompiana omby]]

* [[Halatra omby]]

* [[Halatra omby ao India]]
* [[Halatra omby ao Kenia]]
* [[Halatra omby eto Madagasikara]]

[[Sokajy:Biby mampinono]]
[[Sokajy:Hena]]
[[Sokajy:Omby]]</text>
      <sha1>lo77nulrsd11qdktl0f4mu3r2felmo0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146131</id>
      <parentid>1146130</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T09:25:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nampiditra loharano</comment>
      <origin>1146131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14876" sha1="e7jar3m543d1uziq3imvswuqlc1apvl" xml:space="preserve">== Famarimparitana mikasika ny omby ==
[[Sary:Cow (Fleckvieh breed) Oeschinensee Slaunger 2009-07-07.jpg|vignette|343x343px|Omby volontany soisa Fleckvieh miambozona lakolosy]]
Ny '''omby''' dia karazana [[biby mampinono]] sady biby fiompy, biby lehibe misy [[kitro]] sy [[tandroka]] roa ary mety misy [[trafo]] iray eo an-tampon-damosiny, ao amin' ny fianakaviana ''[[Bovidae]]''. Izy io dia biby mampinono lehibe (manana halava eo anelanelan' ny 120 sy 150 sm ary milajna 600 hatramin' ny 800 kg rehefa lehibe). Atao hoe '''''Bos taurus''''' ny anarany ara-tsiansa. 

Karazana ao amin' ny foko ''[[Bovini]]'' izay avy ao amin' ny [[Tontolo Tranainy]] nivoatra avy amin' ny aorôka ny omby. Anisan' ny zana-pilaharan' ny ''[[Ruminantia]]'' (biby mandinika: mamerina mitsako izay efa nateliny) izy io.  Zana-karazana roa lehibe no miavaka: ny &lt;u&gt;omby tsy misy trafo&lt;/u&gt; na &lt;u&gt;omby rana&lt;/u&gt; (''Bos taurus taurus'' na ''Bos primigenius taurus'') sy ny &lt;u&gt;[[omby misy trafo]]&lt;/u&gt; (''Bos taurus indicus'' na ''Bos primigenius f. taurus''), ampifadraisin' ny mpanoratra sasany amin' ny ''Bos taurus primigenius'' (aorôka) izay lany tamingana tamin' ny taonjato faha-17 amin' ny endriny bibidia, fa ny mpiompy dia miezaka mamerina karazana manakaiky azy. Izy ireo dia ao amin' ny zana-pianakaviana ''[[Bovinae]]'' ary karazana miely be indrindra amin' ny vondron-karazana ''[[Bos]]''.
[[Sary:Zebu_of_Madagascar_001.jpg|vignette|Omby malagasy]]
Manodidina ny 10&amp;nbsp;500 taona lasa izay, ny omby tsy misy trafony dia nanomboka nompiana avy amin' ny razamben' ny aorôka tany afovoan' i [[Anatôlia]], tany [[Ampiposahana (faritra)|Ampiposahana]] ary tany tapny andrefana amin' i [[Iràna]].  Famolahana fiompiana misaraka no nitranga tany amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinenta Indiana]], izay niteraka ny omby misy trafo.

Ompiana indrindra ho amin' ny famokarana [[hena]] sy [[ronono]] ny omby. Ampiasaina hahazoana [[hoditra]] na [[tandroka]] hanamboarana [[antsy]] na taozavatra hafa, na hahazaoana [[tain' omby]] hatao fandrehitra sy handonahana ny [[nofon-tany]] koa ny omby. Mitarika [[sarety]] sy fitaovam-pambolena izy ireo amin' ny maha biby mpitarika azy.

Miparitaka manerana an' i [[Eorôpa]] sy ny faritra manana toetany antonony any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]] ny omby tsy misy trafo. Ny omby misy trafo kosa dia hita indrindra any [[India]] sy amin' ny faritra mafana any Azia, any Amerika ary any Aostralia. Aty [[Afrika atsimon' i Saharà|Afrika atsimon' i Sahara]] no ahitana ny omby sangà. Ireo vondrona ireo, izay indraindray sokajiana ho karazana na zana-karazana samihafa, dia zaraina ho firazanany 1&amp;nbsp;000 mahery fantatra. Nahatratra 940 tapitrisa mahery ny omby eran-tany tamin' ny taona 2022. Ny omby no tompon' andraikitra amin' ny 7 % amin' ny [[etona mampihiboka hafanana]] maneran-tany.

Nahaliana ny olombelona hatramin' izay ny omby. Mariky ny tanjaka sy ny fahalonahana ny ombilahy. Izany no mahatonga ireo biby ireo ho hita any amin' ny [[fivavahana]] samihafa. Any India dia biby masina ao amin' ny [[hindoisma]] ny omby ary tsy azo vonoina. Ompiana ho biby fanao namana ny karazan' omby kely vatana tsy misy trafo. Ampahany manan-danja amin' ny kolontsaina tandrefana izy ireo, ary lohahevitry ny aingam-panahy ho an' ny mpanao [[hosodoko]] sy ny mpanao [[sary sokitra]] na ho mpandray anjara ao amin' ny tantara an-tsary, ao amin' ny [[sarimihetsika]] na ao amin' ny dokam-barotra.

== NY ANJARA TOERAN'NY OMBY ==

=== 1.1. Eo amin'ny toekarena ===
Ny sahanasa mahazo toerana indrindra eto [[Madagasikara]] dia ny [[fambolena]] sy ny [[fiompiana]] . Voalaza fa ny 95% (INSTAT) ny mponina dia [[tantsaha]] avokoa ary manao fivelomana amin'izany. Maro ny karazana fiompiana eto Madagasikara toy ny [[ondry]], [[osy]], gisa, gana, akoho, sy ny maro tsy voatanisa. Manoloana ireo dia ny omby no manana ny anjara toerana lehibe indrindra.

Toy ny vary sy rano, an-tsaha tsy mifandao, an-tanana tsy mifanary. Maro ny seha-pohariana mifandray amin'ny omby toy ny fambolena, fitaterana, indostria sy ny asatanana.

==== 1.1 1. Ny fambolena ====
Ny tantsaha malagasy dia manao ny fambolena rehetra toy ny voly vary, ny haninkotraba, ny tsaramaso, ny kabaro. Mifamatotra tanteraka amin'ny amin'ny omby ireo voly rehetra ireo.

Ny foko [[Betsileo]] sy [[Merina]] izay monina ao amin'ny [[Faritanin' Antananarivo|faritan'Antananarivo]] sy [[Fianarantsoa I|Fianarantsoa]] no mifototra amin'ny fambolena. Miompy omby izy ireo mba hanampy azy amin'ny fikojakojana ny fambolena toy ny fihosena ny tanimbary.

Loharanon-jezika atao amin'ny [[tanimbary]] sy ny voly mba hahatsara ny vokatra. Harena lafo vidy araka izany ny omby ka voakarakara tsara eo amin'ny lafin'ny sakafo sy fanarahana ny fahasalamana. Ny omby vavy kosa dia loharanom- bola hafa noho izy manome [[ronono]] sy [[zanak'omby]] ankoatra ny vokatra.

==== 1.1.2 Ny fitaterana ====
Ny fotodrafitrasa eto Madagasikara dia mbola tsy maharakotra ny ny nosy, indrindra fa ny lalana. Maro ny toerana izay mitoka-monina sy saro-dalana any amin'ny faritra [[ambanivohitra]]. Raha hitatitra ny vokatra ireo tantsaha dia tsy misy afa-tsy ombin-tsarety no afaka mamakivakyny tendrombohitra sy ny lohasaha.

Ny [[ombin-tsarety]] ihany koa no fitaovana hitaterana ny rano any amin'ny faritra saro-drano, hitaterana ny tsy salama hamonjy hopitaly ary hitaterana ny [[zezika]] mankany an-tanimbary. Misehatra tanteraka araka izany ny omby ary tsy misaraka amin'ny Malagasy.

==== 1.1.3. Ny indostria sy ny asa tanana ====

===== Ny indostria =====
Tsy vitsy ny [[indostria]] izay manodina ny omby ho lasa [[hena]] ambifotsy toy ny SEVIMA, LA HAUTE, PROCHIMAD. Nitsangana ny orinasa ny taona 1960 ary efa nanondrana an-taonina maro ny vokatra tany ivelany. Maro ihany koa ny vokatra nitobaka ho an'ny teto an-toerana izay fantatra tamin'ny anarana &quot; cornedbeef&quot;.

PROCHIMAD ( PRODUIT CHIMIQUE DE MADAGASCAR) kosa dia indostria izay manodina ny taolana, mamokatra ny zezika, sakafom-biby ary ny menan-tsavony manerana ny nosy. Tamin'ny alalan'ny taolana ihany koa no namokarany ny fanafody haom-bary nampiasain'ny tantsaha malagasy.

LA HUTTE dia indostria misehatra amin'ny resaka fiompiana rehetra. Misahana ny fampiarahana ny omby gasy amin'ny omby vahiny ny orinasa . Eo ihany koa ny fanodinana ny rononomandry, dibera ary fromazyny orinasa.

===== Ny asatanana =====
Anisan'ny sehatra mitondra ny anjarabirikiny ao amin'ny kitapom-bolam-panjakana ny asatanana. Tamin'ny taona 2005 dia avy amin'ny asatanana (Ministeran'ny indostria sy asatanana) ny 12% ny harinkarem-pirenena. Loharanon'ny akora fototra ny omby. Tsy misy very ny rehetra momba azy amin'ny malagasy.

=== 1.2. Eo amin'ny fiarahamonina ===
Ny fiainan'ny malagasy manomboka eo am-pahanterahana hatramin'ny fahafatesana dia tsy misaraka amin'ny omby. Ankoatra ireo dia misy lanonana samihafa toy ny famadihana, fangatahan-tsodrano. Ny fialam-boly samihafa toy ny savikadia ampiasana ny omby 

Ny [[Henan' omby|hen'omby]] nozaraina isaky ny lanonana nentim-paharazana dia nofon-kena mitana ny fiombonana aiana. Izany hena izany no dindon'ny fihavanana haharitra eo amin'ny fiarahamonina iray noho izy soritry ny fampiraisana .

Ny fanolorana ny omby ho fanomezana ho an'ny zaza na ho an'ny mpivady dia noheverina ho tsara noho izy biby misaina eo amin'ny fiarahamonina. Ny omby dia misarika manokana ny sain'ny olona tsirairay handray ny andraikiny ho tonga any amin'ny fizakan-tena eo amin'ny lafiny rehetra.

Teo amin'ny fiainana andavanandro kosa dia hita soritra teo amin'ny vola sy hajia ary ny marika isan-karazany ny omby. Ranavalona I dia anisan'ny nampanantonta izany tamin'ny 1837. Teo ihany koa ny fikambanana iraisam-pirenena UNESCO izay manana ny hajia misy ny lohan'omby sy ireo marobe tsy voatanisa.

== NY SOATOAVINA RAKETINY ==
Ny omby no fototry ny kolontsaina Malagasy ka tokony harovana fatratra satria tanjaky ny firenena iray ny fananany azy. Mampiray , mampihavana, mampifanampy ary mampiombona ny Malagasy ny omby. Tahaka ny voalaza tany aloha dia tsy misaraka aminy mihitsy io biby io na an-kafaliana na an-karatsiana.

=== 2.1. Rafi-piarahamonina ===
Mariky ny tanjaka sy ny fananan-karena ny omby eo amin'ny Malagasy. Arakaraka ny isan'ny omby no handrefesana izany harena sy tanjaka izany. Miankina tanteraka amin'izany isa izany ihany koa no hametrahan'ny fiarahamonina ny olona na fianakaviana iray amin'ny toerany. Mifototra tanteraka amin'izany mantsy ny fahafahany misehatra eo emin'ny toekarena toy ny fiompiana sy ny fambolena ary ny sehatra hafa toy ny fitateranana,... Misy vidiny sy lanjany eo amin'ny fiarahamonina ny famonoana omby maro eo amin'ny hetsika atao. Ny hen'omby no sakafo iraisana ary zaraina mandritra ny hetsika.

=== 2.2. Ny fomba amam-panao ===

==== Ny omby sy ny fanambadiana ====
Fikambanan'ny lehilahy sy vehivavy mifanaiky hiara-kanorina tokantrano araka ny lalàna sy ny fomban-tany mba hahazo taranaka. Amin'ny malagasy, ny fanambadiana dia misy dingana efatra: ny fisehoana na fiantranoana, ny fangatahana, ny fanateram-bodiondry ary fampakarana. ( Rajemisa 1985)

Ara-dakana ny fanambadiana eto Madagasikara. Koa ny fisehoana imasom-bahoaka ho mpivady nefa tsy manefa ny &quot;Vodiondry&quot; dia mahamenatra eo amin'ny fiarahamonina malagasy. Ka mahatonga ny fiheverana ho mitari-bady tsy lasa vodiondry ka henatra eo amin'ny tany onenana.

Voalaza ihany koa fa niara-nihinzna ravina akondro ireo mpivady vao, ary rehefa tapitra ny sakafo dia manipy ilay ravina amin'ny tompon-trano izy ireo. Ary raha sendra nifamaly ireo mpivady dia miteny ny iray amin'ny mpivady ka manao hoe: &quot;mbola tsy malazo akory ve ny ravi-nihinanana dia efa miady&quot;.

Aorian'ny fombafomba samihafa dia miroso amin'ny &quot;sakafo&quot; mitam-pihavanana&quot; ny fianakaviana ka ny hen'omby no laoka fototra.

==== Ny omby sy ny famorana ====
Ny famorana dia dingana fialan'ny zazalahy amin'ny toerana misy ny reniny hamonjy ny maha lehilahy azy, izay tsy maintsy tanterahina mandritra ny fotoana voafetra. Eo am-pamaranana ny lanonana dia mandroso ny sakafo ny ray aman-drenin'ny zaza voafora. Fihinam-bary miaraka amin'ny hen'omby no atao amin'izany.

==== Ny omby sy ny fialam-boly ====

===== Ny savika =====
Ny savika na tolon'omby dia fomba amam-panao an-taonany maro teto afavoan-tany eto Madagasikara. Tanjon'ity lalao nentim-paharazana ity ny hampianarana ny tanora hahay hiatrika ny sakana eo amin'ny fiainana. Natao hanehoana amin'ny fiarahamonina ihany koa izany fa ilaina ny fahaizana sy ny hakingana, ary risi-po rehefa miatrika ny mafy. Nampiasain'ireo mpiady ihany koa izany ho voninahitry ny razambe, ny vondrona, ny fianakaviana, ny ekipa misy azy ireo ary ny tanàna iray manontolo 

===== Ny adin'omby =====
Kilalao nahazo laka teto Madagasikara tamin'ny andron'ny Ranavalona I (1828-1861). Fialam-boly lehibe ho an'ny mpanjaka sy ny fianakaviany tamin'izany fotoana izany ny adin'omby. Nahatratra 400 isa tany ho any ny omby mpiadin'ny manjaka ka nomeny ny anarana Maindambana sy Ikambo ireo kalaza sy mahery indrindra. Taty aoriana dia lasa kilalao fanaon'ny isam-paritrany adin'omby ary niely nanerana ny nosy.

==== Ny omby sy ny literatiora ====
Nentin'ny Malagasy nanehoana ny fihetseham-po ny omby. Maro ny tantara sy angano ary ohabolana maneho ny omby. Misy ohabolana manasongadina izany toy ny hoe: &quot; Faran'ny teny hono fifanatrehana, faran'ny omby hena&quot;.

Maneho tanteraka ny endriky ny fiainan'ny malagasy amin'ny ankapobeny izany ka hanasongadinana fa ny omby no mampiray sady mamelona ny malagasy amin'ny sehatra rehetra.

Misy ihany koa ny asa soratra toy ny tonokalo izay anehoana ny omby anoharana ny olona miasa fatratra sy iharan'ny tsindry hazo lena. Iray amin'ireny ny asa soratr'i Josephine Ranirina, milohateny hoe: &quot; ny ombin-tsarety sy ny olona&quot;.

== Kolontsaina ==

=== Ohabolana ===

* Ataonao ho omby tsy enin-drano ve aho, ka hisotro ranon-[[tambiazona]] ?
* Omby zato tsy nampihosy, ka efa iray sisa vao manenjan-tsikina!
* Tsy miandry omby lavitra ny tanàna, tsy milalao lavitra ny vohitra.
* Adin' ombalahy ka no atakalo izay adin' ombivavy
* [[Akoho]]&lt;nowiki/&gt;n-kamboty nohitsahin' omby mifahy, ka samy be amin' ny azy.
* Aleo enjehin' ny omby masiaka toy izay enjehin' ny fieritreretana.
* [[Ambohimanambola]] no matavy omby, ka [[Ambohimalaza]] no lafo kitay.
* [[Andevo (teto Madagasikara)|Andevolahy]] mamahy reniomby, ka mamindra fo, fa samy haren' olona: ny omby &quot;aza mifidy vilona&quot;, ny andevo &quot;aza maka ny ratsy&quot;.
* Andevolahy manana omby zato: ny tenany aza ahy, mainka ny omby zato.
* Ny fitia toy ny andry ombin' ankizy: afa-po dia misaraka, tsy afa-po mifamerina.
* Andry ombin' Ifiringa adala, ka ny aloha voatora-[[tandroka]], ary ny aoriana voafola-d[[rambo]].
* Andry ombin' Imalemifanahy: ny noana voasafosafo, ny voky voalambolambo
* Any milefona omby, ary etý mively rano
* Antoandro faka [[ronono]], ka nilaozan' ny omby nihahaka.
* Ny omby mahia tsy lelafin' ny namany; ny malahelo tsy mba havan' ny manana
* [[Aomby bory]] manonofy tandroka, manonofy raha tsy ho azo.
* Ataovy hanin' omby: sady mimamà no miraoka; fa ny alahelo tsy efan-joretra
* Ataovy mitombo ohatra ny tohatr' omby [[fahavaratra]], fa aza atao mihenamihena ohatra ny [[trafo]]&lt;nowiki/&gt;n' omby [[ririnina]]
* Tery omby ririnina ka atao izay tsy hahakely ny reniny ary tsy hahabotry ny zanany
* Ataovy toy ny tsimpon-[[tain' omby]] ny filan-karena: na kely azo, na be azo, ataovy an-[[Harona|karona]] avokoa.
* Aza atao andry ombin' ilay adala, ka ny aloha voatora-tandroka, ary ny aoriana voafola-drambo; fa ataovy andry ombin' ilay mora, ka ny aloha voakahankahana, ny aoriana voasafosafo.
* Aza manao fandrin' omby: mandry, fa tsy lavo loha
* Aza manao [[lela]]&lt;nowiki/&gt;n' omby: sady hitsabaka am-[[Vava|bava]] no hitsabaka an' [[orona]].
* Aza manao ombin' [[Marovatana|Imarovatana]]: sady mahalany [[ahitra]] iray [[lohasaha]] no mahalany [[mangahazo]]&lt;nowiki/&gt;m-bolafolo, nefa tsy hita izay [[Tavy|taviny]], fa ny [[Kibo|kibony]] no mihalehibe
* Aza manao [[toloho]] mampirehoka omby.
* Aza manao toton' [[omby bory]]
* Aza manao tsitsik' ombin' [[Betsileo|Ibetsileo]]: ny ombin' Ikoto an' Ikoto ihany, ary ny ombin' olona an' Ikoto koa.

== Loharano ==
1- https://rightforeducation.org/fr/2025/05/23/omby-ou-zebu-a-madagascar-embleme-culturel-meme-apres-la-mort/

2-https://www.swissfilms.ch/fr/movie/omby-madagascar-et-le-zebu/597031db239d427aaebc0cee80f082b7

3-https://www.fairmoove.fr/guide-voyage/madagascar/societe-culture/comprendre-malgaches/zebu-societe

4-https://canalalpha.ch/play/le-journal/topic/19411/omby-madagascar-et-le-zebu

== Jereo koa ==
* [[Kisoa]] - [[osy]] - [[ondry]] - [[soavaly]] - [[boriky]] - [[rameva]]
* [[Fiompiana]]
* [[Fiompiana omby]]

* [[Halatra omby]]

* [[Halatra omby ao India]]
* [[Halatra omby ao Kenia]]
* [[Halatra omby eto Madagasikara]]
[[Sokajy:Biby mampinono]]
[[Sokajy:Hena]]
[[Sokajy:Omby]]</text>
      <sha1>e7jar3m543d1uziq3imvswuqlc1apvl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146132</id>
      <parentid>1146131</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T09:26:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14904" sha1="j1bxky2bk04e46yroo7nkw0vt69g3ct" xml:space="preserve">== Famarimparitana mikasika ny omby ==
[[Sary:Cow (Fleckvieh breed) Oeschinensee Slaunger 2009-07-07.jpg|vignette|343x343px|Omby volontany soisa Fleckvieh miambozona lakolosy]]
Ny '''omby''' dia karazana [[biby mampinono]] sady biby fiompy, biby lehibe misy [[kitro]] sy [[tandroka]] roa ary mety misy [[trafo]] iray eo an-tampon-damosiny, ao amin' ny fianakaviana ''[[Bovidae]]''. Izy io dia biby mampinono lehibe (manana halava eo anelanelan' ny 120 sy 150 sm ary milajna 600 hatramin' ny 800 kg rehefa lehibe). Atao hoe '''''Bos taurus''''' ny anarany ara-tsiansa. 

Karazana ao amin' ny foko ''[[Bovini]]'' izay avy ao amin' ny [[Tontolo Tranainy]] nivoatra avy amin' ny aorôka ny omby. Anisan' ny zana-pilaharan' ny ''[[Ruminantia]]'' (biby mandinika: mamerina mitsako izay efa nateliny) izy io.  Zana-karazana roa lehibe no miavaka: ny &lt;u&gt;omby tsy misy trafo&lt;/u&gt; na &lt;u&gt;omby rana&lt;/u&gt; (''Bos taurus taurus'' na ''Bos primigenius taurus'') sy ny &lt;u&gt;[[omby misy trafo]]&lt;/u&gt; (''Bos taurus indicus'' na ''Bos primigenius f. taurus''), ampifadraisin' ny mpanoratra sasany amin' ny ''Bos taurus primigenius'' (aorôka) izay lany tamingana tamin' ny taonjato faha-17 amin' ny endriny bibidia, fa ny mpiompy dia miezaka mamerina karazana manakaiky azy. Izy ireo dia ao amin' ny zana-pianakaviana ''[[Bovinae]]'' ary karazana miely be indrindra amin' ny vondron-karazana ''[[Bos]]''.
[[Sary:Zebu_of_Madagascar_001.jpg|vignette|Omby malagasy]]
Manodidina ny 10&amp;nbsp;500 taona lasa izay, ny omby tsy misy trafony dia nanomboka nompiana avy amin' ny razamben' ny aorôka tany afovoan' i [[Anatôlia]], tany [[Ampiposahana (faritra)|Ampiposahana]] ary tany tapny andrefana amin' i [[Iràna]].  Famolahana fiompiana misaraka no nitranga tany amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinenta Indiana]], izay niteraka ny omby misy trafo.

Ompiana indrindra ho amin' ny famokarana [[hena]] sy [[ronono]] ny omby. Ampiasaina hahazoana [[hoditra]] na [[tandroka]] hanamboarana [[antsy]] na taozavatra hafa, na hahazaoana [[tain' omby]] hatao fandrehitra sy handonahana ny [[nofon-tany]] koa ny omby. Mitarika [[sarety]] sy fitaovam-pambolena izy ireo amin' ny maha biby mpitarika azy.

Miparitaka manerana an' i [[Eorôpa]] sy ny faritra manana toetany antonony any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]] ny omby tsy misy trafo. Ny omby misy trafo kosa dia hita indrindra any [[India]] sy amin' ny faritra mafana any Azia, any Amerika ary any Aostralia. Aty [[Afrika atsimon' i Saharà|Afrika atsimon' i Sahara]] no ahitana ny omby sangà. Ireo vondrona ireo, izay indraindray sokajiana ho karazana na zana-karazana samihafa, dia zaraina ho firazanany 1&amp;nbsp;000 mahery fantatra. Nahatratra 940 tapitrisa mahery ny omby eran-tany tamin' ny taona 2022. Ny omby no tompon' andraikitra amin' ny 7 % amin' ny [[etona mampihiboka hafanana]] maneran-tany.

Nahaliana ny olombelona hatramin' izay ny omby. Mariky ny tanjaka sy ny fahalonahana ny ombilahy. Izany no mahatonga ireo biby ireo ho hita any amin' ny [[fivavahana]] samihafa. Any India dia biby masina ao amin' ny [[hindoisma]] ny omby ary tsy azo vonoina. Ompiana ho biby fanao namana ny karazan' omby kely vatana tsy misy trafo. Ampahany manan-danja amin' ny kolontsaina tandrefana izy ireo, ary lohahevitry ny aingam-panahy ho an' ny mpanao [[hosodoko]] sy ny mpanao [[sary sokitra]] na ho mpandray anjara ao amin' ny tantara an-tsary, ao amin' ny [[sarimihetsika]] na ao amin' ny dokam-barotra.

== NY ANJARA TOERAN'NY OMBY ==

=== 1.1. Eo amin'ny toekarena ===
Ny sahanasa mahazo toerana indrindra eto [[Madagasikara]] dia ny [[fambolena]] sy ny [[fiompiana]] . Voalaza fa ny 95% (INSTAT) ny mponina dia [[tantsaha]] avokoa ary manao fivelomana amin'izany. Maro ny karazana fiompiana eto Madagasikara toy ny [[ondry]], [[osy]], gisa, gana, akoho, sy ny maro tsy voatanisa. Manoloana ireo dia ny omby no manana ny anjara toerana lehibe indrindra.

Toy ny vary sy rano, an-tsaha tsy mifandao, an-tanana tsy mifanary. Maro ny seha-pohariana mifandray amin'ny omby toy ny fambolena, fitaterana, indostria sy ny asatanana.

==== 1.1 1. Ny fambolena ====
Ny tantsaha malagasy dia manao ny fambolena rehetra toy ny voly vary, ny haninkotraba, ny tsaramaso, ny kabaro. Mifamatotra tanteraka amin'ny amin'ny omby ireo voly rehetra ireo.

Ny foko [[Betsileo]] sy [[Merina]] izay monina ao amin'ny [[Faritanin' Antananarivo|faritan'Antananarivo]] sy [[Fianarantsoa I|Fianarantsoa]] no mifototra amin'ny fambolena. Miompy omby izy ireo mba hanampy azy amin'ny fikojakojana ny fambolena toy ny fihosena ny tanimbary.

Loharanon-jezika atao amin'ny [[tanimbary]] sy ny voly mba hahatsara ny vokatra. Harena lafo vidy araka izany ny omby ka voakarakara tsara eo amin'ny lafin'ny sakafo sy fanarahana ny fahasalamana. Ny omby vavy kosa dia loharanom- bola hafa noho izy manome [[ronono]] sy [[zanak'omby]] ankoatra ny vokatra.

==== 1.1.2 Ny fitaterana ====
Ny fotodrafitrasa eto Madagasikara dia mbola tsy maharakotra ny ny nosy, indrindra fa ny lalana. Maro ny toerana izay mitoka-monina sy saro-dalana any amin'ny faritra [[ambanivohitra]]. Raha hitatitra ny vokatra ireo tantsaha dia tsy misy afa-tsy ombin-tsarety no afaka mamakivakyny tendrombohitra sy ny lohasaha.

Ny [[ombin-tsarety]] ihany koa no fitaovana hitaterana ny rano any amin'ny faritra saro-drano, hitaterana ny tsy salama hamonjy hopitaly ary hitaterana ny [[zezika]] mankany an-tanimbary. Misehatra tanteraka araka izany ny omby ary tsy misaraka amin'ny Malagasy.

==== 1.1.3. Ny indostria sy ny asa tanana ====

===== Ny indostria =====
Tsy vitsy ny [[indostria]] izay manodina ny omby ho lasa [[hena]] ambifotsy toy ny SEVIMA, LA HAUTE, PROCHIMAD. Nitsangana ny orinasa ny taona 1960 ary efa nanondrana an-taonina maro ny vokatra tany ivelany. Maro ihany koa ny vokatra nitobaka ho an'ny teto an-toerana izay fantatra tamin'ny anarana &quot; cornedbeef&quot;.

PROCHIMAD ( PRODUIT CHIMIQUE DE MADAGASCAR) kosa dia indostria izay manodina ny taolana, mamokatra ny zezika, sakafom-biby ary ny menan-tsavony manerana ny nosy. Tamin'ny alalan'ny taolana ihany koa no namokarany ny fanafody haom-bary nampiasain'ny tantsaha malagasy.

LA HUTTE dia indostria misehatra amin'ny resaka fiompiana rehetra. Misahana ny fampiarahana ny omby gasy amin'ny omby vahiny ny orinasa . Eo ihany koa ny fanodinana ny rononomandry, dibera ary fromazyny orinasa.

===== Ny asatanana =====
Anisan'ny sehatra mitondra ny anjarabirikiny ao amin'ny kitapom-bolam-panjakana ny asatanana. Tamin'ny taona 2005 dia avy amin'ny asatanana (Ministeran'ny indostria sy asatanana) ny 12% ny harinkarem-pirenena. Loharanon'ny akora fototra ny omby. Tsy misy very ny rehetra momba azy amin'ny malagasy.

=== 1.2. Eo amin'ny fiarahamonina ===
Ny fiainan'ny malagasy manomboka eo am-pahanterahana hatramin'ny fahafatesana dia tsy misaraka amin'ny omby. Ankoatra ireo dia misy lanonana samihafa toy ny famadihana, fangatahan-tsodrano. Ny fialam-boly samihafa toy ny savikadia ampiasana ny omby 

Ny [[Henan' omby|hen'omby]] nozaraina isaky ny lanonana nentim-paharazana dia nofon-kena mitana ny fiombonana aiana. Izany hena izany no dindon'ny fihavanana haharitra eo amin'ny fiarahamonina iray noho izy soritry ny fampiraisana .

Ny fanolorana ny omby ho fanomezana ho an'ny zaza na ho an'ny mpivady dia noheverina ho tsara noho izy biby misaina eo amin'ny fiarahamonina. Ny omby dia misarika manokana ny sain'ny olona tsirairay handray ny andraikiny ho tonga any amin'ny fizakan-tena eo amin'ny lafiny rehetra.

Teo amin'ny fiainana andavanandro kosa dia hita soritra teo amin'ny vola sy hajia ary ny marika isan-karazany ny omby. Ranavalona I dia anisan'ny nampanantonta izany tamin'ny 1837. Teo ihany koa ny fikambanana iraisam-pirenena UNESCO izay manana ny hajia misy ny lohan'omby sy ireo marobe tsy voatanisa.

== NY SOATOAVINA RAKETINY ==
Ny omby no fototry ny kolontsaina Malagasy ka tokony harovana fatratra satria tanjaky ny firenena iray ny fananany azy. Mampiray , mampihavana, mampifanampy ary mampiombona ny Malagasy ny omby. Tahaka ny voalaza tany aloha dia tsy misaraka aminy mihitsy io biby io na an-kafaliana na an-karatsiana.

=== 2.1. Rafi-piarahamonina ===
Mariky ny tanjaka sy ny fananan-karena ny omby eo amin'ny Malagasy. Arakaraka ny isan'ny omby no handrefesana izany harena sy tanjaka izany. Miankina tanteraka amin'izany isa izany ihany koa no hametrahan'ny fiarahamonina ny olona na fianakaviana iray amin'ny toerany. Mifototra tanteraka amin'izany mantsy ny fahafahany misehatra eo emin'ny toekarena toy ny fiompiana sy ny fambolena ary ny sehatra hafa toy ny fitateranana,... Misy vidiny sy lanjany eo amin'ny fiarahamonina ny famonoana omby maro eo amin'ny hetsika atao. Ny hen'omby no sakafo iraisana ary zaraina mandritra ny hetsika.

=== 2.2. Ny fomba amam-panao ===

==== Ny omby sy ny fanambadiana ====
Fikambanan'ny lehilahy sy vehivavy mifanaiky hiara-kanorina tokantrano araka ny lalàna sy ny fomban-tany mba hahazo taranaka. Amin'ny malagasy, ny fanambadiana dia misy dingana efatra: ny fisehoana na fiantranoana, ny fangatahana, ny fanateram-bodiondry ary fampakarana. ( Rajemisa 1985)

Ara-dakana ny fanambadiana eto Madagasikara. Koa ny fisehoana imasom-bahoaka ho mpivady nefa tsy manefa ny &quot;Vodiondry&quot; dia mahamenatra eo amin'ny fiarahamonina malagasy. Ka mahatonga ny fiheverana ho mitari-bady tsy lasa vodiondry ka henatra eo amin'ny tany onenana.

Voalaza ihany koa fa niara-nihinzna ravina akondro ireo mpivady vao, ary rehefa tapitra ny sakafo dia manipy ilay ravina amin'ny tompon-trano izy ireo. Ary raha sendra nifamaly ireo mpivady dia miteny ny iray amin'ny mpivady ka manao hoe: &quot;mbola tsy malazo akory ve ny ravi-nihinanana dia efa miady&quot;.

Aorian'ny fombafomba samihafa dia miroso amin'ny &quot;sakafo&quot; mitam-pihavanana&quot; ny fianakaviana ka ny hen'omby no laoka fototra.

==== Ny omby sy ny famorana ====
Ny famorana dia dingana fialan'ny zazalahy amin'ny toerana misy ny reniny hamonjy ny maha lehilahy azy, izay tsy maintsy tanterahina mandritra ny fotoana voafetra. Eo am-pamaranana ny lanonana dia mandroso ny sakafo ny ray aman-drenin'ny zaza voafora. Fihinam-bary miaraka amin'ny hen'omby no atao amin'izany.

==== Ny omby sy ny fialam-boly ====

===== Ny savika =====
Ny savika na tolon'omby dia fomba amam-panao an-taonany maro teto afavoan-tany eto Madagasikara. Tanjon'ity lalao nentim-paharazana ity ny hampianarana ny tanora hahay hiatrika ny sakana eo amin'ny fiainana. Natao hanehoana amin'ny fiarahamonina ihany koa izany fa ilaina ny fahaizana sy ny hakingana, ary risi-po rehefa miatrika ny mafy. Nampiasain'ireo mpiady ihany koa izany ho voninahitry ny razambe, ny vondrona, ny fianakaviana, ny ekipa misy azy ireo ary ny tanàna iray manontolo 

===== Ny adin'omby =====
Kilalao nahazo laka teto Madagasikara tamin'ny andron'ny Ranavalona I (1828-1861). Fialam-boly lehibe ho an'ny mpanjaka sy ny fianakaviany tamin'izany fotoana izany ny adin'omby. Nahatratra 400 isa tany ho any ny omby mpiadin'ny manjaka ka nomeny ny anarana Maindambana sy Ikambo ireo kalaza sy mahery indrindra. Taty aoriana dia lasa kilalao fanaon'ny isam-paritrany adin'omby ary niely nanerana ny nosy.

==== Ny omby sy ny literatiora ====
Nentin'ny Malagasy nanehoana ny fihetseham-po ny omby. Maro ny tantara sy angano ary ohabolana maneho ny omby. Misy ohabolana manasongadina izany toy ny hoe: &quot; Faran'ny teny hono fifanatrehana, faran'ny omby hena&quot;.

Maneho tanteraka ny endriky ny fiainan'ny malagasy amin'ny ankapobeny izany ka hanasongadinana fa ny omby no mampiray sady mamelona ny malagasy amin'ny sehatra rehetra.

Misy ihany koa ny asa soratra toy ny tonokalo izay anehoana ny omby anoharana ny olona miasa fatratra sy iharan'ny tsindry hazo lena. Iray amin'ireny ny asa soratr'i Josephine Ranirina, milohateny hoe: &quot; ny ombin-tsarety sy ny olona&quot;.

== Kolontsaina ==

=== Ohabolana ===

* Ataonao ho omby tsy enin-drano ve aho, ka hisotro ranon-[[tambiazona]] ?
* Omby zato tsy nampihosy, ka efa iray sisa vao manenjan-tsikina!
* Tsy miandry omby lavitra ny tanàna, tsy milalao lavitra ny vohitra.
* Adin' ombalahy ka no atakalo izay adin' ombivavy
* [[Akoho]]&lt;nowiki/&gt;n-kamboty nohitsahin' omby mifahy, ka samy be amin' ny azy.
* Aleo enjehin' ny omby masiaka toy izay enjehin' ny fieritreretana.
* [[Ambohimanambola]] no matavy omby, ka [[Ambohimalaza]] no lafo kitay.
* [[Andevo (teto Madagasikara)|Andevolahy]] mamahy reniomby, ka mamindra fo, fa samy haren' olona: ny omby &quot;aza mifidy vilona&quot;, ny andevo &quot;aza maka ny ratsy&quot;.
* Andevolahy manana omby zato: ny tenany aza ahy, mainka ny omby zato.
* Ny fitia toy ny andry ombin' ankizy: afa-po dia misaraka, tsy afa-po mifamerina.
* Andry ombin' Ifiringa adala, ka ny aloha voatora-[[tandroka]], ary ny aoriana voafola-d[[rambo]].
* Andry ombin' Imalemifanahy: ny noana voasafosafo, ny voky voalambolambo
* Any milefona omby, ary etý mively rano
* Antoandro faka [[ronono]], ka nilaozan' ny omby nihahaka.
* Ny omby mahia tsy lelafin' ny namany; ny malahelo tsy mba havan' ny manana
* [[Aomby bory]] manonofy tandroka, manonofy raha tsy ho azo.
* Ataovy hanin' omby: sady mimamà no miraoka; fa ny alahelo tsy efan-joretra
* Ataovy mitombo ohatra ny tohatr' omby [[fahavaratra]], fa aza atao mihenamihena ohatra ny [[trafo]]&lt;nowiki/&gt;n' omby [[ririnina]]
* Tery omby ririnina ka atao izay tsy hahakely ny reniny ary tsy hahabotry ny zanany
* Ataovy toy ny tsimpon-[[tain' omby]] ny filan-karena: na kely azo, na be azo, ataovy an-[[Harona|karona]] avokoa.
* Aza atao andry ombin' ilay adala, ka ny aloha voatora-tandroka, ary ny aoriana voafola-drambo; fa ataovy andry ombin' ilay mora, ka ny aloha voakahankahana, ny aoriana voasafosafo.
* Aza manao fandrin' omby: mandry, fa tsy lavo loha
* Aza manao [[lela]]&lt;nowiki/&gt;n' omby: sady hitsabaka am-[[Vava|bava]] no hitsabaka an' [[orona]].
* Aza manao ombin' [[Marovatana|Imarovatana]]: sady mahalany [[ahitra]] iray [[lohasaha]] no mahalany [[mangahazo]]&lt;nowiki/&gt;m-bolafolo, nefa tsy hita izay [[Tavy|taviny]], fa ny [[Kibo|kibony]] no mihalehibe
* Aza manao [[toloho]] mampirehoka omby.
* Aza manao toton' [[omby bory]]
* Aza manao tsitsik' ombin' [[Betsileo|Ibetsileo]]: ny ombin' Ikoto an' Ikoto ihany, ary ny ombin' olona an' Ikoto koa.

== Loharano ==
1- https://rightforeducation.org/fr/2025/05/23/omby-ou-zebu-a-madagascar-embleme-culturel-meme-apres-la-mort/

2-https://www.swissfilms.ch/fr/movie/omby-madagascar-et-le-zebu/597031db239d427aaebc0cee80f082b7

3-https://www.fairmoove.fr/guide-voyage/madagascar/societe-culture/comprendre-malgaches/zebu-societe

4-https://canalalpha.ch/play/le-journal/topic/19411/omby-madagascar-et-le-zebu

== Jereo koa ==
* [[Kisoa]] - [[osy]] - [[ondry]] - [[soavaly]] - [[boriky]] - [[rameva]]
* [[Fiompiana]]
* [[Fiompiana omby]]

* [[Halatra omby]]

* [[Halatra omby ao India]]
* [[Halatra omby ao Kenia]]
* [[Halatra omby eto Madagasikara]]
* Boky: Soatoavina Malagasy
[[Sokajy:Biby mampinono]]
[[Sokajy:Hena]]
[[Sokajy:Omby]]</text>
      <sha1>j1bxky2bk04e46yroo7nkw0vt69g3ct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihin' Alaotra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6731</id>
    <revision>
      <id>1146087</id>
      <parentid>1145290</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T05:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4814" sha1="30yldcd30dc72x0ymdo46iqtru8spc8" xml:space="preserve">[[Sary:Lake Alaotra NASA.jpg|350px|ankavanana|Farihin' Alaotra &lt;div align=&quot;right&quot;&gt;
{{coord|17.5|S|48.5|W}}
&lt;/div&gt;|thumb]]
[[Sary:Lac Alaotra 02.jpg|vignette|359x359px|Alaotra]]
Ny [[Farihin'Alaotra]] no farihy lehibe indrindra eto Madagasikara. Any amin'ny Faritra [[Faritra Alaotra-Mangoro|Alaotra-Mangoro]], eo amin'ny faritra afovoany avaratrin'ny nosy, no misy azy. Ahitana farihy misy rano mamy sy heniheny marivo izy, izay voahodidin'ny zava-maniry matevina&lt;ref&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/1312?__goaway_challenge=meta-refresh&amp;__goaway_id=102a19d27e6e9037f5c0ef598b469d16&amp;__goaway_referer=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2F&lt;/ref&gt;. 

Ny [[Farihin'Alaotra]] no ivon'ny faritra mamokatra vary be indrindra eto [[Madagasikara]]. Manankarena biby sy zavamaniry izy, ka misy karazana tsy fahita firy sy tandindonin-doza. Toerana lehibe fanaovana jono  koa izy.

Manodidina ny 7 223 km² ny velaran'ny Farihin'Alaotra sy ny heniheniny. Ahitana farihy misokatra, bararata, heniheny ary tanimbary izany faritra izany. Ny velaran'ny farihy ihany dia 900 km². Tamin'ny 2 Febroary 2003, dia nosokajiana ho faritra mando manan-danja iraisam-pirenena izy, araka ny Fifanarahana [[Ramsar, Mazandaran|Ramsar]].

Tamin'ny taona 1954, dia nampidirina tao amin'ny Farihin'Alaotra ny trondro tilapia lava vombony (Oreochromis macrochir). Vetivety dia nihamaro izy io. Tamin'ny 1957, dia efa nahatratra 46 %-n'ny trondro azo tamin'ny jono izy, satria nahita toerana mety hivelarany tao amin'ny farihy&lt;ref&gt;https://books.google.mg/books?id=C_ABrmnsKY4C&amp;pg=PA322&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;.

Ny lemaka manodidina ny Farihin'Alaotra no faritra mamokatra vary lehibe indrindra ao [[Madagasikara]]. Taloha dia rakotra ala ny havoana manodidina azy, saingy nopotehina ny ankamaroany mba hanitarana ny tany fambolena. Vokatr'izany dia nihamafy ny fikaohan'ny tany, ka betsaka ny fotaka entin'ny rano miditra ao amin'ny farihy. Mihalalina hatrany ny olana satria mihafeno fotaka ny farihy, ary amin'ny vanim-potoana maina dia 60 sm eo ho eo sisa ny halaliny.

Noho ny fitomboan'ny filàna tanimbary dia doran'ny mponina matetika ny bararata manodidina ny farihy. Kanefa ireo bararata ireo no hany fonenan'ny bandro [[Alaotra]] (Hapalemur griseus alaotrensis), gidro tsy hita afa-tsy ao Alaotra. Ankehitriny dia 220 km² sisa ny velaran'ny bararata itoeran'io gidro io. Nihena be koa ny isan'izy ireo, avy amin'ny 7 500 teo ho eo tamin'ny taona 1994 ka lasa 3 000 teo ho eo tamin'ny taona 2001. Ny fahasimban'ny toeram-ponenany sy ny fihazana no tena nahatonga izany.

Ny [[Farihin'Alaotra]] dia toeram-ponenan'ny karazana lolo antsoina hoe [[Artitropa alaotrana]]. Toerana manan-danja ho an'ny vorona anaty rano koa izy, anisan'izany ny ganagana [[Meller]], izay tandindonin-doza. Nisy karazana vorona roa tsy hita afa-tsy tany avaratr'i [[Madagasikara]], dia ny [[Madagascar pochard]] sy ny [[Alaotra grebe]]. Ankehitriny, ny [[Madagascar pochard]] dia tandindonin-doza mafy ary tsy hita intsony ao amin'ny Farihin'Alaotra, na dia mbola misy vitsy aza any amin'ny toerana hafa. Ny [[Alaotra grebe]] kosa dia nambara ho lany tamingana tamin'ny taona 2010. Heverina fa ny [[Farihin'Alaotra]] no hany toerana nonenany&lt;ref&gt;https://www.birdlife.org/ https://en.wikipedia.org/wiki/BirdLife_International&lt;/ref&gt;.

Ny [[Renirano Ambato]] no mitondra rano mankany amin'ny [[Farihin'Alaotra]] ary izy ihany koa no ivoahan'ny rano avy ao. Rehefa avy mikoriana 381 km izy dia mivarina any amin'ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]].

Ankehitriny, ny [[Faritra Voaaro Farihin'Alaotra]] dia tantanan'ny fikambanana [[Durrell Wildlife Conservation Trust]], izay miara-miasa amin'ny fiarovana ny zavaboary sy ny fitantanana maharitra ny farihy sy ny manodidina azy&lt;ref&gt;Decret '''''n'''''. 2015-756 portant création de l’Aire Protégée dénommée « LAC ALAOTRA»&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==
*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]

=== Rohy ivelany ===
* {{en}} [http://www.avsf.org/uk/article.php?rub_id=110&amp;art_id=188 The GRAP-Lake Alaotra project] {{Wayback|url=http://www.avsf.org/uk/article.php?rub_id=110&amp;art_id=188 |date=20210828005211 }}
* {{en}} [http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/madagascarpochard.htm Madagascar Pochard is endemic to Madagascar, where it was found historically in the Lake Alaotra basin] {{Wayback|url=http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/madagascarpochard.htm |date=20070930155141 }}
* {{en}} [http://www.mwc-info.net Project Alaotra by Madagascar Wildlife Conservation] {{Wayback|url=http://www.mwc-info.net/ |date=20190605143436 }}

{{vangovango|farihy}}

== Jereo koa ==

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihin'i Kinkony]]
* [[Farihin'i Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa]]

{{commonscat|Lake Alaotra}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>30yldcd30dc72x0ymdo46iqtru8spc8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146090</id>
      <parentid>1146087</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T06:02:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4837" sha1="gcf3fyx4nq891rqtmtg6uqdigkz0aja" xml:space="preserve">== Toerana misy azy ==
[[Sary:Lake Alaotra NASA.jpg|350px|ankavanana|Farihin' Alaotra &lt;div align=&quot;right&quot;&gt;
{{coord|17.5|S|48.5|W}}
&lt;/div&gt;|thumb]]
[[Sary:Lac Alaotra 02.jpg|vignette|359x359px|Alaotra]]
Ny [[Farihin'Alaotra]] no farihy lehibe indrindra eto Madagasikara. Any amin'ny Faritra [[Faritra Alaotra-Mangoro|Alaotra-Mangoro]], eo amin'ny faritra afovoany avaratrin'ny nosy, no misy azy. Ahitana farihy misy rano mamy sy heniheny marivo izy, izay voahodidin'ny zava-maniry matevina&lt;ref&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/1312?__goaway_challenge=meta-refresh&amp;__goaway_id=102a19d27e6e9037f5c0ef598b469d16&amp;__goaway_referer=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2F&lt;/ref&gt;. 

Ny [[Farihin'Alaotra]] no ivon'ny faritra mamokatra vary be indrindra eto [[Madagasikara]]. Manankarena biby sy zavamaniry izy, ka misy karazana tsy fahita firy sy tandindonin-doza. Toerana lehibe fanaovana jono  koa izy.

Manodidina ny 7 223 km² ny velaran'ny Farihin'Alaotra sy ny heniheniny. Ahitana farihy misokatra, bararata, heniheny ary tanimbary izany faritra izany. Ny velaran'ny farihy ihany dia 900 km². Tamin'ny 2 Febroary 2003, dia nosokajiana ho faritra mando manan-danja iraisam-pirenena izy, araka ny Fifanarahana [[Ramsar, Mazandaran|Ramsar]].

Tamin'ny taona 1954, dia nampidirina tao amin'ny Farihin'Alaotra ny trondro tilapia lava vombony (Oreochromis macrochir). Vetivety dia nihamaro izy io. Tamin'ny 1957, dia efa nahatratra 46 %-n'ny trondro azo tamin'ny jono izy, satria nahita toerana mety hivelarany tao amin'ny farihy&lt;ref&gt;https://books.google.mg/books?id=C_ABrmnsKY4C&amp;pg=PA322&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;.

Ny lemaka manodidina ny Farihin'Alaotra no faritra mamokatra vary lehibe indrindra ao [[Madagasikara]]. Taloha dia rakotra ala ny havoana manodidina azy, saingy nopotehina ny ankamaroany mba hanitarana ny tany fambolena. Vokatr'izany dia nihamafy ny fikaohan'ny tany, ka betsaka ny fotaka entin'ny rano miditra ao amin'ny farihy. Mihalalina hatrany ny olana satria mihafeno fotaka ny farihy, ary amin'ny vanim-potoana maina dia 60 sm eo ho eo sisa ny halaliny.

Noho ny fitomboan'ny filàna tanimbary dia doran'ny mponina matetika ny bararata manodidina ny farihy. Kanefa ireo bararata ireo no hany fonenan'ny bandro [[Alaotra]] (Hapalemur griseus alaotrensis), gidro tsy hita afa-tsy ao Alaotra. Ankehitriny dia 220 km² sisa ny velaran'ny bararata itoeran'io gidro io. Nihena be koa ny isan'izy ireo, avy amin'ny 7 500 teo ho eo tamin'ny taona 1994 ka lasa 3 000 teo ho eo tamin'ny taona 2001. Ny fahasimban'ny toeram-ponenany sy ny fihazana no tena nahatonga izany.

Ny [[Farihin'Alaotra]] dia toeram-ponenan'ny karazana lolo antsoina hoe [[Artitropa alaotrana]]. Toerana manan-danja ho an'ny vorona anaty rano koa izy, anisan'izany ny ganagana [[Meller]], izay tandindonin-doza. Nisy karazana vorona roa tsy hita afa-tsy tany avaratr'i [[Madagasikara]], dia ny [[Madagascar pochard]] sy ny [[Alaotra grebe]]. Ankehitriny, ny [[Madagascar pochard]] dia tandindonin-doza mafy ary tsy hita intsony ao amin'ny Farihin'Alaotra, na dia mbola misy vitsy aza any amin'ny toerana hafa. Ny [[Alaotra grebe]] kosa dia nambara ho lany tamingana tamin'ny taona 2010. Heverina fa ny [[Farihin'Alaotra]] no hany toerana nonenany&lt;ref&gt;https://www.birdlife.org/ https://en.wikipedia.org/wiki/BirdLife_International&lt;/ref&gt;.

Ny [[Renirano Ambato]] no mitondra rano mankany amin'ny [[Farihin'Alaotra]] ary izy ihany koa no ivoahan'ny rano avy ao. Rehefa avy mikoriana 381 km izy dia mivarina any amin'ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]].

Ankehitriny, ny [[Faritra Voaaro Farihin'Alaotra]] dia tantanan'ny fikambanana [[Durrell Wildlife Conservation Trust]], izay miara-miasa amin'ny fiarovana ny zavaboary sy ny fitantanana maharitra ny farihy sy ny manodidina azy&lt;ref&gt;Decret '''''n'''''. 2015-756 portant création de l’Aire Protégée dénommée « LAC ALAOTRA»&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==
*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]

=== Rohy ivelany ===
* {{en}} [http://www.avsf.org/uk/article.php?rub_id=110&amp;art_id=188 The GRAP-Lake Alaotra project] {{Wayback|url=http://www.avsf.org/uk/article.php?rub_id=110&amp;art_id=188 |date=20210828005211 }}
* {{en}} [http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/madagascarpochard.htm Madagascar Pochard is endemic to Madagascar, where it was found historically in the Lake Alaotra basin] {{Wayback|url=http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/madagascarpochard.htm |date=20070930155141 }}
* {{en}} [http://www.mwc-info.net Project Alaotra by Madagascar Wildlife Conservation] {{Wayback|url=http://www.mwc-info.net/ |date=20190605143436 }}

{{vangovango|farihy}}

== Jereo koa ==

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihin'i Kinkony]]
* [[Farihin'i Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa]]

{{commonscat|Lake Alaotra}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>gcf3fyx4nq891rqtmtg6uqdigkz0aja</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146092</id>
      <parentid>1146090</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T06:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4854" sha1="otgtdoqfthorcrv5iffa2tbeohz35vo" xml:space="preserve">== Toerana misy azy ==
[[Sary:Lake Alaotra NASA.jpg|350px|ankavanana|Farihin' Alaotra &lt;div align=&quot;right&quot;&gt;
{{coord|17.5|S|48.5|W}}
&lt;/div&gt;|thumb]]
[[Sary:Lac Alaotra 02.jpg|vignette|359x359px|Alaotra]]
Ny [[Farihin'Alaotra]] no farihy lehibe indrindra eto Madagasikara. Any amin'ny Faritra [[Faritra Alaotra-Mangoro|Alaotra-Mangoro]], eo amin'ny faritra afovoany avaratrin'ny nosy, no misy azy. Ahitana farihy misy rano mamy sy heniheny marivo izy, izay voahodidin'ny zava-maniry matevina&lt;ref&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/1312?__goaway_challenge=meta-refresh&amp;__goaway_id=102a19d27e6e9037f5c0ef598b469d16&amp;__goaway_referer=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2F&lt;/ref&gt;. 

== Famaritana ==
Ny [[Farihin'Alaotra]] no ivon'ny faritra mamokatra vary be indrindra eto [[Madagasikara]]. Manankarena biby sy zavamaniry izy, ka misy karazana tsy fahita firy sy tandindonin-doza. Toerana lehibe fanaovana jono  koa izy.

Manodidina ny 7 223 km² ny velaran'ny Farihin'Alaotra sy ny heniheniny. Ahitana farihy misokatra, bararata, heniheny ary tanimbary izany faritra izany. Ny velaran'ny farihy ihany dia 900 km². Tamin'ny 2 Febroary 2003, dia nosokajiana ho faritra mando manan-danja iraisam-pirenena izy, araka ny Fifanarahana [[Ramsar, Mazandaran|Ramsar]].

Tamin'ny taona 1954, dia nampidirina tao amin'ny Farihin'Alaotra ny trondro tilapia lava vombony (Oreochromis macrochir). Vetivety dia nihamaro izy io. Tamin'ny 1957, dia efa nahatratra 46 %-n'ny trondro azo tamin'ny jono izy, satria nahita toerana mety hivelarany tao amin'ny farihy&lt;ref&gt;https://books.google.mg/books?id=C_ABrmnsKY4C&amp;pg=PA322&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;.

Ny lemaka manodidina ny Farihin'Alaotra no faritra mamokatra vary lehibe indrindra ao [[Madagasikara]]. Taloha dia rakotra ala ny havoana manodidina azy, saingy nopotehina ny ankamaroany mba hanitarana ny tany fambolena. Vokatr'izany dia nihamafy ny fikaohan'ny tany, ka betsaka ny fotaka entin'ny rano miditra ao amin'ny farihy. Mihalalina hatrany ny olana satria mihafeno fotaka ny farihy, ary amin'ny vanim-potoana maina dia 60 sm eo ho eo sisa ny halaliny.

Noho ny fitomboan'ny filàna tanimbary dia doran'ny mponina matetika ny bararata manodidina ny farihy. Kanefa ireo bararata ireo no hany fonenan'ny bandro [[Alaotra]] (Hapalemur griseus alaotrensis), gidro tsy hita afa-tsy ao Alaotra. Ankehitriny dia 220 km² sisa ny velaran'ny bararata itoeran'io gidro io. Nihena be koa ny isan'izy ireo, avy amin'ny 7 500 teo ho eo tamin'ny taona 1994 ka lasa 3 000 teo ho eo tamin'ny taona 2001. Ny fahasimban'ny toeram-ponenany sy ny fihazana no tena nahatonga izany.

Ny [[Farihin'Alaotra]] dia toeram-ponenan'ny karazana lolo antsoina hoe [[Artitropa alaotrana]]. Toerana manan-danja ho an'ny vorona anaty rano koa izy, anisan'izany ny ganagana [[Meller]], izay tandindonin-doza. Nisy karazana vorona roa tsy hita afa-tsy tany avaratr'i [[Madagasikara]], dia ny [[Madagascar pochard]] sy ny [[Alaotra grebe]]. Ankehitriny, ny [[Madagascar pochard]] dia tandindonin-doza mafy ary tsy hita intsony ao amin'ny Farihin'Alaotra, na dia mbola misy vitsy aza any amin'ny toerana hafa. Ny [[Alaotra grebe]] kosa dia nambara ho lany tamingana tamin'ny taona 2010. Heverina fa ny [[Farihin'Alaotra]] no hany toerana nonenany&lt;ref&gt;https://www.birdlife.org/ https://en.wikipedia.org/wiki/BirdLife_International&lt;/ref&gt;.

Ny [[Renirano Ambato]] no mitondra rano mankany amin'ny [[Farihin'Alaotra]] ary izy ihany koa no ivoahan'ny rano avy ao. Rehefa avy mikoriana 381 km izy dia mivarina any amin'ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]].

Ankehitriny, ny [[Faritra Voaaro Farihin'Alaotra]] dia tantanan'ny fikambanana [[Durrell Wildlife Conservation Trust]], izay miara-miasa amin'ny fiarovana ny zavaboary sy ny fitantanana maharitra ny farihy sy ny manodidina azy&lt;ref&gt;Decret '''''n'''''. 2015-756 portant création de l’Aire Protégée dénommée « LAC ALAOTRA»&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==
*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]

=== Rohy ivelany ===
* {{en}} [http://www.avsf.org/uk/article.php?rub_id=110&amp;art_id=188 The GRAP-Lake Alaotra project] {{Wayback|url=http://www.avsf.org/uk/article.php?rub_id=110&amp;art_id=188 |date=20210828005211 }}
* {{en}} [http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/madagascarpochard.htm Madagascar Pochard is endemic to Madagascar, where it was found historically in the Lake Alaotra basin] {{Wayback|url=http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/madagascarpochard.htm |date=20070930155141 }}
* {{en}} [http://www.mwc-info.net Project Alaotra by Madagascar Wildlife Conservation] {{Wayback|url=http://www.mwc-info.net/ |date=20190605143436 }}

{{vangovango|farihy}}

== Jereo koa ==

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihin'i Kinkony]]
* [[Farihin'i Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa]]

{{commonscat|Lake Alaotra}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>otgtdoqfthorcrv5iffa2tbeohz35vo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146093</id>
      <parentid>1146092</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T06:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4866" sha1="omeco03py1o9nj90c2y0vchcdsdcr8u" xml:space="preserve">== Toerana misy azy ==
[[Sary:Lake Alaotra NASA.jpg|350px|ankavanana|Farihin' Alaotra &lt;div align=&quot;right&quot;&gt;
{{coord|17.5|S|48.5|W}}
&lt;/div&gt;|thumb]]
[[Sary:Lac Alaotra 02.jpg|vignette|359x359px|Alaotra]]
Ny [[Farihin'Alaotra]] no farihy lehibe indrindra eto Madagasikara. Any amin'ny Faritra [[Faritra Alaotra-Mangoro|Alaotra-Mangoro]], eo amin'ny faritra afovoany avaratrin'ny nosy, no misy azy. Ahitana farihy misy rano mamy sy heniheny marivo izy, izay voahodidin'ny zava-maniry matevina&lt;ref&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/1312?__goaway_challenge=meta-refresh&amp;__goaway_id=102a19d27e6e9037f5c0ef598b469d16&amp;__goaway_referer=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2F&lt;/ref&gt;. 

== Famaritana ==
Ny [[Farihin'Alaotra]] no ivon'ny faritra mamokatra vary be indrindra eto [[Madagasikara]]. Manankarena biby sy zavamaniry izy, ka misy karazana tsy fahita firy sy tandindonin-doza. Toerana lehibe fanaovana jono  koa izy.

Manodidina ny 7 223 km² ny velaran'ny Farihin'Alaotra sy ny heniheniny. Ahitana farihy misokatra, bararata, heniheny ary tanimbary izany faritra izany. Ny velaran'ny farihy ihany dia 900 km². Tamin'ny 2 Febroary 2003, dia nosokajiana ho faritra mando manan-danja iraisam-pirenena izy, araka ny Fifanarahana [[Ramsar, Mazandaran|Ramsar]].

Tamin'ny taona 1954, dia nampidirina tao amin'ny Farihin'Alaotra ny trondro tilapia lava vombony (Oreochromis macrochir). Vetivety dia nihamaro izy io. Tamin'ny 1957, dia efa nahatratra 46 %-n'ny trondro azo tamin'ny jono izy, satria nahita toerana mety hivelarany tao amin'ny farihy&lt;ref&gt;https://books.google.mg/books?id=C_ABrmnsKY4C&amp;pg=PA322&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;.

Ny lemaka manodidina ny Farihin'Alaotra no faritra mamokatra vary lehibe indrindra ao [[Madagasikara]]. Taloha dia rakotra ala ny havoana manodidina azy, saingy nopotehina ny ankamaroany mba hanitarana ny tany fambolena. Vokatr'izany dia nihamafy ny fikaohan'ny tany, ka betsaka ny fotaka entin'ny rano miditra ao amin'ny farihy. Mihalalina hatrany ny olana satria mihafeno fotaka ny farihy, ary amin'ny vanim-potoana maina dia 60 sm eo ho eo sisa ny halaliny.

== Olana ==
Noho ny fitomboan'ny filàna tanimbary dia doran'ny mponina matetika ny bararata manodidina ny farihy. Kanefa ireo bararata ireo no hany fonenan'ny bandro [[Alaotra]] (Hapalemur griseus alaotrensis), gidro tsy hita afa-tsy ao Alaotra. Ankehitriny dia 220 km² sisa ny velaran'ny bararata itoeran'io gidro io. Nihena be koa ny isan'izy ireo, avy amin'ny 7 500 teo ho eo tamin'ny taona 1994 ka lasa 3 000 teo ho eo tamin'ny taona 2001. Ny fahasimban'ny toeram-ponenany sy ny fihazana no tena nahatonga izany.

Ny [[Farihin'Alaotra]] dia toeram-ponenan'ny karazana lolo antsoina hoe [[Artitropa alaotrana]]. Toerana manan-danja ho an'ny vorona anaty rano koa izy, anisan'izany ny ganagana [[Meller]], izay tandindonin-doza. Nisy karazana vorona roa tsy hita afa-tsy tany avaratr'i [[Madagasikara]], dia ny [[Madagascar pochard]] sy ny [[Alaotra grebe]]. Ankehitriny, ny [[Madagascar pochard]] dia tandindonin-doza mafy ary tsy hita intsony ao amin'ny Farihin'Alaotra, na dia mbola misy vitsy aza any amin'ny toerana hafa. Ny [[Alaotra grebe]] kosa dia nambara ho lany tamingana tamin'ny taona 2010. Heverina fa ny [[Farihin'Alaotra]] no hany toerana nonenany&lt;ref&gt;https://www.birdlife.org/ https://en.wikipedia.org/wiki/BirdLife_International&lt;/ref&gt;.

Ny [[Renirano Ambato]] no mitondra rano mankany amin'ny [[Farihin'Alaotra]] ary izy ihany koa no ivoahan'ny rano avy ao. Rehefa avy mikoriana 381 km izy dia mivarina any amin'ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]].

Ankehitriny, ny [[Faritra Voaaro Farihin'Alaotra]] dia tantanan'ny fikambanana [[Durrell Wildlife Conservation Trust]], izay miara-miasa amin'ny fiarovana ny zavaboary sy ny fitantanana maharitra ny farihy sy ny manodidina azy&lt;ref&gt;Decret '''''n'''''. 2015-756 portant création de l’Aire Protégée dénommée « LAC ALAOTRA»&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==
*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]

=== Rohy ivelany ===
* {{en}} [http://www.avsf.org/uk/article.php?rub_id=110&amp;art_id=188 The GRAP-Lake Alaotra project] {{Wayback|url=http://www.avsf.org/uk/article.php?rub_id=110&amp;art_id=188 |date=20210828005211 }}
* {{en}} [http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/madagascarpochard.htm Madagascar Pochard is endemic to Madagascar, where it was found historically in the Lake Alaotra basin] {{Wayback|url=http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/madagascarpochard.htm |date=20070930155141 }}
* {{en}} [http://www.mwc-info.net Project Alaotra by Madagascar Wildlife Conservation] {{Wayback|url=http://www.mwc-info.net/ |date=20190605143436 }}

{{vangovango|farihy}}

== Jereo koa ==

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihin'i Kinkony]]
* [[Farihin'i Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa]]

{{commonscat|Lake Alaotra}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>omeco03py1o9nj90c2y0vchcdsdcr8u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146094</id>
      <parentid>1146093</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T06:08:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4853" sha1="5updkgedd4scpu34kz5rxdf1bfyeobf" xml:space="preserve">== Toerana misy azy ==
[[Sary:Lake Alaotra NASA.jpg|350px|ankavanana|Farihin' Alaotra &lt;div align=&quot;right&quot;&gt;
{{coord|17.5|S|48.5|W}}
&lt;/div&gt;|thumb]]
[[Sary:Lac Alaotra 02.jpg|vignette|359x359px|Alaotra]]
Ny [[Farihin'Alaotra]] no farihy lehibe indrindra eto Madagasikara. Any amin'ny Faritra [[Faritra Alaotra-Mangoro|Alaotra-Mangoro]], eo amin'ny faritra afovoany avaratrin'ny nosy, no misy azy. Ahitana farihy misy rano mamy sy heniheny marivo izy, izay voahodidin'ny zava-maniry matevina&lt;ref&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/1312?__goaway_challenge=meta-refresh&amp;__goaway_id=102a19d27e6e9037f5c0ef598b469d16&amp;__goaway_referer=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2F&lt;/ref&gt;. 

== Famaritana ==
Ny [[Farihin'Alaotra]] no ivon'ny faritra mamokatra vary be indrindra eto [[Madagasikara]]. Manankarena biby sy zavamaniry izy, ka misy karazana tsy fahita firy sy tandindonin-doza. Toerana lehibe fanaovana jono  koa izy.

Manodidina ny 7 223 km² ny velaran'ny Farihin'Alaotra sy ny heniheniny. Ahitana farihy misokatra, bararata, heniheny ary tanimbary izany faritra izany. Ny velaran'ny farihy ihany dia 900 km². Tamin'ny 2 Febroary 2003, dia nosokajiana ho faritra mando manan-danja iraisam-pirenena izy, araka ny Fifanarahana [[Ramsar, Mazandaran|Ramsar]].

Tamin'ny taona 1954, dia nampidirina tao amin'ny Farihin'Alaotra ny trondro tilapia lava vombony (Oreochromis macrochir). Vetivety dia nihamaro izy io. Tamin'ny 1957, dia efa nahatratra 46 %-n'ny trondro azo tamin'ny jono izy, satria nahita toerana mety hivelarany tao amin'ny farihy&lt;ref&gt;https://books.google.mg/books?id=C_ABrmnsKY4C&amp;pg=PA322&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;.

Ny lemaka manodidina ny Farihin'Alaotra no faritra mamokatra vary lehibe indrindra ao [[Madagasikara]]. Taloha dia rakotra ala ny havoana manodidina azy, saingy nopotehina ny ankamaroany mba hanitarana ny tany fambolena. Vokatr'izany dia nihamafy ny fikaohan'ny tany, ka betsaka ny fotaka entin'ny rano miditra ao amin'ny farihy. Mihalalina hatrany ny olana satria mihafeno fotaka ny farihy, ary amin'ny vanim-potoana maina dia 60 sm eo ho eo sisa ny halaliny.

== Olana ==
Noho ny fitomboan'ny filàna tanimbary dia doran'ny mponina matetika ny bararata manodidina ny farihy. Kanefa ireo bararata ireo no hany fonenan'ny bandro [[Alaotra]] (Hapalemur griseus alaotrensis), gidro tsy hita afa-tsy ao Alaotra. Ankehitriny dia 220 km² sisa ny velaran'ny bararata itoeran'io gidro io. Nihena be koa ny isan'izy ireo, avy amin'ny 7 500 teo ho eo tamin'ny taona 1994 ka lasa 3 000 teo ho eo tamin'ny taona 2001. Ny fahasimban'ny toeram-ponenany sy ny fihazana no tena nahatonga izany.

Ny [[Farihin'Alaotra]] dia toeram-ponenan'ny karazana lolo antsoina hoe [[Artitropa alaotrana]]. Toerana manan-danja ho an'ny vorona anaty rano koa izy, anisan'izany ny ganagana [[Meller]], izay tandindonin-doza. Nisy karazana vorona roa tsy hita afa-tsy tany avaratr'i [[Madagasikara]], dia ny [[Madagascar pochard]] sy ny [[Alaotra grebe]]. Ankehitriny, ny [[Madagascar pochard]] dia tandindonin-doza mafy ary tsy hita intsony ao amin'ny Farihin'Alaotra, na dia mbola misy vitsy aza any amin'ny toerana hafa. Ny [[Alaotra grebe]] kosa dia nambara ho lany tamingana tamin'ny taona 2010. Heverina fa ny [[Farihin'Alaotra]] no hany toerana nonenany&lt;ref&gt;https://www.birdlife.org/ https://en.wikipedia.org/wiki/BirdLife_International&lt;/ref&gt;.

Ny [[Renirano Ambato]] no mitondra rano mankany amin'ny [[Farihin'Alaotra]] ary izy ihany koa no ivoahan'ny rano avy ao. Rehefa avy mikoriana 381 km izy dia mivarina any amin'ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]].

Ny [[Faritra Voaaro Farihin'Alaotra]] dia tantanan'ny fikambanana [[Durrell Wildlife Conservation Trust]], izay miara-miasa amin'ny fiarovana ny zavaboary sy ny fitantanana maharitra ny farihy sy ny manodidina azy&lt;ref&gt;Decret '''''n'''''. 2015-756 portant création de l’Aire Protégée dénommée « LAC ALAOTRA»&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==
*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]

=== Rohy ivelany ===
* {{en}} [http://www.avsf.org/uk/article.php?rub_id=110&amp;art_id=188 The GRAP-Lake Alaotra project] {{Wayback|url=http://www.avsf.org/uk/article.php?rub_id=110&amp;art_id=188 |date=20210828005211 }}
* {{en}} [http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/madagascarpochard.htm Madagascar Pochard is endemic to Madagascar, where it was found historically in the Lake Alaotra basin] {{Wayback|url=http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/madagascarpochard.htm |date=20070930155141 }}
* {{en}} [http://www.mwc-info.net Project Alaotra by Madagascar Wildlife Conservation] {{Wayback|url=http://www.mwc-info.net/ |date=20190605143436 }}

{{vangovango|farihy}}

== Jereo koa ==

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihin'i Kinkony]]
* [[Farihin'i Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa]]

{{commonscat|Lake Alaotra}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>5updkgedd4scpu34kz5rxdf1bfyeobf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146095</id>
      <parentid>1146094</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T06:09:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4871" sha1="oi9uzsqayxi5voz723ct7oxjre4hdry" xml:space="preserve">== Toerana misy azy ==
[[Sary:Lake Alaotra NASA.jpg|350px|ankavanana|Farihin' Alaotra &lt;div align=&quot;right&quot;&gt;
{{coord|17.5|S|48.5|W}}
&lt;/div&gt;|thumb]]
[[Sary:Lac Alaotra 02.jpg|vignette|359x359px|Alaotra]]
Ny [[Farihin'Alaotra]] no farihy lehibe indrindra eto Madagasikara. Any amin'ny Faritra [[Faritra Alaotra-Mangoro|Alaotra-Mangoro]], eo amin'ny faritra afovoany avaratrin'ny nosy, no misy azy. Ahitana farihy misy rano mamy sy heniheny marivo izy, izay voahodidin'ny zava-maniry matevina&lt;ref&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/1312?__goaway_challenge=meta-refresh&amp;__goaway_id=102a19d27e6e9037f5c0ef598b469d16&amp;__goaway_referer=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2F&lt;/ref&gt;. 

== Famaritana ==
Ny [[Farihin'Alaotra]] no ivon'ny faritra mamokatra vary be indrindra eto [[Madagasikara]]. Manankarena biby sy zavamaniry izy, ka misy karazana tsy fahita firy sy tandindonin-doza. Toerana lehibe fanaovana jono  koa izy.

Manodidina ny 7 223 km² ny velaran'ny Farihin'Alaotra sy ny heniheniny. Ahitana farihy misokatra, bararata, heniheny ary tanimbary izany faritra izany. Ny velaran'ny farihy ihany dia 900 km². Tamin'ny 2 Febroary 2003, dia nosokajiana ho faritra mando manan-danja iraisam-pirenena izy, araka ny Fifanarahana [[Ramsar, Mazandaran|Ramsar]].

Tamin'ny taona 1954, dia nampidirina tao amin'ny Farihin'Alaotra ny trondro tilapia lava vombony (Oreochromis macrochir). Vetivety dia nihamaro izy io. Tamin'ny 1957, dia efa nahatratra 46 %-n'ny trondro azo tamin'ny jono izy, satria nahita toerana mety hivelarany tao amin'ny farihy&lt;ref&gt;https://books.google.mg/books?id=C_ABrmnsKY4C&amp;pg=PA322&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;.

Ny lemaka manodidina ny Farihin'Alaotra no faritra mamokatra vary lehibe indrindra ao [[Madagasikara]]. Taloha dia rakotra ala ny havoana manodidina azy, saingy nopotehina ny ankamaroany mba hanitarana ny tany fambolena. Vokatr'izany dia nihamafy ny fikaohan'ny tany, ka betsaka ny fotaka entin'ny rano miditra ao amin'ny farihy. Mihalalina hatrany ny olana satria mihafeno fotaka ny farihy, ary amin'ny vanim-potoana maina dia 60 sm eo ho eo sisa ny halaliny.

== Olana ==
Noho ny fitomboan'ny filàna tanimbary dia doran'ny mponina matetika ny bararata manodidina ny farihy. Kanefa ireo bararata ireo no hany fonenan'ny bandro [[Alaotra]] (Hapalemur griseus alaotrensis), gidro tsy hita afa-tsy ao Alaotra. Ankehitriny dia 220 km² sisa ny velaran'ny bararata itoeran'io gidro io. Nihena be koa ny isan'izy ireo, avy amin'ny 7 500 teo ho eo tamin'ny taona 1994 ka lasa 3 000 teo ho eo tamin'ny taona 2001. Ny fahasimban'ny toeram-ponenany sy ny fihazana no tena nahatonga izany.

Ny [[Farihin'Alaotra]] dia toeram-ponenan'ny karazana lolo antsoina hoe [[Artitropa alaotrana]]. Toerana manan-danja ho an'ny vorona anaty rano koa izy, anisan'izany ny ganagana [[Meller]], izay tandindonin-doza. Nisy karazana vorona roa tsy hita afa-tsy tany avaratr'i [[Madagasikara]], dia ny [[Madagascar pochard]] sy ny [[Alaotra grebe]]. Ankehitriny, ny [[Madagascar pochard]] dia tandindonin-doza mafy ary tsy hita intsony ao amin'ny Farihin'Alaotra, na dia mbola misy vitsy aza any amin'ny toerana hafa. Ny [[Alaotra grebe]] kosa dia nambara ho lany tamingana tamin'ny taona 2010. Heverina fa ny [[Farihin'Alaotra]] no hany toerana nonenany&lt;ref&gt;https://www.birdlife.org/ https://en.wikipedia.org/wiki/BirdLife_International&lt;/ref&gt;.

Ny [[Renirano Ambato]] no mitondra rano mankany amin'ny [[Farihin'Alaotra]] ary izy ihany koa no ivoahan'ny rano avy ao. Rehefa avy mikoriana 381 km izy dia mivarina any amin'ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]].

== Ankehitriny ==
Ny [[Faritra Voaaro Farihin'Alaotra]] dia tantanan'ny fikambanana [[Durrell Wildlife Conservation Trust]], izay miara-miasa amin'ny fiarovana ny zavaboary sy ny fitantanana maharitra ny farihy sy ny manodidina azy&lt;ref&gt;Decret '''''n'''''. 2015-756 portant création de l’Aire Protégée dénommée « LAC ALAOTRA»&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==
*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]

=== Rohy ivelany ===
* {{en}} [http://www.avsf.org/uk/article.php?rub_id=110&amp;art_id=188 The GRAP-Lake Alaotra project] {{Wayback|url=http://www.avsf.org/uk/article.php?rub_id=110&amp;art_id=188 |date=20210828005211 }}
* {{en}} [http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/madagascarpochard.htm Madagascar Pochard is endemic to Madagascar, where it was found historically in the Lake Alaotra basin] {{Wayback|url=http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/madagascarpochard.htm |date=20070930155141 }}
* {{en}} [http://www.mwc-info.net Project Alaotra by Madagascar Wildlife Conservation] {{Wayback|url=http://www.mwc-info.net/ |date=20190605143436 }}

{{vangovango|farihy}}

== Jereo koa ==

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihin'i Kinkony]]
* [[Farihin'i Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa]]

{{commonscat|Lake Alaotra}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>oi9uzsqayxi5voz723ct7oxjre4hdry</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146097</id>
      <parentid>1146095</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T06:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4911" sha1="nypoqgfec708euwyxyqgzp46zbm4iye" xml:space="preserve">== Toerana misy azy ==
[[Sary:Lake Alaotra NASA.jpg|350px|ankavanana|Farihin' Alaotra &lt;div align=&quot;right&quot;&gt;
{{coord|17.5|S|48.5|W}}
&lt;/div&gt;|thumb]]
[[Sary:Lac Alaotra 02.jpg|vignette|359x359px|Alaotra]]
Ny [[Farihin'Alaotra]] no farihy lehibe indrindra eto Madagasikara. Any amin'ny Faritra [[Faritra Alaotra-Mangoro|Alaotra-Mangoro]], eo amin'ny faritra afovoany avaratrin'ny nosy, no misy azy. Ahitana farihy misy rano mamy sy heniheny marivo izy, izay voahodidin'ny zava-maniry matevina&lt;ref&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/1312?__goaway_challenge=meta-refresh&amp;__goaway_id=102a19d27e6e9037f5c0ef598b469d16&amp;__goaway_referer=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2F&lt;/ref&gt;. 

== Famaritana ==
Ny [[Farihin'Alaotra]] no ivon'ny faritra mamokatra vary be indrindra eto [[Madagasikara]]. Manankarena biby sy zavamaniry izy, ka misy karazana tsy fahita firy sy tandindonin-doza. Toerana lehibe fanaovana jono  koa izy.

Manodidina ny 7 223 km² ny velaran'ny Farihin'Alaotra sy ny heniheniny. Ahitana farihy misokatra, bararata, heniheny ary tanimbary izany faritra izany. Ny velaran'ny farihy ihany dia 900 km². Tamin'ny 2 Febroary 2003, dia nosokajiana ho faritra mando manan-danja iraisam-pirenena izy, araka ny Fifanarahana [[Ramsar, Mazandaran|Ramsar]].

Tamin'ny taona 1954, dia nampidirina tao amin'ny Farihin'Alaotra ny trondro tilapia lava vombony (Oreochromis macrochir). Vetivety dia nihamaro izy io. Tamin'ny 1957, dia efa nahatratra 46 %-n'ny trondro azo tamin'ny jono izy, satria nahita toerana mety hivelarany tao amin'ny farihy&lt;ref&gt;https://books.google.mg/books?id=C_ABrmnsKY4C&amp;pg=PA322&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;.

Ny lemaka manodidina ny Farihin'Alaotra no faritra mamokatra vary lehibe indrindra ao [[Madagasikara]]. Taloha dia rakotra ala ny havoana manodidina azy, saingy nopotehina ny ankamaroany mba hanitarana ny tany fambolena. Vokatr'izany dia nihamafy ny fikaohan'ny tany, ka betsaka ny fotaka entin'ny rano miditra ao amin'ny farihy. Mihalalina hatrany ny olana satria mihafeno fotaka ny farihy, ary amin'ny vanim-potoana maina dia 60 sm eo ho eo sisa ny halaliny.

== Olana ==
[[Sary:Îlot-Lac Alaotra.jpg|vignette]]
Noho ny fitomboan'ny filàna tanimbary dia doran'ny mponina matetika ny bararata manodidina ny farihy. Kanefa ireo bararata ireo no hany fonenan'ny bandro [[Alaotra]] (Hapalemur griseus alaotrensis), gidro tsy hita afa-tsy ao Alaotra. Ankehitriny dia 220 km² sisa ny velaran'ny bararata itoeran'io gidro io. Nihena be koa ny isan'izy ireo, avy amin'ny 7 500 teo ho eo tamin'ny taona 1994 ka lasa 3 000 teo ho eo tamin'ny taona 2001. Ny fahasimban'ny toeram-ponenany sy ny fihazana no tena nahatonga izany.

Ny [[Farihin'Alaotra]] dia toeram-ponenan'ny karazana lolo antsoina hoe [[Artitropa alaotrana]]. Toerana manan-danja ho an'ny vorona anaty rano koa izy, anisan'izany ny ganagana [[Meller]], izay tandindonin-doza. Nisy karazana vorona roa tsy hita afa-tsy tany avaratr'i [[Madagasikara]], dia ny [[Madagascar pochard]] sy ny [[Alaotra grebe]]. Ankehitriny, ny [[Madagascar pochard]] dia tandindonin-doza mafy ary tsy hita intsony ao amin'ny Farihin'Alaotra, na dia mbola misy vitsy aza any amin'ny toerana hafa. Ny [[Alaotra grebe]] kosa dia nambara ho lany tamingana tamin'ny taona 2010. Heverina fa ny [[Farihin'Alaotra]] no hany toerana nonenany&lt;ref&gt;https://www.birdlife.org/ https://en.wikipedia.org/wiki/BirdLife_International&lt;/ref&gt;.

Ny [[Renirano Ambato]] no mitondra rano mankany amin'ny [[Farihin'Alaotra]] ary izy ihany koa no ivoahan'ny rano avy ao. Rehefa avy mikoriana 381 km izy dia mivarina any amin'ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]].

== Ankehitriny ==
Ny [[Faritra Voaaro Farihin'Alaotra]] dia tantanan'ny fikambanana [[Durrell Wildlife Conservation Trust]], izay miara-miasa amin'ny fiarovana ny zavaboary sy ny fitantanana maharitra ny farihy sy ny manodidina azy&lt;ref&gt;Decret '''''n'''''. 2015-756 portant création de l’Aire Protégée dénommée « LAC ALAOTRA»&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==
*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]

=== Rohy ivelany ===
* {{en}} [http://www.avsf.org/uk/article.php?rub_id=110&amp;art_id=188 The GRAP-Lake Alaotra project] {{Wayback|url=http://www.avsf.org/uk/article.php?rub_id=110&amp;art_id=188 |date=20210828005211 }}
* {{en}} [http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/madagascarpochard.htm Madagascar Pochard is endemic to Madagascar, where it was found historically in the Lake Alaotra basin] {{Wayback|url=http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/madagascarpochard.htm |date=20070930155141 }}
* {{en}} [http://www.mwc-info.net Project Alaotra by Madagascar Wildlife Conservation] {{Wayback|url=http://www.mwc-info.net/ |date=20190605143436 }}

{{vangovango|farihy}}

== Jereo koa ==

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihin'i Kinkony]]
* [[Farihin'i Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa]]

{{commonscat|Lake Alaotra}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>nypoqgfec708euwyxyqgzp46zbm4iye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146098</id>
      <parentid>1146097</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T06:30:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4929" sha1="39fgdmbpm6b7581wadmdaxsn7lwbwca" xml:space="preserve">== Toerana misy azy ==
[[Sary:Lake Alaotra NASA.jpg|350px|ankavanana|Farihin' Alaotra &lt;div align=&quot;right&quot;&gt;
{{coord|17.5|S|48.5|W}}
&lt;/div&gt;|thumb]]
[[Sary:Lac Alaotra 02.jpg|vignette|359x359px|Alaotra]]
Ny [[Farihin'Alaotra]] no farihy lehibe indrindra eto Madagasikara. Any amin'ny Faritra [[Faritra Alaotra-Mangoro|Alaotra-Mangoro]], eo amin'ny faritra afovoany avaratrin'ny nosy, no misy azy. Ahitana farihy misy rano mamy sy heniheny marivo izy, izay voahodidin'ny zava-maniry matevina&lt;ref&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/1312?__goaway_challenge=meta-refresh&amp;__goaway_id=102a19d27e6e9037f5c0ef598b469d16&amp;__goaway_referer=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2F&lt;/ref&gt;. 

== Famaritana ==
Ny [[Farihin'Alaotra]] no ivon'ny faritra mamokatra vary be indrindra eto [[Madagasikara]]. Manankarena biby sy zavamaniry izy, ka misy karazana tsy fahita firy sy tandindonin-doza. Toerana lehibe fanaovana jono  koa izy.

Manodidina ny 7 223 km² ny velaran'ny Farihin'Alaotra sy ny heniheniny. Ahitana farihy misokatra, bararata, heniheny ary tanimbary izany faritra izany. Ny velaran'ny farihy ihany dia 900 km². Tamin'ny 2 Febroary 2003, dia nosokajiana ho faritra mando manan-danja iraisam-pirenena izy, araka ny Fifanarahana [[Ramsar, Mazandaran|Ramsar]].

Tamin'ny taona 1954, dia nampidirina tao amin'ny Farihin'Alaotra ny trondro tilapia lava vombony (Oreochromis macrochir). Vetivety dia nihamaro izy io. Tamin'ny 1957, dia efa nahatratra 46 %-n'ny trondro azo tamin'ny jono izy, satria nahita toerana mety hivelarany tao amin'ny farihy&lt;ref&gt;https://books.google.mg/books?id=C_ABrmnsKY4C&amp;pg=PA322&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;.

Ny lemaka manodidina ny Farihin'Alaotra no faritra mamokatra vary lehibe indrindra ao [[Madagasikara]]. Taloha dia rakotra ala ny havoana manodidina azy, saingy nopotehina ny ankamaroany mba hanitarana ny tany fambolena. Vokatr'izany dia nihamafy ny fikaohan'ny tany, ka betsaka ny fotaka entin'ny rano miditra ao amin'ny farihy. Mihalalina hatrany ny olana satria mihafeno fotaka ny farihy, ary amin'ny vanim-potoana maina dia 60 sm eo ho eo sisa ny halaliny.

== Olana ==
[[Sary:Îlot-Lac Alaotra.jpg|vignette|Farihin ' Alaotra]]
Noho ny fitomboan'ny filàna tanimbary dia doran'ny mponina matetika ny bararata manodidina ny farihy. Kanefa ireo bararata ireo no hany fonenan'ny bandro [[Alaotra]] (Hapalemur griseus alaotrensis), gidro tsy hita afa-tsy ao Alaotra. Ankehitriny dia 220 km² sisa ny velaran'ny bararata itoeran'io gidro io. Nihena be koa ny isan'izy ireo, avy amin'ny 7 500 teo ho eo tamin'ny taona 1994 ka lasa 3 000 teo ho eo tamin'ny taona 2001. Ny fahasimban'ny toeram-ponenany sy ny fihazana no tena nahatonga izany.

Ny [[Farihin'Alaotra]] dia toeram-ponenan'ny karazana lolo antsoina hoe [[Artitropa alaotrana]]. Toerana manan-danja ho an'ny vorona anaty rano koa izy, anisan'izany ny ganagana [[Meller]], izay tandindonin-doza. Nisy karazana vorona roa tsy hita afa-tsy tany avaratr'i [[Madagasikara]], dia ny [[Madagascar pochard]] sy ny [[Alaotra grebe]]. Ankehitriny, ny [[Madagascar pochard]] dia tandindonin-doza mafy ary tsy hita intsony ao amin'ny Farihin'Alaotra, na dia mbola misy vitsy aza any amin'ny toerana hafa. Ny [[Alaotra grebe]] kosa dia nambara ho lany tamingana tamin'ny taona 2010. Heverina fa ny [[Farihin'Alaotra]] no hany toerana nonenany&lt;ref&gt;https://www.birdlife.org/ https://en.wikipedia.org/wiki/BirdLife_International&lt;/ref&gt;.

Ny [[Renirano Ambato]] no mitondra rano mankany amin'ny [[Farihin'Alaotra]] ary izy ihany koa no ivoahan'ny rano avy ao. Rehefa avy mikoriana 381 km izy dia mivarina any amin'ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]].

== Ankehitriny ==
Ny [[Faritra Voaaro Farihin'Alaotra]] dia tantanan'ny fikambanana [[Durrell Wildlife Conservation Trust]], izay miara-miasa amin'ny fiarovana ny zavaboary sy ny fitantanana maharitra ny farihy sy ny manodidina azy&lt;ref&gt;Decret '''''n'''''. 2015-756 portant création de l’Aire Protégée dénommée « LAC ALAOTRA»&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==
*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]

=== Rohy ivelany ===
* {{en}} [http://www.avsf.org/uk/article.php?rub_id=110&amp;art_id=188 The GRAP-Lake Alaotra project] {{Wayback|url=http://www.avsf.org/uk/article.php?rub_id=110&amp;art_id=188 |date=20210828005211 }}
* {{en}} [http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/madagascarpochard.htm Madagascar Pochard is endemic to Madagascar, where it was found historically in the Lake Alaotra basin] {{Wayback|url=http://www.petermaas.nl/extinct/speciesinfo/madagascarpochard.htm |date=20070930155141 }}
* {{en}} [http://www.mwc-info.net Project Alaotra by Madagascar Wildlife Conservation] {{Wayback|url=http://www.mwc-info.net/ |date=20190605143436 }}

{{vangovango|farihy}}

== Jereo koa ==

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihin'i Kinkony]]
* [[Farihin'i Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa]]

{{commonscat|Lake Alaotra}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>39fgdmbpm6b7581wadmdaxsn7lwbwca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Fiadiana ny ho Tompondaka Erantany 2010</title>
    <ns>14</ns>
    <id>9304</id>
    <revision>
      <id>1146068</id>
      <parentid>617473</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T03:39:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="4vv3jovpbihjs5q5qxm6sy0g0uy2ybm" xml:space="preserve">Ity ny pejy mikasika ny {{BASEPAGENAME}}

[[Sokajy:FIFA]]</text>
      <sha1>4vv3jovpbihjs5q5qxm6sy0g0uy2ybm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seine-Saint-Denis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175379</id>
    <revision>
      <id>1146034</id>
      <parentid>1129687</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T00:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>{{coord|48|54|N|02|29|E}}</comment>
      <origin>1146034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1141" sha1="rgzcgsvdf67fpqeitzfsq4e755m1ocv" xml:space="preserve">{{coord|48|54|N|02|29|E}}
﻿{{infobox faritany &lt;!-- Azo ahàtra amin'ny departemanta frantsay ihany koa --&gt;
|faritany=Seine-Saint-Denis
|firenena=Frantsa
|velarantany=236
|isam-ponina=1.704.316
|renivohitra=[[Bobigny]]
|ben'ny faritany=
|sary=Saint-Denis - Basilique Saint-Denis et l'abbaye -1.JPG
|saina =Proposition de drapeau fr département Seine-Saint-Denis.svg
}}

[[sary:Petite couronne.svg|200px|thumb|Ny departemantan'i Seine-Saint-Denis sy [[Paris]]]]
'''Seine-Saint-Denis''' dia departemanta ao [[Frantsa]].
Ny renivohiny dia [[Bobigny]].
Ny isam-poniny dia1.704.316 mponina (2024)

{| class=wikitable
! Kaominina
! mponina (2019)
|-
| [[Saint-Denis, Seine-Saint-Denis|Saint-Denis]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 112,852
|-
| [[Montreuil, Seine-Saint-Denis|Montreuil]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 111,240
|-
| [[Aubervilliers]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 88,948
|-
| [[Aulnay-sous-Bois]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 86,969
|-
| [[Drancy]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 72,376
|}

== Jeografia ==


Ny faritr'ora dia GMT+1.
== Rohy ivelany ==

*  : Sehatra ofisialy

{{commonscat}}

[[Sokajy:Seine-Saint-Denis|*]]</text>
      <sha1>rgzcgsvdf67fpqeitzfsq4e755m1ocv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146035</id>
      <parentid>1146034</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T01:00:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1197" sha1="q4dj66040tzemmoqf17jlgdh1dcv5cb" xml:space="preserve">{{coord|48|54|N|02|29|E}}
﻿{{infobox faritany &lt;!-- Azo ahàtra amin'ny departemanta frantsay ihany koa --&gt;
|faritany=Seine-Saint-Denis
|firenena=Frantsa
|velarantany=236
|isam-ponina=1.704.316
|renivohitra=[[Bobigny]]
|ben'ny faritany=
|sary=Saint-Denis - Basilique Saint-Denis et l'abbaye -1.JPG
|saina =Proposition de drapeau fr département Seine-Saint-Denis.svg
}}

[[sary:Petite couronne.svg|200px|thumb|Ny departemantan'i Seine-Saint-Denis sy [[Paris]]]]
'''Seine-Saint-Denis''' dia departemanta ao [[Frantsa]].
Ny renivohiny dia [[Bobigny]].
Ny isam-poniny dia1.704.316 mponina (2024)

{| class=wikitable
! Kaominina
! mponina (2019)
|-
| [[Saint-Denis, Seine-Saint-Denis|Saint-Denis]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 112,852
|-
| [[Montreuil, Seine-Saint-Denis|Montreuil]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 111,240
|-
| [[Aubervilliers]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 88,948
|-
| [[Aulnay-sous-Bois]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 86,969
|-
| [[Drancy]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 72,376
|-
| [[Bobigny]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | 56.927
|}

== Jeografia ==


Ny faritr'ora dia GMT+1.
== Rohy ivelany ==

*  : Sehatra ofisialy

{{commonscat}}

[[Sokajy:Seine-Saint-Denis|*]]</text>
      <sha1>q4dj66040tzemmoqf17jlgdh1dcv5cb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aina Nirina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>225139</id>
    <revision>
      <id>1145908</id>
      <parentid>1143903</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T15:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Louisalphonse28</username>
        <id>35968</id>
      </contributor>
      <comment>Nampiditra infobox</comment>
      <origin>1145908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6135" sha1="e3skg0gly89popeep2yegbwf4x9t82a" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Aina Nirina 
Andrianarivelo Rahajanirina Hery|teraka=03 jolay 1970|toerana=Toamasina|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra|asa hafa=Injeniera}}

'''Andrianarivelo Rahajanirina Hery''' dia mpanoratra malagasy. '''Aina Nirina''' no solon’anarana entiny amin’ny maha mpanoratra azy. Teraka ny 03 jolay 1970 tany [[Toamasina]].

== Biôgrafia ==
Nanomboka nanoratra ny taona 1984. Ny fankafizana ny tononkalon’i [[Rado]] tao ami’ny boky DINITRA famakiny isan’andro. T amin’izany fotoana izany no nahatonga azy hanomboka hanoratra. Nanampy izany koa ny fitiavany ny [[tononkalo]] tao amin’ny boky ''Tononkalo notsongaina 1'' sy ny tantara nosoratan’i [[Emilson Daniel Andriamalala|E.D. Andriamalala]].

Efa namoaka tononkalo an-jatony tao amin’ny pejy fesibokiny i Aina Nirina sy tao amin’ny        [''vetso.serasera.org'']

Mpianatra tao amin’ny Kolejy [[Md Josefa Ambatondrazaka]] tamin’ny Fanabeazana fototra sy ny Ambaratonga voalohany. Tao amin’ny Sekoly Teknika [[Ambatondrazaka]] kosa no nanohizany ny Ambaratonga faharoa ka nahazoany ny diplaoma [[Bakalorea Teknika]] sampan’asa Trano sy ny Asa Vaventy (BTP).

Tany amin’ny Sekoly Ambonin’ny [[Politeknika]] [[Antananarivo]] (Vontovorona) no nianarany ka nahatafavoaka azy ho Injenieran’ny trano sy ny asa vaventy (BTP) ary nahazoany ihany koa ny mari-pahaizana ambony fandalinana momba ny Siansan’ny akora (Diplôme d’Études Approfondies en Sciences des matériaux). Maro ny fianarana hafa nataony ankoatr’ireo fa ireo no tena nisongadina. 

Ankehitriny dia mitantana ny orinasany madinika no sady mampianatra i Aina Nirina.

Namoaka ny bokiny voalohany: ''Sombin' i Aina  1'' ny fiandohan’ny Febroary 2015 : Boky 106 pejy misy tononkalo 54 sy sombin-tantara voarafitra ho tononkalo misy fizarana dimy (''Satriko''). 

Nasain’ny [[Faribolana Sandratra]] ka nandray anjara tamin’ny antsan-tononkalo ''Zara fanahy'' tao amin’ny CGM ny [[Sabotsy]] [[28]] [[martsa]] [[2015]] ary nivoaka tao anatin’ny boky ''Zara fanahy'' ny tononkalony.

Nanao antsan-tononkalo voalohany niaraka tamin’ny [[poeta]] sy [[mpanakanto]] namany ho fanolorana ny boky ''Sombin' i Aina 1'' tao amin’ny Ivon-toeran’ny Kolontsaina Malagasy (IKM) [[Antsahavola]] ny Sabotsy [[11]] Aprily 2015.

== Ny sotatro ==

Eny, tena ekeko fa nisy tena niainako ny zavatra soratako,&lt;br /&gt;
Nisy ny hafaliako, nisy ny alaheloko, nisy koa ny ratrako,&lt;br /&gt;
Nefa nisy koa ny tranga nolalovan’ny hafa sy ny namako,&lt;br /&gt;
Na ny zava-nisy nampiainga ny fanahiko tena mba tsy tanako…&lt;br /&gt;


Soratako avokoa na ny eto an-tany na ny antaranoana,&lt;br /&gt;
Na ny nofinofy any an-danitra any na misy na koa foana,&lt;br /&gt;
Soratako ihany koa : ny siakan’ny ririnina, ny hiran-dohataona,&lt;br /&gt;
Ny hitan’ilay jamba, ny ren’ilay marenina sy ny antson’ilay moana…&lt;br /&gt;


Nefa misy soratro : tantara noforonina sy zavatra tsy nisy,&lt;br /&gt;
Ainga mba nandalo, akon’ny tsiaro sa tsiron’ny kalisy ?&lt;br /&gt;
Avelon’eritreritra sa fanahy nibitsika : tsy fantatro mihitsy,&lt;br /&gt;
Fa ny korisam-peniko nisononoka mora nanoratra mahitsy…&lt;br /&gt;


Dia novetsoiko tao famboraham-pitiavana nitsiry ka tsy tana,&lt;br /&gt;
Tambolombolom-betson’ny fo sendra tselatra sineram-pahazavana,&lt;br /&gt;
Dia taitra ianao ry tiako hoe : taitran-drandram-bao mitady fiovana,&lt;br /&gt;
Izaho ilay tianao, fa jihitry ny hatsiaka ka mila hafanana… &lt;br /&gt;


Tsy mino ahy ianao hoe iny soratro iny dia kalo fotsiny ihany,&lt;br /&gt;
Mba kalon’ny poeta sendra nivahiny tany antsahan’ny vinany,&lt;br /&gt;
Dia tena heverinao fa raikitra fitia nandalo tany ho any…&lt;br /&gt;
Nefa anie ianao no malalako ho doria : tokana eto an-tany.&lt;br /&gt;


=== AINA NIRINA ===
(08 oktobra 2014 tamin’ny 19 :58)&lt;br /&gt;
(Boky ''Sombin’i Aina 1'' pejy faha-54)&lt;br /&gt;


=== ALINA MITOHY ===


Dify ny masoandro…&lt;br /&gt;
Alina ny andro…&lt;br /&gt;
Alina anjakan’ny nofy na ny tsara na ny ratsy…&lt;br /&gt;
Ali-maizina kanefa misy hazavana mihantsy…&lt;br /&gt;
Rehefa ilay mandravaka azy ny kintana mangiaka,&lt;br /&gt;
Ny jiro mitsilopy sy ny volana baliaka…&lt;br /&gt;
Zava ao anaty haizina : ao isika no miaina&lt;br /&gt;
Anaty alina mitohy, ao isika no mangaina…&lt;br /&gt;
Ao isika no miharitra…&lt;br /&gt;
Miandry fara-vodilanitra&lt;br /&gt;
hisy tsirim-pahazavana hiposahan’ny maraina…&lt;br /&gt;
Fa ahiana ho very maina,&lt;br /&gt;
Ireny dinitra nafafy sy ny ràn’ireo mpitolona :&lt;br /&gt;
Matimaty foana ny olona&lt;br /&gt;
efa an-jato taona izao ho an’i Madagasikara…&lt;br /&gt;
Sa ve efa izao no anjara&lt;br /&gt;
mba hizoran’ny tantara ?&lt;br /&gt;
Iza ihany no antenaina&lt;br /&gt;
mba hitondra ho antsika ilay tsikin’ny maraina ?&lt;br /&gt;
Ry vahoaka Malagasy, mba samia tonga saina…&lt;br /&gt;
Eo am-pelan-tanantsika ilay tena fahefana&lt;br /&gt;
Hampiposaka ho antsika ilay tara-pahazavan’&lt;br /&gt;
ilay masoandro vaovao…&lt;br /&gt;
Ry vahoaka, aiza ianao ?&lt;br /&gt;


=== AINA NIRINA ===
(16 oktobra 2014 tamin’ny 21 :39)&lt;br /&gt;
(Boky ''Sombin’i Aina 1'' pejy faha-61 sy 62)&lt;br /&gt;


=== HIAKA TSISY FEO ===


Mafy loatra anie ny sedra mianjady,&lt;br /&gt;
Tsy zakako intsony fa tena resy an’ady ;&lt;br /&gt;
Ka ny hakiviana no tsapako misoko :&lt;br /&gt;
Setrom-pisentoana, manempotra ny foko…&lt;br /&gt;


Rehefa tojo ngidy sy ady mahamay,&lt;br /&gt;
Izay vao mba mahatsiaro ny Anaranao ry Ray,&lt;br /&gt;
Nefa tena tankina ny feo eo am-bavako,&lt;br /&gt;
Ka any am-poko any no misandratra ny vavako…&lt;br /&gt;


Menatra aho ry Ray miandrandra ny habakabaka,&lt;br /&gt;
Fa efa ela loatra no tsy nahay nivavaka,&lt;br /&gt;
Tankina ny feoko ka hiaka any anatiko,&lt;br /&gt;
No indro fa soratako sy arantirantiko…&lt;br /&gt;


Miangavy Anao ry Ray, jereo ny zanakao,&lt;br /&gt;
Mibaboka fa diso, mifona, mitalaho,&lt;br /&gt;
Mpanota tsy mba mendrika, ondry izay nania,&lt;br /&gt;
Hiverina ao am-bala : ekeo ry Tompo tia !&lt;br /&gt;


Mba omeo hery hiatrehana ny dia,&lt;br /&gt;
Aza avela ho kivy ity mpanomponao ity,&lt;br /&gt;
Sarotra ny lalana sady feno tsilo,&lt;br /&gt;
Tantano sy tariho : Ianao ry Ray no jiro…&lt;br /&gt;


=== AINA NIRINA ===
(23 septambra 2014 tamin’ny 15 :12)&lt;br /&gt;

== Jereo koa ==
* [[Poeta]]
* [[Mpanoratra]]

[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Biôgrafia]]
[[Sokajy:Poeta malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1970]]</text>
      <sha1>e3skg0gly89popeep2yegbwf4x9t82a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charles Ravoajanahary</title>
    <ns>0</ns>
    <id>225419</id>
    <revision>
      <id>1145927</id>
      <parentid>1145840</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T17:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HYL56</username>
        <id>31106</id>
      </contributor>
      <comment>Fanampiana fanazavana sy fanampiana rohy</comment>
      <origin>1145927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4670" sha1="nhorrvvzmnfaf83i0cj5474vekorfki" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charles Ravaojanahary|teraka=2 mai 1917|toerana=Antananarivo|maty=1996 Antsirabe|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpampianatra|seha-pitiavana=Madeleine, Juliette, Louis TANGUY, 1926-1964}}I '''Charles Ravoajanahary''' dia olo-manga sy mpanao [[pôlitika]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] teraka tamin' ny 2 May [[1917]] tao [[Antananarivo]] ary maty tao [[Antsirabe]] tamin' ny taona [[1996]]. Izy dia anisan' ireo nanorina ny [[Antokon' ny Kongresin'  ny Fahaleovantenan' i Madagasikara]] (AKFM) tamin' ny taona 1958 tao [[Toamasina]]. Anisan'iray amin'ireo olona tena malaza teo amin'ny tantara politika  teto Madagasikara ihany koa izy na dia eo aza ny tsy fahafantatana azy loatra amin'izao fotoana izao. Nefa na dia teo aza izany  dia betsaka ireo olana mahay tantara sy vavolombelona niaina tamin'izany andro  izany no mihevitra azy ho isan'ireo mpanoratra ilay  &quot;Boky Mena&quot;, izay sata fototry ny Revolisiona Sosialista Malagasy nandritra ny fitondran'i Filoha [[Ratsiraka Didier|Didier Ratsiraka.]] 

== Ny mombamomba azy ==
Charles Ravaojanahary dia efa nahatsapa  fony izy mbola tanora ny fahalebiazan'ireo fahatsiarovana ara tantara ho an'ny firenenena izay niaina izany atao hoe  fanjanahantany  izany, MBA hahafantaran'ireo taranaka afara ny tantara niainana tamin'izany andro izay. Izany no mahatonga azy ireny tehirizina sy kolokoloina tsara ihany koa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://midi-madagasikara.mg/charles-ravaojanahary-linspirateur-meconnu-de-la-revolution-socialiste-malagasy/&lt;/ref&gt;

=== Ireo tanjony tamin'ny ady izay nataony : ===

* Fampiroboroboana ny Tantaran'i Madagasikara.
* Fiarovana n'y kolotsaina Malagasy.
* Fitahirizana ireo fahatsiarovana manome lanja ny Tantaran'i Madagasikara.

Izy rahateo dia Mpampianatra taranja tantara tamin'ny fotoana nahazoan'ny Madagasika ny fahaleoavantenany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny anjarana toerany teo amin'ny Sehatra politika ==
Charles Ravaojanahary dia anisan'ireo nandray anjara mavitrika teo amin'ny Sehatra politika teto Madagasikara.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;http://africultures.com/personnes/?no=11454&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=571&lt;/ref&gt;

Maro ireo antoko nisy azy tamin'izany fotoana izany ary izy tenany dia mpamorona Antoko ihany koa tamin'izany&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ireo Antoko izay noforoniny: ===

* [[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|AKFM]]
* [[Mouvement national pour l'indépendance de Madagascar|MONIMA]]
* Mpiaro sy Mpiahy ny antoko [[MFM (antoko politika)|MFM]].

Teo amin'ny fitondran'ny Filoha Philibert Tsiranana fahiny dia ireo Antoko ireo no anisan'ny nanohitra ny fitondrana tamin'izany vanim-potonana nitondrana izany.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Ny momba ilay hetsika 1972 ==
Io hetsika  io no nitarika ny fanonganana ny fahefan' i Filoha Philibert Tsiranana teo amin'ny fitondrana ary nihevitra ny olon-drehetra fa nifarana hatreo ny rafitra Neokolonialy tamin'izany fotoana izany. Tao aorian' izany hetsika izany no nahatonga azy ho : 

* Mpanolotsaina politika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny Andraikiny amin'ny ilay &quot;Boky Mena&quot; ==
Ny olona izay niaina tamin'izany fotoana izany dia mihevitra fa i Charles Ravaojanahary no tena mpanoratra ilay boky mena. Misy koa anefa ny miteny fa anisany ihany izany fa Tsy izy irery no nanoratra azy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ny [[Boky Mena]] dia: 

* Sata fototrin'ny [https://miremby.mg/opac_css/index.php?lvl=notice_display&amp;id=6227 Revolisiona Sosialista Malagasy]
* Antontan-taratasy ideolojika niorenan'ny Repoblika Faharoa.
* Taratasy mamaritra ny lalàna politika, ara-toekarena asy ara-tsosialy anarahin'ny fitondrana.

Na dia ny Filoha Didier Ratsiraka aza no lasa endrika hita maso sy mpitarika ny revolisiona, dia i Charles Ravaojanahary kosa no heverin'ny maro ho mpanentana aza-tsaina lehibe indrindra tao ambadik'izany.&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/06/de-la-revolution-socialiste-la.html?m=1&lt;/ref&gt;

== Filan-kevitra Ambony Revolisionea (CSR) ==
Tamin'ny taona 1977 dia notendren'i Filoha Didier Ratsiraka ho '''Doyen'ny  Conseil Suprême de la Révolution''' na antsoina ihany koa hoe '''CSR,''' izay iray tamin'ireo andrim-panjakana manan-danja indrindra Téo amin'ny fitondrana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

N'y fanendrena azy tamin'io toerana io dia heverina ho fankasitrahana azy tamin'ny anjara birikiny tamin'ny famolavolanany ny foto-pisainana Revolisionera.&lt;ref&gt;http://www.vers-les-iles.fr/livres/Madagascar/Raharimanana_1947.html&lt;/ref&gt;

== Jereo koa ==
[[Clarisse Ratsifandrihamanana]]

[[Charlotte Arisoa Rafenomanjato]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1917]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1996]]</text>
      <sha1>nhorrvvzmnfaf83i0cj5474vekorfki</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145928</id>
      <parentid>1145927</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T17:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HYL56</username>
        <id>31106</id>
      </contributor>
      <comment>/* Filan-kevitra Ambony Revolisionea (CSR) */</comment>
      <origin>1145928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4669" sha1="fxcs4lche5jzw7dqdaybsk3oergtxww" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charles Ravaojanahary|teraka=2 mai 1917|toerana=Antananarivo|maty=1996 Antsirabe|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpampianatra|seha-pitiavana=Madeleine, Juliette, Louis TANGUY, 1926-1964}}I '''Charles Ravoajanahary''' dia olo-manga sy mpanao [[pôlitika]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] teraka tamin' ny 2 May [[1917]] tao [[Antananarivo]] ary maty tao [[Antsirabe]] tamin' ny taona [[1996]]. Izy dia anisan' ireo nanorina ny Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara (AKFM) tamin' ny taona 1958 tao [[Toamasina]]. Anisan'iray amin'ireo olona tena malaza teo amin'ny tantara politika  teto Madagasikara ihany koa izy na dia eo aza ny tsy fahafantatana azy loatra amin'izao fotoana izao. Nefa na dia teo aza izany  dia betsaka ireo olana mahay tantara sy vavolombelona niaina tamin'izany andro  izany no mihevitra azy ho isan'ireo mpanoratra ilay  &quot;Boky Mena&quot;, izay sata fototry ny Revolisiona Sosialista Malagasy nandritra ny fitondran'i Filoha [[Ratsiraka Didier|Didier Ratsiraka.]] 

== Ny mombamomba azy ==
Charles Ravaojanahary dia efa nahatsapa  fony izy mbola tanora ny fahalebiazan'ireo fahatsiarovana ara tantara ho an'ny firenenena izay niaina izany atao hoe  fanjanahantany  izany, MBA hahafantaran'ireo taranaka afara ny tantara niainana tamin'izany andro izay. Izany no mahatonga azy ireny tehirizina sy kolokoloina tsara ihany koa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://midi-madagasikara.mg/charles-ravaojanahary-linspirateur-meconnu-de-la-revolution-socialiste-malagasy/&lt;/ref&gt;

=== Ireo tanjony tamin'ny ady izay nataony : ===

* Fampiroboroboana ny Tantaran'i Madagasikara.
* Fiarovana n'y kolotsaina Malagasy.
* Fitahirizana ireo fahatsiarovana manome lanja ny Tantaran'i Madagasikara.

Izy rahateo dia Mpampianatra taranja tantara tamin'ny fotoana nahazoan'ny Madagasika ny fahaleoavantenany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny anjarana toerany teo amin'ny Sehatra politika ==
Charles Ravaojanahary dia anisan'ireo nandray anjara mavitrika teo amin'ny Sehatra politika teto Madagasikara.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;http://africultures.com/personnes/?no=11454&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=571&lt;/ref&gt;

Maro ireo antoko nisy azy tamin'izany fotoana izany ary izy tenany dia mpamorona Antoko ihany koa tamin'izany&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ireo Antoko izay noforoniny: ===

* [[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|AKFM]]
* [[Mouvement national pour l'indépendance de Madagascar|MONIMA]]
* Mpiaro sy Mpiahy ny antoko [[MFM (antoko politika)|MFM]].

Teo amin'ny fitondran'ny Filoha Philibert Tsiranana fahiny dia ireo Antoko ireo no anisan'ny nanohitra ny fitondrana tamin'izany vanim-potonana nitondrana izany.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Ny momba ilay hetsika 1972 ==
Io hetsika  io no nitarika ny fanonganana ny fahefan' i Filoha Philibert Tsiranana teo amin'ny fitondrana ary nihevitra ny olon-drehetra fa nifarana hatreo ny rafitra Neokolonialy tamin'izany fotoana izany. Tao aorian' izany hetsika izany no nahatonga azy ho : 

* Mpanolotsaina politika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny Andraikiny amin'ny ilay &quot;Boky Mena&quot; ==
Ny olona izay niaina tamin'izany fotoana izany dia mihevitra fa i Charles Ravaojanahary no tena mpanoratra ilay boky mena. Misy koa anefa ny miteny fa anisany ihany izany fa Tsy izy irery no nanoratra azy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ny [[Boky Mena]] dia: 

* Sata fototrin'ny [https://miremby.mg/opac_css/index.php?lvl=notice_display&amp;id=6227 Revolisiona Sosialista Malagasy]
* Antontan-taratasy ideolojika niorenan'ny Repoblika Faharoa.
* Taratasy mamaritra ny lalàna politika, ara-toekarena asy ara-tsosialy anarahin'ny fitondrana.

Na dia ny Filoha Didier Ratsiraka aza no lasa endrika hita maso sy mpitarika ny revolisiona, dia i Charles Ravaojanahary kosa no heverin'ny maro ho mpanentana aza-tsaina lehibe indrindra tao ambadik'izany.&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/06/de-la-revolution-socialiste-la.html?m=1&lt;/ref&gt;

== Filan-kevitra Ambony Revolisionea (CSR) ==
Tamin'ny taona 1977 dia notendren'i Filoha Didier Ratsiraka ho '''Doyen'ny  [[Conseil Suprême de la Révolution]]''' na antsoina ihany koa hoe '''CSR,''' izay iray tamin'ireo andrim-panjakana manan-danja indrindra Téo amin'ny fitondrana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

N'y fanendrena azy tamin'io toerana io dia heverina ho fankasitrahana azy tamin'ny anjara birikiny tamin'ny famolavolanany ny foto-pisainana Revolisionera.&lt;ref&gt;http://www.vers-les-iles.fr/livres/Madagascar/Raharimanana_1947.html&lt;/ref&gt;

== Jereo koa ==
[[Clarisse Ratsifandrihamanana]]

[[Charlotte Arisoa Rafenomanjato]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1917]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1996]]</text>
      <sha1>fxcs4lche5jzw7dqdaybsk3oergtxww</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145933</id>
      <parentid>1145928</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T17:36:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HYL56</username>
        <id>31106</id>
      </contributor>
      <comment>Fanampi-panazavana</comment>
      <origin>1145933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5304" sha1="17pdf9flwldywyohybakzku6ty4pafq" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charles Ravaojanahary|teraka=2 mai 1917|toerana=Antananarivo|maty=1996 Antsirabe|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpampianatra|seha-pitiavana=Madeleine, Juliette, Louis TANGUY, 1926-1964}}I '''Charles Ravoajanahary''' dia olo-manga sy mpanao [[pôlitika]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] teraka tamin' ny 2 May [[1917]] tao [[Antananarivo]] ary maty tao [[Antsirabe]] tamin' ny taona [[1996]]. Izy dia anisan' ireo nanorina ny Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara (AKFM) tamin' ny taona 1958 tao [[Toamasina]]. Anisan'iray amin'ireo olona tena malaza teo amin'ny tantara politika  teto Madagasikara ihany koa izy na dia eo aza ny tsy fahafantatana azy loatra amin'izao fotoana izao. Nefa na dia teo aza izany  dia betsaka ireo olana mahay tantara sy vavolombelona niaina tamin'izany andro  izany no mihevitra azy ho isan'ireo mpanoratra ilay  &quot;Boky Mena&quot;, izay sata fototry ny Revolisiona Sosialista Malagasy nandritra ny fitondran'i Filoha [[Ratsiraka Didier|Didier Ratsiraka.]] 

== Ny mombamomba azy ==
Charles Ravaojanahary dia efa nahatsapa  fony izy mbola tanora ny fahalebiazan'ireo fahatsiarovana ara tantara ho an'ny firenenena izay niaina izany atao hoe  fanjanahantany  izany, MBA hahafantaran'ireo taranaka afara ny tantara niainana tamin'izany andro izay. Izany no mahatonga azy ireny tehirizina sy kolokoloina tsara ihany koa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://midi-madagasikara.mg/charles-ravaojanahary-linspirateur-meconnu-de-la-revolution-socialiste-malagasy/&lt;/ref&gt;

=== Ireo tanjony tamin'ny ady izay nataony: ===

* Fampiroboroboana ny Tantaran'i Madagasikara.
* Fiarovana n'y kolotsaina Malagasy.
* Fitahirizana ireo fahatsiarovana manome lanja ny Tantaran'i Madagasikara.

Izy rahateo dia Mpampianatra taranja tantara tamin'ny fotoana nahazoan'ny Madagasika ny fahaleoavantenany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny anjarana toerany teo amin'ny Sehatra politika ==
Charles Ravaojanahary dia anisan'ireo nandray anjara mavitrika teo amin'ny Sehatra politika teto Madagasikara.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;http://africultures.com/personnes/?no=11454&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=571&lt;/ref&gt;

Maro ireo antoko nisy azy tamin'izany fotoana izany ary izy tenany dia mpamorona Antoko ihany koa tamin'izany&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ireo Antoko izay noforoniny: ===

* [[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|AKFM]]
* [[Mouvement national pour l'indépendance de Madagascar|MONIMA]]
* Mpiaro sy Mpiahy ny antoko [[MFM (antoko politika)|MFM]].

Teo amin'ny fitondran'ny Filoha Philibert Tsiranana fahiny dia ireo Antoko ireo no anisan'ny nanohitra ny fitondrana tamin'izany vanim-potonana nitondrana izany.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Ny momba ilay hetsika 1972 ==
Io hetsika  io no nitarika ny fanonganana ny fahefan' i Filoha Philibert Tsiranana teo amin'ny fitondrana ary nihevitra ny olon-drehetra fa nifarana hatreo ny rafitra Neokolonialy tamin'izany fotoana izany. Tao aorian' izany hetsika izany no nahatonga azy ho : 

* Mpanolotsaina politika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny Andraikiny amin'ny ilay &quot;Boky Mena&quot; ==
Ny olona izay niaina tamin'izany fotoana izany dia mihevitra fa i Charles Ravaojanahary no tena mpanoratra ilay boky mena. Misy koa anefa ny miteny fa anisany ihany izany fa Tsy izy irery no nanoratra azy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ny [[Boky Mena]] dia: 

* Sata fototrin'ny [https://miremby.mg/opac_css/index.php?lvl=notice_display&amp;id=6227 Revolisiona Sosialista Malagasy]
* Antontan-taratasy ideolojika niorenan'ny Repoblika Faharoa.
* Taratasy mamaritra ny lalàna politika, ara-toekarena asy ara-tsosialy anarahin'ny fitondrana.

Na dia ny Filoha Didier Ratsiraka aza no lasa endrika hita maso sy mpitarika ny revolisiona, dia i Charles Ravaojanahary kosa no heverin'ny maro ho mpanentana aza-tsaina lehibe indrindra tao ambadik'izany.&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/06/de-la-revolution-socialiste-la.html?m=1&lt;/ref&gt;

== Filan-kevitra Ambony Revolisionea (CSR) ==
Tamin'ny taona 1977 dia notendren'i Filoha Didier Ratsiraka ho '''Doyen'ny  [[Conseil Suprême de la Révolution]]''' na antsoina ihany koa hoe '''CSR,''' izay iray tamin'ireo andrim-panjakana manan-danja indrindra Téo amin'ny fitondrana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

N'y fanendrena azy tamin'io toerana io dia heverina ho fankasitrahana azy tamin'ny anjara birikiny tamin'ny famolavolanany ny foto-pisainana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;http://www.vers-les-iles.fr/livres/Madagascar/Raharimanana_1947.html&lt;/ref&gt;

== Ny Fisarahany tamin'ny fitondrana ==
Arakin'ny fitantaran'ny Mpanoratra '''Jean-Luc Raharimanana,''' dia nanomboka nanelingelina ny mpitondra tamin'izany fotoana izany ny ezaka nataon'i Charles Ravaojanahary amin'ny fitehirizana sy fahampafantarana ny Tantara marina.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Anisan'ny nahatonga izany ny: 

* Ny fijoroany amin'ny heviny sy ny fahamarinana izay hoentiny momba ny tantara izay nisy.
* Ny fandavany amin'ny fanadinoana ireo pejy manan-danja lehibe Téo amin'ny Tantaran'i Madagasikara.

Noho izany rehetra izany dia nihena tsikelikely ny hery izay ananany teo amin'ny fitondrana.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Jereo koa ==
[[Clarisse Ratsifandrihamanana]]

[[Charlotte Arisoa Rafenomanjato]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1917]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1996]]</text>
      <sha1>17pdf9flwldywyohybakzku6ty4pafq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145934</id>
      <parentid>1145933</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T17:37:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HYL56</username>
        <id>31106</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny Fisarahany tamin'ny fitondrana */ Fanampiana rohy</comment>
      <origin>1145934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5308" sha1="jfoiosx4hotjic4g68wiy2d8nf3szuy" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charles Ravaojanahary|teraka=2 mai 1917|toerana=Antananarivo|maty=1996 Antsirabe|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpampianatra|seha-pitiavana=Madeleine, Juliette, Louis TANGUY, 1926-1964}}I '''Charles Ravoajanahary''' dia olo-manga sy mpanao [[pôlitika]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] teraka tamin' ny 2 May [[1917]] tao [[Antananarivo]] ary maty tao [[Antsirabe]] tamin' ny taona [[1996]]. Izy dia anisan' ireo nanorina ny Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara (AKFM) tamin' ny taona 1958 tao [[Toamasina]]. Anisan'iray amin'ireo olona tena malaza teo amin'ny tantara politika  teto Madagasikara ihany koa izy na dia eo aza ny tsy fahafantatana azy loatra amin'izao fotoana izao. Nefa na dia teo aza izany  dia betsaka ireo olana mahay tantara sy vavolombelona niaina tamin'izany andro  izany no mihevitra azy ho isan'ireo mpanoratra ilay  &quot;Boky Mena&quot;, izay sata fototry ny Revolisiona Sosialista Malagasy nandritra ny fitondran'i Filoha [[Ratsiraka Didier|Didier Ratsiraka.]] 

== Ny mombamomba azy ==
Charles Ravaojanahary dia efa nahatsapa  fony izy mbola tanora ny fahalebiazan'ireo fahatsiarovana ara tantara ho an'ny firenenena izay niaina izany atao hoe  fanjanahantany  izany, MBA hahafantaran'ireo taranaka afara ny tantara niainana tamin'izany andro izay. Izany no mahatonga azy ireny tehirizina sy kolokoloina tsara ihany koa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://midi-madagasikara.mg/charles-ravaojanahary-linspirateur-meconnu-de-la-revolution-socialiste-malagasy/&lt;/ref&gt;

=== Ireo tanjony tamin'ny ady izay nataony: ===

* Fampiroboroboana ny Tantaran'i Madagasikara.
* Fiarovana n'y kolotsaina Malagasy.
* Fitahirizana ireo fahatsiarovana manome lanja ny Tantaran'i Madagasikara.

Izy rahateo dia Mpampianatra taranja tantara tamin'ny fotoana nahazoan'ny Madagasika ny fahaleoavantenany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny anjarana toerany teo amin'ny Sehatra politika ==
Charles Ravaojanahary dia anisan'ireo nandray anjara mavitrika teo amin'ny Sehatra politika teto Madagasikara.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;http://africultures.com/personnes/?no=11454&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=571&lt;/ref&gt;

Maro ireo antoko nisy azy tamin'izany fotoana izany ary izy tenany dia mpamorona Antoko ihany koa tamin'izany&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ireo Antoko izay noforoniny: ===

* [[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|AKFM]]
* [[Mouvement national pour l'indépendance de Madagascar|MONIMA]]
* Mpiaro sy Mpiahy ny antoko [[MFM (antoko politika)|MFM]].

Teo amin'ny fitondran'ny Filoha Philibert Tsiranana fahiny dia ireo Antoko ireo no anisan'ny nanohitra ny fitondrana tamin'izany vanim-potonana nitondrana izany.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Ny momba ilay hetsika 1972 ==
Io hetsika  io no nitarika ny fanonganana ny fahefan' i Filoha Philibert Tsiranana teo amin'ny fitondrana ary nihevitra ny olon-drehetra fa nifarana hatreo ny rafitra Neokolonialy tamin'izany fotoana izany. Tao aorian' izany hetsika izany no nahatonga azy ho : 

* Mpanolotsaina politika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny Andraikiny amin'ny ilay &quot;Boky Mena&quot; ==
Ny olona izay niaina tamin'izany fotoana izany dia mihevitra fa i Charles Ravaojanahary no tena mpanoratra ilay boky mena. Misy koa anefa ny miteny fa anisany ihany izany fa Tsy izy irery no nanoratra azy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ny [[Boky Mena]] dia: 

* Sata fototrin'ny [https://miremby.mg/opac_css/index.php?lvl=notice_display&amp;id=6227 Revolisiona Sosialista Malagasy]
* Antontan-taratasy ideolojika niorenan'ny Repoblika Faharoa.
* Taratasy mamaritra ny lalàna politika, ara-toekarena asy ara-tsosialy anarahin'ny fitondrana.

Na dia ny Filoha Didier Ratsiraka aza no lasa endrika hita maso sy mpitarika ny revolisiona, dia i Charles Ravaojanahary kosa no heverin'ny maro ho mpanentana aza-tsaina lehibe indrindra tao ambadik'izany.&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/06/de-la-revolution-socialiste-la.html?m=1&lt;/ref&gt;

== Filan-kevitra Ambony Revolisionea (CSR) ==
Tamin'ny taona 1977 dia notendren'i Filoha Didier Ratsiraka ho '''Doyen'ny  [[Conseil Suprême de la Révolution]]''' na antsoina ihany koa hoe '''CSR,''' izay iray tamin'ireo andrim-panjakana manan-danja indrindra Téo amin'ny fitondrana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

N'y fanendrena azy tamin'io toerana io dia heverina ho fankasitrahana azy tamin'ny anjara birikiny tamin'ny famolavolanany ny foto-pisainana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;http://www.vers-les-iles.fr/livres/Madagascar/Raharimanana_1947.html&lt;/ref&gt;

== Ny Fisarahany tamin'ny fitondrana ==
Arakin'ny fitantaran'ny Mpanoratra '''[[Jean-Luc Raharimanana]],''' dia nanomboka nanelingelina ny mpitondra tamin'izany fotoana izany ny ezaka nataon'i Charles Ravaojanahary amin'ny fitehirizana sy fahampafantarana ny Tantara marina.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Anisan'ny nahatonga izany ny: 

* Ny fijoroany amin'ny heviny sy ny fahamarinana izay hoentiny momba ny tantara izay nisy.
* Ny fandavany amin'ny fanadinoana ireo pejy manan-danja lehibe Téo amin'ny Tantaran'i Madagasikara.

Noho izany rehetra izany dia nihena tsikelikely ny hery izay ananany teo amin'ny fitondrana.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Jereo koa ==
[[Clarisse Ratsifandrihamanana]]

[[Charlotte Arisoa Rafenomanjato]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1917]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1996]]</text>
      <sha1>jfoiosx4hotjic4g68wiy2d8nf3szuy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145935</id>
      <parentid>1145934</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T17:39:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HYL56</username>
        <id>31106</id>
      </contributor>
      <comment>Fanampiana rohy</comment>
      <origin>1145935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5337" sha1="prk2019z9vt54ixx2pdumuyy6jvukyx" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charles Ravaojanahary|teraka=2 mai 1917|toerana=Antananarivo|maty=1996 Antsirabe|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpampianatra|seha-pitiavana=Madeleine, Juliette, Louis TANGUY, 1926-1964}}I '''Charles Ravoajanahary''' dia olo-manga sy mpanao [[pôlitika]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] teraka tamin' ny 2 May [[1917]] tao [[Antananarivo]] ary maty tao [[Antsirabe]] tamin' ny taona [[1996]]. Izy dia anisan' ireo nanorina ny Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara (AKFM) tamin' ny taona 1958 tao [[Toamasina]]. Anisan'iray amin'ireo olona tena malaza teo amin'ny tantara politika  teto Madagasikara ihany koa izy na dia eo aza ny tsy fahafantatana azy loatra amin'izao fotoana izao. Nefa na dia teo aza izany  dia betsaka ireo olana mahay tantara sy vavolombelona niaina tamin'izany andro  izany no mihevitra azy ho isan'ireo mpanoratra ilay  &quot;Boky Mena&quot;, izay sata fototry ny Revolisiona Sosialista Malagasy nandritra ny fitondran'i Filoha [[Ratsiraka Didier|Didier Ratsiraka.]] 

== Ny mombamomba azy ==
Charles Ravaojanahary dia efa nahatsapa  fony izy mbola tanora ny fahalebiazan'ireo fahatsiarovana ara tantara ho an'ny firenenena izay niaina izany atao hoe  fanjanahantany  izany, MBA hahafantaran'ireo taranaka afara ny tantara niainana tamin'izany andro izay. Izany no mahatonga azy ireny tehirizina sy kolokoloina tsara ihany koa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://midi-madagasikara.mg/charles-ravaojanahary-linspirateur-meconnu-de-la-revolution-socialiste-malagasy/&lt;/ref&gt;

=== Ireo tanjony tamin'ny ady izay nataony: ===

* Fampiroboroboana ny [[Tantaran' i Madagasikara|Tantaran'i Madagasikara]].
* Fiarovana n'y kolotsaina Malagasy.
* Fitahirizana ireo fahatsiarovana manome lanja ny Tantaran'i Madagasikara.

Izy rahateo dia Mpampianatra taranja tantara tamin'ny fotoana nahazoan'ny Madagasika ny fahaleoavantenany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny anjarana toerany teo amin'ny Sehatra politika ==
Charles Ravaojanahary dia anisan'ireo nandray anjara mavitrika teo amin'ny Sehatra politika teto Madagasikara.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;http://africultures.com/personnes/?no=11454&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=571&lt;/ref&gt;

Maro ireo antoko nisy azy tamin'izany fotoana izany ary izy tenany dia mpamorona Antoko ihany koa tamin'izany&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ireo Antoko izay noforoniny: ===

* [[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|AKFM]]
* [[Mouvement national pour l'indépendance de Madagascar|MONIMA]]
* Mpiaro sy Mpiahy ny antoko [[MFM (antoko politika)|MFM]].

Teo amin'ny fitondran'ny Filoha Philibert Tsiranana fahiny dia ireo Antoko ireo no anisan'ny nanohitra ny fitondrana tamin'izany vanim-potonana nitondrana izany.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Ny momba ilay hetsika 1972 ==
Io hetsika  io no nitarika ny fanonganana ny fahefan' i Filoha Philibert Tsiranana teo amin'ny fitondrana ary nihevitra ny olon-drehetra fa nifarana hatreo ny rafitra Neokolonialy tamin'izany fotoana izany. Tao aorian' izany hetsika izany no nahatonga azy ho : 

* Mpanolotsaina politika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny Andraikiny amin'ny ilay &quot;Boky Mena&quot; ==
Ny olona izay niaina tamin'izany fotoana izany dia mihevitra fa i Charles Ravaojanahary no tena mpanoratra ilay boky mena. Misy koa anefa ny miteny fa anisany ihany izany fa Tsy izy irery no nanoratra azy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ny [[Boky Mena]] dia: 

* Sata fototrin'ny [https://miremby.mg/opac_css/index.php?lvl=notice_display&amp;id=6227 Revolisiona Sosialista Malagasy]
* Antontan-taratasy ideolojika niorenan'ny Repoblika Faharoa.
* Taratasy mamaritra ny lalàna politika, ara-toekarena asy ara-tsosialy anarahin'ny fitondrana.

Na dia ny Filoha Didier Ratsiraka aza no lasa endrika hita maso sy mpitarika ny revolisiona, dia i Charles Ravaojanahary kosa no heverin'ny maro ho mpanentana aza-tsaina lehibe indrindra tao ambadik'izany.&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/06/de-la-revolution-socialiste-la.html?m=1&lt;/ref&gt;

== Filan-kevitra Ambony Revolisionea (CSR) ==
Tamin'ny taona 1977 dia notendren'i Filoha Didier Ratsiraka ho '''Doyen'ny  [[Conseil Suprême de la Révolution]]''' na antsoina ihany koa hoe '''CSR,''' izay iray tamin'ireo andrim-panjakana manan-danja indrindra Téo amin'ny fitondrana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

N'y fanendrena azy tamin'io toerana io dia heverina ho fankasitrahana azy tamin'ny anjara birikiny tamin'ny famolavolanany ny foto-pisainana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;http://www.vers-les-iles.fr/livres/Madagascar/Raharimanana_1947.html&lt;/ref&gt;

== Ny Fisarahany tamin'ny fitondrana ==
Arakin'ny fitantaran'ny Mpanoratra '''[[Jean-Luc Raharimanana]],''' dia nanomboka nanelingelina ny mpitondra tamin'izany fotoana izany ny ezaka nataon'i Charles Ravaojanahary amin'ny fitehirizana sy fahampafantarana ny Tantara marina.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Anisan'ny nahatonga izany ny: 

* Ny fijoroany amin'ny heviny sy ny fahamarinana izay hoentiny momba ny tantara izay nisy.
* Ny fandavany amin'ny fanadinoana ireo pejy manan-danja lehibe Téo amin'ny Tantaran'i Madagasikara.

Noho izany rehetra izany dia nihena tsikelikely ny hery izay ananany teo amin'ny fitondrana.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Jereo koa ==
[[Clarisse Ratsifandrihamanana]]

[[Charlotte Arisoa Rafenomanjato]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1917]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1996]]</text>
      <sha1>prk2019z9vt54ixx2pdumuyy6jvukyx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145936</id>
      <parentid>1145935</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T17:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HYL56</username>
        <id>31106</id>
      </contributor>
      <comment>Fanampiana rohy</comment>
      <origin>1145936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5361" sha1="b4idom06vj4b3ldcf7x26kcki8g5ck3" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charles Ravaojanahary|teraka=2 mai 1917|toerana=Antananarivo|maty=1996 Antsirabe|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpampianatra|seha-pitiavana=Madeleine, Juliette, Louis TANGUY, 1926-1964}}I '''Charles Ravoajanahary''' dia olo-manga sy mpanao [[pôlitika]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] teraka tamin' ny 2 May [[1917]] tao [[Antananarivo]] ary maty tao [[Antsirabe]] tamin' ny taona [[1996]]. Izy dia anisan' ireo nanorina ny Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara (AKFM) tamin' ny taona 1958 tao [[Toamasina]]. Anisan'iray amin'ireo olona tena malaza teo amin'ny tantara politika  teto Madagasikara ihany koa izy na dia eo aza ny tsy fahafantatana azy loatra amin'izao fotoana izao. Nefa na dia teo aza izany  dia betsaka ireo olana mahay tantara sy vavolombelona niaina tamin'izany andro  izany no mihevitra azy ho isan'ireo mpanoratra ilay  &quot;Boky Mena&quot;, izay sata fototry ny Revolisiona Sosialista Malagasy nandritra ny fitondran'i Filoha [[Ratsiraka Didier|Didier Ratsiraka.]] 

== Ny mombamomba azy ==
Charles Ravaojanahary dia efa nahatsapa  fony izy mbola tanora ny fahalebiazan'ireo fahatsiarovana ara tantara ho an'ny firenenena izay niaina izany atao hoe  fanjanahantany  izany, MBA hahafantaran'ireo taranaka afara ny tantara niainana tamin'izany andro izay. Izany no mahatonga azy ireny tehirizina sy kolokoloina tsara ihany koa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://midi-madagasikara.mg/charles-ravaojanahary-linspirateur-meconnu-de-la-revolution-socialiste-malagasy/&lt;/ref&gt;

=== Ireo tanjony tamin'ny ady izay nataony: ===

* Fampiroboroboana ny [[Tantaran' i Madagasikara|Tantaran'i Madagasikara]].
* Fiarovana n'y kolotsaina Malagasy.
* Fitahirizana ireo fahatsiarovana manome lanja ny Tantaran'i Madagasikara.

Izy rahateo dia Mpampianatra taranja tantara tamin'ny fotoana nahazoan'ny Madagasika ny fahaleoavantenany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny anjarana toerany teo amin'ny Sehatra politika ==
Charles Ravaojanahary dia anisan'ireo nandray anjara mavitrika teo amin'ny Sehatra politika teto Madagasikara.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;http://africultures.com/personnes/?no=11454&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=571&lt;/ref&gt;

Maro ireo antoko nisy azy tamin'izany fotoana izany ary izy tenany dia mpamorona Antoko ihany koa tamin'izany&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ireo Antoko izay noforoniny: ===

* [[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|AKFM]]
* [[Mouvement national pour l'indépendance de Madagascar|MONIMA]]
* Mpiaro sy Mpiahy ny antoko [[MFM (antoko politika)|MFM]].

Teo amin'ny fitondran'ny Filoha Philibert Tsiranana fahiny dia ireo Antoko ireo no anisan'ny nanohitra ny fitondrana tamin'izany vanim-potonana nitondrana izany.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Ny momba ilay hetsika 1972 ==
Io hetsika  io no nitarika ny fanonganana ny fahefan' i Filoha [[Tsiranana Philibert|Philibert Tsiranana]] teo amin'ny fitondrana ary nihevitra ny olon-drehetra fa nifarana hatreo ny rafitra Neokolonialy tamin'izany fotoana izany. Tao aorian' izany hetsika izany no nahatonga azy ho : 

* Mpanolotsaina politika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny Andraikiny amin'ny ilay &quot;Boky Mena&quot; ==
Ny olona izay niaina tamin'izany fotoana izany dia mihevitra fa i Charles Ravaojanahary no tena mpanoratra ilay boky mena. Misy koa anefa ny miteny fa anisany ihany izany fa Tsy izy irery no nanoratra azy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ny [[Boky Mena]] dia: 

* Sata fototrin'ny [https://miremby.mg/opac_css/index.php?lvl=notice_display&amp;id=6227 Revolisiona Sosialista Malagasy]
* Antontan-taratasy ideolojika niorenan'ny Repoblika Faharoa.
* Taratasy mamaritra ny lalàna politika, ara-toekarena asy ara-tsosialy anarahin'ny fitondrana.

Na dia ny Filoha Didier Ratsiraka aza no lasa endrika hita maso sy mpitarika ny revolisiona, dia i Charles Ravaojanahary kosa no heverin'ny maro ho mpanentana aza-tsaina lehibe indrindra tao ambadik'izany.&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/06/de-la-revolution-socialiste-la.html?m=1&lt;/ref&gt;

== Filan-kevitra Ambony Revolisionea (CSR) ==
Tamin'ny taona 1977 dia notendren'i Filoha Didier Ratsiraka ho '''Doyen'ny  [[Conseil Suprême de la Révolution]]''' na antsoina ihany koa hoe '''CSR,''' izay iray tamin'ireo andrim-panjakana manan-danja indrindra Téo amin'ny fitondrana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

N'y fanendrena azy tamin'io toerana io dia heverina ho fankasitrahana azy tamin'ny anjara birikiny tamin'ny famolavolanany ny foto-pisainana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;http://www.vers-les-iles.fr/livres/Madagascar/Raharimanana_1947.html&lt;/ref&gt;

== Ny Fisarahany tamin'ny fitondrana ==
Arakin'ny fitantaran'ny Mpanoratra '''[[Jean-Luc Raharimanana]],''' dia nanomboka nanelingelina ny mpitondra tamin'izany fotoana izany ny ezaka nataon'i Charles Ravaojanahary amin'ny fitehirizana sy fahampafantarana ny Tantara marina.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Anisan'ny nahatonga izany ny: 

* Ny fijoroany amin'ny heviny sy ny fahamarinana izay hoentiny momba ny tantara izay nisy.
* Ny fandavany amin'ny fanadinoana ireo pejy manan-danja lehibe Téo amin'ny Tantaran'i Madagasikara.

Noho izany rehetra izany dia nihena tsikelikely ny hery izay ananany teo amin'ny fitondrana.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Jereo koa ==
[[Clarisse Ratsifandrihamanana]]

[[Charlotte Arisoa Rafenomanjato]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1917]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1996]]</text>
      <sha1>b4idom06vj4b3ldcf7x26kcki8g5ck3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145937</id>
      <parentid>1145936</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T17:40:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HYL56</username>
        <id>31106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5365" sha1="7vyq6yh5pbpihsd8wqyk0yu8vmkop5u" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charles Ravaojanahary|teraka=2 mai 1917|toerana=Antananarivo|maty=1996 Antsirabe|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpampianatra|seha-pitiavana=Madeleine, Juliette, Louis TANGUY, 1926-1964}}I '''Charles Ravoajanahary''' dia olo-manga sy mpanao [[pôlitika]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] teraka tamin' ny 2 May [[1917]] tao [[Antananarivo]] ary maty tao [[Antsirabe]] tamin' ny taona [[1996]]. Izy dia anisan' ireo nanorina ny Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara (AKFM) tamin' ny taona 1958 tao [[Toamasina]]. Anisan'iray amin'ireo olona tena malaza teo amin'ny tantara politika  teto Madagasikara ihany koa izy na dia eo aza ny tsy fahafantatana azy loatra amin'izao fotoana izao. Nefa na dia teo aza izany  dia betsaka ireo olana mahay tantara sy vavolombelona niaina tamin'izany andro  izany no mihevitra azy ho isan'ireo mpanoratra ilay  &quot;Boky Mena&quot;, izay sata fototry ny Revolisiona Sosialista Malagasy nandritra ny fitondran'i Filoha [[Ratsiraka Didier|Didier Ratsiraka.]] 

== Ny mombamomba azy ==
Charles Ravaojanahary dia efa nahatsapa  fony izy mbola tanora ny fahalebiazan'ireo fahatsiarovana ara tantara ho an'ny firenenena izay niaina izany atao hoe  fanjanahantany  izany, MBA hahafantaran'ireo taranaka afara ny tantara niainana tamin'izany andro izay. Izany no mahatonga azy ireny tehirizina sy kolokoloina tsara ihany koa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://midi-madagasikara.mg/charles-ravaojanahary-linspirateur-meconnu-de-la-revolution-socialiste-malagasy/&lt;/ref&gt;

=== Ireo tanjony tamin'ny ady izay nataony: ===

* Fampiroboroboana ny [[Tantaran' i Madagasikara|Tantaran'i Madagasikara]].
* Fiarovana n'y kolotsaina Malagasy.
* Fitahirizana ireo fahatsiarovana manome lanja ny Tantaran'i Madagasikara.

Izy rahateo dia [[Mpampianatra]] taranja tantara tamin'ny fotoana nahazoan'ny Madagasika ny fahaleoavantenany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny anjarana toerany teo amin'ny Sehatra politika ==
Charles Ravaojanahary dia anisan'ireo nandray anjara mavitrika teo amin'ny Sehatra politika teto Madagasikara.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;http://africultures.com/personnes/?no=11454&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=571&lt;/ref&gt;

Maro ireo antoko nisy azy tamin'izany fotoana izany ary izy tenany dia mpamorona Antoko ihany koa tamin'izany&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ireo Antoko izay noforoniny: ===

* [[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|AKFM]]
* [[Mouvement national pour l'indépendance de Madagascar|MONIMA]]
* Mpiaro sy Mpiahy ny antoko [[MFM (antoko politika)|MFM]].

Teo amin'ny fitondran'ny Filoha Philibert Tsiranana fahiny dia ireo Antoko ireo no anisan'ny nanohitra ny fitondrana tamin'izany vanim-potonana nitondrana izany.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Ny momba ilay hetsika 1972 ==
Io hetsika  io no nitarika ny fanonganana ny fahefan' i Filoha [[Tsiranana Philibert|Philibert Tsiranana]] teo amin'ny fitondrana ary nihevitra ny olon-drehetra fa nifarana hatreo ny rafitra Neokolonialy tamin'izany fotoana izany. Tao aorian' izany hetsika izany no nahatonga azy ho : 

* Mpanolotsaina politika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny Andraikiny amin'ny ilay &quot;Boky Mena&quot; ==
Ny olona izay niaina tamin'izany fotoana izany dia mihevitra fa i Charles Ravaojanahary no tena mpanoratra ilay boky mena. Misy koa anefa ny miteny fa anisany ihany izany fa Tsy izy irery no nanoratra azy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ny [[Boky Mena]] dia: 

* Sata fototrin'ny [https://miremby.mg/opac_css/index.php?lvl=notice_display&amp;id=6227 Revolisiona Sosialista Malagasy]
* Antontan-taratasy ideolojika niorenan'ny Repoblika Faharoa.
* Taratasy mamaritra ny lalàna politika, ara-toekarena asy ara-tsosialy anarahin'ny fitondrana.

Na dia ny Filoha Didier Ratsiraka aza no lasa endrika hita maso sy mpitarika ny revolisiona, dia i Charles Ravaojanahary kosa no heverin'ny maro ho mpanentana aza-tsaina lehibe indrindra tao ambadik'izany.&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/06/de-la-revolution-socialiste-la.html?m=1&lt;/ref&gt;

== Filan-kevitra Ambony Revolisionea (CSR) ==
Tamin'ny taona 1977 dia notendren'i Filoha Didier Ratsiraka ho '''Doyen'ny  [[Conseil Suprême de la Révolution]]''' na antsoina ihany koa hoe '''CSR,''' izay iray tamin'ireo andrim-panjakana manan-danja indrindra Téo amin'ny fitondrana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

N'y fanendrena azy tamin'io toerana io dia heverina ho fankasitrahana azy tamin'ny anjara birikiny tamin'ny famolavolanany ny foto-pisainana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;http://www.vers-les-iles.fr/livres/Madagascar/Raharimanana_1947.html&lt;/ref&gt;

== Ny Fisarahany tamin'ny fitondrana ==
Arakin'ny fitantaran'ny Mpanoratra '''[[Jean-Luc Raharimanana]],''' dia nanomboka nanelingelina ny mpitondra tamin'izany fotoana izany ny ezaka nataon'i Charles Ravaojanahary amin'ny fitehirizana sy fahampafantarana ny Tantara marina.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Anisan'ny nahatonga izany ny: 

* Ny fijoroany amin'ny heviny sy ny fahamarinana izay hoentiny momba ny tantara izay nisy.
* Ny fandavany amin'ny fanadinoana ireo pejy manan-danja lehibe Téo amin'ny Tantaran'i Madagasikara.

Noho izany rehetra izany dia nihena tsikelikely ny hery izay ananany teo amin'ny fitondrana.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Jereo koa ==
[[Clarisse Ratsifandrihamanana]]

[[Charlotte Arisoa Rafenomanjato]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1917]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1996]]</text>
      <sha1>7vyq6yh5pbpihsd8wqyk0yu8vmkop5u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145938</id>
      <parentid>1145937</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T17:41:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HYL56</username>
        <id>31106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5367" sha1="42mzbll4phsfaglogpjd9hm7n8k49e9" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charles Ravaojanahary|teraka=2 mai 1917|toerana=Antananarivo|maty=1996 Antsirabe|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpampianatra|seha-pitiavana=Madeleine, Juliette, Louis TANGUY, 1926-1964}}I '''Charles Ravoajanahary''' dia olo-manga sy mpanao [[pôlitika]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] teraka tamin' ny 2 May [[1917]] tao [[Antananarivo]] ary maty tao [[Antsirabe]] tamin' ny taona [[1996]]. Izy dia anisan' ireo nanorina ny Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara (AKFM) tamin' ny taona 1958 tao [[Toamasina]]. Anisan'iray amin'ireo olona tena malaza teo amin'ny tantara politika  teto Madagasikara ihany koa izy na dia eo aza ny tsy fahafantatana azy loatra amin'izao fotoana izao. Nefa na dia teo aza izany  dia betsaka ireo olana mahay tantara sy vavolombelona niaina tamin'izany andro  izany no mihevitra azy ho isan'ireo mpanoratra ilay  &quot;Boky Mena&quot;, izay sata fototry ny Revolisiona Sosialista Malagasy nandritra ny fitondran'i Filoha [[Ratsiraka Didier|Didier Ratsiraka.]] 

== Ny mombamomba azy ==
Charles Ravaojanahary dia efa nahatsapa  fony izy mbola tanora ny fahalebiazan'ireo fahatsiarovana ara tantara ho an'ny firenenena izay niaina izany atao hoe  fanjanahantany  izany, MBA hahafantaran'ireo taranaka afara ny tantara niainana tamin'izany andro izay. Izany no mahatonga azy ireny tehirizina sy kolokoloina tsara ihany koa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://midi-madagasikara.mg/charles-ravaojanahary-linspirateur-meconnu-de-la-revolution-socialiste-malagasy/&lt;/ref&gt;

=== Ireo tanjony tamin'ny ady izay nataony: ===

* Fampiroboroboana ny [[Tantaran' i Madagasikara|Tantaran'i Madagasikara]].
* Fiarovana n'y kolotsaina Malagasy.
* Fitahirizana ireo fahatsiarovana manome lanja ny Tantaran'i Madagasikara.

Izy rahateo dia [[Mpampianatra]] taranja tantara tamin'ny fotoana nahazoan'ny Madagasikara ny fahaleoavantenany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny anjarana toerany teo amin'ny Sehatra politika ==
Charles Ravaojanahary dia anisan'ireo nandray anjara mavitrika teo amin'ny Sehatra politika teto Madagasikara.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;http://africultures.com/personnes/?no=11454&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=571&lt;/ref&gt;

Maro ireo antoko nisy azy tamin'izany fotoana izany ary izy tenany dia mpamorona Antoko ihany koa tamin'izany&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ireo Antoko izay noforoniny: ===

* [[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|AKFM]]
* [[Mouvement national pour l'indépendance de Madagascar|MONIMA]]
* Mpiaro sy Mpiahy ny antoko [[MFM (antoko politika)|MFM]].

Teo amin'ny fitondran'ny Filoha Philibert Tsiranana fahiny dia ireo Antoko ireo no anisan'ny nanohitra ny fitondrana tamin'izany vanim-potonana nitondrana izany.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Ny momba ilay hetsika 1972 ==
Io hetsika  io no nitarika ny fanonganana ny fahefan' i Filoha [[Tsiranana Philibert|Philibert Tsiranana]] teo amin'ny fitondrana ary nihevitra ny olon-drehetra fa nifarana hatreo ny rafitra Neokolonialy tamin'izany fotoana izany. Tao aorian' izany hetsika izany no nahatonga azy ho : 

* Mpanolotsaina politika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny Andraikiny amin'ny ilay &quot;Boky Mena&quot; ==
Ny olona izay niaina tamin'izany fotoana izany dia mihevitra fa i Charles Ravaojanahary no tena mpanoratra ilay boky mena. Misy koa anefa ny miteny fa anisany ihany izany fa Tsy izy irery no nanoratra azy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ny [[Boky Mena]] dia: 

* Sata fototrin'ny [https://miremby.mg/opac_css/index.php?lvl=notice_display&amp;id=6227 Revolisiona Sosialista Malagasy]
* Antontan-taratasy ideolojika niorenan'ny Repoblika Faharoa.
* Taratasy mamaritra ny lalàna politika, ara-toekarena asy ara-tsosialy anarahin'ny fitondrana.

Na dia ny Filoha Didier Ratsiraka aza no lasa endrika hita maso sy mpitarika ny revolisiona, dia i Charles Ravaojanahary kosa no heverin'ny maro ho mpanentana aza-tsaina lehibe indrindra tao ambadik'izany.&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/06/de-la-revolution-socialiste-la.html?m=1&lt;/ref&gt;

== Filan-kevitra Ambony Revolisionea (CSR) ==
Tamin'ny taona 1977 dia notendren'i Filoha Didier Ratsiraka ho '''Doyen'ny  [[Conseil Suprême de la Révolution]]''' na antsoina ihany koa hoe '''CSR,''' izay iray tamin'ireo andrim-panjakana manan-danja indrindra Téo amin'ny fitondrana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

N'y fanendrena azy tamin'io toerana io dia heverina ho fankasitrahana azy tamin'ny anjara birikiny tamin'ny famolavolanany ny foto-pisainana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;http://www.vers-les-iles.fr/livres/Madagascar/Raharimanana_1947.html&lt;/ref&gt;

== Ny Fisarahany tamin'ny fitondrana ==
Arakin'ny fitantaran'ny Mpanoratra '''[[Jean-Luc Raharimanana]],''' dia nanomboka nanelingelina ny mpitondra tamin'izany fotoana izany ny ezaka nataon'i Charles Ravaojanahary amin'ny fitehirizana sy fahampafantarana ny Tantara marina.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Anisan'ny nahatonga izany ny: 

* Ny fijoroany amin'ny heviny sy ny fahamarinana izay hoentiny momba ny tantara izay nisy.
* Ny fandavany amin'ny fanadinoana ireo pejy manan-danja lehibe Téo amin'ny Tantaran'i Madagasikara.

Noho izany rehetra izany dia nihena tsikelikely ny hery izay ananany teo amin'ny fitondrana.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Jereo koa ==
[[Clarisse Ratsifandrihamanana]]

[[Charlotte Arisoa Rafenomanjato]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1917]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1996]]</text>
      <sha1>42mzbll4phsfaglogpjd9hm7n8k49e9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145939</id>
      <parentid>1145938</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T17:42:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HYL56</username>
        <id>31106</id>
      </contributor>
      <comment>Fanampiana rohy</comment>
      <origin>1145939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5371" sha1="jrh4inu05of5358n1gpb62rqf4l83sc" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charles Ravaojanahary|teraka=2 mai 1917|toerana=Antananarivo|maty=1996 Antsirabe|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpampianatra|seha-pitiavana=Madeleine, Juliette, Louis TANGUY, 1926-1964}}I '''Charles Ravoajanahary''' dia olo-manga sy mpanao [[pôlitika]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] teraka tamin' ny 2 May [[1917]] tao [[Antananarivo]] ary maty tao [[Antsirabe]] tamin' ny taona [[1996]]. Izy dia anisan' ireo nanorina ny Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara (AKFM) tamin' ny taona 1958 tao [[Toamasina]]. Anisan'iray amin'ireo olona tena malaza teo amin'ny tantara politika  teto Madagasikara ihany koa izy na dia eo aza ny tsy fahafantatana azy loatra amin'izao fotoana izao. Nefa na dia teo aza izany  dia betsaka ireo olana mahay tantara sy vavolombelona niaina tamin'izany andro  izany no mihevitra azy ho isan'ireo mpanoratra ilay  &quot;Boky Mena&quot;, izay sata fototry ny Revolisiona Sosialista Malagasy nandritra ny fitondran'i Filoha [[Ratsiraka Didier|Didier Ratsiraka.]] 

== Ny mombamomba azy ==
Charles Ravaojanahary dia efa nahatsapa  fony izy mbola tanora ny fahalebiazan'ireo fahatsiarovana ara tantara ho an'ny firenenena izay niaina izany atao hoe  fanjanahantany  izany, MBA hahafantaran'ireo taranaka afara ny tantara niainana tamin'izany andro izay. Izany no mahatonga azy ireny tehirizina sy kolokoloina tsara ihany koa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://midi-madagasikara.mg/charles-ravaojanahary-linspirateur-meconnu-de-la-revolution-socialiste-malagasy/&lt;/ref&gt;

=== Ireo tanjony tamin'ny ady izay nataony: ===

* Fampiroboroboana ny [[Tantaran' i Madagasikara|Tantaran'i Madagasikara]].
* Fiarovana n'y kolotsaina Malagasy.
* Fitahirizana ireo fahatsiarovana manome lanja ny Tantaran'i Madagasikara.

Izy rahateo dia [[Mpampianatra]] taranja tantara tamin'ny fotoana nahazoan'ny [[Madagasikara]] ny fahaleoavantenany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny anjarana toerany teo amin'ny Sehatra politika ==
Charles Ravaojanahary dia anisan'ireo nandray anjara mavitrika teo amin'ny Sehatra politika teto Madagasikara.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;http://africultures.com/personnes/?no=11454&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=571&lt;/ref&gt;

Maro ireo antoko nisy azy tamin'izany fotoana izany ary izy tenany dia mpamorona Antoko ihany koa tamin'izany&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ireo Antoko izay noforoniny: ===

* [[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|AKFM]]
* [[Mouvement national pour l'indépendance de Madagascar|MONIMA]]
* Mpiaro sy Mpiahy ny antoko [[MFM (antoko politika)|MFM]].

Teo amin'ny fitondran'ny Filoha Philibert Tsiranana fahiny dia ireo Antoko ireo no anisan'ny nanohitra ny fitondrana tamin'izany vanim-potonana nitondrana izany.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Ny momba ilay hetsika 1972 ==
Io hetsika  io no nitarika ny fanonganana ny fahefan' i Filoha [[Tsiranana Philibert|Philibert Tsiranana]] teo amin'ny fitondrana ary nihevitra ny olon-drehetra fa nifarana hatreo ny rafitra Neokolonialy tamin'izany fotoana izany. Tao aorian' izany hetsika izany no nahatonga azy ho : 

* Mpanolotsaina politika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny Andraikiny amin'ny ilay &quot;Boky Mena&quot; ==
Ny olona izay niaina tamin'izany fotoana izany dia mihevitra fa i Charles Ravaojanahary no tena mpanoratra ilay boky mena. Misy koa anefa ny miteny fa anisany ihany izany fa Tsy izy irery no nanoratra azy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ny [[Boky Mena]] dia: 

* Sata fototrin'ny [https://miremby.mg/opac_css/index.php?lvl=notice_display&amp;id=6227 Revolisiona Sosialista Malagasy]
* Antontan-taratasy ideolojika niorenan'ny Repoblika Faharoa.
* Taratasy mamaritra ny lalàna politika, ara-toekarena asy ara-tsosialy anarahin'ny fitondrana.

Na dia ny Filoha Didier Ratsiraka aza no lasa endrika hita maso sy mpitarika ny revolisiona, dia i Charles Ravaojanahary kosa no heverin'ny maro ho mpanentana aza-tsaina lehibe indrindra tao ambadik'izany.&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/06/de-la-revolution-socialiste-la.html?m=1&lt;/ref&gt;

== Filan-kevitra Ambony Revolisionea (CSR) ==
Tamin'ny taona 1977 dia notendren'i Filoha Didier Ratsiraka ho '''Doyen'ny  [[Conseil Suprême de la Révolution]]''' na antsoina ihany koa hoe '''CSR,''' izay iray tamin'ireo andrim-panjakana manan-danja indrindra Téo amin'ny fitondrana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

N'y fanendrena azy tamin'io toerana io dia heverina ho fankasitrahana azy tamin'ny anjara birikiny tamin'ny famolavolanany ny foto-pisainana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;http://www.vers-les-iles.fr/livres/Madagascar/Raharimanana_1947.html&lt;/ref&gt;

== Ny Fisarahany tamin'ny fitondrana ==
Arakin'ny fitantaran'ny Mpanoratra '''[[Jean-Luc Raharimanana]],''' dia nanomboka nanelingelina ny mpitondra tamin'izany fotoana izany ny ezaka nataon'i Charles Ravaojanahary amin'ny fitehirizana sy fahampafantarana ny Tantara marina.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Anisan'ny nahatonga izany ny: 

* Ny fijoroany amin'ny heviny sy ny fahamarinana izay hoentiny momba ny tantara izay nisy.
* Ny fandavany amin'ny fanadinoana ireo pejy manan-danja lehibe Téo amin'ny Tantaran'i Madagasikara.

Noho izany rehetra izany dia nihena tsikelikely ny hery izay ananany teo amin'ny fitondrana.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Jereo koa ==
[[Clarisse Ratsifandrihamanana]]

[[Charlotte Arisoa Rafenomanjato]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1917]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1996]]</text>
      <sha1>jrh4inu05of5358n1gpb62rqf4l83sc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145941</id>
      <parentid>1145939</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T17:46:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HYL56</username>
        <id>31106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5371" sha1="6moyjrtm7vi0nlnaz7lgosnctzjy4k7" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charles Ravaojanahary|teraka=2 mai 1917|toerana=Antananarivo|maty=1996 Antsirabe|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpampianatra|seha-pitiavana=Madeleine, Juliette, Louis TANGUY, 1926-1964}}I '''Charles Ravoajanahary''' dia olo-manga sy mpanao [[pôlitika]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] teraka tamin' ny 2 May [[1917]] tao [[Antananarivo]] ary maty tao [[Antsirabe]] tamin' ny taona [[1996]]. Izy dia anisan' ireo nanorina ny Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara (AKFM) tamin' ny taona 1958 tao [[Toamasina]]. Anisan'iray amin'ireo olona tena malaza teo amin'ny tantara politika  teto Madagasikara ihany koa izy na dia eo aza ny tsy fahafantatana azy loatra amin'izao fotoana izao. Nefa na dia teo aza izany  dia betsaka ireo olana mahay tantara sy vavolombelona niaina tamin'izany andro  izany no mihevitra azy ho isan'ireo mpanoratra ilay  &quot;Boky Mena&quot;, izay sata fototry ny Revolisiona Sosialista Malagasy nandritra ny fitondran'i Filoha [[Ratsiraka Didier|Didier Ratsiraka.]] 

== Ny mombamomba azy ==
Charles Ravaojanahary dia efa nahatsapa  fony izy mbola tanora ny fahalebiazan'ireo fahatsiarovana ara tantara ho an'ny firenenena izay niaina izany atao hoe  fanjanahantany  izany, mba hahafantaran'ireo taranaka afara ny tantara niainana tamin'izany andro izay. Izany no mahatonga azy ireny tehirizina sy kolokoloina tsara ihany koa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://midi-madagasikara.mg/charles-ravaojanahary-linspirateur-meconnu-de-la-revolution-socialiste-malagasy/&lt;/ref&gt;

=== Ireo tanjony tamin'ny ady izay nataony: ===

* Fampiroboroboana ny [[Tantaran' i Madagasikara|Tantaran'i Madagasikara]].
* Fiarovana n'y kolotsaina Malagasy.
* Fitahirizana ireo fahatsiarovana manome lanja ny Tantaran'i Madagasikara.

Izy rahateo dia [[Mpampianatra]] taranja tantara tamin'ny fotoana nahazoan'ny [[Madagasikara]] ny fahaleoavantenany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny anjarana toerany teo amin'ny Sehatra politika ==
Charles Ravaojanahary dia anisan'ireo nandray anjara mavitrika teo amin'ny Sehatra politika teto Madagasikara.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;http://africultures.com/personnes/?no=11454&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=571&lt;/ref&gt;

Maro ireo antoko nisy azy tamin'izany fotoana izany ary izy tenany dia mpamorona Antoko ihany koa tamin'izany&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ireo Antoko izay noforoniny: ===

* [[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|AKFM]]
* [[Mouvement national pour l'indépendance de Madagascar|MONIMA]]
* Mpiaro sy Mpiahy ny antoko [[MFM (antoko politika)|MFM]].

Teo amin'ny fitondran'ny Filoha Philibert Tsiranana fahiny dia ireo Antoko ireo no anisan'ny nanohitra ny fitondrana tamin'izany vanim-potonana nitondrana izany.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Ny momba ilay hetsika 1972 ==
Io hetsika  io no nitarika ny fanonganana ny fahefan' i Filoha [[Tsiranana Philibert|Philibert Tsiranana]] teo amin'ny fitondrana ary nihevitra ny olon-drehetra fa nifarana hatreo ny rafitra Neokolonialy tamin'izany fotoana izany. Tao aorian' izany hetsika izany no nahatonga azy ho : 

* Mpanolotsaina politika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny Andraikiny amin'ny ilay &quot;Boky Mena&quot; ==
Ny olona izay niaina tamin'izany fotoana izany dia mihevitra fa i Charles Ravaojanahary no tena mpanoratra ilay boky mena. Misy koa anefa ny miteny fa anisany ihany izany fa Tsy izy irery no nanoratra azy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ny [[Boky Mena]] dia: 

* Sata fototrin'ny [https://miremby.mg/opac_css/index.php?lvl=notice_display&amp;id=6227 Revolisiona Sosialista Malagasy]
* Antontan-taratasy ideolojika niorenan'ny Repoblika Faharoa.
* Taratasy mamaritra ny lalàna politika, ara-toekarena asy ara-tsosialy anarahin'ny fitondrana.

Na dia ny Filoha Didier Ratsiraka aza no lasa endrika hita maso sy mpitarika ny revolisiona, dia i Charles Ravaojanahary kosa no heverin'ny maro ho mpanentana aza-tsaina lehibe indrindra tao ambadik'izany.&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/06/de-la-revolution-socialiste-la.html?m=1&lt;/ref&gt;

== Filan-kevitra Ambony Revolisionea (CSR) ==
Tamin'ny taona 1977 dia notendren'i Filoha Didier Ratsiraka ho '''Doyen'ny  [[Conseil Suprême de la Révolution]]''' na antsoina ihany koa hoe '''CSR,''' izay iray tamin'ireo andrim-panjakana manan-danja indrindra Téo amin'ny fitondrana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

N'y fanendrena azy tamin'io toerana io dia heverina ho fankasitrahana azy tamin'ny anjara birikiny tamin'ny famolavolanany ny foto-pisainana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;http://www.vers-les-iles.fr/livres/Madagascar/Raharimanana_1947.html&lt;/ref&gt;

== Ny Fisarahany tamin'ny fitondrana ==
Arakin'ny fitantaran'ny Mpanoratra '''[[Jean-Luc Raharimanana]],''' dia nanomboka nanelingelina ny mpitondra tamin'izany fotoana izany ny ezaka nataon'i Charles Ravaojanahary amin'ny fitehirizana sy fahampafantarana ny Tantara marina.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Anisan'ny nahatonga izany ny: 

* Ny fijoroany amin'ny heviny sy ny fahamarinana izay hoentiny momba ny tantara izay nisy.
* Ny fandavany amin'ny fanadinoana ireo pejy manan-danja lehibe Téo amin'ny Tantaran'i Madagasikara.

Noho izany rehetra izany dia nihena tsikelikely ny hery izay ananany teo amin'ny fitondrana.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Jereo koa ==
[[Clarisse Ratsifandrihamanana]]

[[Charlotte Arisoa Rafenomanjato]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1917]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1996]]</text>
      <sha1>6moyjrtm7vi0nlnaz7lgosnctzjy4k7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145942</id>
      <parentid>1145941</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T17:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HYL56</username>
        <id>31106</id>
      </contributor>
      <origin>1145942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5371" sha1="rdgj9svihx09a9hulg2gu1me2sn2ypv" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charles Ravaojanahary|teraka=2 mai 1917|toerana=Antananarivo|maty=1996 Antsirabe|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpampianatra|seha-pitiavana=Madeleine, Juliette, Louis TANGUY, 1926-1964}}I '''Charles Ravaojanahary''' dia olo-manga sy mpanao [[pôlitika]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] teraka tamin' ny 2 May [[1917]] tao [[Antananarivo]] ary maty tao [[Antsirabe]] tamin' ny taona [[1996]]. Izy dia anisan' ireo nanorina ny Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara (AKFM) tamin' ny taona 1958 tao [[Toamasina]]. Anisan'iray amin'ireo olona tena malaza teo amin'ny tantara politika  teto Madagasikara ihany koa izy na dia eo aza ny tsy fahafantatana azy loatra amin'izao fotoana izao. Nefa na dia teo aza izany  dia betsaka ireo olana mahay tantara sy vavolombelona niaina tamin'izany andro  izany no mihevitra azy ho isan'ireo mpanoratra ilay  &quot;Boky Mena&quot;, izay sata fototry ny Revolisiona Sosialista Malagasy nandritra ny fitondran'i Filoha [[Ratsiraka Didier|Didier Ratsiraka.]] 

== Ny mombamomba azy ==
Charles Ravaojanahary dia efa nahatsapa  fony izy mbola tanora ny fahalebiazan'ireo fahatsiarovana ara tantara ho an'ny firenenena izay niaina izany atao hoe  fanjanahantany  izany, mba hahafantaran'ireo taranaka afara ny tantara niainana tamin'izany andro izay. Izany no mahatonga azy ireny tehirizina sy kolokoloina tsara ihany koa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://midi-madagasikara.mg/charles-ravaojanahary-linspirateur-meconnu-de-la-revolution-socialiste-malagasy/&lt;/ref&gt;

=== Ireo tanjony tamin'ny ady izay nataony: ===

* Fampiroboroboana ny [[Tantaran' i Madagasikara|Tantaran'i Madagasikara]].
* Fiarovana n'y kolotsaina Malagasy.
* Fitahirizana ireo fahatsiarovana manome lanja ny Tantaran'i Madagasikara.

Izy rahateo dia [[Mpampianatra]] taranja tantara tamin'ny fotoana nahazoan'ny [[Madagasikara]] ny fahaleoavantenany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny anjarana toerany teo amin'ny Sehatra politika ==
Charles Ravaojanahary dia anisan'ireo nandray anjara mavitrika teo amin'ny Sehatra politika teto Madagasikara.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;http://africultures.com/personnes/?no=11454&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=571&lt;/ref&gt;

Maro ireo antoko nisy azy tamin'izany fotoana izany ary izy tenany dia mpamorona Antoko ihany koa tamin'izany&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ireo Antoko izay noforoniny: ===

* [[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|AKFM]]
* [[Mouvement national pour l'indépendance de Madagascar|MONIMA]]
* Mpiaro sy Mpiahy ny antoko [[MFM (antoko politika)|MFM]].

Teo amin'ny fitondran'ny Filoha Philibert Tsiranana fahiny dia ireo Antoko ireo no anisan'ny nanohitra ny fitondrana tamin'izany vanim-potonana nitondrana izany.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Ny momba ilay hetsika 1972 ==
Io hetsika  io no nitarika ny fanonganana ny fahefan' i Filoha [[Tsiranana Philibert|Philibert Tsiranana]] teo amin'ny fitondrana ary nihevitra ny olon-drehetra fa nifarana hatreo ny rafitra Neokolonialy tamin'izany fotoana izany. Tao aorian' izany hetsika izany no nahatonga azy ho : 

* Mpanolotsaina politika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny Andraikiny amin'ny ilay &quot;Boky Mena&quot; ==
Ny olona izay niaina tamin'izany fotoana izany dia mihevitra fa i Charles Ravaojanahary no tena mpanoratra ilay boky mena. Misy koa anefa ny miteny fa anisany ihany izany fa Tsy izy irery no nanoratra azy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ny [[Boky Mena]] dia: 

* Sata fototrin'ny [https://miremby.mg/opac_css/index.php?lvl=notice_display&amp;id=6227 Revolisiona Sosialista Malagasy]
* Antontan-taratasy ideolojika niorenan'ny Repoblika Faharoa.
* Taratasy mamaritra ny lalàna politika, ara-toekarena asy ara-tsosialy anarahin'ny fitondrana.

Na dia ny Filoha Didier Ratsiraka aza no lasa endrika hita maso sy mpitarika ny revolisiona, dia i Charles Ravaojanahary kosa no heverin'ny maro ho mpanentana aza-tsaina lehibe indrindra tao ambadik'izany.&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/06/de-la-revolution-socialiste-la.html?m=1&lt;/ref&gt;

== Filan-kevitra Ambony Revolisionea (CSR) ==
Tamin'ny taona 1977 dia notendren'i Filoha Didier Ratsiraka ho '''Doyen'ny  [[Conseil Suprême de la Révolution]]''' na antsoina ihany koa hoe '''CSR,''' izay iray tamin'ireo andrim-panjakana manan-danja indrindra Téo amin'ny fitondrana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

N'y fanendrena azy tamin'io toerana io dia heverina ho fankasitrahana azy tamin'ny anjara birikiny tamin'ny famolavolanany ny foto-pisainana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;http://www.vers-les-iles.fr/livres/Madagascar/Raharimanana_1947.html&lt;/ref&gt;

== Ny Fisarahany tamin'ny fitondrana ==
Arakin'ny fitantaran'ny Mpanoratra '''[[Jean-Luc Raharimanana]],''' dia nanomboka nanelingelina ny mpitondra tamin'izany fotoana izany ny ezaka nataon'i Charles Ravaojanahary amin'ny fitehirizana sy fahampafantarana ny Tantara marina.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Anisan'ny nahatonga izany ny: 

* Ny fijoroany amin'ny heviny sy ny fahamarinana izay hoentiny momba ny tantara izay nisy.
* Ny fandavany amin'ny fanadinoana ireo pejy manan-danja lehibe Téo amin'ny Tantaran'i Madagasikara.

Noho izany rehetra izany dia nihena tsikelikely ny hery izay ananany teo amin'ny fitondrana.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Jereo koa ==
[[Clarisse Ratsifandrihamanana]]

[[Charlotte Arisoa Rafenomanjato]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1917]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1996]]</text>
      <sha1>rdgj9svihx09a9hulg2gu1me2sn2ypv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145943</id>
      <parentid>1145942</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T17:49:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HYL56</username>
        <id>31106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5375" sha1="6zoanuanztxopn5ql5w1sowvyb94roi" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charles Ravaojanahary|teraka=2 mai 1917|toerana=Antananarivo|maty=1996 Antsirabe|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpampianatra|seha-pitiavana=Madeleine, Juliette, Louis TANGUY, 1926-1964}}I '''Charles Ravaojanahary''' dia olo-manga sy mpanao [[pôlitika]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] teraka tamin' ny 2 May [[1917]] tao [[Antananarivo]] ary maty tao [[Antsirabe]] tamin' ny taona [[1996]]. Izy dia anisan' ireo nanorina ny Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara (AKFM) tamin' ny taona 1958 tao [[Toamasina]]. Anisan'iray amin'ireo olona tena malaza teo amin'ny tantara politika  teto Madagasikara ihany koa izy na dia eo aza ny tsy fahafantatana azy loatra amin'izao fotoana izao. Nefa na dia teo aza izany  dia betsaka ireo olana mahay tantara sy vavolombelona niaina tamin'izany andro  izany no mihevitra azy ho isan'ireo [[mpanoratra]] ilay  &quot;Boky Mena&quot;, izay sata fototry ny Revolisiona Sosialista Malagasy nandritra ny fitondran'i Filoha [[Ratsiraka Didier|Didier Ratsiraka.]] 

== Ny mombamomba azy ==
Charles Ravaojanahary dia efa nahatsapa  fony izy mbola tanora ny fahalebiazan'ireo fahatsiarovana ara tantara ho an'ny firenenena izay niaina izany atao hoe  fanjanahantany  izany, mba hahafantaran'ireo taranaka afara ny tantara niainana tamin'izany andro izay. Izany no mahatonga azy ireny tehirizina sy kolokoloina tsara ihany koa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://midi-madagasikara.mg/charles-ravaojanahary-linspirateur-meconnu-de-la-revolution-socialiste-malagasy/&lt;/ref&gt;

=== Ireo tanjony tamin'ny ady izay nataony: ===

* Fampiroboroboana ny [[Tantaran' i Madagasikara|Tantaran'i Madagasikara]].
* Fiarovana n'y kolotsaina Malagasy.
* Fitahirizana ireo fahatsiarovana manome lanja ny Tantaran'i Madagasikara.

Izy rahateo dia [[Mpampianatra]] taranja tantara tamin'ny fotoana nahazoan'ny [[Madagasikara]] ny fahaleoavantenany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny anjarana toerany teo amin'ny Sehatra politika ==
Charles Ravaojanahary dia anisan'ireo nandray anjara mavitrika teo amin'ny Sehatra politika teto Madagasikara.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;http://africultures.com/personnes/?no=11454&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=571&lt;/ref&gt;

Maro ireo antoko nisy azy tamin'izany fotoana izany ary izy tenany dia mpamorona Antoko ihany koa tamin'izany&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ireo Antoko izay noforoniny: ===

* [[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|AKFM]]
* [[Mouvement national pour l'indépendance de Madagascar|MONIMA]]
* Mpiaro sy Mpiahy ny antoko [[MFM (antoko politika)|MFM]].

Teo amin'ny fitondran'ny Filoha Philibert Tsiranana fahiny dia ireo Antoko ireo no anisan'ny nanohitra ny fitondrana tamin'izany vanim-potonana nitondrana izany.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Ny momba ilay hetsika 1972 ==
Io hetsika  io no nitarika ny fanonganana ny fahefan' i Filoha [[Tsiranana Philibert|Philibert Tsiranana]] teo amin'ny fitondrana ary nihevitra ny olon-drehetra fa nifarana hatreo ny rafitra Neokolonialy tamin'izany fotoana izany. Tao aorian' izany hetsika izany no nahatonga azy ho : 

* Mpanolotsaina politika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny Andraikiny amin'ny ilay &quot;Boky Mena&quot; ==
Ny olona izay niaina tamin'izany fotoana izany dia mihevitra fa i Charles Ravaojanahary no tena mpanoratra ilay boky mena. Misy koa anefa ny miteny fa anisany ihany izany fa Tsy izy irery no nanoratra azy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ny [[Boky Mena]] dia: 

* Sata fototrin'ny [https://miremby.mg/opac_css/index.php?lvl=notice_display&amp;id=6227 Revolisiona Sosialista Malagasy]
* Antontan-taratasy ideolojika niorenan'ny Repoblika Faharoa.
* Taratasy mamaritra ny lalàna politika, ara-toekarena asy ara-tsosialy anarahin'ny fitondrana.

Na dia ny Filoha Didier Ratsiraka aza no lasa endrika hita maso sy mpitarika ny revolisiona, dia i Charles Ravaojanahary kosa no heverin'ny maro ho mpanentana aza-tsaina lehibe indrindra tao ambadik'izany.&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/06/de-la-revolution-socialiste-la.html?m=1&lt;/ref&gt;

== Filan-kevitra Ambony Revolisionea (CSR) ==
Tamin'ny taona 1977 dia notendren'i Filoha Didier Ratsiraka ho '''Doyen'ny  [[Conseil Suprême de la Révolution]]''' na antsoina ihany koa hoe '''CSR,''' izay iray tamin'ireo andrim-panjakana manan-danja indrindra Téo amin'ny fitondrana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

N'y fanendrena azy tamin'io toerana io dia heverina ho fankasitrahana azy tamin'ny anjara birikiny tamin'ny famolavolanany ny foto-pisainana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;http://www.vers-les-iles.fr/livres/Madagascar/Raharimanana_1947.html&lt;/ref&gt;

== Ny Fisarahany tamin'ny fitondrana ==
Arakin'ny fitantaran'ny Mpanoratra '''[[Jean-Luc Raharimanana]],''' dia nanomboka nanelingelina ny mpitondra tamin'izany fotoana izany ny ezaka nataon'i Charles Ravaojanahary amin'ny fitehirizana sy fahampafantarana ny Tantara marina.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Anisan'ny nahatonga izany ny: 

* Ny fijoroany amin'ny heviny sy ny fahamarinana izay hoentiny momba ny tantara izay nisy.
* Ny fandavany amin'ny fanadinoana ireo pejy manan-danja lehibe Téo amin'ny Tantaran'i Madagasikara.

Noho izany rehetra izany dia nihena tsikelikely ny hery izay ananany teo amin'ny fitondrana.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Jereo koa ==
[[Clarisse Ratsifandrihamanana]]

[[Charlotte Arisoa Rafenomanjato]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1917]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1996]]</text>
      <sha1>6zoanuanztxopn5ql5w1sowvyb94roi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145947</id>
      <parentid>1145943</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HYL56</username>
        <id>31106</id>
      </contributor>
      <comment>Fanampiana fanazavana</comment>
      <origin>1145947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5960" sha1="70ltsufpvzxpgbu4j64zbf607dv1uo8" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charles Ravaojanahary|teraka=2 mai 1917|toerana=Antananarivo|maty=1996 Antsirabe|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpampianatra|seha-pitiavana=Madeleine, Juliette, Louis TANGUY, 1926-1964}}I '''Charles Ravaojanahary''' dia olo-manga sy mpanao [[pôlitika]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] teraka tamin' ny 2 May [[1917]] tao [[Antananarivo]] ary maty tao [[Antsirabe]] tamin' ny taona [[1996]]. Izy dia anisan' ireo nanorina ny Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara (AKFM) tamin' ny taona 1958 tao [[Toamasina]]. Anisan'iray amin'ireo olona tena malaza teo amin'ny tantara politika  teto Madagasikara ihany koa izy na dia eo aza ny tsy fahafantatana azy loatra amin'izao fotoana izao. Nefa na dia teo aza izany  dia betsaka ireo olana mahay tantara sy vavolombelona niaina tamin'izany andro  izany no mihevitra azy ho isan'ireo [[mpanoratra]] ilay  &quot;Boky Mena&quot;, izay sata fototry ny Revolisiona Sosialista Malagasy nandritra ny fitondran'i Filoha [[Ratsiraka Didier|Didier Ratsiraka.]] 

== Ny mombamomba azy ==
Charles Ravaojanahary dia efa nahatsapa  fony izy mbola tanora ny fahalebiazan'ireo fahatsiarovana ara tantara ho an'ny firenenena izay niaina izany atao hoe  fanjanahantany  izany, mba hahafantaran'ireo taranaka afara ny tantara niainana tamin'izany andro izay. Izany no mahatonga azy ireny tehirizina sy kolokoloina tsara ihany koa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://midi-madagasikara.mg/charles-ravaojanahary-linspirateur-meconnu-de-la-revolution-socialiste-malagasy/&lt;/ref&gt;

=== Ireo tanjony tamin'ny ady izay nataony: ===

* Fampiroboroboana ny [[Tantaran' i Madagasikara|Tantaran'i Madagasikara]].
* Fiarovana n'y kolotsaina Malagasy.
* Fitahirizana ireo fahatsiarovana manome lanja ny Tantaran'i Madagasikara.

Izy rahateo dia [[Mpampianatra]] taranja tantara tamin'ny fotoana nahazoan'ny [[Madagasikara]] ny fahaleoavantenany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny anjarana toerany teo amin'ny Sehatra politika ==
Charles Ravaojanahary dia anisan'ireo nandray anjara mavitrika teo amin'ny Sehatra politika teto Madagasikara.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;http://africultures.com/personnes/?no=11454&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=571&lt;/ref&gt;

Maro ireo antoko nisy azy tamin'izany fotoana izany ary izy tenany dia mpamorona Antoko ihany koa tamin'izany&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ireo Antoko izay noforoniny: ===

* [[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|AKFM]]
* [[Mouvement national pour l'indépendance de Madagascar|MONIMA]]
* Mpiaro sy Mpiahy ny antoko [[MFM (antoko politika)|MFM]].

Teo amin'ny fitondran'ny Filoha Philibert Tsiranana fahiny dia ireo Antoko ireo no anisan'ny nanohitra ny fitondrana tamin'izany vanim-potonana nitondrana izany.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Ny momba ilay hetsika 1972 ==
Io hetsika  io no nitarika ny fanonganana ny fahefan' i Filoha [[Tsiranana Philibert|Philibert Tsiranana]] teo amin'ny fitondrana ary nihevitra ny olon-drehetra fa nifarana hatreo ny rafitra Neokolonialy tamin'izany fotoana izany. Tao aorian' izany hetsika izany no nahatonga azy ho : 

* Mpanolotsaina politika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny Andraikiny amin'ny ilay &quot;Boky Mena&quot; ==
Ny olona izay niaina tamin'izany fotoana izany dia mihevitra fa i Charles Ravaojanahary no tena mpanoratra ilay boky mena. Misy koa anefa ny miteny fa anisany ihany izany fa Tsy izy irery no nanoratra azy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ny [[Boky Mena]] dia: 

* Sata fototrin'ny [https://miremby.mg/opac_css/index.php?lvl=notice_display&amp;id=6227 Revolisiona Sosialista Malagasy]
* Antontan-taratasy ideolojika niorenan'ny Repoblika Faharoa.
* Taratasy mamaritra ny lalàna politika, ara-toekarena asy ara-tsosialy anarahin'ny fitondrana.

Na dia ny Filoha Didier Ratsiraka aza no lasa endrika hita maso sy mpitarika ny revolisiona, dia i Charles Ravaojanahary kosa no heverin'ny maro ho mpanentana aza-tsaina lehibe indrindra tao ambadik'izany.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://www.lexpress.mg/2025/06/de-la-revolution-socialiste-la.html?m=1&lt;/ref&gt;

== Filan-kevitra Ambony Revolisionea (CSR) ==
Tamin'ny taona 1977 dia notendren'i Filoha Didier Ratsiraka ho '''Doyen'ny  [[Conseil Suprême de la Révolution]]''' na antsoina ihany koa hoe '''CSR,''' izay iray tamin'ireo andrim-panjakana manan-danja indrindra Téo amin'ny fitondrana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

N'y fanendrena azy tamin'io toerana io dia heverina ho fankasitrahana azy tamin'ny anjara birikiny tamin'ny famolavolanany ny foto-pisainana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;http://www.vers-les-iles.fr/livres/Madagascar/Raharimanana_1947.html&lt;/ref&gt;

== Ny Fisarahany tamin'ny fitondrana ==
Arakin'ny fitantaran'ny Mpanoratra '''[[Jean-Luc Raharimanana]],''' dia nanomboka nanelingelina ny mpitondra tamin'izany fotoana izany ny ezaka nataon'i Charles Ravaojanahary amin'ny fitehirizana sy fahampafantarana ny Tantara marina.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Anisan'ny nahatonga izany ny: 

* Ny fijoroany amin'ny heviny sy ny fahamarinana izay hoentiny momba ny tantara izay nisy.
* Ny fandavany amin'ny fanadinoana ireo pejy manan-danja lehibe Téo amin'ny Tantaran'i Madagasikara.

Noho izany rehetra izany dia nihena tsikelikely ny hery izay ananany teo amin'ny fitondrana.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Ny fialany teo amin'ny Sehatra Politika ==
Taorian'ny fanampiany tamin'ny fananganana ny fitondrana revolisionera dia nesorina tamin'ny andraikiny izy.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Arakin'ny fitantaran'ny Raharimanana azy dia : 

* Nilaozan'ireo namany Mpanoratra pôlitika taloha izy.
* Nanjavona ny ampahany tamin'ireo tahiriny.
* Potika sy Voaroba ny tahirin-kevitra sarobidy izay nanànany.
* Nahita taratra ny fahasimban'ny firenena izay narovany hasina izy

Noho ireo rehetra ireo dia nanapak'hevitra niala tamin'ny Sehatra pôlitika i Charles Ravaojanahary.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Jereo koa ==
[[Clarisse Ratsifandrihamanana]]

[[Charlotte Arisoa Rafenomanjato]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1917]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1996]]</text>
      <sha1>70ltsufpvzxpgbu4j64zbf607dv1uo8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145948</id>
      <parentid>1145947</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:16:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HYL56</username>
        <id>31106</id>
      </contributor>
      <comment>Fanampiana fanazavana sy lohateny</comment>
      <origin>1145948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6616" sha1="871qim7liajbzaws5bpw6ehunnopr7s" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charles Ravaojanahary|teraka=2 mai 1917|toerana=Antananarivo|maty=1996 Antsirabe|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpampianatra|seha-pitiavana=Madeleine, Juliette, Louis TANGUY, 1926-1964}}I '''Charles Ravaojanahary''' dia olo-manga sy mpanao [[pôlitika]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] teraka tamin' ny 2 May [[1917]] tao [[Antananarivo]] ary maty tao [[Antsirabe]] tamin' ny taona [[1996]]. Izy dia anisan' ireo nanorina ny Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara (AKFM) tamin' ny taona 1958 tao [[Toamasina]]. Anisan'iray amin'ireo olona tena malaza teo amin'ny tantara politika  teto Madagasikara ihany koa izy na dia eo aza ny tsy fahafantatana azy loatra amin'izao fotoana izao. Nefa na dia teo aza izany  dia betsaka ireo olana mahay tantara sy vavolombelona niaina tamin'izany andro  izany no mihevitra azy ho isan'ireo [[mpanoratra]] ilay  &quot;Boky Mena&quot;, izay sata fototry ny Revolisiona Sosialista Malagasy nandritra ny fitondran'i Filoha [[Ratsiraka Didier|Didier Ratsiraka.]] 

== Ny mombamomba azy ==
Charles Ravaojanahary dia efa nahatsapa  fony izy mbola tanora ny fahalebiazan'ireo fahatsiarovana ara tantara ho an'ny firenenena izay niaina izany atao hoe  fanjanahantany  izany, mba hahafantaran'ireo taranaka afara ny tantara niainana tamin'izany andro izay. Izany no mahatonga azy ireny tehirizina sy kolokoloina tsara ihany koa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://midi-madagasikara.mg/charles-ravaojanahary-linspirateur-meconnu-de-la-revolution-socialiste-malagasy/&lt;/ref&gt;

=== Ireo tanjony tamin'ny ady izay nataony: ===

* Fampiroboroboana ny [[Tantaran' i Madagasikara|Tantaran'i Madagasikara]].
* Fiarovana n'y kolotsaina Malagasy.
* Fitahirizana ireo fahatsiarovana manome lanja ny Tantaran'i Madagasikara.

Izy rahateo dia [[Mpampianatra]] taranja tantara tamin'ny fotoana nahazoan'ny [[Madagasikara]] ny fahaleoavantenany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny anjarana toerany teo amin'ny Sehatra politika ==
Charles Ravaojanahary dia anisan'ireo nandray anjara mavitrika teo amin'ny Sehatra politika teto Madagasikara.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;http://africultures.com/personnes/?no=11454&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=571&lt;/ref&gt;

Maro ireo antoko nisy azy tamin'izany fotoana izany ary izy tenany dia mpamorona Antoko ihany koa tamin'izany&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ireo Antoko izay noforoniny: ===

* [[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|AKFM]]
* [[Mouvement national pour l'indépendance de Madagascar|MONIMA]]
* Mpiaro sy Mpiahy ny antoko [[MFM (antoko politika)|MFM]].

Teo amin'ny fitondran'ny Filoha Philibert Tsiranana fahiny dia ireo Antoko ireo no anisan'ny nanohitra ny fitondrana tamin'izany vanim-potonana nitondrana izany.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Ny momba ilay hetsika 1972 ==
Io hetsika  io no nitarika ny fanonganana ny fahefan' i Filoha [[Tsiranana Philibert|Philibert Tsiranana]] teo amin'ny fitondrana ary nihevitra ny olon-drehetra fa nifarana hatreo ny rafitra Neokolonialy tamin'izany fotoana izany. Tao aorian' izany hetsika izany no nahatonga azy ho : 

* Mpanolotsaina politika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny Andraikiny amin'ny ilay &quot;Boky Mena&quot; ==
Ny olona izay niaina tamin'izany fotoana izany dia mihevitra fa i Charles Ravaojanahary no tena mpanoratra ilay boky mena. Misy koa anefa ny miteny fa anisany ihany izany fa Tsy izy irery no nanoratra azy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ny [[Boky Mena]] dia: 

* Sata fototrin'ny [https://miremby.mg/opac_css/index.php?lvl=notice_display&amp;id=6227 Revolisiona Sosialista Malagasy]
* Antontan-taratasy ideolojika niorenan'ny Repoblika Faharoa.
* Taratasy mamaritra ny lalàna politika, ara-toekarena asy ara-tsosialy anarahin'ny fitondrana.

Na dia ny Filoha Didier Ratsiraka aza no lasa endrika hita maso sy mpitarika ny revolisiona, dia i Charles Ravaojanahary kosa no heverin'ny maro ho mpanentana aza-tsaina lehibe indrindra tao ambadik'izany.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://www.lexpress.mg/2025/06/de-la-revolution-socialiste-la.html?m=1&lt;/ref&gt;

== Filan-kevitra Ambony Revolisionea (CSR) ==
Tamin'ny taona 1977 dia notendren'i Filoha Didier Ratsiraka ho '''Doyen'ny  [[Conseil Suprême de la Révolution]]''' na antsoina ihany koa hoe '''CSR,''' izay iray tamin'ireo andrim-panjakana manan-danja indrindra Téo amin'ny fitondrana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

N'y fanendrena azy tamin'io toerana io dia heverina ho fankasitrahana azy tamin'ny anjara birikiny tamin'ny famolavolanany ny foto-pisainana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;http://www.vers-les-iles.fr/livres/Madagascar/Raharimanana_1947.html&lt;/ref&gt;

== Ny Fisarahany tamin'ny fitondrana ==
Arakin'ny fitantaran'ny Mpanoratra '''[[Jean-Luc Raharimanana]],''' dia nanomboka nanelingelina ny mpitondra tamin'izany fotoana izany ny ezaka nataon'i Charles Ravaojanahary amin'ny fitehirizana sy fahampafantarana ny Tantara marina.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Anisan'ny nahatonga izany ny: 

* Ny fijoroany amin'ny heviny sy ny fahamarinana izay hoentiny momba ny tantara izay nisy.
* Ny fandavany amin'ny fanadinoana ireo pejy manan-danja lehibe Téo amin'ny Tantaran'i Madagasikara.

Noho izany rehetra izany dia nihena tsikelikely ny hery izay ananany teo amin'ny fitondrana.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Ny fialany teo amin'ny Sehatra Politika ==
Taorian'ny fanampiany tamin'ny fananganana ny fitondrana revolisionera dia nesorina tamin'ny andraikiny izy.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Arakin'ny fitantaran'ny Raharimanana azy dia : 

* Nilaozan'ireo namany Mpanoratra pôlitika taloha izy.
* Nanjavona ny ampahany tamin'ireo tahiriny.
* Potika sy Voaroba ny tahirin-kevitra sarobidy izay nanànany.
* Nahita taratra ny fahasimban'ny firenena izay narovany hasina izy

Noho ireo rehetra ireo dia nanapak'hevitra niala tamin'ny Sehatra pôlitika i Charles Ravaojanahary.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

= Nahoana izy no manan-danja eo amin'ny Tantaran'i Madagasikara? =
Charles Ravaojanahary dia azo heverina ho : 

# Mpanabe sy mpahay tantara lehibe.
# Mpiaro ireo fahatsiarovana sy ny maha izy azy ara-tantara ny firenena Malagasy.
# Anisan'ireo Mpitolona MBA hahazoany Madagasikara ny fahaleoavantenan.
# Mpanohana ny hetsika tamin'ny 1972.
# Mpanorina Antoko pôlitika maro.
# Iray amin'ireo Mpanoratra ilay Boky Mena.
# Olo-malaza niady amin'ny fiarovana ny tantaran'ny fanoherana Malagasy.

Noho izany rehetra izany dia maro no niantso azy hoe : '''“Rain'ny foto-pisainana revolisionera malagasy izay tsy dia fantatry ny maro.”'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Jereo koa ==
[[Clarisse Ratsifandrihamanana]]

[[Charlotte Arisoa Rafenomanjato]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1917]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1996]]</text>
      <sha1>871qim7liajbzaws5bpw6ehunnopr7s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145949</id>
      <parentid>1145948</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HYL56</username>
        <id>31106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6612" sha1="7o19lczw6od3saqfdad1acx4sqwsi6d" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charles Ravaojanahary|teraka=2 mai 1917|toerana=Antananarivo|maty=1996 Antsirabe|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpampianatra|seha-pitiavana=Madeleine, Juliette, Louis TANGUY, 1926-1964}}I '''Charles Ravaojanahary''' dia olo-manga sy mpanao [[pôlitika]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] teraka tamin' ny 2 May [[1917]] tao [[Antananarivo]] ary maty tao [[Antsirabe]] tamin' ny taona [[1996]]. Izy dia anisan' ireo nanorina ny Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara (AKFM) tamin' ny taona 1958 tao [[Toamasina]]. Anisan'iray amin'ireo olona tena malaza teo amin'ny tantara politika  teto Madagasikara ihany koa izy na dia eo aza ny tsy fahafantatana azy loatra amin'izao fotoana izao. Nefa na dia teo aza izany  dia betsaka ireo olana mahay tantara sy vavolombelona niaina tamin'izany andro  izany no mihevitra azy ho isan'ireo [[mpanoratra]] ilay  &quot;Boky Mena&quot;, izay sata fototry ny Revolisiona Sosialista Malagasy nandritra ny fitondran'i Filoha [[Ratsiraka Didier|Didier Ratsiraka.]] 

== Ny mombamomba azy ==
Charles Ravaojanahary dia efa nahatsapa  fony izy mbola tanora ny fahalebiazan'ireo fahatsiarovana ara tantara ho an'ny firenenena izay niaina izany atao hoe  fanjanahantany  izany, mba hahafantaran'ireo taranaka afara ny tantara niainana tamin'izany andro izay. Izany no mahatonga azy ireny tehirizina sy kolokoloina tsara ihany koa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://midi-madagasikara.mg/charles-ravaojanahary-linspirateur-meconnu-de-la-revolution-socialiste-malagasy/&lt;/ref&gt;

=== Ireo tanjony tamin'ny ady izay nataony: ===

* Fampiroboroboana ny [[Tantaran' i Madagasikara|Tantaran'i Madagasikara]].
* Fiarovana n'y kolotsaina Malagasy.
* Fitahirizana ireo fahatsiarovana manome lanja ny Tantaran'i Madagasikara.

Izy rahateo dia [[Mpampianatra]] taranja tantara tamin'ny fotoana nahazoan'ny [[Madagasikara]] ny fahaleoavantenany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny anjarana toerany teo amin'ny Sehatra politika ==
Charles Ravaojanahary dia anisan'ireo nandray anjara mavitrika teo amin'ny Sehatra politika teto Madagasikara.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;http://africultures.com/personnes/?no=11454&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=571&lt;/ref&gt;

Maro ireo antoko nisy azy tamin'izany fotoana izany ary izy tenany dia mpamorona Antoko ihany koa tamin'izany&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ireo Antoko izay noforoniny: ===

* [[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|AKFM]]
* [[Mouvement national pour l'indépendance de Madagascar|MONIMA]]
* Mpiaro sy Mpiahy ny antoko [[MFM (antoko politika)|MFM]].

Teo amin'ny fitondran'ny Filoha Philibert Tsiranana fahiny dia ireo Antoko ireo no anisan'ny nanohitra ny fitondrana tamin'izany vanim-potonana nitondrana izany.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Ny momba ilay hetsika 1972 ==
Io hetsika  io no nitarika ny fanonganana ny fahefan' i Filoha [[Tsiranana Philibert|Philibert Tsiranana]] teo amin'ny fitondrana ary nihevitra ny olon-drehetra fa nifarana hatreo ny rafitra Neokolonialy tamin'izany fotoana izany. Tao aorian' izany hetsika izany no nahatonga azy ho: 

* Mpanolotsaina politika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Ny Andraikiny amin'ny ilay &quot;Boky Mena&quot; ==
Ny olona izay niaina tamin'izany fotoana izany dia mihevitra fa i Charles Ravaojanahary no tena mpanoratra ilay boky mena. Misy koa anefa ny miteny fa anisany ihany izany fa Tsy izy irery no nanoratra azy&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ny [[Boky Mena]] dia: 

* Sata fototrin'ny [https://miremby.mg/opac_css/index.php?lvl=notice_display&amp;id=6227 Revolisiona Sosialista Malagasy]
* Antontan-taratasy ideolojika niorenan'ny Repoblika Faharoa.
* Taratasy mamaritra ny lalàna politika, ara-toekarena asy ara-tsosialy anarahin'ny fitondrana.

Na dia ny Filoha Didier Ratsiraka aza no lasa endrika hita maso sy mpitarika ny revolisiona, dia i Charles Ravaojanahary kosa no heverin'ny maro ho mpanentana aza-tsaina lehibe indrindra tao ambadik'izany.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://www.lexpress.mg/2025/06/de-la-revolution-socialiste-la.html?m=1&lt;/ref&gt;

== Filan-kevitra Ambony Revolisionea (CSR) ==
Tamin'ny taona 1977 dia notendren'i Filoha Didier Ratsiraka ho '''Doyen'ny  [[Conseil Suprême de la Révolution]]''' na antsoina ihany koa hoe '''CSR,''' izay iray tamin'ireo andrim-panjakana manan-danja indrindra Téo amin'ny fitondrana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

N'y fanendrena azy tamin'io toerana io dia heverina ho fankasitrahana azy tamin'ny anjara birikiny tamin'ny famolavolanany ny foto-pisainana Revolisionera.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;http://www.vers-les-iles.fr/livres/Madagascar/Raharimanana_1947.html&lt;/ref&gt;

== Ny Fisarahany tamin'ny fitondrana ==
Arakin'ny fitantaran'ny Mpanoratra '''[[Jean-Luc Raharimanana]],''' dia nanomboka nanelingelina ny mpitondra tamin'izany fotoana izany ny ezaka nataon'i Charles Ravaojanahary amin'ny fitehirizana sy fahampafantarana ny Tantara marina.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Anisan'ny nahatonga izany ny: 

* Ny fijoroany amin'ny heviny sy ny fahamarinana izay hoentiny momba ny tantara izay nisy.
* Ny fandavany amin'ny fanadinoana ireo pejy manan-danja lehibe Téo amin'ny Tantaran'i Madagasikara.

Noho izany rehetra izany dia nihena tsikelikely ny hery izay ananany teo amin'ny fitondrana.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Ny fialany teo amin'ny Sehatra Politika ==
Taorian'ny fanampiany tamin'ny fananganana ny fitondrana revolisionera dia nesorina tamin'ny andraikiny izy.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Arakin'ny fitantaran'ny Raharimanana azy dia: 

* Nilaozan'ireo namany Mpanoratra pôlitika taloha izy.
* Nanjavona ny ampahany tamin'ireo tahiriny.
* Potika sy Voaroba ny tahirin-kevitra sarobidy izay nanànany.
* Nahita taratra ny fahasimban'ny firenena izay narovany hasina izy

Noho ireo rehetra ireo dia nanapak'hevitra niala tamin'ny Sehatra pôlitika i Charles Ravaojanahary.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

= Nahoana izy no manan-danja eo amin'ny Tantaran'i Madagasikara? =
Charles Ravaojanahary dia azo heverina ho: 

# Mpanabe sy mpahay tantara lehibe.
# Mpiaro ireo fahatsiarovana sy ny maha izy azy ara-tantara ny firenena Malagasy.
# Anisan'ireo Mpitolona MBA hahazoany Madagasikara ny fahaleoavantenan.
# Mpanohana ny hetsika tamin'ny 1972.
# Mpanorina Antoko pôlitika maro.
# Iray amin'ireo Mpanoratra ilay Boky Mena.
# Olo-malaza niady amin'ny fiarovana ny tantaran'ny fanoherana Malagasy.

Noho izany rehetra izany dia maro no niantso azy hoe: '''“Rain'ny foto-pisainana revolisionera malagasy izay tsy dia fantatry ny maro.”'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Jereo koa ==
[[Clarisse Ratsifandrihamanana]]

[[Charlotte Arisoa Rafenomanjato]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1917]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1996]]</text>
      <sha1>7o19lczw6od3saqfdad1acx4sqwsi6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor</title>
    <ns>3</ns>
    <id>240209</id>
    <revision>
      <id>1146112</id>
      <parentid>1134193</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T07:33:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bonjour, re: [[Sokajy: ..... */ fizarana vaovao</comment>
      <origin>1146112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34048" sha1="c11q415ja5a9qplgm1cbthdbx2qi89o" xml:space="preserve">== Valiny:Vandalisme ao amin'ny pejy &quot;Vavolombelon'i Jehovah&quot; ==
(nadika avy tamin'ny pejin-dresako)

Salama Tompoko.
Namorona ny pejy hoe [[Vavolombelon'i Jehovah]] aho. Nifototra tamin'ny fandikana sy famintinana ny hita ao amin'ny Wikipedia frantsay sy anglisy ilay izy fa tsy nankiniko amin'ny fahalalako fotsiny an'ilay fikambanana. Ny mampalahelo ahy anefa dia nisy namafa sy nanolo zavatra hafa ny ampahany be tamin'izay nosoratako, izay heveriko fa tsy manaja ny atao hoe tsy fiandaniana. Ny hampahafantatra anareo mpiandraikitra ny fisian'izany no anoratako eto. Mangataka sosokevitra sy fanampiana aho mba tsy hampisy conflit na guerre d'édition matetika momba io pejy io sy ny hafa koa.
Misaotra tompoko. --[[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 20 Novambra 2017 à 01:42 (UTC)
: Miarahaba anao Thelezifor,
: Misaotra anao tonga mandray anjara eto amin'ny Wikipedia Malagasy. Raha ny hitako dia ny mpikamnbana [[mpikambana:Roberalimanana|Roberalimanana]] no namafafa ny ampahan'ny fandraisan'anjaranao teo amin'ny pejy momba ny [[vavolombelon'i Jehovah|Vavolombelon'i Jehovah]]. Nanampy zavatra maromaro izy kanefa dia nanala fehintsoratra maro dia maro ihany koa [https://mg.wikipedia.org/w/index.php?title=Vavolombelon%27i_Jehovah&amp;type=revision&amp;diff=808935&amp;oldid=808773]. Tsy very mandrakizay ny fiovana nataonao teo amin'ilay pejy fa mbola azo averina. [https://mg.wikipedia.org/w/index.php?title=Vavolombelon%27i_Jehovah&amp;oldid=808773 Ity] ny fiovàna nataonao farany. Rehefa malala-dalaka ny fotoako dia hamerina izay banga aho (amin'ny Sabotsy na Alahady). Mila anontaniana ihany koa i Roberalimanana momba ny antony nanesorany ny fehintsoratra sasany. 
: Mba tsy hisian'ny guerre d'edition dia tsara ny manampy ny tsiahy (reference, citation, source) miaraka amin'ilay dikanteny. Amin'izay dia mamporisika izay mpandray anjara mandalo hitazona ny fanambarana fantam-piaviana. — &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;&quot;&gt;[[Mpikambana:Jagwar|&lt;font color=&quot;#CC6666&quot;&gt;Jagwar]]&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;small&gt;[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]&lt;/small&gt; 21 Novambra 2017 à 21:14 (UTC)

== Mahakasika ilay fanovana nataoko tamin'ny Pejy Vavolombelon'i Jehovah ==

Misaotra anao tsy nisalasala niteny ahy.
Mahakasika ny pejy Vavolombelon’i Jehovah izay novaiko aloha ny hevitra resahiko eto.
Tsy vavolombelon’i Jehovah aho nefa itako tsy dia mahafinaritra loatra ny fomba nilazan'ilay teo aloha ny mahakasika ny Vavolombelon’i Jehovah tao, tsy dia diso loatra akory ny sasany amin’ireo voalaza, ary itako tena niezaka ianao nanao azy, fa amin’ny ankapobeny dia tsy ampy be dia be, tsy dia misy zavatra tsara koa voatantara, sady itako misy somary tsy mety ny fomba nilazana ny hevitra sasany. 
Ohatra hoe ny  vavolombelon’I Jehovah nipoitra avy amin’ny protestantisma sy ny adventisma dia tsy marina. Ny eo ambany lohateny hoe:”finoan’ny vavolombelon’I Jehovah” koa tompoko dia marobe koa no tokon’ny ahitsy sy ampiana.
Na iza na iza vavolombelon’i Jehovah malagasy hamaky anazy io izay mihoatra ny 138 470 eto madagasikara, dia tsy ho faly na oviana na oviana amin’izany fomba firesaka toy ny misy fankahalana izany. Izay tsy miresaka afatsy ny lafiratsiny. Ary mety haniry hanova io fomba filaza io daholo. Handray anjara ao amin’ny Wikipedia.
Raha te ahalala ny momba ahy sy ny tantarako ianao, dia iza no tsaratsara kokoa anontanianao mahakasika izany ? Tsy iza fa tsy maintsy ny tenako ihany. Raha tsy tia ahy ianao na amin’ny olona tsy tia ahy no angalanao hevitra dia mety ho ny zavatra ratsy mahakasika ahy ihany no azonao sy voatantaranao. Raha te-ahalala momba ny vavolombelon’I Jehovah àry ianao, anisan’izany ny tantarany na ny finoany, dia iza no tsaratsara kokoa afaka hanome valiny mahafa-po? tsy iza fa ny vavolombelon’I Jehovah ihany sa tsy izany? Avy amin’ny bokiny izany fa tsy ny avy amin’ny boky hafa na teny inona izany na teny inona.
Ny tantaran’ny vavolombelon’i Jehovah nalaiko dia tao anatin’ny boky misy tantaran’ny vavolombelon’i Jehovah, mitondra ny lohateny hoe: “Vavolombelon’i Jehovah, mpitory ny fanjakan’Andriamanitra”, misy pejy 750, natonta tamin’ny 2005, nanomboka tamin’ny pejy faha 42 hatramin’ny pejy faha 119 no nangalako hevitra. Ny finoan’ny vavolombelon’i Jehovah dia nalaiko tamin’ny boky: “Ny Vavolombelon’i Jehovah—Iza moa Izy Ireo? Inona no Inoany? Natao printy tamin’ny 2011, pejy faha 12 hatramin’ny pejy faha 14 no nalaiko, sy ny boky “Fandresen-dahatra”, natao printy tamin’ny 2011, pejy faha 407 hatramin’ny pejy faha 415. Ireo antontan’isa dia nalaiko avy amin’ny Diarin’ny Vavolombelon’I Jehovah natao printy tamin’ny Janoary 2017, pejy faha 177 hatramin’ny pejy faha 192. Nosoratan’ny vavolombelon’i Jehovah(Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc., Wallkill, New York, U.S.A) daholo ireo, Ny sary dia nataoko copie avy amin’ny www.jw.org, sary nahazahoan-dalana daholo, izay tsy an’iza fa tranokalan’ny Vavolombelon’i Jehovah ihany, nikirizako ary tao anatin’ny andro maromaro no nanaovako azy, nataoko tao anaty fichier word ny sasany avy eo nataoko copie tao amin’ny Wikipedia. 
Ny mahakasika ny hoe avy amin’ny jw.org ireo teny nolazaiko dia mety marina satria ireo boky notanisaiko ireo dia hita ao amin’ny www.jw.org ny sasany ary ao amin’ny wol.jw.org ny sasany ary mety ho hita any amin’ny site hafa koa toy ny watchtowerwayback.org ny sary sy ny boky hafa.
Nataoko io mba ho feno kokoa ny fanazavana mahakasika ny vavolombelon’i Jehovah fa tsy ireo zavatra ratsy ihany no noresahina mba hanomezana fahafahampo ny Malagasy indrindra ireo vavolombelon’I Jehovah sy ireo mianatra aminy izay tena mazoto amin’ny fanaovana fikarohana amin’ny internet amin’izao andro izao. 
Ny ankabeazan’ireo voalaza teo aloha mahakasika ny vavolombelon’I Jehovah dia voalaza ao amin’ilay hevitra vaovao nataoko ihany fa nalamina, natao mazava tsara, sady natao feno kokoa ny fanazavana. Ka tsy ny ratsy ihany no voaresaka fa ny tsara koa. Ka tsy haiko raha mahazo rariny aho amin’izany tompoko, mbola tokon’ny hanohy izy iny aho, anisan’izany ny famenoana ny bibliographies sy ny rohy hafa fa mbola tsy vitako ilay izy.
Raisiko foana aloha ny sosokevitra sy ny fanakianana fa tiako kokoa raha ny tombotsoan’ny maro no jerena. Izay tsara no ataontsika.
Misaotra indrindra tompoko.

== Manaiky sosokevitra mitombina nefa tsy hanafina izay tokony ho fantatra ==

Miarahaba ny mpamaky sy an'i Roberalimanana.
Nanafintohina anao ny zavatra voasoratro. Tsy ny fanaratsiana na iza na iza anefa no tanjoko. Raha ny mikasika ny nipoiran'ny VJ dia marina ny tsikera nataonao satria tsy milaza ny tenany ho nivoaka avy amina antokom-pivavahana efa nisy talohany ny VJ. Novako ny andalana momba izany. Fahalalana sy fampahalalana no atao eto amin'ny Wikipedia, ka izay zavatra fantatra rehetra azo tohanana amin'ny alalan'ny loharano (sources) dia azo lazaina fa tsy ijerena izay mety ho tafintohina na izay tsy ho faly. Ireo &quot;faminaniana tsy tanteraka&quot; dia zavatra nisy tokoa izay tsy fanendrikendrehana fa zavatra nataon'ireo mpitarika ny VJ; nivoaka avy ao anatiny izany fa tsy avy aty ivelany. Ny Fiangonana katolika dia mba nanana ny azy (&quot;indulgence&quot;, sns.) nefa tsy miezaka mamafa ny tantara.
Raha ny amin'ny zavatra tsara momba ny VJ izay tsy voalaza dia heveriko fa mahalaza izany ny pejy maro momba ny fivavahana kristiana, afa-tsy hoe milaza ny tenany ho tsy kristian y VJ.Ny zavatra mampiavaka ny VJ no tokony ho ao.--[[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 13 Desambra 2017 à 09:44 (UTC)

== Translation request ==
Hello! May I ask you for a translation of the phrase '''Automatic refresh''' into {{#language:mg}}? Thanks [[Mpikambana:-XQV-|-XQV-]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:-XQV-|resaka]]) 20 Jiona 2018 à 20:42 (UTC)

Hello XQV! &quot;Automatic refresh&quot; can be translated to &quot;Fanavaozana mandeha ho azy&quot; or &quot;Fanavaoza-mandeha ho azy&quot;.--[[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 27 Jiona 2018 à 08:28 (UTC)

== Salama tompoko sy tonga soa! ==
{{tonga soa}}
----
Je continue en français et en anglais car je ne suis pas encore capable de vraiment m'exprimer en malgache :)

N'hésitez pas à signaler sur votre [[Mpikambana:Thelezifor|page utilisateur]] les langues que vous parlez en utilisant les modèles {{tlp|Babel}} : {{tlp|Babel|mg|en-4|fr}} par exemple.

Bonnes contributions et encore merci pour votre participation ! -- [[User:Alno|AlNo]] [[User talk:Alno|(resaho)]] 20 Septambra 2019 à 09:03 (UTC)
----
I continue in French and in English as I'm not really able to speak Malagasy yet :)

Feel free to tell us which languages you know on your [[Mpikambana:Thelezifor|user oage]] by using {{tlp|Babel}} templates: e.g. {{tlp|Babel|mg|en-4|fr}}.

Enjoy contributing and thanks again for your participation! -- [[User:Alno|AlNo]] [[User talk:Alno|(resaho)]] 20 Septambra 2019 à 09:03 (UTC)

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.'''

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act5) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 20 Septambra 2019 à 18:58 (UTC)
&lt;!-- Message envoyé par User:RMaung (WMF)@metawiki en utilisant la liste à https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act5)&amp;oldid=19397738 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal!
With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act5) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 4 Oktobra 2019 à 15:28 (UTC)
&lt;!-- Message envoyé par User:RMaung (WMF)@metawiki en utilisant la liste à https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act5)&amp;oldid=19432342 --&gt;

== Endrika:Disney theatrical animated features ==

Hello, can you possibly look at all the articles listed in [[Endrika:Disney theatrical animated features]] and check for errors? There is some abuse going around on these articles, such as redirecting them to [[Walt Disney]] (the producer of the movies listed that came from ''Snow White and the Seven Dwarfs'' all the way to ''The Jungle Book''). I also came across English language text in the article about ''[[Lady and the Tramp]]''. I used the older revision in Malagasy to fix the article about ''Cinderella'', which was a redirect to the article about Walt Disney. This is the known vandal [[en:WP:LTA/BF101|Bambifan101]]. While Bambifan has good taste in animated movies and other types of entertainment for families, he has known to do destructive things in these articles. One of them is adding English language text in non-English language projects, such as this Wikipedia in Malagasy. We all hoped Bambifan would someday grow up, but he's still known to do destructive damage across countless projects. Help is needed from native speakers of each language to correct the damage done by Bambifan. Either there shouldn't be the English text in Lady and the Tramp, or it should receive a proper translation into Malagasy. Other articles don't have inappropriate content, but still need to be expanded or improved. Much of them are too short. So, what should be done about the English language text in Lady and the Tramp? Should it be reverted, removed, or translated? I would recommend the translation, but whatever is the best you can do should be the option. [[Manokana:Fandraisan'anjara/2600:1700:53F0:AD70:6C1A:9D0:5C:E160|2600:1700:53F0:AD70:6C1A:9D0:5C:E160]] 13 Jolay 2020 à 16:08 (UTC)

:I just updated that template. Also, I have to confess, this and the first post here and both Bambifan himself speaking. The other vandal redirecting pages is another user, but I'm not sure who. Also, I can revert the English text in Lady and the Tramp, but then it's too short and desires expanding. So, what can be done about it? [[Manokana:Fandraisan'anjara/2600:1700:53F0:AD70:1DB9:6BFB:4584:F35D|2600:1700:53F0:AD70:1DB9:6BFB:4584:F35D]] 25 Febroary 2021 à 20:54 (UTC)

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[Mpikambana:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:MediaWiki message delivery|resaka]]) 25 Septambra 2020 à 18:53 (UTC)
&lt;!-- Message envoyé par User:Samuel (WMF)@metawiki en utilisant la liste à https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 --&gt;

== Great job on the Valanaretin'ny coronavirus eto Madagasikara article ==

Hello Mpikambana:Thelezifor,

My name is Wil and I'm a wikipedia editor from New York City. I noticed the great job you did on the Valanaretin'ny coronavirus eto Madagasikara article! I'm co-hosting a COVID-19 edit-a-thon/translate-a-thon and we are hoping to translate and publish the first four paragraphs of the [[EN:COVID-19_pandemic_in_New_York_City|COVID-19_pandemic_in_New_York_City]] article into Malagasy on the .mg wikipedia. Would you be able to help? We have a very small budget to pay translators. Let me know if you or someone you know might be interested. 

You can see the goals of the online event [[en:Wikipedia:Meetup/NYC/SureWeCan4|NYC COVID-19: Environmental Justice in Public Health edit-a-thon]]. Please join us, it is happening on Sat, Nov 21nd, 2020 - 11am-1pm (E.S.T). 

Have a great day,
--[[Mpikambana:Wil540 art|Wil540 art]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Wil540 art|resaka]]) 2 Novambra 2020 à 16:36 (UTC)

== Tsofoka ==

Salama, Tompoko ! Mpianatra aho ka mba manontany anareo hoe inona daholo ny tsofoka misy. Raha fantatrareo dia mba fenoy ilay pejy mahakasika ny tsofoka azafady. Misaotra betsaka ! [[Manokana:Fandraisan'anjara/197.158.119.100|197.158.119.100]] 5 Jiona 2022 à 17:28 (UTC)

:Misaotra anao tamin' ny fanontaniana fa nanosika amin' ny fanohizana ny fanoratana momba ny [[tsofoka]] izany. [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 7 Jiona 2022 à 13:00 (UTC)

== Vaovao ny taona  ==

mirary taona soa sy mahafinaritra r'ise! Ao amin'ny wiki fr no tena misy ny asako, dia faly mahafantatra. https://fr.wikipedia.org/wiki/Utilisateur:Peacekeeper44 [[Mpikambana:Peacekeeper44|Peacekeeper44]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Peacekeeper44|resaka]]) 16 Janoary 2023 à 01:52 (UTC)

:Miarahaba anao koa amin' izao taombaovao izao. Faly miresaka aminao koa sady mirary soa ho anao. [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 16 Janoary 2023 à 09:09 (UTC)
:@[[Mpikambana:Peacekeeper44|Peacekeeper44]] Salama tompoko, mankasitraka. [[Mpikambana:Chirocca77|Chirocca77]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Chirocca77|resaka]]) 7 Oktobra 2024 à 20:44 (UTC)
== Shrek ==
&quot;Shrek&quot; existe-t-il en malgache?, je me demande!


Misy ve ny &quot;Shrek&quot; amin'ny teny malagasy?, manontany tena aho!

Does &quot;Shrek&quot; exist in Malagasy?, I wonder! 1 Aprily 2023 à 16:14 (UTC)

== Translation request ==
Hi. I am sorry to bother you with this but I would like to ask you whether you could please translate this to Malagasy?
&lt;poem&gt;
Lingua Franca Nova (“Elefen”) is a language designed to be particularly simple, consistent, and easy to learn for international communications. It has a number of positive qualities:
* 1. It has a limited number of phonemes. It sounds similar to Italian or Spanish.
* 2. It is phonetically spelled. No child should have to spend years learning irregularities.
* 3. It has a completely regular grammar, similar to the world’s creoles.
* 4. It has a limited and completely regular set of productive affixes for routine word derivation.
* 5. It has well-defined rules for word order, in keeping with many major languages.
* 6. Its vocabulary is strongly rooted in modern Romance languages. These languages are themselves widespread and influential, plus they have contributed the major part of English vocabulary
* 7. It is designed to be naturally accepting of Latin and Greek technical neologisms, the de facto “world standard”.
* 8. It is designed to seem relatively “natural” to those who are familiar with Romance languages, without being any more difficult for others to learn.
* We hope you like Elefen!
&lt;/poem&gt;
Thanks for your help. — [[Mpikambana:Caro de Segeda|Caro de Segeda]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Caro de Segeda|resaka]]) 6 Jiona 2023 à 06:01 (UTC)

:Bonjour !
:Voici la traduction que vous avez demandée. Je vous remercie de me faire découvrir cette merveilleuse langue.
:''Ny Lingua Franca Nova (“Elefen”) dia fiteny natao ho tsotra indrindra sy tsy miovaova ary mora ianarana ho an' ny fifandraisana iraisam-pirenena. Manana toetra tsara maromaro izy io:''
:''1. Voafetra ny isan' ny feon-teny. Mitovitovy amin' ny fiteny italiana na espaniôla ny feony.''
:''2. Soratana amin’ ny litera iray ny feo iray. Tsy misy ankizy tokony handany taona maro amin’ ny fianarana ny zavatra tsy manara-dalàna.''
:''3. Manana fitsipi-pitenenana manara-dalàna tanteraka izy io, mitovitovy amin' ny fiteny kreôla maneran-tany.''
:''4. Manana andiana tsirinteny mamokatra voafetra isa manara-dalàna tanteraka ho an'ny fampisampanan-teny mahazatra izy.''
:''5. Misy fitsipika voafaritra tsara momba ny filaharan’ny teny, mifanaraka amin’ny fiteny lehibe maro.''
:''6. Mifototra mafy amin'ny fiteny rômanina môderina ny voambolany. Ireo fiteny ireo dia miely patrana sy manan-piantraikany, ary nandray anjara amin’ny ampahany lehibe amin' ny voambolana anglisy''
:''7. Natao hanaiky hoazy ny teny teknika vaovao avy amin’ny fiteny latinina sy grika izy, izay “fenitra maneran-tany”.''
:''8. Natao ho toa “voajanahary” ho an’ireo zatra ny fiteny rômanina izy, nefa tsy sarotra amin’ny hafa ny hianatra azy.'' [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 15 Jiona 2023 à 09:24 (UTC)
::Merci :) [[Mpikambana:Caro de Segeda|Caro de Segeda]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Caro de Segeda|resaka]]) 12 Septambra 2023 à 12:10 (UTC)
::@[[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] mankasitraka [[Mpikambana:Chirocca77|Chirocca77]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Chirocca77|resaka]]) 27 Desambra 2024 à 17:49 (UTC)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 26 Janoary 2025 à 06:24 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message envoyé par User:Doc James@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== Accents malgache ==

Hey, les accents que tu mets partout, ça nerve gravement: car on ne peut plus mettre un # REDIRECT sur les pages, surtout quand tu les a mis dans le titre de la page.

La langue malgache est pauvre en accents, UNIQUEMENT quand il y a des mots d' '''ambigüité''' ils sont utilisé
ex.: lalana = route, chemin    et ''lalàna &quot; = loi

Mais tu les colles partout, ex: [[Pentekôsta]], c'est [[Pentekosta]]
voir: [https://motmalgache.org/bins/bcvx?n=648&amp;w=Pentekoty Mots malgache]
ou dans les journaux (quotidien): ex.: https://midi-madagasikara.mg/sambava-fiarabe-nitrongy-taxi-bajaj-tovolahy-iray-18-taona-maty-tsy-tra-drano/

Une explication de la langue malgache tu trouveras aussi ici: Malgache: https://fr.wikipedia.org/wiki/Malgache#%C3%89criture_et_prononciation

Donc, tous ses accents sont à enlever.....  et certains mots tu a meme mis 3 accents, ex: '''Ôrtôdôksia''' ça ne fait absolumment aucun sense. Il n'y a pas un mots ''embigûité'' avec [[Ortodoxia]], non, et pourquoi tripler ?

===
Est ce qu'il y a encore une autre personne qui redige la wikipedia malgache (oups, aussi le 'w' n'esiste pas, ''vikipedia.....'')? J'ai l'impression qu'il y a que 2 personnes, non.?
Salut
[[Manokana:Fandraisan'anjara/41.213.235.225|41.213.235.225]] 9 Mey 2025 à 03:41 (UTC)

:Hey, les accents que tu mets partout, ça nerve gravement: car on ne peut plus mettre un # REDIRECT sur les pages, surtout quand tu les a mis dans le titre de la page.
:La langue malgache est pauvre en accents, UNIQUEMENT quand il y a des mots d' '''ambigüité''' ils sont utilisé ex.: lalana = route, chemin et ''lalàna &quot; = loi''
:Mais tu les colles partout, ex: [[Pentekôsta]], c'est [[Pentekosta]] voir: [https://motmalgache.org/bins/bcvx?n=648&amp;w=Pentekoty Mots malgache] ou dans les journaux (quotidien): ex.: https://midi-madagasikara.mg/sambava-fiarabe-nitrongy-taxi-bajaj-tovolahy-iray-18-taona-maty-tsy-tra-drano/
:Une explication de la langue malgache tu trouveras aussi ici: Malgache: https://fr.wikipedia.org/wiki/Malgache#%C3%89criture_et_prononciation
:Donc, tous ses accents sont à enlever..... et certains mots tu a meme mis 3 accents, ex: '''Ôrtôdôksia''' ça ne fait absolumment aucun sense. Il n'y a pas un mots ''embigûité'' avec [[Ortodoxia]], non, et pourquoi tripler ?
:Salama Tompoko
:Tsy fantatro na ilay olona nanoratra an' io lahatsoratra eo ambony io ity IP ity: [[Manokana:Fandraisan'anjara/41.213.235.225|41.213.235.225]] 
:Fa izao ny valin' io fanamarihana io:
:'''Voalohany'''
:Teny vahiny nohagasina ny ankamaroan' ny teny ahitana ô. Efa nieritreritra ny momba io olana io aho nefa nanapa-kevitra satria betsaka ny literatiora malagasy ahitana an' izany. Tsy fanavahana [[tsindrimpeo]] (''accent tonique'') fotsiny ny tendro (''accent écrit''). Mahay manonona ny feo /o/ ny Malagasy ary mahay manavaka ny /o/ sy ny /u/, tsy araka ny mety holazain' ny mpanoratra sasany. Io voalohany io soratana amin' ny hoe ô (/o/) fa ny faharoa kosa o (/u/) tsy misy [[tendro satroka]] (''accent circonflexe'').
:'''Faharoa'''
:Efa betsaka ny boky voasoratra mampiasa ny hoe ô. Vakio ny [[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy]] na ny literatiora katôlika amin' ny teny malagasy fa mampiasa an' io, raha tsy hitanisa afa-tsy ireo. Ohatra: Deoterônômy. 
:Tsy adala ireo raiamandreny nandika ny Baiboly katôlika ankehitriny mampiasa azy io fa misy antony: mahay manonona sy manavaka ny /o/ sy ny /u/ ny Malagasy ka tokony hosoratana araka ny tokony hahamarina kokoa ny fanononana azy ny teny iray.  Jereo koa ny ao amin' ny [[Baiboly Dikanteny Iombonana Eto Madagasikara|Baiboly DIEM]]. Ohatra: Eksôdy. Betsaka ny ohatra azo aseho eto fa santionany ireo.
:Mety hiteny ianao hoe &quot;Fa angaha ny Baiboly no manome ny fitsipika fanoratana ny teny malagasy?&quot;.
:Valiny:
:Ny fomba fanoratana ny teny malagasy ao amin' ny Baiboly tokoa no môdely hatramin' ny voalohany amin' ny fanoratana ny teny malagasy ka mbola azo heverina fa hazoniny izany mandraka ankehitriny. 
:'''Fahatelo'''
:La langue malgache est pauvre en accents, UNIQUEMENT quand il y a des mots d' '''ambigüité''' ils sont utilisé ex.: lalana = route, chemin et ''lalàna &quot; = loi''
:Mais tu les colles partout, ex: [[Pentekôsta]], c'est [[Pentekosta]] voir: [https://motmalgache.org/bins/bcvx?n=648&amp;w=Pentekoty Mots malgache] ou dans les journaux (quotidien): ex.: https://midi-madagasikara.mg/sambava-fiarabe-nitrongy-taxi-bajaj-tovolahy-iray-18-taona-maty-tsy-tra-drano/
:Tsy marina izany.
:Jereo ity ao amin' ny '''[https://motmalgache.org/bins/bcvx?n=648&amp;w=Pentekoty ''Mots malgache'']''' ity fanazavana momba ny fampiasana ny ô ity: ''[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=%C3%B4 '''O''']'' .
:'''Fahefatra'''
:Na dia tsy mifangaro amin' ny teny hafa aza ny mahôgo, ny ''sôma'', ny ''tôlatôka'', ny ''bôjo'', sns (izay heveriko fa samy voan-teny malagasy avokoa) dia ilaina ny manoratra hoe ô mba hahamarina ny fanononana.
:'''Fahadimy'''
:Ny Wikipedia dia sehatra mivelatra natao hampahafantarana ny zava-misy, tsy ny eto Madagasikara na momba ny Malagasy ihany, fa mankany ivelany sy momba ny kolontsaina vahiny koa. Koa safidy tsara kokoa ny tonga dia manoratra hoe ô (raha /o/ no tokony hanononana azy) fa tsy hiandrasana teny hafa mety hiteraka fampifangaroam-panononana aminy (vokatry ny fanagasiana) vao izay hanova indray. 
:'''Fahenina'''
:Mety ahoana ny fanagasiana ny hoe ''[[:fr:Homoousia|Homoousia]]'' sy ny mety hanononan' ny Malagasy izany raha tsy ampiasaina ny ô ? Raha manam-potoana aho dia handika an' io lahatsoratra io amin' ny teny malagasy ka tsy maintsy ho toy izao ny hanoratako azy:
:''[[Hômôosia]]'' fa tsy ''Homoosia'' mba hahafantarana avy hatrany ny tokony ho fanononana azy: /homousia/ fa tsy /humuusia/ na /homoosia/. Raha ''homoosia'' araka ny itiavanao azy tokoa moa no hosoratana dia ahoana ny hahafantarana fa toy izao na toy izao no tokony hanononana ny ny o ?
:Ahoana moa no hahaizan' ny Malagasy fa ny anaran' ity vorona efa lany tamingana ity dia tokony ho tononina hoe /dodo/ fa tsy /dudu/ raha tsy ampiasaina ny ô? (''[[dôdô]]'').
:'''Fahafito'''
:Hey, les accents que tu mets partout, ça nerve gravement: car on ne peut plus mettre un # REDIRECT sur les pages, surtout quand tu les a mis dans le titre de la page.
:Mais tu les colles partout, ex: [[Pentekôsta]], c'est [[Pentekosta]] voir: ....
:Ny teny tsy mitovy fanoratra indrindra no amoiasana ny REDIRECT. Sarotra ve ny manoratra hoe #FIHODINANA&lt;nowiki&gt;[[Pentekôsta]]&lt;/nowiki&gt; ?
:Fa avy aiza ny REDIRECT eto amin' ity ohatra ity: 
:Tsy tsara ny mandainga. 
:'''Fahavalo'''
:La langue malgache est pauvre en accents, UNIQUEMENT quand il y a des mots d' '''ambigüité''' ils sont utilisé ex.: lalana = route, chemin et ''lalàna &quot; = loi''
:Hanoratra amin' ny teny frantsay amin' izay aho hamaranako azy.
:Ce n'est pas seulement la langue malgache, appauvrie jusque dans ses accents écrits, mais aussi le peuple malgache lui-même qui a été appauvri — et cela dans de nombreux domaines : économique, culturel, et bien d'autres encore. J’ignore si l’auteur des critiques précédentes fait partie de ceux qui acceptent cet appauvrissement artificiel. [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 9 Mey 2025 à 09:52 (UTC)

== Fampidirana Info-box sy fanovana lohateny ==

Salama tompoko, 

Miezaka manatsara miandalana ny fandikan-teny ilay lahatsoratra hetsi-panoherana 2025 iny aho fa misy Info-box ilay ao amin'ny teny frantsay dia somary sahirana aho mbola tsy mahafehy tsara ilay Info-box raha mba azonao atao. Misy ilay sary iny koa efa nesoriko satria sary tsy tena izy dia nosoloiko sary vaovao nalaiko manokana. Ilay lohateny koa ohatrany diso, tsy aiko ny manova azy sao mba hainao, Mankasitraka indrindra  [[Mpikambana:Raveloaritiana Mamisoa|Raveloaritiana Mamisoa]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Raveloaritiana Mamisoa|resaka]]) 24 Oktobra 2025 à 06:08 (UTC)

:Salama Tompoko
:Misaotra anao tamn' ny fanovana ny sary. Raha hanova lohateny dia io amin' ny zorony ambony ankavanana misy soratra hoe &quot;Fitaovana&quot; io no misy fanovana lohateny. Tsindrio ny eo dia hiseho eo ny hoe &quot;Hanolo anarana&quot;.  [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 24 Oktobra 2025 à 08:39 (UTC)

== Help ==

Hello, I recently created [[Fandripahana ny Gaza|this]] article. Can you help me improve it? You said I know English. [[Mpikambana:جودت|جودت]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:جودت|resaka]]) 22 Febroary 2026 à 17:57 (UTC)

:Hello. Thank you for your trust. When I saw your message, I realized I needed to inform Malagasy speakers about the reality of what is happening in the Gaza Strip. I have just translated the article &quot;Gaza Genocide&quot; into Malagasy and modified the title to conform to Malagasy grammar. [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 23 Febroary 2026 à 05:46 (UTC)

== Translation request ==

Hello, Thelezifor. 

Can you translate and upload the articles  [[:en:Bazardüzü]] and [[:en:Campi Flegrei]] in Malagasy Wikipedia? 

Yours sincerely, [[Mpikambana:Kurcke|Kurcke]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Kurcke|resaka]]) 15 Martsa 2026 à 10:38 (UTC)

:Hello  [[Mpikambana:Kurcke|Kurcke]]. Yes, I can translate the articles you mentioned when I have time. [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 15 Martsa 2026 à 11:49 (UTC)

== Naranty pejy fandraisana ==
Miarahaba anao, 
na dia zandrinao lavitra aza aho amin'ny fikirakirana ny wikipedia dia nataoko ho andraikitra ny nandranty ny lahatsoratrao Michèle Rakotoson ho eo amin'ny pejy fandraisana na dia mbola eo ambany aza ilay izy. Mankasitraka indrindra fa voadika tsara ilay lahatsoratra.
Manaraka izany dia tsara mijery izay lahatsoratra rehetra mendrika ny ho aranty tahaka io isika fa rehefa namadibadika aho dia tsy miova loatra ny lohahevitra mivoaka eo amin'ny pejy fandraisana eo tao anatin'ny taona maro nisian'ny takelaka teny malagasy.
Mirary soa ho anao.
[[Mpikambana:ZoAndriamifidisoa|ZoAndriamifidisoa]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:ZoAndriamifidisoa|resaka]]) 2 Aprily 2026 à 09:51 (UTC)

:Salama Tompoko.
:Misaotra anao tamin' ny fanoloanao ilay lahatsoratra naranty tao amin' ny pejy fandraisana. Zava-dehibe raha misy mpikambana mandray anjara, tsy amin' ny fanoratana fotsiny, fa amin' ny fandaminana koa.  Ny tenako moa dia miezaka mandika teny na mamorona lahatsoratra vaovao tanteraka (raha tsy misy amin' ny teny hafa ilay lahatsoratra na raha tsy mahafa-po na tsy mifanandrify amin' ny mpamaky malagasy ny efa misy amn' ny teny hafa, indrindra ny mahakasika ny zava-misy eto Madagasikara. Ny mbola banga amin' io lahatsoratra nosafidinao io dia ny loharano. Mankasitraka. [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 3 Aprily 2026 à 06:31 (UTC)

== Bonjour, re: [[Sokajy: .....  ==

Bonjour Thelezifor,
Est ce que tu pourras pensé de mettre un ''Sokajy'' en bas de la page qui tu cré? Ca facillitera énormement de mettre de l'ordre (plus tard... )

ex: ta page [[Cyphostemma microdipterum]] qui tu as cré hier:

simplesment un ''Sokajy:Cyphostemma'' (en double [] ) en bas de la page à rajouter.
Puis (si tu as encore envie), j'ai rajouté dans le 'Sokajy:Cyphostemma' aussi encore ''Sokajy: Vitaceae

Salut à toi, bonne continuation
[[Mpikambana:HarryWurst|HarryWurst]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:HarryWurst|resaka]]) 1 Jolay 2026 à 07:33 (UTC)</text>
      <sha1>c11q415ja5a9qplgm1cbthdbx2qi89o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146113</id>
      <parentid>1146112</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T07:49:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bonjour, re: [[Sokajy: ..... */ Valiny</comment>
      <origin>1146113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34308" sha1="p8hjifh7b1das8vdb7h2uv0onps0pa9" xml:space="preserve">== Valiny:Vandalisme ao amin'ny pejy &quot;Vavolombelon'i Jehovah&quot; ==
(nadika avy tamin'ny pejin-dresako)

Salama Tompoko.
Namorona ny pejy hoe [[Vavolombelon'i Jehovah]] aho. Nifototra tamin'ny fandikana sy famintinana ny hita ao amin'ny Wikipedia frantsay sy anglisy ilay izy fa tsy nankiniko amin'ny fahalalako fotsiny an'ilay fikambanana. Ny mampalahelo ahy anefa dia nisy namafa sy nanolo zavatra hafa ny ampahany be tamin'izay nosoratako, izay heveriko fa tsy manaja ny atao hoe tsy fiandaniana. Ny hampahafantatra anareo mpiandraikitra ny fisian'izany no anoratako eto. Mangataka sosokevitra sy fanampiana aho mba tsy hampisy conflit na guerre d'édition matetika momba io pejy io sy ny hafa koa.
Misaotra tompoko. --[[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 20 Novambra 2017 à 01:42 (UTC)
: Miarahaba anao Thelezifor,
: Misaotra anao tonga mandray anjara eto amin'ny Wikipedia Malagasy. Raha ny hitako dia ny mpikamnbana [[mpikambana:Roberalimanana|Roberalimanana]] no namafafa ny ampahan'ny fandraisan'anjaranao teo amin'ny pejy momba ny [[vavolombelon'i Jehovah|Vavolombelon'i Jehovah]]. Nanampy zavatra maromaro izy kanefa dia nanala fehintsoratra maro dia maro ihany koa [https://mg.wikipedia.org/w/index.php?title=Vavolombelon%27i_Jehovah&amp;type=revision&amp;diff=808935&amp;oldid=808773]. Tsy very mandrakizay ny fiovana nataonao teo amin'ilay pejy fa mbola azo averina. [https://mg.wikipedia.org/w/index.php?title=Vavolombelon%27i_Jehovah&amp;oldid=808773 Ity] ny fiovàna nataonao farany. Rehefa malala-dalaka ny fotoako dia hamerina izay banga aho (amin'ny Sabotsy na Alahady). Mila anontaniana ihany koa i Roberalimanana momba ny antony nanesorany ny fehintsoratra sasany. 
: Mba tsy hisian'ny guerre d'edition dia tsara ny manampy ny tsiahy (reference, citation, source) miaraka amin'ilay dikanteny. Amin'izay dia mamporisika izay mpandray anjara mandalo hitazona ny fanambarana fantam-piaviana. — &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;&quot;&gt;[[Mpikambana:Jagwar|&lt;font color=&quot;#CC6666&quot;&gt;Jagwar]]&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;small&gt;[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]&lt;/small&gt; 21 Novambra 2017 à 21:14 (UTC)

== Mahakasika ilay fanovana nataoko tamin'ny Pejy Vavolombelon'i Jehovah ==

Misaotra anao tsy nisalasala niteny ahy.
Mahakasika ny pejy Vavolombelon’i Jehovah izay novaiko aloha ny hevitra resahiko eto.
Tsy vavolombelon’i Jehovah aho nefa itako tsy dia mahafinaritra loatra ny fomba nilazan'ilay teo aloha ny mahakasika ny Vavolombelon’i Jehovah tao, tsy dia diso loatra akory ny sasany amin’ireo voalaza, ary itako tena niezaka ianao nanao azy, fa amin’ny ankapobeny dia tsy ampy be dia be, tsy dia misy zavatra tsara koa voatantara, sady itako misy somary tsy mety ny fomba nilazana ny hevitra sasany. 
Ohatra hoe ny  vavolombelon’I Jehovah nipoitra avy amin’ny protestantisma sy ny adventisma dia tsy marina. Ny eo ambany lohateny hoe:”finoan’ny vavolombelon’I Jehovah” koa tompoko dia marobe koa no tokon’ny ahitsy sy ampiana.
Na iza na iza vavolombelon’i Jehovah malagasy hamaky anazy io izay mihoatra ny 138 470 eto madagasikara, dia tsy ho faly na oviana na oviana amin’izany fomba firesaka toy ny misy fankahalana izany. Izay tsy miresaka afatsy ny lafiratsiny. Ary mety haniry hanova io fomba filaza io daholo. Handray anjara ao amin’ny Wikipedia.
Raha te ahalala ny momba ahy sy ny tantarako ianao, dia iza no tsaratsara kokoa anontanianao mahakasika izany ? Tsy iza fa tsy maintsy ny tenako ihany. Raha tsy tia ahy ianao na amin’ny olona tsy tia ahy no angalanao hevitra dia mety ho ny zavatra ratsy mahakasika ahy ihany no azonao sy voatantaranao. Raha te-ahalala momba ny vavolombelon’I Jehovah àry ianao, anisan’izany ny tantarany na ny finoany, dia iza no tsaratsara kokoa afaka hanome valiny mahafa-po? tsy iza fa ny vavolombelon’I Jehovah ihany sa tsy izany? Avy amin’ny bokiny izany fa tsy ny avy amin’ny boky hafa na teny inona izany na teny inona.
Ny tantaran’ny vavolombelon’i Jehovah nalaiko dia tao anatin’ny boky misy tantaran’ny vavolombelon’i Jehovah, mitondra ny lohateny hoe: “Vavolombelon’i Jehovah, mpitory ny fanjakan’Andriamanitra”, misy pejy 750, natonta tamin’ny 2005, nanomboka tamin’ny pejy faha 42 hatramin’ny pejy faha 119 no nangalako hevitra. Ny finoan’ny vavolombelon’i Jehovah dia nalaiko tamin’ny boky: “Ny Vavolombelon’i Jehovah—Iza moa Izy Ireo? Inona no Inoany? Natao printy tamin’ny 2011, pejy faha 12 hatramin’ny pejy faha 14 no nalaiko, sy ny boky “Fandresen-dahatra”, natao printy tamin’ny 2011, pejy faha 407 hatramin’ny pejy faha 415. Ireo antontan’isa dia nalaiko avy amin’ny Diarin’ny Vavolombelon’I Jehovah natao printy tamin’ny Janoary 2017, pejy faha 177 hatramin’ny pejy faha 192. Nosoratan’ny vavolombelon’i Jehovah(Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc., Wallkill, New York, U.S.A) daholo ireo, Ny sary dia nataoko copie avy amin’ny www.jw.org, sary nahazahoan-dalana daholo, izay tsy an’iza fa tranokalan’ny Vavolombelon’i Jehovah ihany, nikirizako ary tao anatin’ny andro maromaro no nanaovako azy, nataoko tao anaty fichier word ny sasany avy eo nataoko copie tao amin’ny Wikipedia. 
Ny mahakasika ny hoe avy amin’ny jw.org ireo teny nolazaiko dia mety marina satria ireo boky notanisaiko ireo dia hita ao amin’ny www.jw.org ny sasany ary ao amin’ny wol.jw.org ny sasany ary mety ho hita any amin’ny site hafa koa toy ny watchtowerwayback.org ny sary sy ny boky hafa.
Nataoko io mba ho feno kokoa ny fanazavana mahakasika ny vavolombelon’i Jehovah fa tsy ireo zavatra ratsy ihany no noresahina mba hanomezana fahafahampo ny Malagasy indrindra ireo vavolombelon’I Jehovah sy ireo mianatra aminy izay tena mazoto amin’ny fanaovana fikarohana amin’ny internet amin’izao andro izao. 
Ny ankabeazan’ireo voalaza teo aloha mahakasika ny vavolombelon’I Jehovah dia voalaza ao amin’ilay hevitra vaovao nataoko ihany fa nalamina, natao mazava tsara, sady natao feno kokoa ny fanazavana. Ka tsy ny ratsy ihany no voaresaka fa ny tsara koa. Ka tsy haiko raha mahazo rariny aho amin’izany tompoko, mbola tokon’ny hanohy izy iny aho, anisan’izany ny famenoana ny bibliographies sy ny rohy hafa fa mbola tsy vitako ilay izy.
Raisiko foana aloha ny sosokevitra sy ny fanakianana fa tiako kokoa raha ny tombotsoan’ny maro no jerena. Izay tsara no ataontsika.
Misaotra indrindra tompoko.

== Manaiky sosokevitra mitombina nefa tsy hanafina izay tokony ho fantatra ==

Miarahaba ny mpamaky sy an'i Roberalimanana.
Nanafintohina anao ny zavatra voasoratro. Tsy ny fanaratsiana na iza na iza anefa no tanjoko. Raha ny mikasika ny nipoiran'ny VJ dia marina ny tsikera nataonao satria tsy milaza ny tenany ho nivoaka avy amina antokom-pivavahana efa nisy talohany ny VJ. Novako ny andalana momba izany. Fahalalana sy fampahalalana no atao eto amin'ny Wikipedia, ka izay zavatra fantatra rehetra azo tohanana amin'ny alalan'ny loharano (sources) dia azo lazaina fa tsy ijerena izay mety ho tafintohina na izay tsy ho faly. Ireo &quot;faminaniana tsy tanteraka&quot; dia zavatra nisy tokoa izay tsy fanendrikendrehana fa zavatra nataon'ireo mpitarika ny VJ; nivoaka avy ao anatiny izany fa tsy avy aty ivelany. Ny Fiangonana katolika dia mba nanana ny azy (&quot;indulgence&quot;, sns.) nefa tsy miezaka mamafa ny tantara.
Raha ny amin'ny zavatra tsara momba ny VJ izay tsy voalaza dia heveriko fa mahalaza izany ny pejy maro momba ny fivavahana kristiana, afa-tsy hoe milaza ny tenany ho tsy kristian y VJ.Ny zavatra mampiavaka ny VJ no tokony ho ao.--[[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 13 Desambra 2017 à 09:44 (UTC)

== Translation request ==
Hello! May I ask you for a translation of the phrase '''Automatic refresh''' into {{#language:mg}}? Thanks [[Mpikambana:-XQV-|-XQV-]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:-XQV-|resaka]]) 20 Jiona 2018 à 20:42 (UTC)

Hello XQV! &quot;Automatic refresh&quot; can be translated to &quot;Fanavaozana mandeha ho azy&quot; or &quot;Fanavaoza-mandeha ho azy&quot;.--[[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 27 Jiona 2018 à 08:28 (UTC)

== Salama tompoko sy tonga soa! ==
{{tonga soa}}
----
Je continue en français et en anglais car je ne suis pas encore capable de vraiment m'exprimer en malgache :)

N'hésitez pas à signaler sur votre [[Mpikambana:Thelezifor|page utilisateur]] les langues que vous parlez en utilisant les modèles {{tlp|Babel}} : {{tlp|Babel|mg|en-4|fr}} par exemple.

Bonnes contributions et encore merci pour votre participation ! -- [[User:Alno|AlNo]] [[User talk:Alno|(resaho)]] 20 Septambra 2019 à 09:03 (UTC)
----
I continue in French and in English as I'm not really able to speak Malagasy yet :)

Feel free to tell us which languages you know on your [[Mpikambana:Thelezifor|user oage]] by using {{tlp|Babel}} templates: e.g. {{tlp|Babel|mg|en-4|fr}}.

Enjoy contributing and thanks again for your participation! -- [[User:Alno|AlNo]] [[User talk:Alno|(resaho)]] 20 Septambra 2019 à 09:03 (UTC)

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.'''

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act5) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 20 Septambra 2019 à 18:58 (UTC)
&lt;!-- Message envoyé par User:RMaung (WMF)@metawiki en utilisant la liste à https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act5)&amp;oldid=19397738 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal!
With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act5) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 4 Oktobra 2019 à 15:28 (UTC)
&lt;!-- Message envoyé par User:RMaung (WMF)@metawiki en utilisant la liste à https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act5)&amp;oldid=19432342 --&gt;

== Endrika:Disney theatrical animated features ==

Hello, can you possibly look at all the articles listed in [[Endrika:Disney theatrical animated features]] and check for errors? There is some abuse going around on these articles, such as redirecting them to [[Walt Disney]] (the producer of the movies listed that came from ''Snow White and the Seven Dwarfs'' all the way to ''The Jungle Book''). I also came across English language text in the article about ''[[Lady and the Tramp]]''. I used the older revision in Malagasy to fix the article about ''Cinderella'', which was a redirect to the article about Walt Disney. This is the known vandal [[en:WP:LTA/BF101|Bambifan101]]. While Bambifan has good taste in animated movies and other types of entertainment for families, he has known to do destructive things in these articles. One of them is adding English language text in non-English language projects, such as this Wikipedia in Malagasy. We all hoped Bambifan would someday grow up, but he's still known to do destructive damage across countless projects. Help is needed from native speakers of each language to correct the damage done by Bambifan. Either there shouldn't be the English text in Lady and the Tramp, or it should receive a proper translation into Malagasy. Other articles don't have inappropriate content, but still need to be expanded or improved. Much of them are too short. So, what should be done about the English language text in Lady and the Tramp? Should it be reverted, removed, or translated? I would recommend the translation, but whatever is the best you can do should be the option. [[Manokana:Fandraisan'anjara/2600:1700:53F0:AD70:6C1A:9D0:5C:E160|2600:1700:53F0:AD70:6C1A:9D0:5C:E160]] 13 Jolay 2020 à 16:08 (UTC)

:I just updated that template. Also, I have to confess, this and the first post here and both Bambifan himself speaking. The other vandal redirecting pages is another user, but I'm not sure who. Also, I can revert the English text in Lady and the Tramp, but then it's too short and desires expanding. So, what can be done about it? [[Manokana:Fandraisan'anjara/2600:1700:53F0:AD70:1DB9:6BFB:4584:F35D|2600:1700:53F0:AD70:1DB9:6BFB:4584:F35D]] 25 Febroary 2021 à 20:54 (UTC)

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[Mpikambana:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:MediaWiki message delivery|resaka]]) 25 Septambra 2020 à 18:53 (UTC)
&lt;!-- Message envoyé par User:Samuel (WMF)@metawiki en utilisant la liste à https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 --&gt;

== Great job on the Valanaretin'ny coronavirus eto Madagasikara article ==

Hello Mpikambana:Thelezifor,

My name is Wil and I'm a wikipedia editor from New York City. I noticed the great job you did on the Valanaretin'ny coronavirus eto Madagasikara article! I'm co-hosting a COVID-19 edit-a-thon/translate-a-thon and we are hoping to translate and publish the first four paragraphs of the [[EN:COVID-19_pandemic_in_New_York_City|COVID-19_pandemic_in_New_York_City]] article into Malagasy on the .mg wikipedia. Would you be able to help? We have a very small budget to pay translators. Let me know if you or someone you know might be interested. 

You can see the goals of the online event [[en:Wikipedia:Meetup/NYC/SureWeCan4|NYC COVID-19: Environmental Justice in Public Health edit-a-thon]]. Please join us, it is happening on Sat, Nov 21nd, 2020 - 11am-1pm (E.S.T). 

Have a great day,
--[[Mpikambana:Wil540 art|Wil540 art]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Wil540 art|resaka]]) 2 Novambra 2020 à 16:36 (UTC)

== Tsofoka ==

Salama, Tompoko ! Mpianatra aho ka mba manontany anareo hoe inona daholo ny tsofoka misy. Raha fantatrareo dia mba fenoy ilay pejy mahakasika ny tsofoka azafady. Misaotra betsaka ! [[Manokana:Fandraisan'anjara/197.158.119.100|197.158.119.100]] 5 Jiona 2022 à 17:28 (UTC)

:Misaotra anao tamin' ny fanontaniana fa nanosika amin' ny fanohizana ny fanoratana momba ny [[tsofoka]] izany. [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 7 Jiona 2022 à 13:00 (UTC)

== Vaovao ny taona  ==

mirary taona soa sy mahafinaritra r'ise! Ao amin'ny wiki fr no tena misy ny asako, dia faly mahafantatra. https://fr.wikipedia.org/wiki/Utilisateur:Peacekeeper44 [[Mpikambana:Peacekeeper44|Peacekeeper44]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Peacekeeper44|resaka]]) 16 Janoary 2023 à 01:52 (UTC)

:Miarahaba anao koa amin' izao taombaovao izao. Faly miresaka aminao koa sady mirary soa ho anao. [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 16 Janoary 2023 à 09:09 (UTC)
:@[[Mpikambana:Peacekeeper44|Peacekeeper44]] Salama tompoko, mankasitraka. [[Mpikambana:Chirocca77|Chirocca77]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Chirocca77|resaka]]) 7 Oktobra 2024 à 20:44 (UTC)
== Shrek ==
&quot;Shrek&quot; existe-t-il en malgache?, je me demande!


Misy ve ny &quot;Shrek&quot; amin'ny teny malagasy?, manontany tena aho!

Does &quot;Shrek&quot; exist in Malagasy?, I wonder! 1 Aprily 2023 à 16:14 (UTC)

== Translation request ==
Hi. I am sorry to bother you with this but I would like to ask you whether you could please translate this to Malagasy?
&lt;poem&gt;
Lingua Franca Nova (“Elefen”) is a language designed to be particularly simple, consistent, and easy to learn for international communications. It has a number of positive qualities:
* 1. It has a limited number of phonemes. It sounds similar to Italian or Spanish.
* 2. It is phonetically spelled. No child should have to spend years learning irregularities.
* 3. It has a completely regular grammar, similar to the world’s creoles.
* 4. It has a limited and completely regular set of productive affixes for routine word derivation.
* 5. It has well-defined rules for word order, in keeping with many major languages.
* 6. Its vocabulary is strongly rooted in modern Romance languages. These languages are themselves widespread and influential, plus they have contributed the major part of English vocabulary
* 7. It is designed to be naturally accepting of Latin and Greek technical neologisms, the de facto “world standard”.
* 8. It is designed to seem relatively “natural” to those who are familiar with Romance languages, without being any more difficult for others to learn.
* We hope you like Elefen!
&lt;/poem&gt;
Thanks for your help. — [[Mpikambana:Caro de Segeda|Caro de Segeda]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Caro de Segeda|resaka]]) 6 Jiona 2023 à 06:01 (UTC)

:Bonjour !
:Voici la traduction que vous avez demandée. Je vous remercie de me faire découvrir cette merveilleuse langue.
:''Ny Lingua Franca Nova (“Elefen”) dia fiteny natao ho tsotra indrindra sy tsy miovaova ary mora ianarana ho an' ny fifandraisana iraisam-pirenena. Manana toetra tsara maromaro izy io:''
:''1. Voafetra ny isan' ny feon-teny. Mitovitovy amin' ny fiteny italiana na espaniôla ny feony.''
:''2. Soratana amin’ ny litera iray ny feo iray. Tsy misy ankizy tokony handany taona maro amin’ ny fianarana ny zavatra tsy manara-dalàna.''
:''3. Manana fitsipi-pitenenana manara-dalàna tanteraka izy io, mitovitovy amin' ny fiteny kreôla maneran-tany.''
:''4. Manana andiana tsirinteny mamokatra voafetra isa manara-dalàna tanteraka ho an'ny fampisampanan-teny mahazatra izy.''
:''5. Misy fitsipika voafaritra tsara momba ny filaharan’ny teny, mifanaraka amin’ny fiteny lehibe maro.''
:''6. Mifototra mafy amin'ny fiteny rômanina môderina ny voambolany. Ireo fiteny ireo dia miely patrana sy manan-piantraikany, ary nandray anjara amin’ny ampahany lehibe amin' ny voambolana anglisy''
:''7. Natao hanaiky hoazy ny teny teknika vaovao avy amin’ny fiteny latinina sy grika izy, izay “fenitra maneran-tany”.''
:''8. Natao ho toa “voajanahary” ho an’ireo zatra ny fiteny rômanina izy, nefa tsy sarotra amin’ny hafa ny hianatra azy.'' [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 15 Jiona 2023 à 09:24 (UTC)
::Merci :) [[Mpikambana:Caro de Segeda|Caro de Segeda]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Caro de Segeda|resaka]]) 12 Septambra 2023 à 12:10 (UTC)
::@[[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] mankasitraka [[Mpikambana:Chirocca77|Chirocca77]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Chirocca77|resaka]]) 27 Desambra 2024 à 17:49 (UTC)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 26 Janoary 2025 à 06:24 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message envoyé par User:Doc James@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== Accents malgache ==

Hey, les accents que tu mets partout, ça nerve gravement: car on ne peut plus mettre un # REDIRECT sur les pages, surtout quand tu les a mis dans le titre de la page.

La langue malgache est pauvre en accents, UNIQUEMENT quand il y a des mots d' '''ambigüité''' ils sont utilisé
ex.: lalana = route, chemin    et ''lalàna &quot; = loi

Mais tu les colles partout, ex: [[Pentekôsta]], c'est [[Pentekosta]]
voir: [https://motmalgache.org/bins/bcvx?n=648&amp;w=Pentekoty Mots malgache]
ou dans les journaux (quotidien): ex.: https://midi-madagasikara.mg/sambava-fiarabe-nitrongy-taxi-bajaj-tovolahy-iray-18-taona-maty-tsy-tra-drano/

Une explication de la langue malgache tu trouveras aussi ici: Malgache: https://fr.wikipedia.org/wiki/Malgache#%C3%89criture_et_prononciation

Donc, tous ses accents sont à enlever.....  et certains mots tu a meme mis 3 accents, ex: '''Ôrtôdôksia''' ça ne fait absolumment aucun sense. Il n'y a pas un mots ''embigûité'' avec [[Ortodoxia]], non, et pourquoi tripler ?

===
Est ce qu'il y a encore une autre personne qui redige la wikipedia malgache (oups, aussi le 'w' n'esiste pas, ''vikipedia.....'')? J'ai l'impression qu'il y a que 2 personnes, non.?
Salut
[[Manokana:Fandraisan'anjara/41.213.235.225|41.213.235.225]] 9 Mey 2025 à 03:41 (UTC)

:Hey, les accents que tu mets partout, ça nerve gravement: car on ne peut plus mettre un # REDIRECT sur les pages, surtout quand tu les a mis dans le titre de la page.
:La langue malgache est pauvre en accents, UNIQUEMENT quand il y a des mots d' '''ambigüité''' ils sont utilisé ex.: lalana = route, chemin et ''lalàna &quot; = loi''
:Mais tu les colles partout, ex: [[Pentekôsta]], c'est [[Pentekosta]] voir: [https://motmalgache.org/bins/bcvx?n=648&amp;w=Pentekoty Mots malgache] ou dans les journaux (quotidien): ex.: https://midi-madagasikara.mg/sambava-fiarabe-nitrongy-taxi-bajaj-tovolahy-iray-18-taona-maty-tsy-tra-drano/
:Une explication de la langue malgache tu trouveras aussi ici: Malgache: https://fr.wikipedia.org/wiki/Malgache#%C3%89criture_et_prononciation
:Donc, tous ses accents sont à enlever..... et certains mots tu a meme mis 3 accents, ex: '''Ôrtôdôksia''' ça ne fait absolumment aucun sense. Il n'y a pas un mots ''embigûité'' avec [[Ortodoxia]], non, et pourquoi tripler ?
:Salama Tompoko
:Tsy fantatro na ilay olona nanoratra an' io lahatsoratra eo ambony io ity IP ity: [[Manokana:Fandraisan'anjara/41.213.235.225|41.213.235.225]] 
:Fa izao ny valin' io fanamarihana io:
:'''Voalohany'''
:Teny vahiny nohagasina ny ankamaroan' ny teny ahitana ô. Efa nieritreritra ny momba io olana io aho nefa nanapa-kevitra satria betsaka ny literatiora malagasy ahitana an' izany. Tsy fanavahana [[tsindrimpeo]] (''accent tonique'') fotsiny ny tendro (''accent écrit''). Mahay manonona ny feo /o/ ny Malagasy ary mahay manavaka ny /o/ sy ny /u/, tsy araka ny mety holazain' ny mpanoratra sasany. Io voalohany io soratana amin' ny hoe ô (/o/) fa ny faharoa kosa o (/u/) tsy misy [[tendro satroka]] (''accent circonflexe'').
:'''Faharoa'''
:Efa betsaka ny boky voasoratra mampiasa ny hoe ô. Vakio ny [[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy]] na ny literatiora katôlika amin' ny teny malagasy fa mampiasa an' io, raha tsy hitanisa afa-tsy ireo. Ohatra: Deoterônômy. 
:Tsy adala ireo raiamandreny nandika ny Baiboly katôlika ankehitriny mampiasa azy io fa misy antony: mahay manonona sy manavaka ny /o/ sy ny /u/ ny Malagasy ka tokony hosoratana araka ny tokony hahamarina kokoa ny fanononana azy ny teny iray.  Jereo koa ny ao amin' ny [[Baiboly Dikanteny Iombonana Eto Madagasikara|Baiboly DIEM]]. Ohatra: Eksôdy. Betsaka ny ohatra azo aseho eto fa santionany ireo.
:Mety hiteny ianao hoe &quot;Fa angaha ny Baiboly no manome ny fitsipika fanoratana ny teny malagasy?&quot;.
:Valiny:
:Ny fomba fanoratana ny teny malagasy ao amin' ny Baiboly tokoa no môdely hatramin' ny voalohany amin' ny fanoratana ny teny malagasy ka mbola azo heverina fa hazoniny izany mandraka ankehitriny. 
:'''Fahatelo'''
:La langue malgache est pauvre en accents, UNIQUEMENT quand il y a des mots d' '''ambigüité''' ils sont utilisé ex.: lalana = route, chemin et ''lalàna &quot; = loi''
:Mais tu les colles partout, ex: [[Pentekôsta]], c'est [[Pentekosta]] voir: [https://motmalgache.org/bins/bcvx?n=648&amp;w=Pentekoty Mots malgache] ou dans les journaux (quotidien): ex.: https://midi-madagasikara.mg/sambava-fiarabe-nitrongy-taxi-bajaj-tovolahy-iray-18-taona-maty-tsy-tra-drano/
:Tsy marina izany.
:Jereo ity ao amin' ny '''[https://motmalgache.org/bins/bcvx?n=648&amp;w=Pentekoty ''Mots malgache'']''' ity fanazavana momba ny fampiasana ny ô ity: ''[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=%C3%B4 '''O''']'' .
:'''Fahefatra'''
:Na dia tsy mifangaro amin' ny teny hafa aza ny mahôgo, ny ''sôma'', ny ''tôlatôka'', ny ''bôjo'', sns (izay heveriko fa samy voan-teny malagasy avokoa) dia ilaina ny manoratra hoe ô mba hahamarina ny fanononana.
:'''Fahadimy'''
:Ny Wikipedia dia sehatra mivelatra natao hampahafantarana ny zava-misy, tsy ny eto Madagasikara na momba ny Malagasy ihany, fa mankany ivelany sy momba ny kolontsaina vahiny koa. Koa safidy tsara kokoa ny tonga dia manoratra hoe ô (raha /o/ no tokony hanononana azy) fa tsy hiandrasana teny hafa mety hiteraka fampifangaroam-panononana aminy (vokatry ny fanagasiana) vao izay hanova indray. 
:'''Fahenina'''
:Mety ahoana ny fanagasiana ny hoe ''[[:fr:Homoousia|Homoousia]]'' sy ny mety hanononan' ny Malagasy izany raha tsy ampiasaina ny ô ? Raha manam-potoana aho dia handika an' io lahatsoratra io amin' ny teny malagasy ka tsy maintsy ho toy izao ny hanoratako azy:
:''[[Hômôosia]]'' fa tsy ''Homoosia'' mba hahafantarana avy hatrany ny tokony ho fanononana azy: /homousia/ fa tsy /humuusia/ na /homoosia/. Raha ''homoosia'' araka ny itiavanao azy tokoa moa no hosoratana dia ahoana ny hahafantarana fa toy izao na toy izao no tokony hanononana ny ny o ?
:Ahoana moa no hahaizan' ny Malagasy fa ny anaran' ity vorona efa lany tamingana ity dia tokony ho tononina hoe /dodo/ fa tsy /dudu/ raha tsy ampiasaina ny ô? (''[[dôdô]]'').
:'''Fahafito'''
:Hey, les accents que tu mets partout, ça nerve gravement: car on ne peut plus mettre un # REDIRECT sur les pages, surtout quand tu les a mis dans le titre de la page.
:Mais tu les colles partout, ex: [[Pentekôsta]], c'est [[Pentekosta]] voir: ....
:Ny teny tsy mitovy fanoratra indrindra no amoiasana ny REDIRECT. Sarotra ve ny manoratra hoe #FIHODINANA&lt;nowiki&gt;[[Pentekôsta]]&lt;/nowiki&gt; ?
:Fa avy aiza ny REDIRECT eto amin' ity ohatra ity: 
:Tsy tsara ny mandainga. 
:'''Fahavalo'''
:La langue malgache est pauvre en accents, UNIQUEMENT quand il y a des mots d' '''ambigüité''' ils sont utilisé ex.: lalana = route, chemin et ''lalàna &quot; = loi''
:Hanoratra amin' ny teny frantsay amin' izay aho hamaranako azy.
:Ce n'est pas seulement la langue malgache, appauvrie jusque dans ses accents écrits, mais aussi le peuple malgache lui-même qui a été appauvri — et cela dans de nombreux domaines : économique, culturel, et bien d'autres encore. J’ignore si l’auteur des critiques précédentes fait partie de ceux qui acceptent cet appauvrissement artificiel. [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 9 Mey 2025 à 09:52 (UTC)

== Fampidirana Info-box sy fanovana lohateny ==

Salama tompoko, 

Miezaka manatsara miandalana ny fandikan-teny ilay lahatsoratra hetsi-panoherana 2025 iny aho fa misy Info-box ilay ao amin'ny teny frantsay dia somary sahirana aho mbola tsy mahafehy tsara ilay Info-box raha mba azonao atao. Misy ilay sary iny koa efa nesoriko satria sary tsy tena izy dia nosoloiko sary vaovao nalaiko manokana. Ilay lohateny koa ohatrany diso, tsy aiko ny manova azy sao mba hainao, Mankasitraka indrindra  [[Mpikambana:Raveloaritiana Mamisoa|Raveloaritiana Mamisoa]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Raveloaritiana Mamisoa|resaka]]) 24 Oktobra 2025 à 06:08 (UTC)

:Salama Tompoko
:Misaotra anao tamn' ny fanovana ny sary. Raha hanova lohateny dia io amin' ny zorony ambony ankavanana misy soratra hoe &quot;Fitaovana&quot; io no misy fanovana lohateny. Tsindrio ny eo dia hiseho eo ny hoe &quot;Hanolo anarana&quot;.  [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 24 Oktobra 2025 à 08:39 (UTC)

== Help ==

Hello, I recently created [[Fandripahana ny Gaza|this]] article. Can you help me improve it? You said I know English. [[Mpikambana:جودت|جودت]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:جودت|resaka]]) 22 Febroary 2026 à 17:57 (UTC)

:Hello. Thank you for your trust. When I saw your message, I realized I needed to inform Malagasy speakers about the reality of what is happening in the Gaza Strip. I have just translated the article &quot;Gaza Genocide&quot; into Malagasy and modified the title to conform to Malagasy grammar. [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 23 Febroary 2026 à 05:46 (UTC)

== Translation request ==

Hello, Thelezifor. 

Can you translate and upload the articles  [[:en:Bazardüzü]] and [[:en:Campi Flegrei]] in Malagasy Wikipedia? 

Yours sincerely, [[Mpikambana:Kurcke|Kurcke]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Kurcke|resaka]]) 15 Martsa 2026 à 10:38 (UTC)

:Hello  [[Mpikambana:Kurcke|Kurcke]]. Yes, I can translate the articles you mentioned when I have time. [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 15 Martsa 2026 à 11:49 (UTC)

== Naranty pejy fandraisana ==
Miarahaba anao, 
na dia zandrinao lavitra aza aho amin'ny fikirakirana ny wikipedia dia nataoko ho andraikitra ny nandranty ny lahatsoratrao Michèle Rakotoson ho eo amin'ny pejy fandraisana na dia mbola eo ambany aza ilay izy. Mankasitraka indrindra fa voadika tsara ilay lahatsoratra.
Manaraka izany dia tsara mijery izay lahatsoratra rehetra mendrika ny ho aranty tahaka io isika fa rehefa namadibadika aho dia tsy miova loatra ny lohahevitra mivoaka eo amin'ny pejy fandraisana eo tao anatin'ny taona maro nisian'ny takelaka teny malagasy.
Mirary soa ho anao.
[[Mpikambana:ZoAndriamifidisoa|ZoAndriamifidisoa]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:ZoAndriamifidisoa|resaka]]) 2 Aprily 2026 à 09:51 (UTC)

:Salama Tompoko.
:Misaotra anao tamin' ny fanoloanao ilay lahatsoratra naranty tao amin' ny pejy fandraisana. Zava-dehibe raha misy mpikambana mandray anjara, tsy amin' ny fanoratana fotsiny, fa amin' ny fandaminana koa.  Ny tenako moa dia miezaka mandika teny na mamorona lahatsoratra vaovao tanteraka (raha tsy misy amin' ny teny hafa ilay lahatsoratra na raha tsy mahafa-po na tsy mifanandrify amin' ny mpamaky malagasy ny efa misy amn' ny teny hafa, indrindra ny mahakasika ny zava-misy eto Madagasikara. Ny mbola banga amin' io lahatsoratra nosafidinao io dia ny loharano. Mankasitraka. [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 3 Aprily 2026 à 06:31 (UTC)

== Bonjour, re: [[Sokajy: .....  ==

Bonjour Thelezifor,
Est ce que tu pourras pensé de mettre un ''Sokajy'' en bas de la page qui tu cré? Ca facillitera énormement de mettre de l'ordre (plus tard... )

ex: ta page [[Cyphostemma microdipterum]] qui tu as cré hier:

simplesment un ''Sokajy:Cyphostemma'' (en double [] ) en bas de la page à rajouter.
Puis (si tu as encore envie), j'ai rajouté dans le 'Sokajy:Cyphostemma' aussi encore ''Sokajy: Vitaceae

Salut à toi, bonne continuation
[[Mpikambana:HarryWurst|HarryWurst]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:HarryWurst|resaka]]) 1 Jolay 2026 à 07:33 (UTC)

:Bonjour.
:Tu as déjà créé le Sokajy &quot;''Cyphostemma&quot;.'' Merci. Il reste &quot;Vitaceae&quot;. Je créerai cette catégorie dès que jaurai le temps.  [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 1 Jolay 2026 à 07:49 (UTC)</text>
      <sha1>p8hjifh7b1das8vdb7h2uv0onps0pa9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tetiandro malagasy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>253674</id>
    <revision>
      <id>1146038</id>
      <parentid>1126041</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T01:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1146038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68899" sha1="n8op8s9ng2mquzi43eancdknjicmgxj" xml:space="preserve">[[Sary:Lunar libration with phase Oct 2007 (continuous loop).gif|vignette|289x289px|Volana mihodinkodina]]
Ny '''tetiandro''' '''malagasy''' dia [[tetiandro]] nampiasain' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] talohan' ny nampiasany ny tetiandro  [[Tetiandro gregôriana|gregôriana]] nentin' ny [[Vazaha eto Madagasikara|Vazaha]] sady mbola ampiasaina amin' ny sehatry ny [[fanandroana]]. Araka ny hevitry ny maro dia tetiandro manara-bolana ny tetiandro malagasy&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;Razafintsalama P.A., ''Ny finoana sy ny fomba malagasy'', p.52.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Tsy tokana anefa ny tetiandro malagasy fa maro vokatry ny fiaviany sy ny fiovany isam-paritra&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;Razafintsalama P.A., ''Ny finoana sy ny fomba malagasy'', p.51.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Avy amin' ireo tetiandro indiana tranainy sy ny fampanjariana anaram-bolana ny anaran' antokon-kintana arabo ny tetiandro malagasy ireo&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Izany no mahatonga ny anaram-bolana sasany hitovitovy amin' ny anaran' [[antokon-kintana]] amin' ny [[Hainkintana|haikintana]] na [[fanandroana]] indiana amin'  ny [[Fiteny sanskrity|teny sanskrita]] fa ny sasany kosa, izay sady fantatry ny maro, dia avy amin' ny anaran' antokon-kintana amin' ny haikintana arabo. 

Avy amin' ny tetiandro arabo ny anaran' ny [[andro]] ao amin' ny [[herinandro]]. Misy 29 na 30 andro ny iray [[Volana (fotoana)|volana]] amin' ny tetiandro malagasy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Razafintsalama P.A., ''Ny finoana sy ny fomba malagasy'', p.53.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. 

Ny tetiandro sy ny [[Fanandroana malagasy|fanandroana malagasy]] voalohany dia avy amin' ny fanandroana indiana fa rehefa nisy Arabo nandalo sy nonina teto [[Madagasikara]] dia niova ho amin' ny [[fanandroana arabo]] na nifangaro aminy izany. 

Noho ny fitoviana misy eo amin' ny anaram-bolana sy ny anaram-bintana malagasy dia tsy nampiasaina ireo anarana ireo rehefa nahazo vahana  ny kolontsaina tandrefana sy ny [[Kristianisma|fivavahana kristiana]] nefa notazomina ihany ny anaran' [[andro]]. Izany ihany koa no tsy ampiasana ny teny hoe ''[[tetiandro]]'' izay nosoloana ny hoe ''kalandrie'' na ''alimanaka''. Ny anaram-bolana vazaha ao amin' ny [[tetiandro gregôriana]] ampiasain' ny Malagasy amin' izao'','' na kristiana na tsy kristiana'','' anefa misy ifandraisany koa amin' ny [[Pôliteisma|fivavahana amin' andriamanitra maro]] na amin' ny [[Fanompoan-tsampy|fivavahan' ny mpanompo sampy]]. 

Mba hahazoana tsara ny momba ny tetiandro malagasy izay manaraka ny fihodin' ny [[Volana]] dia tokony havahana ka hosarahana aminy ny fanandroan-kintana izay miankina amin' ny antokon-kintan' ny [[zôdiaka]]. 

Isan-taona dia manonta boky kely misy ny alimanaka malagasy ny mpanandro maro na ny mpamokatra mpiara-miasa amin' izy ireo. Nanomboka ny volana Avrily 2019 dia efa misy ihany koa, ho an' ireo mpampiasa ny [[finday]] [[Android]], ny haitao natokana hijerena ny alimanaka sy tetiandro malagasy [https://play.google.com/store/apps/details?id=mg.soinalastudio.alimanaka] araka ny fomba fanisana atao hoe &quot;isa lava&quot;. 

== Volana ao amin' ny tetiandro malagasy ==
Misy karazany roa ny anaram-bolana malagasy'','' dia ny avy amin' ny [[fiteny arabo]] sy ny avy amin' ny  [[Fiteny sanskrity|fiteny sanskrita]].

=== Anaram-bolana avy amin' ny teny arabo ===
Ireto ireo anaram-bolana avy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] ao amin' ny tetiandro malagasy ampiasaina koa ho anaram-bintana amin' ny [[Fanandroana malagasy|fanandroana malagasy]] izay avy amin' ny anaran' ny [[evan' ny zôdiaka]] amin' ny teny arabo fa tsy avy amin' ny [[Tetiandro arabo talohan' ny fivavahana silamo|tetiandro arabo]] (na [[Tetiandro mozilmana|silamo]] raha ny marina kokoa). Ny [[Merina]] sy ny [[Antemoro]] no voalazan' ny mpanoratra sasany fa tena nampiasa azy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Cousins, ''Ny fomba malagasy'', 1963. p.20-47.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, nefa amin' ny fampiasana azy amin' ny fanandroana dia tsy misy mpanandro malagasy tsy mahalala izany. Azo antoka fa mifandray ny anarana malagasy sy arabo nefa tsy toy izany ny fifandraisan' ny volana malagasy sy ny antokon-kintana tondroina amin' ny anarana arabo.  
 
Raha [[Tetiandro manara-bolana sy masoandro|manara-bolana sy masoandro]] ny tetiandro malagasy, ny anaran' antokon-kintana arabo navadika ho anaram-bolana sy anaram-bitana malagasy dia manaraka ny atao hoe [[Fanandroana miankina amin' ny zôdiaka mikisaka|zôdiaka mikisaka]] ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''zodiaque tropical'') fa tsy ny [[Fanandroan-kintana|zôdiakan-kintana]] (frantsay: ''zodiaque sideral'')'','' izay vokatry ny fandinihana ny [[kintana]] sy ny [[Masoandro]] tany aloha ka tsy mifanaraka intsony amin' ny zava-misy momba ny kintana amin' izao fotoana izao. Raha [[Tetiandro manara-bolana|manara-bolana]] fotsiny ny tetiandro malagasy dia tsy manaraka na ny zôdiaka mikisaka na ny zôdiakan-kintana.  

Ireto avy ireo anaram-bolana malagasy avy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] ireo&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jobily Rakotoson, &quot;L'art divinatoire, parole d'un sage&quot;, in ''Madagascar fenêtres'', p.94.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; . Omena eto koa ny anarany amin' ny fiteny latina sy frantsay sy ny hevitra ara-bakin-tenin' ireo anarana ireo. Tsy midika izany fa mitovy ny fari-potoana tondroin' ny volana malagasy sy ny [[evan' ny zôdiaka]] tandrefana. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''&lt;small&gt;Teny malagasy&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Teny arabo&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Teny latina&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Teny frantsay&lt;/small&gt;''' 
|'''&lt;small&gt;Dikany&lt;/small&gt;'''
|-
|&lt;small&gt;[[Alahamady]],  Alahamaly&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;االحمل / ''Al-Hamal''&lt;/small&gt;
|''&lt;small&gt;Aries&lt;/small&gt;''
|&lt;small&gt;Bélier&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;&quot;[[ondrilahy]]&quot;&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;[[Adaoro]]&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;اثور  / ''Ath-Thawr''&lt;/small&gt;
|''&lt;small&gt;Taurus&lt;/small&gt;''
|&lt;small&gt;Taureau&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;&quot;[[ombilahy]]&quot;&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;[[Adizaoza]],  Alizoza, Adizaozy&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;اجوزاء  / ''Al-Djauza''&lt;/small&gt;
|''&lt;small&gt;Gemini&lt;/small&gt;''
|&lt;small&gt;Gémaux&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;&quot;[[kambana]]&quot;&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;[[Asorotany]],  Asaratany, Asaratà, sns&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;اسرطان / ''As-Saratan''&lt;/small&gt;
|''&lt;small&gt;Cancer&lt;/small&gt;''
|&lt;small&gt;Cancer&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;&quot;[[foza]]&quot;&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;[[Alahasaty]],  Alahasady&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;اأسد / ''Al-Asad''&lt;/small&gt;
|''&lt;small&gt;Leo&lt;/small&gt;''
|&lt;small&gt;Lion&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;&quot;[[liona]]&quot;&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;[[Asombola]]&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;السنبلة / ''As-Sumbul''&lt;/small&gt;
|''&lt;small&gt;Virgo&lt;/small&gt;''
|&lt;small&gt;Vierge&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;&quot;[[Fahavirijiniana|virjina]]&quot;&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;[[Adimizana]],  Alimizana, Alimizà&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;اميزان / ''Al-Miza''n&lt;/small&gt;
|''&lt;small&gt;Libra&lt;/small&gt;''
|&lt;small&gt;Balance&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;[[&quot;mizana&quot;]]&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;[[Alakarabo]],  Alakarobo&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;اعقرب / ''Al-Aqrab''&lt;/small&gt;
|''&lt;small&gt;Scorpio&lt;/small&gt;''
|&lt;small&gt;Scorpion&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;&quot;[[maingoka]]&quot;&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;[[Alakaosy]],  Alakaoza&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;اقوس / ''Al-Kaus''&lt;/small&gt;
|''&lt;small&gt;Sagittarius&lt;/small&gt;''
|&lt;small&gt;Sagittaire&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;&quot;mpitifitra [[tsipìka]]&quot;&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;[[Adijady]],  Alijady&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;اجدي / ''Al-Djadi''&lt;/small&gt;
|''&lt;small&gt;Capricornus&lt;/small&gt;''
|&lt;small&gt;Capricorne&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;&quot;osi-trondro&quot; na &quot;[[osilahy]]&quot;&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;[[Adalo]]&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;ادلو / ''Al-Dalu''&lt;/small&gt;
|''&lt;small&gt;Aquarius&lt;/small&gt;''
|&lt;small&gt;Verseau&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;&quot;mpandraraka rano&quot;&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;[[Alohotsy]],  Alahotsy&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;الحوت / A''l-Hut''&lt;/small&gt;
|''&lt;small&gt;Pisces&lt;/small&gt;''
|&lt;small&gt;Poissons&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;&quot;[[trondro]]&quot;&lt;/small&gt;
|}
Samy manana ny fanononany azy ny isam-paritra sady tsy voatery hifanandrify tanteraka ny fotoana tondroin' ny anaram-bolana tokony hitovy.

=== Anaram-bolana avy amin' ny teny sanskrita ===

==== Anaram-bolana avy amin' ny teny sanskrita ====
Mampiasa anaram-bolana avy amin' ny [[Fiteny sanskrity|teny sankrita]], izay mbola misy mampiasa amin' ny faritra maro eto [[Madagasikara]]'','' koa ny Malagasy, ary tsy ny mpanandro ihany no mahalala azy noho ny sasany amin' ireo anarana ireo ampiasaina ho anaran' ny [[fizaràn-taona]]: ''[[Hatsiha]], [[Volasira]], [[Faosa]], [[Volamaka]], [[Hiahia]], [[Sakamasay]], [[Volambita]], [[Sakave]], [[Asaramantsina]], [[Asaramanitra (volana malagasy)|Asaramanitra]], [[Asotry]]'' ary ''[[Vatravatra]]''.

Azo lazaina ho [[Tetiandro manara-bolana sy masoandro|manara-bolana sy masoandro]] ity tetiandro ity noho ny maha mora fantatra hatrany ny fizaran-taona mifanandrify amin' ny volana sasany. Tsy misy teo amin' ny tantara anefa ny tetiandro voasoratra hahafantarana ny andro tena anombohan' ny taona.

==== Tsy fifanandrifiana misy amin' ny samy anaram-bolana isam-paritra ====
Miovaova isam-paritra ireo anarana ireo sady mety tsy hitovy ny fotoana isehoan' ny volana mitovy anarana.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''&lt;small&gt;Betsimisaraka&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Tanala&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Tanala (Tambodiharana)&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Bezanozano&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Betsileo&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Bara&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Vezo&lt;/small&gt;''' 

'''&lt;small&gt;Masikoro&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Sakalava&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Sihanaka&lt;/small&gt;'''
|-
|&lt;small&gt;[[Hatsiha]]&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Hasia&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Hatsia&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Asiha&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Hatsia&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Hatsia(ka)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Hatsia&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;Hatsia&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;Hatsia/Hatsiha&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Valasira&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;[[Volasira]]&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Volasira&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Valasira&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;Volasira&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;Volasira&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Volasira&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Volasira&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Volasira&lt;/small&gt;  
|-
|&lt;small&gt;Valamposa&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;[[Faosa]]&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Fosa&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Fosa&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;Volapaosa&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Zaray&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Beray&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Zaray&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Faosa&lt;/small&gt;  
|-
|&lt;small&gt;[[Asara (volana malagasy)|Asara]]&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;[[Maka (volana malagasy)|Maka]]&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Maka&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;Maka&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;Volamaka&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;Maka&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;Maka&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Maka&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;Volamaka/Maka&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Tsiahia&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;[[Hiahia]]&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Hiahia&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;Tsiahia&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Hiahia&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Sahiahia&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Hiahia&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;Hiahia&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Volampadina/Hiahia&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;[[Sakamasay]]&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Sakamasay&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Sakamasay&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Sakamasay&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Sakamasay&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Sakamasay&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Sakamasay&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Sakamasay&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Sakamasay&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;[[Volambita]]&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Volambita&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;Volambitabe&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Volambita&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;Volambita&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;Volambita&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;Volambita&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;Volambita&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;Volambita&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;[[Sakave]]&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Sakavo&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Sakave&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Tsimakamaka&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;[[Asara (volana malagasy)|Asara]]&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Sakavo&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Sakave&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Sakavehy&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Sakave&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Saramantsina&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Saramantsy&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Volambitafoana&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Saramantsina&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Asaramanara&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Saramantsy&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Pitsamaimbo&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Saramaimbo&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Asarabo&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Saramanitra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Saramanitsa&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;Saramanitra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Saramanitsa&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Asaramanitsa&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;Saramanitsa&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Pitsamanitsa&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Saramanitsa&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Asaramantsy/Asaramanitra&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;[[Asotry]]&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Zonjo(na)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Sotrindambo&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Asotry&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Asotrizonjona&lt;/small&gt; 
|&lt;small&gt;Mianjoloka&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Manjoloka&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Anjoloka&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Asotry&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;[[Vatravatra]]&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Vatravatra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Vatravatra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Vatravatra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Vatravatra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Vatravatra&lt;/small&gt;  
|&lt;small&gt;Vatravatra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Vatravatra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Vatravatra&lt;/small&gt;
|}
Ity tabilao etsy ambony ity, izay maneho ny fahasamihafan' ny voambolana sy ny fanononana ny anaram-bolana avy amin' ny teny sanskrity, dia ampahany nalaina tamin' ny bokin' i Gwyn Campbell (''David Griffiths and the Missionary &quot;History of Madagascar&quot;'')&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;&lt;small&gt;Gwyn Campbell, ''David Griffiths and the Missionary &quot;History of Madagascar&quot;,'' 2012, [https://books.google.mg/books?id=7pDNL4apVpgC&amp;pg=PA478&amp;lpg=PA478&amp;dq=Vatravatra&amp;source=bl&amp;ots=LQfs1hnFku&amp;sig=ACfU3U1HRarPOU1oVDDNSn0g1Khb1JfOVQ&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwiuv6mkg63lAhWRXsAKHdpjAfMQ6AEwCXoECAkQAQ#v=onepage&amp;q=Vatravatra&amp;f=false p. 478].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Marihina fa tsy voatery manondro fari-potoana mitovy ao amin' ny taona ny anaram-bolana mitovy isam-patritra.  

Izao ohatra ny filaharana sy ny anaran' ny volana ao amin' ny [[Betsileo|faritra betsileo]] araka an-dRazafintsalama: ''[[Volasira]], [[Faosa]], [[Volamaka]], [[Hiahia]], [[Sakamasay]], [[Sakave]], [[Volambita]], [[Asaramantsina]], [[Asara (volana malagasy)|Asara]], [[Vatravatra]], [[Asotry]]'' ary ''[[Hatsiha]]''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Anaran'ny volana ao amin'ny Betsileo-Atsimo, araka an-dRazafintsalama (''Ny finoana sy ny fomba malagasy'', p. 51).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Hita fa tsy mifanaraka tanteraka amin' izay nomen' i Gwyn Campbell io, indrindra momba ny volana Asara.  

Inty koa, ohatra, ny filaharan' ny volana [[antesaka]] sy ny volana [[Tetiandro gregôriana|gregôriana]] heverina fa mifanandrify aminy: ''[[Vatravatra]]'' (Janoary)'', [[Asotrindambo]]'' (Febroary)'', [[Hatsiha]]'' (Marsa)'', [[Valasira]]'' (Avrily)'', [[Fosa]]'' (Mey)'', [[Maka (volana malagasy)|Maka]]'' (Jona)'', [[Hiahia]]'' (Jolay)'', [[Sakamasay]]'' (Aogositra)'', [[Sakave]]'' (Septambra)'', [[Vilamitapoa]]'' (Oktobra)'', [[Volamitabe]]'' (Novambra) ary ''[[Saramanitry]]'' (Desambra)&lt;ref&gt;[http://madarevues.recherches.gov.mg/IMG/pdf/cahier-coutume1_8_.pdf &lt;small&gt;Madarevues.recherches.gov.mg › IMG › pdf › cahier-coutume1_8_&lt;/small&gt;] &lt;small&gt;{{Wayback|url=http://madarevues.recherches.gov.mg/IMG/pdf/cahier-coutume1_8_.pdf|date=20180414192020}}&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;''.''  

Tsara lahatra amin' ny ankapobeny ireo anaram-bolana ao amin' io tabilao io ireo nefa raha idirana amin' ny antsipiriany (isam-paritra) dia ho hita fa fandrindrana tsy tena mifanaraka amin' ny zava-misy. Maro ny tranga mitovy amin' ny fahasamihafan' ny laharana sy ny fotoana tondroin' ny anaram-bolana mitovy, toy ny [[Asara (volana malagasy)|Asara]] [[betsimisaraka]] (izay eo anelanelan' ny Valaposa sy ny Tsiahia) sy ny Asara [[betsileo]] (izay eo anelanelan' ny [[Volambita]] sy ny Asaramanara). Miovaova isam-paritra ny fifanarakarahan' ireo naram-bolana ireo, na dia ao anaty faritra heverina fa misy foko iray ihany aza.  

Inty ohatra misy tabilao mampiseho ny fahasamihafan' ny fotoana tondroina amin' ny anaram-bolana mitovy ao amin' ny tapany atsinanana sy andrefan' i [[Madagasikara]], araka ny itateran' i William Ellis azy ao amin' ny boky ''History of Madagascar: Comprising Also the Progress of the Christian Mission Established in 1818 ...'' &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;&lt;small&gt;William Ellis, ''History of Madagascar: Comprising Also the Progress of the Christian Mission Established in 1818 ...,'' 1838. [https://books.google.mg/books?id=1g9DAAAAcAAJ&amp;pg=PA445&amp;lpg=PA445&amp;dq=Vatravatra&amp;source=bl&amp;ots=b3eqZz0fxN&amp;sig=ACfU3U3A-SWtdCaAE6htqsBO-QdMFqBrgg&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjCy6yuhq3lAhVTQMAKHeBiBVc4FBDoATAFegQIBxAB#v=onepage&amp;q=Vatravatra&amp;f=false p. 445].&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt; Ny hoe &quot;atsinanana&quot; dia manondro indrindra ny [[Betsimisaraka]] fa ny &quot;andrefana&quot; kosa ny [[Sakalava]]. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''&lt;small&gt;Atsinanana&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Andrefana&lt;/small&gt;'''
|-
|''&lt;small&gt;Volasira&lt;/small&gt;''
|''&lt;small&gt;Sakamasay&lt;/small&gt;''
|-
|''&lt;small&gt;Ifosa&lt;/small&gt;''
|''&lt;small&gt;Sakavehy&lt;/small&gt;''
|-
|''&lt;small&gt;Maka&lt;/small&gt;''
|''&lt;small&gt;Volambita&lt;/small&gt;''
|-
|''&lt;small&gt;Tsiahia&lt;/small&gt;''
|''&lt;small&gt;Saramaimbo&lt;/small&gt;''
|-
|''&lt;small&gt;Sakasay&lt;/small&gt;''
|''&lt;small&gt;Saramanitra&lt;/small&gt;''
|-
|''&lt;small&gt;Sakavehy&lt;/small&gt;''
|''&lt;small&gt;Vatravatra&lt;/small&gt;''
|-
|''&lt;small&gt;Volambita&lt;/small&gt;''
|''&lt;small&gt;Anjoloka&lt;/small&gt;''
|-
|''&lt;small&gt;Saramantzina&lt;/small&gt;''
|''&lt;small&gt;Volasira&lt;/small&gt;''
|-
|''&lt;small&gt;Tsiaramanitra&lt;/small&gt;''
|''&lt;small&gt;Hatsiha&lt;/small&gt;''
|-
|''&lt;small&gt;Vatravatra&lt;/small&gt;''
|''&lt;small&gt;Zaray&lt;/small&gt;''
|-
|''&lt;small&gt;Asotry&lt;/small&gt;''
|''&lt;small&gt;Maka&lt;/small&gt;''
|-
|''&lt;small&gt;Hatsiha&lt;/small&gt;''
|''&lt;small&gt;Hiahia&lt;/small&gt;''
|}

=== Fampifandraisana ny anaram-bolan' ny tetiandro roa ===
Misy ny mpanoratra milaza fa mifandray ny tetiandro malagasy avy amin' ny [[Fiteny sanskrity|teny sanskrita]] sy ny tetiandro malagasy avy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] na dia mbola tsy tena azo antoka izany. Inty ny fifandraisan' ny anaram-bolana malagasy avy amin' ny teny arabo sy avy amin' ny teny sanskrita &lt;ref&gt;&lt;small&gt;[http://icalendrier.fr/calendriers-saga/calendriers/malgache &quot;Le calendrier malgache&quot;] ''iCalendrier.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;&lt;small&gt;[http://fianakavianatrrf.e-monsite.com/pages/fomba-malagasy/le-nom-des-mois-malagasy.html Taranaka Ramaroson sy Rahely Firaisankina, &quot;Le nom des mois malgaches&quot;] {{Wayback|url=http://fianakavianatrrf.e-monsite.com/pages/fomba-malagasy/le-nom-des-mois-malagasy.html |date=20191023152303 }}.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''&lt;small&gt;Teny arabo&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Teny sanskrita&lt;/small&gt;'''
|-
|&lt;small&gt;Alahotsy&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Asaramasay&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Alahamady&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Asarabe&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Adaoro&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Vatravatra&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Adizaozy&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Asotry&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Asorotany&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Hatsiha&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Alahasaty&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Volasira&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Asombola&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Fosa&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Adimizana&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Maka&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Alakarobo&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Hiahia&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Alakaoza&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Fisakamasay&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Adijady&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Fisakavy&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Adalo&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Volombita&lt;/small&gt;
|}
Raha [[Tetiandro manara-bolana|manara-bolana]] tanteraka ny tetiandro malagasy mampiasa teny arabo dia tsy tokony ho raikitra sahala amin' io ny fifandraisan' ireo tetiandro malagasy roa ireo. Sarotra raisina ity fampifanandrifina ny tetiandro malagasy roa ity (toraka izany koa ny fampifanandrifiana hafa rehetra) satria ny volana malagasy mitondra anarana sanskrity dia mifanandrify amim-[[Fizaràn-taona|pizaràn-taona]] fantatra. Ohatra, ny volana [[Volambita]] dia tokony ho ao amin' ny [[lohataona]] nefa ny volana [[Adalo]] lazaina fa mifanandrify aminy dia tokony ho amin' ny fizaran-taona [[fahavaratra]] (raha manara-bolana sy masoandro ny tetiandro malagasy ary raha misy fizaran-taona efatra ny taona iray).

I William Ellis, ohatra, dia mampifandray ny [[Alahamady]] merina amin' ny [[Volasira]] betsimisaraka sy ny Sakamasay sakalava ary ny Avrily gregôriana&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;; nefa i Gwyn Campbell dia mampifanandrify ny [[Alahamady]] merina amin' ny [[Hatsiha]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Manampy trotraka ny tsy fitovian' ny fotoana tondroina amin' ny anaram-bolana iray. Tsy misy heviny firy koa ny fampifanandrifiana raha manara-bolana tanteraka ny tetiandro malagasy misy anaram-bolana avy amin' ny teny arabo.

Ity koa misy ohatra fampifandraisana an-tabilao ny tetiandro [[sakalava]] sy [[merina]] ary [[antemoro]]  araka ny nataon' i Jaovelo-Djao&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Robert Jaovelo-Dzao, ''Mythes, rites et transes à Madagascar: angano, joro et tromba Sakalava,''1996, p. 257 ([https://books.google.mg/books?id=sFgCmzWRK6QC&amp;pg=PA375&amp;lpg=PA375&amp;dq=Vatravatra&amp;source=bl&amp;ots=Fsk5uSSXD6&amp;sig=ACfU3U3H9TcA1ylCrEHQZylPTF6u9QKYVQ&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjV4qex0a3lAhWjolwKHeeZDwE4ChDoATAIegQICRAB#v=onepage&amp;q=Vatravatra&amp;f=false jereo eto]).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|&lt;small&gt;'''Gregoriana'''&lt;/small&gt; 
|&lt;small&gt;'''Sakalava'''&lt;/small&gt; 
|&lt;small&gt;'''Merina'''&lt;/small&gt; 
|&lt;small&gt;'''Antemoro'''&lt;/small&gt; 
|-
|&lt;small&gt;Jolay&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Fanjava mantsaka&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Adalo&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Volambita&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Aogositra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Asara maimbo&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Alohotsy&lt;/small&gt; 
|&lt;small&gt;Asara masay&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Septambra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Asara be&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Alahamady&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Asara be&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Oktobra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Vatravatra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Adaoro&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Varavatra&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Novambra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Manjoloko&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Adizaoza&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Asotry&lt;/small&gt; 
|-
|&lt;small&gt;Desambra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Hatsihia&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Asorotany&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Hatsihia&lt;/small&gt; 
|-
|&lt;small&gt;Janoary&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Biray&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Alahasaty&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Volasira&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Febroary&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Via bikiky&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Asombola&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Fosa&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Marsa&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Tihihia&lt;/small&gt; 
|&lt;small&gt;Adimizana&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Maka&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Avrily&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Sakave&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Alakarabo&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Hiahia&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Mey&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Antsotry&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Alakaosy&lt;/small&gt; 
|&lt;small&gt;Fisakamasay&lt;/small&gt; 
|-
|&lt;small&gt;Jona&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Viabe&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Adijady&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Fisakavy&lt;/small&gt;
|}

== Ny andro sy ny herinandro ary ny taona ==
=== Ny andron' ny herinandro ao amin' ny tetiandro malagasy ===
Ny [[andro]] ao amin' ny tetiadro malagasy dia tsy manomboka amin' ny misasakalina fa amin' ny filentehan' ny [[Masoandro]]'','' sahala amin' ny [[Tetiandro mozilmana|tetiandro silamo]] na [[Tetiandro hebreo|hebreo]]. Amin' ny [[Fanandroana malagasy|fanandroana]] aza dia efa heverina ho anisan' ny tonon' andro manaraka ny tolakandron' ny andro diavina, izany hoe ny aorian' ny mitataovovonana.

Indreto ny anaran' andro malagasy avy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] sady mbola ampiasaina ao amin' ny [[tetiandro gregôriana]] amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''&lt;small&gt;Teny malagasy&lt;/small&gt;'''
|&lt;small&gt;Alahady,&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;Lahady&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Alatsinainy, Latsinainy, Tinainy&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Talata,&lt;/small&gt; 

&lt;small&gt;Atalata&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Alarobia, Larobia&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Alakamisy,&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;Kamisy&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Zoma,&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;Azoma, Joma&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Asabotsy,&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;Sabotsy&lt;/small&gt;
|-
|'''&lt;small&gt;Teny arabo niaviany&lt;/small&gt;'''
|''&lt;small&gt;al-Aḥad&lt;/small&gt;''
|''&lt;small&gt;al-Ithnayn&lt;/small&gt;''
|''&lt;small&gt;ath-Thulāthā’&lt;/small&gt;''
|''&lt;small&gt;al-Arba‘ā’&lt;/small&gt;''
|''&lt;small&gt;al-Khamīs&lt;/small&gt;''
|''&lt;small&gt;al-Jum‘ah&lt;/small&gt;''
|''&lt;small&gt;as-Sabt&lt;/small&gt;''
|-
|'''&lt;small&gt;Heviny&lt;/small&gt;'''
|&lt;small&gt;“voalohany”&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;“faharoa”&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;“fahatelo”&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;“fahefatra”&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;“fahadimy”&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;“fahenina”&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;“fitsaharana”&lt;/small&gt;
|-
|'''&lt;small&gt;Teny hebreo ampitahaina aminy&lt;/small&gt;'''
|&lt;small&gt;''Yom Rishon''  &quot;andro voalohany&quot;&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''Yom Sheni'' &quot;andro faharoa&quot;&lt;/small&gt; 
|&lt;small&gt;''Yom Shlishi'' &quot;andro fahatelo&quot;&lt;/small&gt; 
|&lt;small&gt;''Yom Reviʻi'' &quot;andro fahefatra&quot;&lt;/small&gt; 
|&lt;small&gt;''Yom Khamishi'' &quot;andro fahadimy&quot;&lt;/small&gt; 
|&lt;small&gt;''Yom Shishi'' &quot;andro fahenina&quot;&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''Yom Shabbat'' &quot;andro fitsaharana&quot;&lt;/small&gt;
|}
Araka ny finoan' ny Ntaolo malagasy dia mifameno amin' ny vintana ny andro tsirairay ao amin' ny herinandro ka misy ny tsara ary misy ny ratsy, arakaraka ny zavatra tian-katao. Amin' ny ankapobeny dia andro tsara ny [[Alakamisy]] satria andro tsara anaovana fampakaram-bady. Andro mainty sy natokana handevenana ny [[Zoma]]. Andro natokana hitomaniana sy hamoizana ny maty ny [[Asabotsy]]. Andro mahery ny [[Alahady]] ka tsy azo andevenana ny marainany. Andro mainty ny [[Alatsinainy]] ka tsy fisantaran-javatra satria andro fandevenana. Tsy mety ny mamangy mana-manjo amin' ny andro [[Talata]]. Andro ratsy ny [[Alarobia]] sady atokana ho an' ny famoizana sy ny fandevenana.

=== Ny fizaràn' ny andro iray ===
Toy izao ny fizaràna ny andro iray manomboka amin' ny filentehan' ny [[Masoandro]] ka hatramin' ny fiposahany indray, indrindra amin' ny faritra afovoan-tanin' i Madagasikara&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jereo koa: &quot;[https://www.madablog.com/comment-lire-heure-en-malgache-reponses/ Comment lit-on l'heure en malgache? Voici les Réponses], ''madablog.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jereo koa: &quot;[https://ankizy.fr.gd/ORAN-h-NY-NTAOLO.htm Oran' ny Ntaolo]&quot;, ''ankizy.fr.gd''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;: 

# maty masoandro na mody omby (aorian' ny filentehan' ny masoandro)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=mody%20omby Mody omby]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;;
# maizim-bava vilany na tsy ahita-mitsinjo (hariva efa manomboka ho maizina)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=maizim-bava%20vilany Maizim-bava vilany]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;;
# manokom-bary olona (eo amin' ny enina na fito hariva eo)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2/manokombaryolona#mg.ex Manokom-bary olona]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;;
# tapi-mandry olona (eo amin' ny valo ora alina)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=tapi-mandry%20olona Tapi-mandry olona]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;;
# lohatory (amin' ilay torimaso voalohany raha vao manomboka matory kelikely)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2/lohatory Lohatory]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;;
# mikitroka ny alina;
# misasaka alina&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=misasaka%20alina Misasaka alina]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;;
# maneno sahona (amin' ny telo ka hatramin' ny efatra ora maraina)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=maneno%20sahona Maneno sahona]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;;
# misafo helika ny kary (eo amin' ny roa ora maraina eo ho eo)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=rehefa%20misafo%20helika%20ny%20kary Rehefa misafo helika ny kary]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;;
# maneno akoho tokana (eo amin' ny efatra eo ho eo)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=maneno%20akoho%20tokana Maneno akoho tokana]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;;
# maneno fitatra (eo amin' ny efatra sy sasany eo ho eo)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=maneno%20fitatra Maneno fitatra]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;;
# mifoha olo-mazoto (eo amin' ny dimy maraina eo ho eo)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://tenymalagasy.org/bins/teny2/mifohaolomazoto#mg.ex Mifoha olo-mazoto]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;;
# vaky masoandro;
# maim-bohon-dravina;
# mivoaka omby;
# mivoaka omby tera-bao;
# misandratra andro;
# mitatao haratra ambony (tokony ho eo amin' ny iraika ambin' ny folo maraina eo)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=mitatao%20haratra%20ambony Mitatao haratra ambony]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;;
# mitatao vovonana;
# mitsidika andro;
# am-pamatoran-janak’omby ny andro;
# am-bava fisoko ny andro;
# tapaka ny andro;
# mody omby tera-bao.

=== Ny herinandro ao amin' ny tetiandro malagasy ===
Ny [[herinandro]] ao amin' ny tetiandro malagasy dia misy fito andro. Amin' ny Ntaolo malagasy dia ny andro [[Alakamisy]], izay andro tsara indrindra anombohana asa, araka ny finoany, no andro voalohany ao amin' ny herinandro. Misy koa anefa ny mandray ny andro [[Zoma]] ho andro voalohany. Ny fanombohan' ny herinandro amin' ny [[Alatsinainy]] dia nentin' ny [[kolontsaina tandrefana]] ka mbola tohizana ao amin' ny tetiandrom-panjakana ankehitriny eto Madagasikara. Ny fanombohan' ny herinandro amin' ny [[Alahady]] dia vokatry ny [[Kristianisma ao Madagasikara|kristianisma]] izay manao an' io andro io ho andro lehibe satria &quot;[[andron' ny Tompo]]&quot;, izany hoe andron' i [[Jesoa|Jesoa Kristy]] izay inoany fa [[Fitsanganan' i Jesoa ho velona|nitsangana tamin' ny maty]] amin' ny andro Alahady. 

=== Ny taona ao amin' ny tetiandro malagasy ===
'''Taona ao amin' ny tetiandro manara-bolana'''
[[Sary:Lunar libration with phase Oct 2007 (continuous loop).gif|vignette|126x126px|Volana]]
Ao amin' ny tetiandro malagasy manara-bolana dia misy 354 na 355 andro ny taona malagasy (ny iray volana dia misy 29 na 30 andro satria maharitra 29 andro sy sasany eo ny tsingerim-bolana iray), ka latsaka 11 na 12 andro izany raha mitaha amin' ny taona ao amin' ny [[tetiandro gregoriana]] izay misy 365 na 366 andro&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Izany hoe ny iray taona gregôriana dia misy 12 volana malagasy miampy 10 na 11 na 12 andro. Olana eo amin'ny tetiandro malagasy ny tsy fahafantarana ny fotoana nanombohan' ny fanisan-taona ankapobeny ao amin' io tetiandro io. Matetika dia ny taona ao amin'ny tetiandro gregôriana ihany no tovonana laharan' andro sy anaram-bolana amin' ny fampiasana tetiandro malagasy. Ohatra: &quot;''06 Alahamady 1899&quot;'': ny 1899 dia fanisan''-''taona gregôriana. Tsy misy ny fampifanandrifiana raikitra ny fiantombohan' ny Alahamady amin' ny daty gregôriana. 

Mitety ny fizaran-taona rehetra ny volana malagasy tsirairay raha manara-bolana fotsiny, ka ny [[tetiandro mozilmana]] no azo ampifanandrifina aminy: ny volana Alahamady malagasy dia mifanandrify amin' ny volana ''[[Shawwal]]'' silamo, izany hoe aorin' ny volana ''[[Ramadany|Ramadan]]''. Azo atao noho izany ny manao fafana maneho ny fifandraisan' ny tetiandro malagasy manara-bolana tanteraka amin' ny tetiandro mozilmana, araka izao: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''&lt;small&gt;Tetiandro manara-bolana tanteraka&lt;/small&gt;'''
|-
|'''&lt;small&gt;Tetiandro malagasy&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Tetiandro miozolmàna&lt;/small&gt;'''
|-
|&lt;small&gt;Alahamady&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[Shawwal]]'' (شوّال)&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Adaoro&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[Dhu al Qidah]]'' na ''Dhu'l-Qa'dah'' (ذو القعدة)&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Adizaoza&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[Dhu al-Hijja]]'' (ذو الحجة)&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Asorotany&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[Muḥarram]]'' (مُحَرَّم)&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Alahasaty&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[Safar]]'' (صفر)&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Asombola&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[Rabi' al Awal]]'' (ربيع الأوّل)&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Adimizana&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[Rabi' ath-Thani]]'' (ربيع الثاني)&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Alakarabo&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[Jumada al Awwal]]'' (جُمَادَىٰ الْأَوَّل)  na ''Jumada al ‘Ula'' (جُمَادَىٰ الْأُولَىٰ)&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Alakaosy&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[Jumada ath-Thania]]'' (جمادى الثاني)  na&lt;/small&gt; 

&lt;small&gt;''Jumaada al-Akhir'' na ''Jumada al-Akhira'' (جمادى الآخر)&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Adijady&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[Rajab]]'' (رجب‎)&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Adalo&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[Sha'bane]]'' (شعبان)&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Alohotsy&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[Ramadany|Ramadan]]'' (رمضان)&lt;/small&gt;
|}
'''Taona ao amin' ny tetiandro manara-bolana sy masoandro''' 

Amin' izao fotoana ifampikasohan' ny [[kolontsaina malagasy]] sy ny [[kolontsaina tandrefana]] izao, miampy ny fiheverana ny [[Jiosy malagasy|Malagasy ho manam-piaviana jiosy]], dia misy ny tetiandro manara-bolana sy masoandro izay mampifanandrify ny volana [[Alahamady]] amin' ny fari-potoana ao amin' ny volana Marsa sy Avrily ka ny tsinam-bolana akaiky ny 21 Marsa no andro voalohany amin' ny taona. Misy 354 na 355 ny iray taona nefa mety ho lasa 383 na 384 na 385 izany vokatry ny fampifanandrifiana ny fiantombohan' ny Alahamady amin' ny tsinam-bolana akaiky ny 21 Marsa. 

Ireo boky tranainy miresaka ny tetiandro sy ny fanandroana malagasy anefa mionona fotsiny amin' ny fitanisana sy fandaharana ny anaram-bolana ary ny fanazavana ny fiasany ao amin' ny fanandroana fa tsy manondro daty gregôriana anombohana na ahataperana na aharetan' ny volana malagasy amin' ny taona rehetra. 

Mifanitsaka amim-bolana gregôriana roa ny volana malagasy tsirairay raha manara-bolana sy masoandro ny tetiandro malagasy. Mifanandrify matetika isan-taona amin' ny [[Tetiandro hebreo|volana hebreo]] ''[[Nisana (volana hebreo)|Nisan]]'' ny Alahamady malagasy. Azo atao noho izany ny manao fafana maneho ny fifandraisan' ny tetiandro malagasy manara-bolana sy masoandro amin' ny [[tetiandro hebreo]], araka izao: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;3&quot; |'''&lt;small&gt;Tetiandro manara-bolana sy masoandro&lt;/small&gt;'''
|-
|'''&lt;small&gt;Tetiandro malagasy&lt;/small&gt;''' 
|'''&lt;small&gt;[[Tetiandro hebreo]]&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Tetiandro gregôriana&lt;/small&gt;'''
|-
|&lt;small&gt;Alahamady&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[Nisana (volana hebreo)|Nisan]]'' (נִיסָן)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Marsa - Avrily&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Adaoro&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[Iara (volana hebreo)|Iyyār]]'' (אִיָּר)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Avrily - Mey&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Adizaoza&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[Sivàna (volana hebreo)|Sivan]]'' (סִיוָן)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Mey - Jona&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Asorotany&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[Tamoza (volana hebreo)|Tamûz]]'' (תמוז)&lt;/small&gt;
|''&lt;small&gt;Jona - Jolay&lt;/small&gt;''
|-
|&lt;small&gt;Alahasaty&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[ʾĀv]]'' (אָב)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Jolay - Aogositra&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Asombola&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[ʾĔlûl]]'' (אֱלוּל)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Aogositra - Septambra&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Adimizana&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[Tishri|Tishrí]]'' (תִּשְׁרִי)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Septambra - Ôktôbra&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Alakarabo&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[Heshvan|Heshvān]]'' (חֶשְׁוָן)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Ôktôbra - Nôvambra&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Alakaosy&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[Kisleva (volana hebreo)|Kislēv]]'' (כִּסְלֵו)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Nôvambra - Desambra&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Adijady&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[Teveta (volana hebreo)|Tevet]]'' (טֵבֵת‎)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Desambra - Janoary&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Adalo&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[Sevata (volana hebreo)|Shevat]]'' (שְׁבָט)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Janoary - Febreoary&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Alohotsy&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''[[Adara (volana hebreo)|Adar]]'' (אֲדָר)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Febroary - Marsa&lt;/small&gt;
|}

== Olana sy fahadisoan-kevitra momba ny tetiandro malagasy ==

=== Volana malagasy sy volana gregôriana ===
Na dia manara-bolana aza ny tetiandro malagasy mampiasa anaram-bolana avy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] dia misy ny mampifadray ny volana malagasy iray amin' ny volana gregôriana iray. Tsy mitovy anefa ny vokatr' izany. Inty misy ohatra iray notsoahana tamin' ny voasoratr' i Jaovelo-Djao momba ny tetiandro merina. Marihina fa tsy mifanandrify na amin' ny volana Marsa na amin' ny volana Avrily ny volana Alahamady eto fa amin' ny volana Septambra&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Robert Jaovelo-Dzao, ''Mythes, rites et transes à Madagascar: angano, joro et tromba Sakalava,''1996, p. 257. ([https://books.google.mg/books?id=sFgCmzWRK6QC&amp;pg=PA375&amp;lpg=PA375&amp;dq=Vatravatra&amp;source=bl&amp;ots=Fsk5uSSXD6&amp;sig=ACfU3U3H9TcA1ylCrEHQZylPTF6u9QKYVQ&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjV4qex0a3lAhWjolwKHeeZDwE4ChDoATAIegQICRAB#v=onepage&amp;q=Vatravatra&amp;f=false jereo eto]).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|&lt;small&gt;'''Gregoriana'''&lt;/small&gt; 
|&lt;small&gt;'''Merina'''&lt;/small&gt; 
|-
|&lt;small&gt;Septambra&lt;/small&gt; 
|&lt;small&gt;Alahamady&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Oktobra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Adaoro&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Novambra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Adizaoza&lt;/small&gt; 
|-
|&lt;small&gt;Desambra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Asorotany&lt;/small&gt; 
|-
|&lt;small&gt;Janoary&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Alahasaty&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Febroary&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Asombola&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Marsa&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Adimizana&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Avrily&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Alakarabo&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Mey&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Alakaosy&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Jona&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Adijady&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Jolay&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Adalo&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Aogositra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;Alohotsy&lt;/small&gt; 
|}

=== Ny volana malagasy sy ny zôdiaka ===
Misy roa karazana ny fifandisoana izay mifandray amin' ny fisian' ny [[zôdiaka]] roa samy hafa satria misy ny atao hoe [[Fanandroan-kintana|zôdiakan-kintana]] ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''zodiaque sidéral'') sy ny [[Fanandroana miankina amin' ny zôdiaka mikisaka|zôdiaka mikisaka]] (frantsay: ''zodiaque tropical'') izay samy mampiasa anarana mitovy hanondroana ny [[antokon-kintana]] sy ny [[Evan' ny zôdiaka|evam-panandroana]] (vintana).

==== Tsy fifanandrifiana amin' ny zôdiakan-kintana ====
Ny fotoana anombohan' ny [[Masoandro]] miditra ao amin' ny fari-danitry ny [[Fanandroan-kintana|antokon-kintan' ny zôdiaka]] iray dia tsy voatery hifanandrify amin' ny tsinam-bolana izay andro voalohany ao amin' ny volana malagasy. Amin' ny maha [[Tetiandro manara-bolana|manara-bolana]] ny tetiandro malagasy, izany hoe amin' ny maha vokatry ny fanaraha-maso ny tsingerim-pihodinan' ny [[Volana]] amin' ny [[Tany]] azy, dia tsy voatery hifanandrify amin' ny fotoana isehoan' ny antokon-kintana tondroiny eny amin' ny lanitra ny fotoana tondroin' ny anaram-bolana fa matetika mifandiso&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref&gt;&lt;small&gt;Cousins, ''Ny fomba malagasy'', 1963, p.169.&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;.

Ny fampifandraisana ny anaram-bolana malagasy amin' ny anaran' ny evan' ny zôdiaka dia vokatry ny fiheverana fa manaraka ny [[fanandroan-kintana]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ny fanandroan-kintana ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''astrologie sidérale'') dia fanandroana manaraka ny fihetsiky ny kintana sy ny antokon-kintana, indrindra ny an' ny zôdiaka, fa tsy mionona fotsiny amin' ny anaran' ny antokon-kintan' ny zôdiaka.&lt;/small&gt; M&lt;small&gt;ifanohitra amin' io ny fanandroana manaraka ny zôdiaka mikisaka (frantsay: ''astrologie tropicale'').&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; ny tetiandro sy ny fanandroana malagasy, nefa tsy marina amin' ny faritra rehetra izany. Ny mpanandro malagasy taloha dia tsy afaka nanara-maso ny kintana antsakany sy andavany noho ny tsy fananany fitaovam-pijeren-davitra na fitaovam-pandrefesam-potoana na fitaovam-pandrefesan-joro. Tsy nisy koa ny [[Haikintana|taranja siantifika momba ny kintana]] izay ahafahana manao kajy momba ny toerana sy ny fotoana isehoan' ny [[antokon-kintana]]. Ny tsingerim-pihodinan' ny [[Volana]] no arahiny.

Araka ny fahalalan' ny Malagasy sasany ankehitriny dia amin' ny tsinam-bolana manodidina ny 21 Marsa ny volana voalohany amin' ny taona, dia ny [[Alahamady]] izany. Ny tetiandro sahala amin' izany dia tsy manara-bolana fotsiny fa manara-masoandro koa, nefa tsy manamarina izany ny teknika nananan' ny [[Ntaolo]] izay tsy nanana ny tetiandro gregôriana hanamarinany ny 21 Marsa ka hisafidianany ny tsinam-bolana manakaiky an' io daty io.

Tsy manaraka kintana ny tetiandro malagasy mampiasa ny anaran' antokon-kintana amin' ny teny arabo. Raha tena ny [[kintana]] no nojeren' ny mpanandro malagasy dia tsy misy dikany ny fiaingana amin' ny ekinôksan' ny 21 Marsa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ny ekinôksa dia fotoana ao amin' ny taona itovizan' ny faharetan' ny andro sy ny alina. Roa ny ekinôksa, dia ny ekinôksa eo anelanelan' ny 20 sy 21 Marsa sy ny ekinôksa eo anelanelan' ny 22 sy 23 Septambra.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; izay tsy momba ny [[Fanandroan-kintana|zôdiakan-kintana]] fa momba ny [[Fanandroana miankina amin' ny zôdiaka mikisaka|zôdiaka mikisaka]] sady mila ireo fitaovana sy taranja voalaza etsy aloha ireo ny fahamarinany.

Manampy ny fifandisoana koa ny tsy fisehoan' ny antokon-kintan' ny zôdiaka sasany lazaina amin' ireo anarana arabo ireo aty amin' ny [[ila-bolantany]] atsimo&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Na ny Arabo sy ny [[Indiana (vahoaka)|Indiana]] niteny [[Fiteny sanskrity|sanskrita]] dia any amin' ny ila-bolantany avaratra avokoa no fonenany. Na dia amin' izao andro ankehitriny izao dia ny olona manana fitaovana môderna fijerena kintana na ny mpahay kintana no afaka mamaritra hoe ovina ny [[Masoandro]] no miditra ao amin' ny fari-danitry ny antokon-kintana iray.

Manara-bolana tanteraka ny tetiandro malagasy ahitana anaram-bolana avy amin' ny teny arabo izay nampiasaina amin' ny fanandroana teo amin' ny [[Ntaolo]] ka tsy miverina ny fifanandrifiam-bolana raha tsy afaka 33 taona gregôriana na 34 taona manara-bolana, sahala amin' ny [[tetiandro mozilmana]], nefa tsy fantatra ny volana malagasy tokony hifanandrify amin' ny volana silamo noho ny tsy fitoviam-pijerin' ny samy mpanandro malagasy. 

Na dia izany aza, misy ny Malagasy manaraka ny tetiandrom-bolana izay manao ny Alahamady ho volana manarakaraka ny volana [[Ramadany]] silamo, izany hoe ny volana [[Saoaly]] (arabo: ''Shawwal'').

==== Tsy fifanandrifiana amin' ny zôdiaka mikisaka ====
Ny fari-danitra misy ny [[Fanandroan-kintana|antokon-kintan' ny zôdiaka]] (araka ny zôdiakan-kintana) tsirairay dia tsy mifanandrify amin' ny fari-danitry ny [[evan' ny zôdiaka]] (zôdiaka mikisaka) na dia mitondra anarana mitovy aza ny eva iray sy ny antokon-kintana iray. Ankoatra izany, ny fanombohan' ny fotoan' ny evan' ny zôdiaka iray dia tsy voatery hifanandrify amin' ny tsinam-bolana. 

Ny [[fizaràn-taona]] no zavatra azon' ny fitaovam-pandrenesana amantarana ny fotoana mety misy ny zava-mitranga voajanahary iray ao anatin' ny taona, ka tsy ampy hahazoana daty tena mazava izany raha tsy misy fitaovana ampiasaina. Ny fotoana anombohan' ny filatsahan' ny orana, ohatra, dia miovaova isan-taona ka tsy ahafaha-miainga amin' ny fanisana andro.

Ny anaram-bintana isam-bolana hita amin' ny [[torovintana]] avoakan' ny [[gazety]] sasany dia fandikana fotsiny ny anaran' ny evan' ny zôdiaka ho amin' ny anaram-bintana na anaram-bolana malagasy fa tsy misy ifandraisany amin' ny tetiandro malagasy na amin' ny [[fanandroana malagasy]] izay miandry tsinam-bolana.

==== Tsy fitovian' ny zôdiaka roa ====
Inty ny fafana maneho ny tsy fitovian' ny [[zôdiaka]] roa sy ny fidiran' ny [[Masoandro]] ao amin' ny fari-danitry ny [[Antokon-kintana|antokon-kintan]]' ny zôdiaka sy ny fivoahany avy ao: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''&lt;small&gt;Anarana&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Eva&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Zodiaka  mikisaka&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Antokon-kintana&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;Zodiakan-kintana&lt;/small&gt;'''
|-
|&lt;small&gt;''Aries'' (Alahamady)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;♈&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;21 Marsa -  20 Avrily&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(31 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;18 Avrily  - 13 Mey&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(25,5  andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;15 Avrily  - 15 Mey&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;''Taurus'' (Adaoro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;♉&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;21 Avrily  - 20 Mey&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(31 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;13 Mey -  21 Jona&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(38,2  andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16 Mey -  15 Jona&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;''Gemini'' (Adizaoza)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;♊&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;21 Mey -  21 Jona&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(31 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;21 Jona -  20 Jolay&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(29,3  andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16 Jona -  15 Jolay&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;''Cancer'' (Asorotany)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;♋&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;22 Jona -  22 Jolay&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(31 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;20 Jolay -  10 Aogositra&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(21,1  andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16 Jolay -  15 Aogositra&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;''Leo'' (Alahasaty)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;♌&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;23 Jolay -  22 Aogositra&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(31 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;10  Aogositra - 16 Septambra&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(36,9  andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16  Aogsitra - 15 Septambra&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;''Virgo'' (Asombola)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;♍&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;23  Aogositra - 22 Septambra&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(31 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16  Septambra - 30 Oktobra&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(44,5  andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16  Septambra - 15 Oktobra&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;''Libra'' (Adimizana)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;♎&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;23  Septambra - 22 Oktobra&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(30 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;30 Oktobra  - 20 Novambra&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(21,1  andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16 Oktobra  - 15 Novambra&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;''Scorpio'' (Alakarabo)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;♏&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;23 Oktobra  - 22 Novambra&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(31 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;20  Novambra - 29 Novambra&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(8,4  andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16  Novambra - 15 Desambra&lt;/small&gt;
|-
|''&lt;small&gt;Ophiuchus&lt;/small&gt;''
|
|
|&lt;small&gt;29  Novembra - 18 Desambra&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(18,4  andro)&lt;/small&gt;
|
|-
|&lt;small&gt;''Sagittarius'' (Alakaosy)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;♐&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;23  Novembra - 21 Desambra&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(29 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;18  Desambra - 20 Janoary&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(33,6  andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16  Desambra - 14 Janoary&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;''Capricornus'' (Adijady)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;♑&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;22  Desambra - 20 Janoary&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(30 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;20 Janoary  - 16 Febroary&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(27,4  andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;15 Janoary  - 14 Febroary&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;''Aquarius'' (Adalo)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;♒&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;21 Janoary  - 19 Febroary&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(30 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16  Febroary - 11 Marsa&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(23,9  andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;15  Febroary - 14 Marsa&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;''Pisces'' (Alohotsy)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;♓&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;20  Febroary- 20 Marsa&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(29 na 30  andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;11 Marsa -  18 Avrily&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(37,7  andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;15 Marsa -  14 Avrily&lt;/small&gt;
|-
|'''&lt;small&gt;TOTALY&lt;/small&gt;'''
|
|'''&lt;small&gt;365 na 366  andro&lt;/small&gt;'''
|'''&lt;small&gt;366 andro&lt;/small&gt;'''
|
|}

=== Fiovaovan' ny daty gregôriana ahatsinanan' ny volana ===
Ny fotoana mahatsinana ny [[Volana]] na mahafenomanana azy sns na ny laharan' andro manaraka io fahatsinana io no arahin' ny ankamaroan' ny mpanandro malagasy fa tsy ny fihetsiky ny antokon-kintana intsony.

Ny andro ahatsinanan' ny Volana no andro voalohany ao amin' ny voIana malagasy. Mikisaka hatrany noho izany ny volana malagasy raha ampitahaina amin' ny volana gregôriana. Inty misy ohatra iray: ataontsika hoe eo anelanelan' ny volana Marsa sy Avrily ny volana [[Alahamady]] amin' ny taona 2019.

==== Fotoana ahatsinanan' ny volana tamin' ny taona 2019 sy 2020 ====
Izao ny daty nahatsinanan' ny Volana tamin' ny taona 2019 sy tamin' ny taona 2020&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;&lt;small&gt;[https://www.calendrier-365.fr/lune/phases-de-la-lune.html Phase de la lune] in ''Calendrier-365.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|&lt;small&gt;Janoary&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;6 Janoary  2019&lt;/small&gt;
| 
|&lt;small&gt;Janoary&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;24 Janoary  2020&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Febroary&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;4 Febroary  2019&lt;/small&gt;
| 
|&lt;small&gt;Febroary&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;23  Febroary 2020&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Marsa&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;6 Marsa  2019&lt;/small&gt;
| 
|&lt;small&gt;Marsa&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;24 Marsa  2020&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Avrily&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;5 Avrily  2019&lt;/small&gt;
| 
|&lt;small&gt;Avrily&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;23 Avrily  2020&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Mey&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;5 Mey 2019&lt;/small&gt;
| 
|&lt;small&gt;Mey&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;22 Mey  2020&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Jona&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;3 Jona  2019&lt;/small&gt;
| 
|&lt;small&gt;Jona&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;21 Jona  2020&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Jolay&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;2 Jolay  2019&lt;/small&gt;
| 
|&lt;small&gt;Jolay&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;20 Jolay  2020&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Aogosotra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;1  Aogositra 2019&lt;/small&gt;
| 
|&lt;small&gt;Aogositra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;19  Aogositra 2020&lt;/small&gt;
|-
|
|&lt;small&gt;30  Aogosotra 2019&lt;/small&gt;
| 
|&lt;small&gt;Septambra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;17  Septambra 2020&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Septambra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;28  Septambra 2019&lt;/small&gt;
| 
|&lt;small&gt;Ôktôbra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16 Ôktôbra  2020&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Ôktôbra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;28 Ôktôbra  2019&lt;/small&gt;
| 
|&lt;small&gt;Nôvambra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;15  Nôvambra 2020&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Nôvambra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;26  Nôvambra 2019&lt;/small&gt;
| 
|&lt;small&gt;Desambra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;14  Desambra 2020&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Desambra&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;26  Desambra 2019&lt;/small&gt;
| 
|}
Maty indroa ny Volana amin' ny volana Aogositra 2019. Izao, ohatra, no fifandraisana azo momba ny daty gregôriana mamaritra ireo volana malagasy sy ny fikisahan' izany araka ny fafana etsy ambony raha [[Tetiandro manara-bolana|tetiandro manara-bolana]] tanteraka ny tetiandro malagasy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://stileex.xyz/mois-jours-heures-malgaches/#les-mois-malgaches Stileex.xyz, &quot;Les mois, les jours et les heures malgaches : la notion du temps à Madagascar&quot;] {{Wayback|url=https://stileex.xyz/mois-jours-heures-malgaches/#les-mois-malgaches |date=20190727152748 }}&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;:

#&lt;small&gt;''Alahamady'': 6 Marsa - 4 Avrily 2019;&lt;/small&gt;
#&lt;small&gt;''Adaoro'': 5 Avrily - 4 Mey 2019;&lt;/small&gt;
#&lt;small&gt;''Adizaoza'': 5 Mey - 2 Jona 2019;&lt;/small&gt;
#&lt;small&gt;''Asorotany'': 3 Jona - 1 Jolay 2019;&lt;/small&gt;
#&lt;small&gt;''Alahasaty'': 2 Jolay - 31 Jolay 2019;&lt;/small&gt;
#&lt;small&gt;''Asombola'': 1 Aogositra - 29 Aogositra 2019;&lt;/small&gt;
#&lt;small&gt;''Adimizana'': 30 Aogositra - 27 Septambra 2019;&lt;/small&gt;
#&lt;small&gt;''Alakarabo'': 28 Septambra - 27 Oktobra 2019;&lt;/small&gt;
#&lt;small&gt;''Alakaosy'': 28 Oktobra - 25 Novambra 2019;&lt;/small&gt;
#&lt;small&gt;''Adijady'': 26 Novambra - 25 Desambra 2019;&lt;/small&gt;
#&lt;small&gt;''Adalo''; 26 Desambra 2019 - 23 Janoary 2020;&lt;/small&gt;
#&lt;small&gt;''Alohotsy'': 24 Janoary - 22 Febroary 2020;&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;

#&lt;small&gt;''Alahamady'': 23 Febroary - 23 Marsa 2020;&lt;/small&gt;
#&lt;small&gt;''Adaoro'': 24 Marsa - 22 Avrily 2020&lt;/small&gt;
#&lt;small&gt;sns&lt;/small&gt;.

Lasa eo anelanelan' ny volana Febroary sy Marsa, ohatra, ny [[Alahamady]] amin' ny taona 2020. Raha tiana haverina eo amin' ny Marsa na Avrily indray ny Alahamady amin' ny taona 2020 dia tokony haverina ho [[Alohotsy]] ny fari-potoana 23 Febroary - 23 Marsa 2020. 

Ohatra maneho ny fikisahan' ny volana malagasy io ka tsy voatery hifanaraka amin' izay eken' ny Malagasy rehetra na eken' ny Malagasy ao amin' ny vondrona iray na maro. Ny fanaovana toy izany dia mahatonga ny tetiandro malagasy ho lasa [[Tetiandro manara-bolana sy masoandro|manara-bolana sy masoandro]], toy ny [[Tetiandro hebreo|tetiandro hebreo]], fa tsy [[Tetiandro manara-bolana|manara-bolana]] fotsiny toy ny [[tetiandro mozilmana]]. Tsy misy anefa [[lovantsofina]] manamarina izany tanteraka.

=== Fisiana na tsy fisian' ny volana faha-13 ===

==== Tetiandro manara-bolana?   ====
Raha manara-bolana tanteraka toy ny [[tetiandro mozilmana]] ny tetiandro malagasy, izay tsy manampy volana faha-13, dia tsy ho marina ny filazana fa amin' ny volana Marsa na Avrily ny tsinam-bolan' ny [[Alahamady]] fa hitety ny volana rehetra ao amin' ny taona gregôriana mandritra ny 33 taona, araka ny voalaza teny aloha (jereo: volana [[Ramadany]]). Toy izany koa ny hiseho amin' ny volana malagasy hafa. Izany tetiandro manara-bolana tanteraka izany dia tokony hahamora ny fitovian' ny tetiandro malagasy manerana an' i Madagasikara sy ho an' ny mpanandro rehetra noho izy tsy mila afa-tsy ny fanaraha-maso ny fahatsinan' ny Volana fotsiny. Tokony hanalasala ny maha tetiandro manara-bolana tanteraka ny tetiandro malagasy raha nisy tokoa fiezahan' ny [[Ntaolo]] hanatratra ny fanombohan' ny taona ao amin' ny volana Marsa na Avrily.

Inty ny fafana mampiseho ny fifandraisan' ny tetiandro malagasy manara-bolana sy ny [[tetiandro mozilmana]]. Marihina fa ny volana [[Moharamo]] (arabo: مُحَرَّم / ''Muḥarram'') no iantombohan' ny taona mozilmana.
==== Tetiandro manara-bolana sy masoandro? ====
Raha manara-bolana sy masoandro kosa ny tetiandro malagasy dia tsy maintsy nisy ny fiezahana hanitsy ny fifandisoana eo amin' ny volana ao amin' ny taona sy ny [[fizaràn-taona]] tokony hifanandrify aminy, tahaka ny hita ao amin' ny [[Tetiandro hebreo|tetiandro hebreo]] (jereo: volana [[Nisana (volana hebreo)|Nisana]]). Latsaka 11 andro eo ho eo ny ankamaroan' ny taona malagasy raha mitaha amin' ny tsingerim-pihodinan' ny [[Tany]] amin' ny [[Masoandro]]. Mahafeno mihoatra ny tsingerim-bolana iray izany ao anatin' ny telo taona (11 x 3  = 33 andro). Noho izany dia tokony hanisika iray volana fanampiny (tsingerim-bolana 29 na 30 andro) isaky ny telo taona ny mpanandro malagasy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jean-Paul Parisot et Françoise Suagher (2002) - ''Calendriers et chronologie'' : &quot;... Ils (les Malgaches) surveillent Antarès et l'étoile bêta du Scorpion. Les observations se font à partir du mois de mars jusqu'en juillet face au sud. Si la pleine lune est proche de l'étoile bêta et si la nouvelle lune précédente a lieu dans le Bélier, l'année doit posséder 13 mois&quot;. ([https://icalendrier.fr/calendriers-saga/calendriers/malgache Jereo eto])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Tsy nisy anefa firesahana fa indraindray dia maharitra 383 na 384 na 385 andro (354+29 na 354+30 na 355+29 na 355+30) ny taona malagasy na misy volana maharitra 59 andro (satria averina indroa) na misy anaram-bolana hafa tanteraka (volana faha-13) nasisika.

Tsy nisy niresaka ny amin' izany volana faha-13 izany ary tsy misy mampihatra fa samy te hamerina ny volana [[Alahamady]] isan-taona manodidina ny volana Marsa sy Avrily ny mpanoratra sasany momba ny tetiandro sy ny fanandroana malagasy ary ny mpandala ny maha Malagasy sasany ankehitriny. Raha izany tokoa anefa no fanao dia tokony hisy fomba ahafantarana ny anaran' ny volana asisika na averina indroa isaky ny telo taona na tokony hisy hiresaka ny amin' ny taona lava kokoa noho ny mahazatra isaky ny telo taona.

Inty ny fafana mampiseho ny fifandraisan' ny tetiandro malagasy manara-bolana sy masoandro sy ny [[tetiandro hebreo]].
=== Vokatry ny olana momba ny tetiandro malagasy ===
Manampy trotraka ny olana momba ny tetiandro malagasy ny fahasamihafan' ny fotoana tondroin' ny anaram-bolana iray arakaraka ny faritra eto Madagasikara. Mety vokatry ny fisafidianana ny fomban' ny tetiandro izany (manara-bolana na manara-bolana sy masoandro) na noho ny antony hafa. 

==== Tsy fitovian' ny volana voalohany ao amin' ny taona ====
Tsy mitovy ny volana malagasy voalohany ao amin' ny taona arakaraka ny faritra eto Madagasikara. Ny ao [[Imerina]] nisafidy ny [[Alahamady]] izay misy olana ny famaritana azy amin' izao fotoana izao. Izany dia nanomboka tamin' ny fankalazana ny andro nahaterahan' ny mpanjaka merina atao hoe [[Ralambo]] izay lazaina fa teraka tamin' ny vava [[Alahamady]]. Ny amin' ny toeran-kafa, toy ny any [[Sakalava|Antsakalava]], anefa nandray ny [[Volambita]] ho volana voalohany. Na amin' ny faritra iray izay onenan' ny foko iray tokony hitovy tetiandro dia samy manana ny volana heveriny ho lehibe indrindra mitaha amin' ny sisa rehetra, toy izany ny ao [[Androy]] izay manao ny Volambita na koa ny Vatravatra, izay volana samy hafa, ho volana voalohany; toy izany koa ny zava-miseho ao [[Faritra Analamanga|Analamanga]] amin' ny samy [[Merina]] izay ahitana tetiandro roa fara fahavitsiny. 

==== Tsy fitovian' ny fotoana tondroina amin' ny anaram-bolana iray ====
Na ny anaram-bolana hoe ''Alahamady'' na ''Alahamaly'' aza no hosafidina hatao volana voalohany ao amin' ny taona malagasy ary ny andro voalohany amin' io volana io ([[Alahamadibe|vava Alahamady]]) no hankalazana ny [[taom-baovao]] dia mety samy manana ny fotoana heveriny ho volana Alahamady na Alahamaly ny faritra tsirairay eto Madagasikara. Izany, ohatra, no mahasaro-paritana ny fotoana mifanandrify amin' ny volana Alahamady izay tian' ny mpandala ny nentin-drazana hatao [[taom-baovao malagasy]]. Ny [[Volambita]] sakalava koa dia tsy voatery hifanandrify tanteraka amin' ny Volambita [[Antandroy|tandroy]] na Volambita [[betsileo]]. Izany rehetra izany dia mety vokatry ny tsy nisian' ny fahefana na fifanarahana namaritra ny tetiandro sy ny fanisan-taona izay nankinina fotsiny amin' ny fanandroam-bolana. 

Amin' izao fotoana izao dia misy ny milaza ny tetiandrony ho tena malagasy ka tokony harahin' ny Malagasy rehetra, indrindra amin' ny fankalazana io atao hoe &quot;taombaovao malagasy&quot; io&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[http://www.nocomment.mg/taombaovao-malagasy-au-hasard-du-calendrier/ No comment, &quot;Taombaovao malagasy : Au hasard du calendrier !&quot;] {{Wayback|url=http://www.nocomment.mg/taombaovao-malagasy-au-hasard-du-calendrier/ |date=20180228100747 }}&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. 

== Ny tetiandro sy ny fanandroana malagasy ==

=== Ny tonon' andro ===
Ny iray volana malagasy amin' ny tetiandrom-panandroana dia misy 29 na 30 andro ka ny andro (izay atao hoe &quot;tonon' andro&quot;)  roa na telo voalohany amin' ny volana diavina dia mitondra ny anaran' io volana io. Ny roa na telo andro manaraka dia mitondra ny anaran' ny volana na vintana tokony hanaraka ny volana diavina, dia toy izany hatrany. Mitondra tonon' andro telo izay antsoina hoe &quot;vava&quot; (na &quot;vavany&quot;) sy &quot;vonto&quot; (&quot;vontony&quot;) ary &quot;vody&quot; (na &quot;vodiny&quot;) ny [[renivintana]] (irao vintana mifanadrify amin' ny zoron-trano), fa tsy mitodra afa-tsy tonon' andro roa atao hoe &quot;vavany&quot; sy &quot;vodiny&quot; ny [[zanabintana]] (vintana mifanandrify amin' ny rindrin-trano). 

Ireto avy ny tonon' andro misy raha atomboka amin' ny vintana Alahamady: 

# vava Alahamady, vonto Alahamady, vody Alahamady; 
# vava Adaoro, vody Adaoro; 
# vava Adizaoza, vody Adizaoza; 
# vava Asorotany, vonto Asorotany, vody Asorotany; 
# vava Alahasaty, vody Alahasaty; 
# vava Asombola, vody Asombola; 
# vava Adimizana, vonto Adimizana, vody Adimizana; 
# vava Alakarabo, vody Alakarabo; 
# vava Alakaosy, vody Alakaosy; 
# vava Adijady, vonto Adijady, vody Adijady; 
# vava Adalo, vody Adalo;
# vava Alohotsy, vody Alohotsy.

Miisa 28 ireo tonon' andro ireo ka mifanandrify tsara amin' ny efatra herinandro, izany no mahatonga ny isa 28 ho filamatra.

=== Ny fitetezanana andro ===
Ao anatin' ny iray volana dia mifanarakaraka araka ny filaharany ny vintana ka ny vavan' ny vintana mitovy anarana amin' ny [[Volana (fotoana)|volana]] diavina no anombohana (ohatra, vava Alahamady); andro ahatsinanan' ny [[Volana]] izany. Tsy isaina ho andro voalohany ny andro iray raha tsy tsinana amin' ny marain' io andro io ny Volana. Ny ao anatin' ny iray volana malagasy anefa dia mety misy 28 hatramin' ny 30 andro. Raha misy 28 andro ny iray volana dia mifarana amin' ny vodin' ny vintana mitovy anarana amin' ny volana eo aloha ny volana diavina (ohatra, vody Alohotsy, raha ny volana Alahamady no diavina). Raha tsy tsinana ny Volana amin' ny marainan' ny faha-29 andro dia lasa misy 29 andro ny iray volana ka mifarana amin' ny vavan' ny vintana mitovy anarana aminy io volana diavina io (ohatra, vava Alahamady). Fa raha mbola tsy tsinana ihany ny Volana amin' ny faha-30 andro dia misy 30 andro ny iray volana ka mifarana amin' ny vodiny na ny vonton' ny vintana mitovy anarana aminy io volana diavina io, ka vodiny raha [[zanabintana]] fa vontony raha [[renivintana]].

== Ny fahamarinan-tondron' ny tetiandro malagasy ==
Maro ireo antony mety tsy hahamarina ny fanarahana andro sy fanarahana [[Volana (fotoana)|volana]] teo amin' ny fampiasana ny tetiandro malagasy izay miankina amin' ny fijerena ny zava-mitranga eo amin' ny zavaboary ([[Volana]], [[toetrandro]] sy [[toetany]], zavamaniry, biby, sns). Izany dia vokatry ny tsy fisian' ny fitaovana fijerena ny lanitra na na ny kajy sarotra ahafaha-mamantatra tsy misy diso mialoha ny zava-kitranga momba ny Volana.

=== Ny fahamarinan' ny laharan' andro ===
Mety hampihena ny fahamarinan' ny andro ny tsy fahitana ireo endrika miavaky ny Volana, toy ny fahafatesany sy ny fahatsinanany ary ny fahafenomanany. Ny andro voalohany ao amin' ny volana mantsy, amin' ny fanandrona malagasy, dia ilay andro ahatsinanan' ny volana alohan' ny antoandro. Raha tsy hita io fahatsinanan' ny Volana io (na ny fahafatesany) dia ho diso ny filazana fa andro voalohany ny andro toy izao na toy izao. Tsy azo ialana anefa izany tsy fahitana ny Volana izany amin' ny fotoana mampisy rahona sy orana mandritra ny andro maro mahafaoka ny fotoana tokony hahitana ny endriky ny Volana amin' ny faritra maro eto Madagasikara. Nisy tokoa ny mpanandro &quot;mamono volana an-trano&quot; fa tsy mivoaka mijery ny lanitra.

Raha vao diso ny laharana dia diso koa ny an' ny andro hafa rehetra sy ny filazana rehetra momba ny vintana amin' ireo andro ireo. Ohatra, ny filazana fa vava Alahamady voalohany ao amin' ny volana Alahamady ny andro iray dia tsy hitombina raha tsy hita ny nahafatesan' ny Volana tamin' ny faran' ny volana Alohotsy na ny fahatsinanan' ny Volana amin' io volana Alahamady io. Indraindray koa dia mety mamono tokana (maty mandrintra ny andro iray) na mamono roa (maty mandritra ny andro roa) ny Volana, ka raha tsy maharaka ny mpitety andro dia ho diso ny zavatra lazainy. Ny olona iray lazaina fa tsara vintana satria &quot;teraka vava Alahamady&quot; dia mety tsy teraka tamin' izany andro izany akory. Ohatra amin' izany ireo mpanjaka teto Madagasikara lazaina fa teraka Alahamady.

=== Ny fahamarinan' ny volana ===
Mety tsy hahamarina ny laharam-bolana ao amin' ny taona ny tsy fanaraha-maso ny Volana sy ny zava-mitranga miankina amin' ny [[fizaràn-taona]] ([[toetrandro]], endriky ny zava-maniry, fihetsiky ny biby, sns). Miteraka olana koa ny tsy fifanandrifiana eo amin' ny faritry ny fizaràn-taona (fanombohany, fiafarany, sns) sy ny fanombohana na ny fiafaran' ny volana iray ao amin' ny tetiandro manaraka fizaràn-taona. Miankina rahateo amin' ny toetrandro (misy na tsy misy raho-matevna, misy na tsy misy orana) ny zavatra azo jerena hamantarana ny volana sy ny taona eo amin' ny zavaboary. Ohatra, ny fanombohana na ny fiafaran' ny vanimpotoan' ny orana (na hatsiaka na ny hafanana) dia miovaova: mety hiroso na hihemotra raha mitaha amin' ny fotoana iandrasana azy. Ny fifandisoana be loatra eo amin' ny fizaràn-taona sy ny volana tokony hifanandrify aminy dia miteraka fahadisoan' ny laharan' ilay volana sy ny fanombohana na fiafaran' ny taona iray. Noho izany, ohatra, ny olona iray lazaina fa ratsy vintana satria &quot;teraka [[Alakaosy]]&quot; dia mety tsy teraka tamin' izany andro na volana izany akory, ka nalam-bintana na navela ho faty tsy amin' antony mitombina.

=== Ny fahamarinan' ny taona ===
Na ny laharana sy ny isan' ny taona dia mety tsy ho marina noho ny tsy fisian' ny tetiandro voasoratra tamin' ny andron' ny Ntaolo. Mbola hita taratra izany eny ambanivohitra izay azo lazaina fa manakaiky kokoa ny fomba fiainan' ny Ntaolo (mbola misy ny olon-dehibe tsy mahalala ny taonany). Miseho izany anjoanjom-panisan-taona izany rehefa atao ny fanadihadina [[tantara]] miankina amin' ny [[lovantsofina]]. Tsy fantatra na tsy nisy rahateo koa ny atao hoe &quot;taona 1&quot; (fiantombohan' ny fanisan-taona) teo amin' ny tetiandro malagasy.

Amin' izao andro mampisy fomba fijery tsy mitovy eo amin' ny fiheverana ny tetiandro malagasy izao, na dia misy aza ny fitaovana vokarin' ny mpahay kintana ahafaha-mahafantatra mialoha ny endriky ny volana, dia tokony hampanontany tena ny hinoana ny filazana vintana ataon' ny mpanandro malagasy ankehitriny: ny olona lazain' ny mpanandro iray fa teraka Alahamady dia mety teraka Alakaosy na amin' ny vintana hafa amin' ny mpanadro iray hafa, ary ny olona lazain' ny mpanandro iray fa teraka tamin' ny andro ratsy dia mety ho lazain' ny mpanandro hafa fa teraka tamin' ny andro tsara. 

== Sombin-dahatsoratra ==
Ireto sombin-dahatsoratra ireto dia tsy manamarina ny fiheverana fa misabaka amin' ny volana gregôriana roa raikitra ny volana malagasy mitondra anarana avy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]]:

* &lt;small&gt;''Ary nony tamy ny andro Alahady 14 Martsa 1897 12 Alahamady ...''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Cohen-Bessy Annick, ''Ny Bokin-dRakotovao'', Tsipika, Antananarivo, 1992. p.294.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Ary tamy ny andro Alakamisy 1 Adaoro, 26 May 1892....'' &lt;ref&gt;&lt;small&gt;Cohen-Bessy Annick, ''Ny Bokin-dRakotovao'', Tsipika, Antananarivo,, 1992, p. 217.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Ary nony Alakamisy 27 Adizaoza, 30 July 1891.''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Cohen-Bessy Annick, ''Ny Bokin-dRakotovao'', Tsipika, Antananarivo, 1992, p. 209&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''… koa dia nody Antananarivo tamy ny andro Alakamisy 14 Asorotany 1864.''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Cohen-Bessy Annick, ''Ny Bokin-dRakotovao'', Tsipika, Antananarivo,  1992, p. 40&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Tamy ny andro Alarobia 16 Alahasaty 4 Janoary 1882.''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Cohen-Bessy Annick, ''Ny Bokin-dRakotovao'', Tsipika, Antananarivo, 1992, p.89&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''… ary nony ampitso Alahady 14 Septembra 26 Asombola dia niangona tao....''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Cohen-Bessy Annick, ''Ny Bokin-dRakotovao'', Tsipika, Antananarivo,  1992, p. 271&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Dia navoaky ny Mpanjaka tamy ny andro Alakamisy 5 Adimizana 31 Janoary 1884.''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Cohen-Bessy Annick, ''Ny Bokin-dRakotovao'', Tsipika, Antananarivo,  1992, p. 147&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Tamy ny andro Alahady 20 Alakarabo, 20 Desembra 1891.''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Cohen-Bessy Annick, ''Ny Bokin-dRakotovao'', Tsipika, Antananarivo,  1992, p. 210&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Ilay &quot;Lalàn' ny Fanjakana&quot; (Code des 305), izay notononin' ny olona hoe &quot;Ny dimy venty sy telon-jato&quot;, dia nokabariny [Ranavalona II] tao Andohalo tamin' ny Talata 1 Alakarabo (29 mars 1881)''.&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ravelojaona, Rajonah Gabriel, Randzavola Henri, ''Firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy'', Imprimerie Industrielle, Tananarive, 1937&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Tamy ny andro Zoma 28 Alakaosy 6 Febroary 1891.''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Cohen-Bessy Annick, ''Ny Bokin-dRakotovao'', Tsipika, Antananarivo,  1992, p. 205&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''… fa nony Asabotsy 28 Janoary, 11 Adijady dia namely mafy ny rivotra''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Cohen-Bessy Annick, ''Ny Bokin-dRakotovao'', Tsipika, Antananarivo,  1992, p. 226&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Ary nony Alakamisy 20 Adalo, 14 Febroary 1895''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Cohen-Bessy Annick, ''Ny Bokin-dRakotovao'', Tsipika, Antananarivo,  1992, p. 249&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;''Ary nony tamy ny andro Alahady 4 Alohotsy 1857.''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Cohen-Bessy Annick, ''Ny Bokin-dRakotovao'', Tsipika, Antananarivo,  1992, p. 28&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
* ''&lt;small&gt;&quot;Izaho Ranavalomanjaka, .... Manome ity taratasy ity an-dRahobivelo ho fahatsiarovana ny soa nataony tamy ny Fanjakana noho ny nandoavany Ariary roa ho fitia tsy mba hetra tamy ny nandoavany vidim-basy tamy ny 10 Asombola 19 Febroary 1880... Nosoratana tao amy ny Lapako ao Tsarahafatra tamy ny 20 Alahasaty (30 Janoary), ny taonan'ny Tompo, 1880&quot;&lt;/small&gt;''&lt;small&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Sombin-dahatsoratra aseho ao amin' ny rakibolana ''[[Vitasoa]]'', nosoratan-d[[Rabenilaina Roger Bruno]] sy ny namany, p. 484, taona 2015, Edisiona Ambozontany, Analamahitsy, Antananarivo, 2015.&lt;/small&gt;   &lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;

== Jereo koa ==

*[[Alahamady]]
*[[Alahamadibe]]
*[[Tetiandro]]
*[[Taom-baovao malagasy]]
*[[Fanandroana malagasy]]
*[[Zôdiaka]]
* [[Tetiandro hebreo]]
* [[Tetiandro mozilmana]]
* [[Tetiandro arabo talohan' ny fivavahana silamo]]
* [[Tetiandro hindoa]]

== Rohy ivelany ==

* [https://play.google.com/store/apps/details?id=mg.soinalastudio.alimanaka Haitao mandeha amin' ny Finday Android momba ny tetiandro malagasy]
* [http://gasikar-histo.e-monsite.com/pages/geographie/culture-et-arts-traditionnels/astrologie-et-divination-malgaches.html Astrologie et divination malgaches] {{Wayback|url=http://gasikar-histo.e-monsite.com/pages/geographie/culture-et-arts-traditionnels/astrologie-et-divination-malgaches.html |date=20180616153757 }}
* [http://www.madalascar.fr/astro.html Astrologie malgache] {{Wayback|url=http://www.madalascar.fr/astro.html |date=20190514022301 }}
* [https://www.letananarivien.com/tana-way-of-life/horoscope-malgache-prediction-de-chance-vintana/ Les horoscope Malgache une prédiction de la chance ou le « Vintana »] {{Wayback|url=https://www.letananarivien.com/tana-way-of-life/horoscope-malgache-prediction-de-chance-vintana/ |date=20201204224406 }}
* [http://alimanakarabesata.free.fr/12signes.htm Les 12 signes du zodiaque malagasy]
* [http://icalendrier.fr/calendriers-saga/calendriers/malgache Le calendrier malgache]
*[https://www.madagascarautrement.com/fetes-malgaches.htm Fêtes Malgaches]
*[http://ariniaina.mondoblog.org/2014/03/27/le-nouvel-malgache/ Le Nouvel An Malgache] {{Wayback|url=http://ariniaina.mondoblog.org/2014/03/27/le-nouvel-malgache/ |date=20180526084501 }}
*[https://malagasy4all.blogspot.com/2012/05/malagasy-horoscopes-alahamady-alakaosy.html Malagasy Horoscopes : Alahamady, Alakaosy, Asombola.....]
*Rabesata Arim''a &quot;''[http://www.alimanaka-rabesata.tk/2-non-categorise/212-vintana Alimanaka Rabesata Vintana] {{Wayback|url=http://www.alimanaka-rabesata.tk/2-non-categorise/212-vintana |date=20181023180952 }}&quot;
*[https://www.calendrier-365.fr/lune/phases-de-la-lune.html Phase de la lune] in ''Calendrier-365.fr''
*[https://www.vercalendario.info/fr/lune/madagascar-annee-calendrier-2018.html Année Lunaire 2018 (Madagascar)] - ''Vercalendario.info''

== Boky azo anovozan-kevitra ==

*Callet, ''Tantara ny Andriana eto Madagasikara,'' 2e édition, 1981.
*Cousins, ''Ny fomba malagasy,'' 7e édition, 1963.
*Dubois H., ''Monographie du Betsileo,'' 1938.
*[[Jobily Rakotoson]], &quot;L'art divinatoire, parole d'un sage&quot;, in  ''Madagascar fenêtres'', 2002, pp. 92-99.
*Rasolofo Andrianaivoarivony, &quot;L'architecture traditionnelle à Madagascar : reflet de l'identité d'un peuple&quot;, in ''Madagascar fenêtres'', 2002, pp. 100-114.
*Razafintsalama P.A., ''Ny finoana sy ny fomba malagasy,'' 1998.

* Robert Jaovelo-Dzao, ''Mythes, rites et transes à Madagascar: angano, joro et tromba Sakalava,''1996

* Rakotosaona, ''Rakibolana'', 1972/1975 (tsy voatonta).
* Deschamps Hubert, ''Le dialecte Antaisaka'', Imprimerie Moderne de l'Emyrne. 1936.
* David sy Irrigaray, ''Lexique des dialectes du Nord de Madagascar'', 1952.
* Richardson James (Rev.), ''A New Malagasy-English Dictionary'', The London Missionary Society, Antananarivo, 1885. Reprinted in 1967 by Gregg Press Limited, 1 Westmead, Farnborough, Hants., England, 1885
* Gwyn Campbell, ''David Griffiths and the Missionary &quot;History of Madagascar&quot;,'' 2012,
* William Ellis, ''History of Madagascar: Comprising Also the Progress of the Christian Mission Established in 1818 ...,'' 1838.

== Loharano sy fanamarihana ==

{{reflist}}
[[Sokajy:Tetiandro]]
[[Sokajy:Famantarana ny zodiaka]]</text>
      <sha1>n8op8s9ng2mquzi43eancdknjicmgxj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Menalamba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>261834</id>
    <revision>
      <id>1146019</id>
      <parentid>1132960</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T20:43:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bienvenue Fidèle</username>
        <id>40160</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy lohateny sy lahatsoratra</comment>
      <origin>1146019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9816" sha1="t0xlfukhywp0ku02ahaw1vrhna7sajy" xml:space="preserve">Niforona tamin'ny taona 1895. Tantsaha no maro an'isa , ary nanohitra ny herimpamoretan'ny mpanjanaka, nitaky ny fiverenana amin'ny kolontsaina amam-pinoana nentimpaharazana ary ny famerenana  ny fiandrianan'ny fahefana eo ampelatanan'ny mpanjanaka. Nandritra ny fotoana nisian'ny fihokoana, dia nahitàna famonoana teratany vazaha sy fanenjehana ny fivavahana krisatianina sy mpino kristianina. Rava ny hetsika, noho ny fampandriantany mahery vaika sy ny haza lambo.[[Sary:Execution of Rainandriamampandry and Ratsimamanga, Madagascar, 1896 (impa-m2856).jpg|vignette|301x301px|Fitifirana an' i [[Rainandriamampandry]] sy Ratsimamanga tamin' ny taona 1896.]]
Ny '''[[Menalamba]]''' dia fikambanana pôlitika nanatanteraka fikomiana tamin' ny faritra sasany teto [[Madagasikara]], indrindra fa tao afovoan-tany, ka nanohitra ny fidiran' ny Frantsay teto Madagasikara sady nanenjika ny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|Prôtestanta]] merina koa. 

Atao hoe ''Menalamba'' koa ny Malagasy nandray anjara tamin' izany fikomiana mitam-piadiana izany. Tamin' ny taona 1895 no nanombohan' ny fikomiana, taorian' ny nahazoan' ny Frantsay an' [[Antananarivo]]. Nenjehin' ny tafika frantsay notarihin' ny jeneraly [[Gallieni (jeneraly)|Gallieni]] izany fikomiana izany ka nifarana tamin' ny taona 1897 niaraka amin' ny faharavan' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]] sy ny fanombohan' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahana an' i Madagasikara]]. Raha manalasala ny amin' ny fisian' ny fandaminana foiben' ity fikomiana ity, dia azo antoka fa nifampiresaka ny mpikomy isam-paritra ary nahavita nametraka fandrindrana.

== Fizotry ny fikomian' ny Menalamba (1895-1898) ==
Raha ny filazan' ny fitondram-panjakana frantsay teto Madagasikara dia mpikambana tao amin' ny saranga ambony merina teo aloha ny mpitarika ny fikomiana. Na izany aza, misy mpitarika roa mpikomy voatonona imbetsaka ao amin' ny loharanom-baovao. [[Rabezavana]] sy [[Rabozaka]] izay tao anatin' ny kônfederasiôna any avaratra. Miankina amin' ny sekolim-pisainana ara-tantara ny fandikana ny tena antony nampipoaka ny fikomiana. Raha ny tantara nentim-paharazana no mandika ny fikomiana ho fanoherana ny fisian' ny Eorôpeana eto [[Madagasikara]], i [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] kosa nanao izay hinoan' ny mponina fa mpandroba izy ireo. Ny tanjon' io fikomiana io dia ny handroaka ny mpanjanaka frantsay sy handrava ny fiangonana naoriny.

=== Fikomiana voalohany (faran' ny 1895 - fiandohan' ny 1896) ===
Rafa nitombo ny korontana tany ambanivohitra, dia nihetsika ny mponina, anisan' izany ny tanora, ny mpitsoaka an-daharana, ny jiolahy, ary ny pretra taloha. Ny traikefan' ny [[ady anaty akata]] sy ny fitaovam-piadian' ny jiolahy dia nampiasaina amin' ny fikomiana. Natsoina hanampy ny havana sy ny tambajotra ara-pombafomba taloha. Tsy nisy intsony ny fanavahana ny Frantsay sy ny Anglisy: Eorôpeanina ny fahavalo ary kristiana ny fivavahany. Ny fikomiana dia niorina amin' ny fankahalana ny vahiny sy ny fiverenana amin' ny [[Fivavahan-drazana malagasy|fivavahan-drazana]] mifototra amin' ny [[Fanandroana malagasy|fanandroana]].

==== Ny Fandroana (22 Novambra 1895) ====
Ny 22 Novambra 1895 dia kihon-dalana lehibe tamin' ilay fikomiana. Novonoin' ny mpikomy tamin' ny fomba feno habibiana ny fianakaviana Johnson, fianakaviana misiônera tany Arivonimamo. Tsy kisendrasedra ny fisafidianana ilay daty: ny andron' ny [[Fandroana]]&lt;nowiki/&gt;n' ny mpanjaka araka ny [[tetiandro malagasy]] talohan' ny vanim-potoana kristianina sy nentim-paharazana. Efa nisy fifandonana maro teo amin' ny Kristianina sy ny tsy Kristianina tamin' izany, saingy nisarika ny sain' ny manam-pahefana frantsay ny famonoana ny fianakavian' i Johnson. Mamaky ady tamin' ny kristianisma sy ny mpanaraka azy ireo ny mpanohana ny [[Fivavahan-drazana malagasy|fivavahana nentim-paharazana]]. Manafika ny Frantsay sy ny vahiny mitady hanjakazaka eto Madagasikara, ary koa ny Malagasy noheverina ho mpamadika ny tanindrazany izy ireo.

==== Ny hetsika tamin' ny Alahamady sy ny vokany ====
Ny taona 1896 dia nifanandrify amin' ny 14 Marsa ny Alahamady tamin' ny taona 1896. Tsy noraisin' ny mpitondra frantsay ho zava-dehibe ny korontana tany ambanivohitr' Imerina. Nomanina nandritra ny enim-bolana ary efa nampoizin' ny sampam-pitsikilovana mihitsy aza izany, tampoka tamin' ny Frantsay ity fikomiana ity: mahery lavitra noho izay noheverin' izy ireo ny fifarimbonana tany avaratra natsangan-d[[Rabozaka]] sy [[Rabezavana]]. Mitovy ihany ny fitakiana, saingy mihamitombo kokoa: tsy maintsy averina amin' ny laoniny ny sampy hasolo ny kristianisma, na mandà tsy hianatra any an-tsekoly, na tsy hanao asa an-terivozona, na tsy hanao fanompoana na hanao raharaha miaramila. Nirongo fiadiana mahery vaika ny mpikomy ka nikendry ny haka ny renivohitra. Fotoana fohy taorian' ny Alahamady dia tonga teo amin' ny sisin' ny renivohitra ny Menalamba ka nandoro ny fiangonana rehetra teo akaiky teo. Nandritra izany fotoana izany, niezaka ny hamantatra ny anton' ny fikomiana ny mpanao pôlitika frantsay. Resy lahatra izy ireo fa nahazo fanohanana avy amin' ny saranga ambony merina ireo mpikomy ireo. Namoaka tatitra tamin' ny Mey 1896 ny lietnà tanora iray antsoina hoe Peltier, izay nanohana ny teôria momba ny firaisana tsikombakomba teo amin' ny mpanjakavavy sy ny mpanolotsaina ara-pôlitikany. Nolavin' ny manam-pahefana frantsay, izay nandraisany fepetra mahery vaika taorian' ny tsy fiovan' ny zava-nitranga, io fiheverana io. Tamin' ny 20 Jona 1896, nandany lalàna vaovao ny Antenimieran' ny Depiote, ary izany lalàna izany dia niasa nanomboka tamin' ny volana Aogositra. Zanatany frantsay amin' izay i Madagasikara. Natsangana ny governemanta miaramila mba hirosoana amin' ny fanakambanana ny Nosy amin' i Frantsa.

=== Ny fampandrian-tany (1897-1898) ===

==== Ny fahatongavan' i Gallieni (fararan' ny 1896) ====
Tamin' ny fotoana nanakambanana an' i Madagasikara amin' i Frantsa, dia ny jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Joseph-Simon Gallieni]] no nanara-maso ny toe-draharaha. Tonga teto an-drenivohitra ity jeneraly ity tamin' ny volana Septambra 1896. Nanondro olo-meloka roa tsy tena izy ilay jeneraly hampitsaharana ny fikomiana: ireo roa ireo dia tsy iza fa ny printsy [[Ratsimamanga]], mba hampitahorana ny andriana, sy ny minisitry ny Atitany, [[Rainandriamampandry]], mba hampihorohoroana ny ôligarka merina. Samy novonoina tamin' ny Oktobra 1896 izy roa iro, ary nisy vokany araka ny nitiavany azy izany famonoana izany: nihorohoro ny vahoaka. Nifandray akaiky tamin' ny fivavahana prôtestanta i Rainandriamampandry: niteraka fanehoan-kevitra avy amin' ny misiônera prôtestanta britanika mbola teto amin' ny Nosy ny famonoana azy. Nofoanan' i Gallieni ny fanjakà-mpanjaka tamin' ny Febroary 1897, izany dia nitarika ho amin' ny fanaovan-tsesitany ny [[Ranavalona III|mpanjakavavy]] sy ny mpikambana maro hafa tao amin' ny fanjakana. Nofoanany koa ny [[Fanandevozana teto Madagasikara|fanandevozana]]. Tetsy an-danin' izany, niharatsy ny toe-pahasalaman' ny mpikomy: Malagasy eo amin' ny 50 000 hatramin' ny 100 000 no matin' ny aretina nandritra ny fotoanan' ny orana. Nitombo ny fifandirana ara-pivavahana teo amin' ny Katôlika sy ny Prôtestanta, indrindra taorian' ny famonoana. Resy lahatra i Gallieni fa amin' ny fampananana fiangonana mponina ambanivohitra, dia hihena izany disadisa izany.

==== Ny fahazoan' ny katôlisisma vahana (1897) ====
Tany amin' ny faritra ambanivohitr' i Madagasikara dia niha-tian' ny olona ny fivavahana katôlika. Ny katolisisma tokoa no noheveriny fa hany fomba hametrahana ny fizakan-tena eny ifotony eo ambany fiahian' ny fitondrana mpanjanaka vaovao. Nitohy ny fitokonan' ny mpikomy: nisy namono ny misiônera frantsay tamin' ny Mey 1897, fotoana fohy taorian' ny nanambaran' i Gallieni ny fampandrian-tany. Nihena ihany ny disadisa teo amin' ny Prôtestanta sy ny Katôlika rehefa nafindra amin' ny Prôtestanta frantsay ny faritra sasany hanaovana asa misiôna. Toy izany koa no nitranga tamin' ny fitsinjarana ny fanompoana sasany tany amin' ny fiangonana sy tany amin' ny sekoly. Noravan' i Gallieni tamin' ny farany ny fiangonana prôtestanta, na dia teo aza ny fankahalana azony tamin' ny fianakaviana prôtestanta mpanankarena.

==== Ny fiafaran' ny fikomiana ====
Nandritra izany fotoana izany, i Hubert Lyautey, manamboninahitra frantsay mibaiko ny fampandrian-tany any avaratra, dia nahazo lehilahy iray antsoina hoe Rainianjanoro. Niomana hiaro ny faritra nofehezin-d[[Rabezavana]] izy ireo ary nanomboka ny fifampiraharahana handresy lahatra azy hitolo-batana. Nitolo-batana i Rabezavana tamin' ny volana Jona 1897, ary nianiana fa irak' i Rainandriamampandry fotsiny izy. Nampiasain' i Gallieni ho fampitoniana ny fikambanana mpikomin-dRabezavana. Nitolo-batana i [[Rabozavaka]] tamin' ny Febroary 1898 ary nanao lahateny mitovy amin' ny an-dRabezavana. Natao sesitany Rabozavaka, ary niafina tany an-tendrombohitra i Rabezavana mba hialana amin' izany. Nitantara i Gallieni fa ny tompon-tany maditra omaly no manampy azy, no nampiasainy handresy ny maditra rahampitso. Betsaka ny Eorôpeania tsy resy lahatra tamin' ny helok' i Rainandriamampandry tamin' ity raharaha ity. Tao amin' ny tatitra nataony, dia nilaza i Gallieni fa voafitaka ny Frantsay noho ny firaisana tsikombakomba anglisy sy merina ary prôtestanta, ka izay no nahatonga ny fampandrian-tany haharitra sy ho sarotra kokoa. Nandao an' i Madagasikara izy tamin' ny taona 1899. Na dia teo aza ny fampandrian-tany tamin' ny taona 1897, dia nitohy hatrany ny fikomiana tany amin' ny tapany andrefana sy atsimon' Imerina izay tsy nifarana raha tsy tamin' ny taona 1904.

== Jereo koa ==

* [[Tantaran' i Madagasikara]]
* [[Ranavalona III]]
* [[Prôtestantisma eto Madagasikara]]
* [[Vy Vato Sakelika]]
* [[Sadiavahy]]</text>
      <sha1>t0xlfukhywp0ku02ahaw1vrhna7sajy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onilahy (ony)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266352</id>
    <revision>
      <id>1145993</id>
      <parentid>1145434</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:34:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9660" sha1="1pdqskjzwi5gesgjracyq22kwuy2zqx" xml:space="preserve">[[Sary:JMLEB 002 StAugustin.JPG|vignette|380x380px|Fizoran' i Onilahy mankany amin' ny [[Helodranon' i Saint-Augustin|helodranon' i Soalara]]]]

I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. Izy no mametra avy ao avaratra ny faritra onenan' ny [[Mahafaly]].[[Sary:Rijeka-Onilahi.png|vignette|381x381px|I Onilahy|ankavia]][[Sary:Onilahy watershed.png|vignette|Ny faritanin-dranon' i Onilahy]]
[[Sary:Rivers of southern Madagascar OSM.png|vignette|Onilahy ]][[Sary:JNB-MRU 22.08.2009 13-16-53.jpg|vignette|Onilahy ]]Ny rano manompo azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]].

== Hydrografia ==
I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 m&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano manompo azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Faritra mando sy fiarovana ==
Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48&quot;S sy 44°02'45&quot;E&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/ref&gt;.

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary ==
Manana lanja lehibe ara-tontolo iainana ny tapany ambany amin'i Onilahy noho ny habetsahan'ny karazana fonenana voajanahary ao aminy. Ny faritra Ramsar Onilahy dia voalaza fa ahitana karazana biby maro, anisan'izany ny biby mampinono 27, karazam-biby mandady 56, karazam-borona 79, ary karazan-trondro na biby an-dranomamy sasany hita ao amin'ny faritra&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Amoron'i Onilahy dia manan-karena amin'ny zavamaniry sy biby endemika. Voarakitra ao amin'ny FAPBM fa ahitana karazana vorona 89, karazana biby mandady 54, karazana sahona 6, karazana ramanavy 15, ary karazana zavamaniry 107 ao amin'ny faritra arovana. Ahitana karazana maky sy sifaka koa ny faritra, anisan'izany ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Lemur catta&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Propithecus verreauxi&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Amoron’i Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Nisy fanadihadiana siantifika natao tao amin'ny alan'i Belomotse, ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy, izay nahitana karazana sahona 6 sy karazana biby mandady 55. Io fanadihadiana io dia nanasongadina fa toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina ao amin'ny faritra atsimo-andrefan'i Madagasikara ny lohasahan'i Onilahy&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Herpetological Conservation and Biology, 2009. &lt;nowiki&gt;https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fampiasana sy maha-zava-dehibe ==
Manan-danja amin'ny fiainan'ny mponina manodidina i Onilahy, indrindra amin'ny fambolena, jono, fampiasana ny rano, ary fizahantany. Ny tany lonaka amoron-drano, fantatra amin'ny anarana hoe &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;baiboho&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, dia isan'ny toerana lehibe ho an'ny fambolena ao amin'ny faritra. Misy koa ny mety ho fizahantany mifandray amin'ny renirano, toy ny fidinana an-dakana, fitsidihana farihy, zohy, loharano mafana ary toerana voajanahary manodidina ny faritra mando&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Araka ny WWF, ny faritra mando ao Onilahy dia manampy amin'ny fandrindrana ny fihodinan'ny rano, amin'ny fifehezana ny fikaohan-tany, ary amin'ny fitahirizana karbôna. Manome tolotra ara-tontolo iainana ho an'ny mponina eo an-toerana koa izy, toy ny rano, vokatra avy amin'ny ala, ary toerana fiveloman'ny jono&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

== Fanamby ara-tontolo iainana ==
Miatrika fanamby ara-tontolo iainana ny faritra Onilahy, indrindra ny fanitarana ny fambolena, ny fahasimban'ny ala, ny famokarana arina, ny doro tanety tsy voafehy, ny fihazana, ny fitrandrahana hazo, ary ny fanjonoana tafahoatra. Ireo olana ireo dia mety hiteraka fikaohan-tany, fitombenana fotaka, fahasimban'ny fonenan'ny zava-mananaina, ary fihenan'ny kalitaon'ny rano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. &lt;nowiki&gt;''Amoron’i Onilahy Protected Area''&lt;/nowiki&gt;. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&amp;#x3C;/ref&gt;

Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Ny fanadihadiana natao tao amin'ny alan'i Belomotse dia milaza fa ny fahaverezan'ny fonenana voajanahary no iray amin'ireo loza lehibe indrindra ho an'ny sahona sy biby mandady ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy. Voatonona ao koa ny fanapahana ala, ny doro ala ho an'ny fambolena sy fiompiana, ny fanamboarana lakana, ary ny fanamainana faritra mando ho an'ny fambolem-bary&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. ''The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar''. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>1pdqskjzwi5gesgjracyq22kwuy2zqx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145994</id>
      <parentid>1145993</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:36:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9517" sha1="s6lo18vvcev3okwzuglugbi2662d4jd" xml:space="preserve">

I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. Izy no mametra avy ao avaratra ny faritra onenan' ny [[Mahafaly]].[[Sary:Rijeka-Onilahi.png|vignette|381x381px|I Onilahy|ankavia]][[Sary:Onilahy watershed.png|vignette|Ny faritanin-dranon' i Onilahy]]
[[Sary:Rivers of southern Madagascar OSM.png|vignette|Onilahy ]][[Sary:JNB-MRU 22.08.2009 13-16-53.jpg|vignette|Onilahy ]]Ny rano manompo azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]].

== Hydrografia ==
I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 m&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano manompo azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Faritra mando sy fiarovana ==
Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48&quot;S sy 44°02'45&quot;E&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/ref&gt;.

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary ==
Manana lanja lehibe ara-tontolo iainana ny tapany ambany amin'i Onilahy noho ny habetsahan'ny karazana fonenana voajanahary ao aminy. Ny faritra Ramsar Onilahy dia voalaza fa ahitana karazana biby maro, anisan'izany ny biby mampinono 27, karazam-biby mandady 56, karazam-borona 79, ary karazan-trondro na biby an-dranomamy sasany hita ao amin'ny faritra&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Amoron'i Onilahy dia manan-karena amin'ny zavamaniry sy biby endemika. Voarakitra ao amin'ny FAPBM fa ahitana karazana vorona 89, karazana biby mandady 54, karazana sahona 6, karazana ramanavy 15, ary karazana zavamaniry 107 ao amin'ny faritra arovana. Ahitana karazana maky sy sifaka koa ny faritra, anisan'izany ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Lemur catta&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Propithecus verreauxi&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Amoron’i Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Nisy fanadihadiana siantifika natao tao amin'ny alan'i Belomotse, ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy, izay nahitana karazana sahona 6 sy karazana biby mandady 55. Io fanadihadiana io dia nanasongadina fa toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina ao amin'ny faritra atsimo-andrefan'i Madagasikara ny lohasahan'i Onilahy&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Herpetological Conservation and Biology, 2009. &lt;nowiki&gt;https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fampiasana sy maha-zava-dehibe ==
Manan-danja amin'ny fiainan'ny mponina manodidina i Onilahy, indrindra amin'ny fambolena, jono, fampiasana ny rano, ary fizahantany. Ny tany lonaka amoron-drano, fantatra amin'ny anarana hoe &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;baiboho&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, dia isan'ny toerana lehibe ho an'ny fambolena ao amin'ny faritra. Misy koa ny mety ho fizahantany mifandray amin'ny renirano, toy ny fidinana an-dakana, fitsidihana farihy, zohy, loharano mafana ary toerana voajanahary manodidina ny faritra mando&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Araka ny WWF, ny faritra mando ao Onilahy dia manampy amin'ny fandrindrana ny fihodinan'ny rano, amin'ny fifehezana ny fikaohan-tany, ary amin'ny fitahirizana karbôna. Manome tolotra ara-tontolo iainana ho an'ny mponina eo an-toerana koa izy, toy ny rano, vokatra avy amin'ny ala, ary toerana fiveloman'ny jono&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

== Fanamby ara-tontolo iainana ==
Miatrika fanamby ara-tontolo iainana ny faritra Onilahy, indrindra ny fanitarana ny fambolena, ny fahasimban'ny ala, ny famokarana arina, ny doro tanety tsy voafehy, ny fihazana, ny fitrandrahana hazo, ary ny fanjonoana tafahoatra. Ireo olana ireo dia mety hiteraka fikaohan-tany, fitombenana fotaka, fahasimban'ny fonenan'ny zava-mananaina, ary fihenan'ny kalitaon'ny rano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. &lt;nowiki&gt;''Amoron’i Onilahy Protected Area''&lt;/nowiki&gt;. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&amp;#x3C;/ref&gt;

Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Ny fanadihadiana natao tao amin'ny alan'i Belomotse dia milaza fa ny fahaverezan'ny fonenana voajanahary no iray amin'ireo loza lehibe indrindra ho an'ny sahona sy biby mandady ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy. Voatonona ao koa ny fanapahana ala, ny doro ala ho an'ny fambolena sy fiompiana, ny fanamboarana lakana, ary ny fanamainana faritra mando ho an'ny fambolem-bary&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. ''The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar''. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>s6lo18vvcev3okwzuglugbi2662d4jd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145995</id>
      <parentid>1145994</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9317" sha1="027wt7jf5zuum18cwi46345m3whx6yp" xml:space="preserve">

I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. 
[[Sary:Rivers of southern Madagascar OSM.png|vignette|Onilahy ]][[Sary:JNB-MRU 22.08.2009 13-16-53.jpg|vignette|Onilahy ]]Ny rano manompo azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]].

== Hydrografia ==
I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 m&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano manompo azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Faritra mando sy fiarovana ==
Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48&quot;S sy 44°02'45&quot;E&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/ref&gt;.

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary ==
Manana lanja lehibe ara-tontolo iainana ny tapany ambany amin'i Onilahy noho ny habetsahan'ny karazana fonenana voajanahary ao aminy. Ny faritra Ramsar Onilahy dia voalaza fa ahitana karazana biby maro, anisan'izany ny biby mampinono 27, karazam-biby mandady 56, karazam-borona 79, ary karazan-trondro na biby an-dranomamy sasany hita ao amin'ny faritra&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Amoron'i Onilahy dia manan-karena amin'ny zavamaniry sy biby endemika. Voarakitra ao amin'ny FAPBM fa ahitana karazana vorona 89, karazana biby mandady 54, karazana sahona 6, karazana ramanavy 15, ary karazana zavamaniry 107 ao amin'ny faritra arovana. Ahitana karazana maky sy sifaka koa ny faritra, anisan'izany ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Lemur catta&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Propithecus verreauxi&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Amoron’i Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Nisy fanadihadiana siantifika natao tao amin'ny alan'i Belomotse, ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy, izay nahitana karazana sahona 6 sy karazana biby mandady 55. Io fanadihadiana io dia nanasongadina fa toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina ao amin'ny faritra atsimo-andrefan'i Madagasikara ny lohasahan'i Onilahy&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Herpetological Conservation and Biology, 2009. &lt;nowiki&gt;https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fampiasana sy maha-zava-dehibe ==
Manan-danja amin'ny fiainan'ny mponina manodidina i Onilahy, indrindra amin'ny fambolena, jono, fampiasana ny rano, ary fizahantany. Ny tany lonaka amoron-drano, fantatra amin'ny anarana hoe &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;baiboho&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, dia isan'ny toerana lehibe ho an'ny fambolena ao amin'ny faritra. Misy koa ny mety ho fizahantany mifandray amin'ny renirano, toy ny fidinana an-dakana, fitsidihana farihy, zohy, loharano mafana ary toerana voajanahary manodidina ny faritra mando&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Araka ny WWF, ny faritra mando ao Onilahy dia manampy amin'ny fandrindrana ny fihodinan'ny rano, amin'ny fifehezana ny fikaohan-tany, ary amin'ny fitahirizana karbôna. Manome tolotra ara-tontolo iainana ho an'ny mponina eo an-toerana koa izy, toy ny rano, vokatra avy amin'ny ala, ary toerana fiveloman'ny jono&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

== Fanamby ara-tontolo iainana ==
Miatrika fanamby ara-tontolo iainana ny faritra Onilahy, indrindra ny fanitarana ny fambolena, ny fahasimban'ny ala, ny famokarana arina, ny doro tanety tsy voafehy, ny fihazana, ny fitrandrahana hazo, ary ny fanjonoana tafahoatra. Ireo olana ireo dia mety hiteraka fikaohan-tany, fitombenana fotaka, fahasimban'ny fonenan'ny zava-mananaina, ary fihenan'ny kalitaon'ny rano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. &lt;nowiki&gt;''Amoron’i Onilahy Protected Area''&lt;/nowiki&gt;. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&amp;#x3C;/ref&gt;

Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Ny fanadihadiana natao tao amin'ny alan'i Belomotse dia milaza fa ny fahaverezan'ny fonenana voajanahary no iray amin'ireo loza lehibe indrindra ho an'ny sahona sy biby mandady ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy. Voatonona ao koa ny fanapahana ala, ny doro ala ho an'ny fambolena sy fiompiana, ny fanamboarana lakana, ary ny fanamainana faritra mando ho an'ny fambolem-bary&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. ''The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar''. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>027wt7jf5zuum18cwi46345m3whx6yp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145997</id>
      <parentid>1145995</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9195" sha1="q8mwws9tfoy8p2l3n3l88izg23nhtpd" xml:space="preserve">

I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. 
Ny rano manompo azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]].

== Hydrografia ==
I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 m&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano manompo azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Faritra mando sy fiarovana ==
Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48&quot;S sy 44°02'45&quot;E&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/ref&gt;.

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary ==
Manana lanja lehibe ara-tontolo iainana ny tapany ambany amin'i Onilahy noho ny habetsahan'ny karazana fonenana voajanahary ao aminy. Ny faritra Ramsar Onilahy dia voalaza fa ahitana karazana biby maro, anisan'izany ny biby mampinono 27, karazam-biby mandady 56, karazam-borona 79, ary karazan-trondro na biby an-dranomamy sasany hita ao amin'ny faritra&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Amoron'i Onilahy dia manan-karena amin'ny zavamaniry sy biby endemika. Voarakitra ao amin'ny FAPBM fa ahitana karazana vorona 89, karazana biby mandady 54, karazana sahona 6, karazana ramanavy 15, ary karazana zavamaniry 107 ao amin'ny faritra arovana. Ahitana karazana maky sy sifaka koa ny faritra, anisan'izany ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Lemur catta&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Propithecus verreauxi&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Amoron’i Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Nisy fanadihadiana siantifika natao tao amin'ny alan'i Belomotse, ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy, izay nahitana karazana sahona 6 sy karazana biby mandady 55. Io fanadihadiana io dia nanasongadina fa toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina ao amin'ny faritra atsimo-andrefan'i Madagasikara ny lohasahan'i Onilahy&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Herpetological Conservation and Biology, 2009. &lt;nowiki&gt;https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fampiasana sy maha-zava-dehibe ==
Manan-danja amin'ny fiainan'ny mponina manodidina i Onilahy, indrindra amin'ny fambolena, jono, fampiasana ny rano, ary fizahantany. Ny tany lonaka amoron-drano, fantatra amin'ny anarana hoe &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;baiboho&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, dia isan'ny toerana lehibe ho an'ny fambolena ao amin'ny faritra. Misy koa ny mety ho fizahantany mifandray amin'ny renirano, toy ny fidinana an-dakana, fitsidihana farihy, zohy, loharano mafana ary toerana voajanahary manodidina ny faritra mando&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Araka ny WWF, ny faritra mando ao Onilahy dia manampy amin'ny fandrindrana ny fihodinan'ny rano, amin'ny fifehezana ny fikaohan-tany, ary amin'ny fitahirizana karbôna. Manome tolotra ara-tontolo iainana ho an'ny mponina eo an-toerana koa izy, toy ny rano, vokatra avy amin'ny ala, ary toerana fiveloman'ny jono&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

== Fanamby ara-tontolo iainana ==
Miatrika fanamby ara-tontolo iainana ny faritra Onilahy, indrindra ny fanitarana ny fambolena, ny fahasimban'ny ala, ny famokarana arina, ny doro tanety tsy voafehy, ny fihazana, ny fitrandrahana hazo, ary ny fanjonoana tafahoatra. Ireo olana ireo dia mety hiteraka fikaohan-tany, fitombenana fotaka, fahasimban'ny fonenan'ny zava-mananaina, ary fihenan'ny kalitaon'ny rano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. &lt;nowiki&gt;''Amoron’i Onilahy Protected Area''&lt;/nowiki&gt;. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&amp;#x3C;/ref&gt;

Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Ny fanadihadiana natao tao amin'ny alan'i Belomotse dia milaza fa ny fahaverezan'ny fonenana voajanahary no iray amin'ireo loza lehibe indrindra ho an'ny sahona sy biby mandady ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy. Voatonona ao koa ny fanapahana ala, ny doro ala ho an'ny fambolena sy fiompiana, ny fanamboarana lakana, ary ny fanamainana faritra mando ho an'ny fambolem-bary&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. ''The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar''. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>q8mwws9tfoy8p2l3n3l88izg23nhtpd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145998</id>
      <parentid>1145997</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nampiditra Infobox</comment>
      <origin>1145998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9359" sha1="owriwm73m8tq6mo33m04bd9okkwkhya" xml:space="preserve">{{Infobox renirano|anarana=Onilahy|velarantany=31 000 km2|halavany=400 km|loharano=distrikan ' i Betroka|firenena=madagasikara|fanjakana=malagasy|faritany=Toliara}}

I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. 
Ny rano manompo azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]].

== Hydrografia ==
I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 m&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano manompo azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Faritra mando sy fiarovana ==
Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48&quot;S sy 44°02'45&quot;E&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/ref&gt;.

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary ==
Manana lanja lehibe ara-tontolo iainana ny tapany ambany amin'i Onilahy noho ny habetsahan'ny karazana fonenana voajanahary ao aminy. Ny faritra Ramsar Onilahy dia voalaza fa ahitana karazana biby maro, anisan'izany ny biby mampinono 27, karazam-biby mandady 56, karazam-borona 79, ary karazan-trondro na biby an-dranomamy sasany hita ao amin'ny faritra&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Amoron'i Onilahy dia manan-karena amin'ny zavamaniry sy biby endemika. Voarakitra ao amin'ny FAPBM fa ahitana karazana vorona 89, karazana biby mandady 54, karazana sahona 6, karazana ramanavy 15, ary karazana zavamaniry 107 ao amin'ny faritra arovana. Ahitana karazana maky sy sifaka koa ny faritra, anisan'izany ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Lemur catta&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Propithecus verreauxi&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Amoron’i Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Nisy fanadihadiana siantifika natao tao amin'ny alan'i Belomotse, ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy, izay nahitana karazana sahona 6 sy karazana biby mandady 55. Io fanadihadiana io dia nanasongadina fa toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina ao amin'ny faritra atsimo-andrefan'i Madagasikara ny lohasahan'i Onilahy&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Herpetological Conservation and Biology, 2009. &lt;nowiki&gt;https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fampiasana sy maha-zava-dehibe ==
Manan-danja amin'ny fiainan'ny mponina manodidina i Onilahy, indrindra amin'ny fambolena, jono, fampiasana ny rano, ary fizahantany. Ny tany lonaka amoron-drano, fantatra amin'ny anarana hoe &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;baiboho&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, dia isan'ny toerana lehibe ho an'ny fambolena ao amin'ny faritra. Misy koa ny mety ho fizahantany mifandray amin'ny renirano, toy ny fidinana an-dakana, fitsidihana farihy, zohy, loharano mafana ary toerana voajanahary manodidina ny faritra mando&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Araka ny WWF, ny faritra mando ao Onilahy dia manampy amin'ny fandrindrana ny fihodinan'ny rano, amin'ny fifehezana ny fikaohan-tany, ary amin'ny fitahirizana karbôna. Manome tolotra ara-tontolo iainana ho an'ny mponina eo an-toerana koa izy, toy ny rano, vokatra avy amin'ny ala, ary toerana fiveloman'ny jono&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

== Fanamby ara-tontolo iainana ==
Miatrika fanamby ara-tontolo iainana ny faritra Onilahy, indrindra ny fanitarana ny fambolena, ny fahasimban'ny ala, ny famokarana arina, ny doro tanety tsy voafehy, ny fihazana, ny fitrandrahana hazo, ary ny fanjonoana tafahoatra. Ireo olana ireo dia mety hiteraka fikaohan-tany, fitombenana fotaka, fahasimban'ny fonenan'ny zava-mananaina, ary fihenan'ny kalitaon'ny rano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. &lt;nowiki&gt;''Amoron’i Onilahy Protected Area''&lt;/nowiki&gt;. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&amp;#x3C;/ref&gt;

Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Ny fanadihadiana natao tao amin'ny alan'i Belomotse dia milaza fa ny fahaverezan'ny fonenana voajanahary no iray amin'ireo loza lehibe indrindra ho an'ny sahona sy biby mandady ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy. Voatonona ao koa ny fanapahana ala, ny doro ala ho an'ny fambolena sy fiompiana, ny fanamboarana lakana, ary ny fanamainana faritra mando ho an'ny fambolem-bary&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. ''The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar''. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>owriwm73m8tq6mo33m04bd9okkwkhya</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145999</id>
      <parentid>1145998</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:44:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9359" sha1="0m0m8igz9npknd9n2qphukzbzepd9d2" xml:space="preserve">{{Infobox renirano|anarana=Onilahy|velarantany=31 000 km2|halavany=400 km|loharano=distrikan ' i Betroka|firenena=madagasikara|fanjakana=malagasy|faritany=Toliara}}

I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. 
Ny rano mamatsy azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]].

== Hydrografia ==
I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 m&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano manompo azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Faritra mando sy fiarovana ==
Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48&quot;S sy 44°02'45&quot;E&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/ref&gt;.

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary ==
Manana lanja lehibe ara-tontolo iainana ny tapany ambany amin'i Onilahy noho ny habetsahan'ny karazana fonenana voajanahary ao aminy. Ny faritra Ramsar Onilahy dia voalaza fa ahitana karazana biby maro, anisan'izany ny biby mampinono 27, karazam-biby mandady 56, karazam-borona 79, ary karazan-trondro na biby an-dranomamy sasany hita ao amin'ny faritra&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Amoron'i Onilahy dia manan-karena amin'ny zavamaniry sy biby endemika. Voarakitra ao amin'ny FAPBM fa ahitana karazana vorona 89, karazana biby mandady 54, karazana sahona 6, karazana ramanavy 15, ary karazana zavamaniry 107 ao amin'ny faritra arovana. Ahitana karazana maky sy sifaka koa ny faritra, anisan'izany ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Lemur catta&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Propithecus verreauxi&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Amoron’i Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Nisy fanadihadiana siantifika natao tao amin'ny alan'i Belomotse, ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy, izay nahitana karazana sahona 6 sy karazana biby mandady 55. Io fanadihadiana io dia nanasongadina fa toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina ao amin'ny faritra atsimo-andrefan'i Madagasikara ny lohasahan'i Onilahy&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Herpetological Conservation and Biology, 2009. &lt;nowiki&gt;https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fampiasana sy maha-zava-dehibe ==
Manan-danja amin'ny fiainan'ny mponina manodidina i Onilahy, indrindra amin'ny fambolena, jono, fampiasana ny rano, ary fizahantany. Ny tany lonaka amoron-drano, fantatra amin'ny anarana hoe &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;baiboho&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, dia isan'ny toerana lehibe ho an'ny fambolena ao amin'ny faritra. Misy koa ny mety ho fizahantany mifandray amin'ny renirano, toy ny fidinana an-dakana, fitsidihana farihy, zohy, loharano mafana ary toerana voajanahary manodidina ny faritra mando&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Araka ny WWF, ny faritra mando ao Onilahy dia manampy amin'ny fandrindrana ny fihodinan'ny rano, amin'ny fifehezana ny fikaohan-tany, ary amin'ny fitahirizana karbôna. Manome tolotra ara-tontolo iainana ho an'ny mponina eo an-toerana koa izy, toy ny rano, vokatra avy amin'ny ala, ary toerana fiveloman'ny jono&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

== Fanamby ara-tontolo iainana ==
Miatrika fanamby ara-tontolo iainana ny faritra Onilahy, indrindra ny fanitarana ny fambolena, ny fahasimban'ny ala, ny famokarana arina, ny doro tanety tsy voafehy, ny fihazana, ny fitrandrahana hazo, ary ny fanjonoana tafahoatra. Ireo olana ireo dia mety hiteraka fikaohan-tany, fitombenana fotaka, fahasimban'ny fonenan'ny zava-mananaina, ary fihenan'ny kalitaon'ny rano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. &lt;nowiki&gt;''Amoron’i Onilahy Protected Area''&lt;/nowiki&gt;. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&amp;#x3C;/ref&gt;

Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Ny fanadihadiana natao tao amin'ny alan'i Belomotse dia milaza fa ny fahaverezan'ny fonenana voajanahary no iray amin'ireo loza lehibe indrindra ho an'ny sahona sy biby mandady ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy. Voatonona ao koa ny fanapahana ala, ny doro ala ho an'ny fambolena sy fiompiana, ny fanamboarana lakana, ary ny fanamainana faritra mando ho an'ny fambolem-bary&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. ''The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar''. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>0m0m8igz9npknd9n2qphukzbzepd9d2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146001</id>
      <parentid>1145999</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:50:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9347" sha1="muvqjvmdsippcsvlh4t4dhqn4g236jz" xml:space="preserve">{{Infobox renirano|anarana=Onilahy|velarantany=31 000 km2|halavany=400 km|loharano=distrikan ' i Betroka|firenena=madagasikara|fanjakana=malagasy|faritany=Toliara}}

I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. 
Ny rano mamatsy azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]]

== Famaritana sy tombana ==
I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 m&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano manompo azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Faritra mando sy fiarovana ==
Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48&quot;S sy 44°02'45&quot;E&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/ref&gt;.

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary ==
Manana lanja lehibe ara-tontolo iainana ny tapany ambany amin'i Onilahy noho ny habetsahan'ny karazana fonenana voajanahary ao aminy. Ny faritra Ramsar Onilahy dia voalaza fa ahitana karazana biby maro, anisan'izany ny biby mampinono 27, karazam-biby mandady 56, karazam-borona 79, ary karazan-trondro na biby an-dranomamy sasany hita ao amin'ny faritra&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Amoron'i Onilahy dia manan-karena amin'ny zavamaniry sy biby endemika. Voarakitra ao amin'ny FAPBM fa ahitana karazana vorona 89, karazana biby mandady 54, karazana sahona 6, karazana ramanavy 15, ary karazana zavamaniry 107 ao amin'ny faritra arovana. Ahitana karazana maky sy sifaka koa ny faritra, anisan'izany ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Lemur catta&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Propithecus verreauxi&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Amoron’i Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Nisy fanadihadiana siantifika natao tao amin'ny alan'i Belomotse, ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy, izay nahitana karazana sahona 6 sy karazana biby mandady 55. Io fanadihadiana io dia nanasongadina fa toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina ao amin'ny faritra atsimo-andrefan'i Madagasikara ny lohasahan'i Onilahy&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Herpetological Conservation and Biology, 2009. &lt;nowiki&gt;https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== toekarena ==
Manan-danja amin'ny fiainan'ny mponina manodidina i Onilahy, indrindra amin'ny fambolena, jono, fampiasana ny rano, ary fizahantany. Ny tany lonaka amoron-drano, fantatra amin'ny anarana hoe &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;baiboho&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, dia isan'ny toerana lehibe ho an'ny fambolena ao amin'ny faritra. Misy koa ny mety ho fizahantany mifandray amin'ny renirano, toy ny fidinana an-dakana, fitsidihana farihy, zohy, loharano mafana ary toerana voajanahary manodidina ny faritra mando&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Araka ny WWF, ny faritra mando ao Onilahy dia manampy amin'ny fandrindrana ny fihodinan'ny rano, amin'ny fifehezana ny fikaohan-tany, ary amin'ny fitahirizana karbôna. Manome tolotra ara-tontolo iainana ho an'ny mponina eo an-toerana koa izy, toy ny rano, vokatra avy amin'ny ala, ary toerana fiveloman'ny jono&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

== Fanamby ara-tontolo iainana ==
Miatrika fanamby ara-tontolo iainana ny faritra Onilahy, indrindra ny fanitarana ny fambolena, ny fahasimban'ny ala, ny famokarana arina, ny doro tanety tsy voafehy, ny fihazana, ny fitrandrahana hazo, ary ny fanjonoana tafahoatra. Ireo olana ireo dia mety hiteraka fikaohan-tany, fitombenana fotaka, fahasimban'ny fonenan'ny zava-mananaina, ary fihenan'ny kalitaon'ny rano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. &lt;nowiki&gt;''Amoron’i Onilahy Protected Area''&lt;/nowiki&gt;. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&amp;#x3C;/ref&gt;

Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Ny fanadihadiana natao tao amin'ny alan'i Belomotse dia milaza fa ny fahaverezan'ny fonenana voajanahary no iray amin'ireo loza lehibe indrindra ho an'ny sahona sy biby mandady ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy. Voatonona ao koa ny fanapahana ala, ny doro ala ho an'ny fambolena sy fiompiana, ny fanamboarana lakana, ary ny fanamainana faritra mando ho an'ny fambolem-bary&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. ''The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar''. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>muvqjvmdsippcsvlh4t4dhqn4g236jz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146002</id>
      <parentid>1146001</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9412" sha1="2orb26gzhyp7hi7ycbg2rpufo0zu36z" xml:space="preserve">{{Infobox renirano|anarana=Onilahy|velarantany=31 000 km2|halavany=400 km|loharano=distrikan ' i Betroka|firenena=madagasikara|fanjakana=malagasy|faritany=Toliara}}

I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. 
Ny rano mamatsy azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]]

== Famaritana sy tombana ==
[[Sary:Onilahy watershed.png|vignette|fari-dranon ' ny Onilahy]]
I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 m&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano manompo azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Faritra mando sy fiarovana ==
Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48&quot;S sy 44°02'45&quot;E&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/ref&gt;.

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary ==
Manana lanja lehibe ara-tontolo iainana ny tapany ambany amin'i Onilahy noho ny habetsahan'ny karazana fonenana voajanahary ao aminy. Ny faritra Ramsar Onilahy dia voalaza fa ahitana karazana biby maro, anisan'izany ny biby mampinono 27, karazam-biby mandady 56, karazam-borona 79, ary karazan-trondro na biby an-dranomamy sasany hita ao amin'ny faritra&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Amoron'i Onilahy dia manan-karena amin'ny zavamaniry sy biby endemika. Voarakitra ao amin'ny FAPBM fa ahitana karazana vorona 89, karazana biby mandady 54, karazana sahona 6, karazana ramanavy 15, ary karazana zavamaniry 107 ao amin'ny faritra arovana. Ahitana karazana maky sy sifaka koa ny faritra, anisan'izany ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Lemur catta&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Propithecus verreauxi&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Amoron’i Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Nisy fanadihadiana siantifika natao tao amin'ny alan'i Belomotse, ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy, izay nahitana karazana sahona 6 sy karazana biby mandady 55. Io fanadihadiana io dia nanasongadina fa toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina ao amin'ny faritra atsimo-andrefan'i Madagasikara ny lohasahan'i Onilahy&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Herpetological Conservation and Biology, 2009. &lt;nowiki&gt;https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== toekarena ==
Manan-danja amin'ny fiainan'ny mponina manodidina i Onilahy, indrindra amin'ny fambolena, jono, fampiasana ny rano, ary fizahantany. Ny tany lonaka amoron-drano, fantatra amin'ny anarana hoe &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;baiboho&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, dia isan'ny toerana lehibe ho an'ny fambolena ao amin'ny faritra. Misy koa ny mety ho fizahantany mifandray amin'ny renirano, toy ny fidinana an-dakana, fitsidihana farihy, zohy, loharano mafana ary toerana voajanahary manodidina ny faritra mando&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Araka ny WWF, ny faritra mando ao Onilahy dia manampy amin'ny fandrindrana ny fihodinan'ny rano, amin'ny fifehezana ny fikaohan-tany, ary amin'ny fitahirizana karbôna. Manome tolotra ara-tontolo iainana ho an'ny mponina eo an-toerana koa izy, toy ny rano, vokatra avy amin'ny ala, ary toerana fiveloman'ny jono&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

== Fanamby ara-tontolo iainana ==
Miatrika fanamby ara-tontolo iainana ny faritra Onilahy, indrindra ny fanitarana ny fambolena, ny fahasimban'ny ala, ny famokarana arina, ny doro tanety tsy voafehy, ny fihazana, ny fitrandrahana hazo, ary ny fanjonoana tafahoatra. Ireo olana ireo dia mety hiteraka fikaohan-tany, fitombenana fotaka, fahasimban'ny fonenan'ny zava-mananaina, ary fihenan'ny kalitaon'ny rano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. &lt;nowiki&gt;''Amoron’i Onilahy Protected Area''&lt;/nowiki&gt;. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&amp;#x3C;/ref&gt;

Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Ny fanadihadiana natao tao amin'ny alan'i Belomotse dia milaza fa ny fahaverezan'ny fonenana voajanahary no iray amin'ireo loza lehibe indrindra ho an'ny sahona sy biby mandady ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy. Voatonona ao koa ny fanapahana ala, ny doro ala ho an'ny fambolena sy fiompiana, ny fanamboarana lakana, ary ny fanamainana faritra mando ho an'ny fambolem-bary&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. ''The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar''. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>2orb26gzhyp7hi7ycbg2rpufo0zu36z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146003</id>
      <parentid>1146002</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:57:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nampiditra sary</comment>
      <origin>1146003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9516" sha1="9buqz9gpzfsm1rt8p6wze3bkuzydbq4" xml:space="preserve">{{Infobox renirano|anarana=Onilahy|velarantany=31 000 km2|halavany=400 km|loharano=distrikan ' i Betroka|firenena=madagasikara|fanjakana=malagasy|faritany=Toliara}}

I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. 
Ny rano mamatsy azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]]

== Famaritana sy tombana ==
[[Sary:Onilahy watershed.png|vignette|fari-dranon ' ny Onilahy]]
I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 m&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano manompo azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Faritra mando sy fiarovana ==
[[Sary:JMLEB 002 StAugustin.JPG|vignette|Fizoran ' i Onilahy mankany amin ' ny helodranon ' i Soalara]]
Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48&quot;S sy 44°02'45&quot;E&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/ref&gt;.

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary ==
Manana lanja lehibe ara-tontolo iainana ny tapany ambany amin'i Onilahy noho ny habetsahan'ny karazana fonenana voajanahary ao aminy. Ny faritra Ramsar Onilahy dia voalaza fa ahitana karazana biby maro, anisan'izany ny biby mampinono 27, karazam-biby mandady 56, karazam-borona 79, ary karazan-trondro na biby an-dranomamy sasany hita ao amin'ny faritra&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Amoron'i Onilahy dia manan-karena amin'ny zavamaniry sy biby endemika. Voarakitra ao amin'ny FAPBM fa ahitana karazana vorona 89, karazana biby mandady 54, karazana sahona 6, karazana ramanavy 15, ary karazana zavamaniry 107 ao amin'ny faritra arovana. Ahitana karazana maky sy sifaka koa ny faritra, anisan'izany ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Lemur catta&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Propithecus verreauxi&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Amoron’i Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Nisy fanadihadiana siantifika natao tao amin'ny alan'i Belomotse, ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy, izay nahitana karazana sahona 6 sy karazana biby mandady 55. Io fanadihadiana io dia nanasongadina fa toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina ao amin'ny faritra atsimo-andrefan'i Madagasikara ny lohasahan'i Onilahy&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Herpetological Conservation and Biology, 2009. &lt;nowiki&gt;https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== toekarena ==
Manan-danja amin'ny fiainan'ny mponina manodidina i Onilahy, indrindra amin'ny fambolena, jono, fampiasana ny rano, ary fizahantany. Ny tany lonaka amoron-drano, fantatra amin'ny anarana hoe &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;baiboho&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, dia isan'ny toerana lehibe ho an'ny fambolena ao amin'ny faritra. Misy koa ny mety ho fizahantany mifandray amin'ny renirano, toy ny fidinana an-dakana, fitsidihana farihy, zohy, loharano mafana ary toerana voajanahary manodidina ny faritra mando&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Araka ny WWF, ny faritra mando ao Onilahy dia manampy amin'ny fandrindrana ny fihodinan'ny rano, amin'ny fifehezana ny fikaohan-tany, ary amin'ny fitahirizana karbôna. Manome tolotra ara-tontolo iainana ho an'ny mponina eo an-toerana koa izy, toy ny rano, vokatra avy amin'ny ala, ary toerana fiveloman'ny jono&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

== Fanamby ara-tontolo iainana ==
Miatrika fanamby ara-tontolo iainana ny faritra Onilahy, indrindra ny fanitarana ny fambolena, ny fahasimban'ny ala, ny famokarana arina, ny doro tanety tsy voafehy, ny fihazana, ny fitrandrahana hazo, ary ny fanjonoana tafahoatra. Ireo olana ireo dia mety hiteraka fikaohan-tany, fitombenana fotaka, fahasimban'ny fonenan'ny zava-mananaina, ary fihenan'ny kalitaon'ny rano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. &lt;nowiki&gt;''Amoron’i Onilahy Protected Area''&lt;/nowiki&gt;. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&amp;#x3C;/ref&gt;

Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Ny fanadihadiana natao tao amin'ny alan'i Belomotse dia milaza fa ny fahaverezan'ny fonenana voajanahary no iray amin'ireo loza lehibe indrindra ho an'ny sahona sy biby mandady ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy. Voatonona ao koa ny fanapahana ala, ny doro ala ho an'ny fambolena sy fiompiana, ny fanamboarana lakana, ary ny fanamainana faritra mando ho an'ny fambolem-bary&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. ''The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar''. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>9buqz9gpzfsm1rt8p6wze3bkuzydbq4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146005</id>
      <parentid>1146003</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9576" sha1="04gugithdkozqsz61q1we3b6lrih759" xml:space="preserve">{{Infobox renirano|anarana=Onilahy|velarantany=31 000 km2|halavany=400 km|loharano=distrikan ' i Betroka|firenena=madagasikara|fanjakana=malagasy|faritany=Toliara}}

I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. 
Ny rano mamatsy azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]]

== Famaritana sy tombana ==
[[Sary:Onilahy watershed.png|vignette|fari-dranon ' ny Onilahy]]
I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 m&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano manompo azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Faritra mando sy fiarovana ==
[[Sary:JMLEB 002 StAugustin.JPG|vignette|Fizoran ' i Onilahy mankany amin ' ny helodranon ' i Soalara]]
Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48&quot;S sy 44°02'45&quot;E&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/ref&gt;.

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary ==
[[Sary:JNB-MRU 22.08.2009 13-16-53 (cropped).jpg|vignette]]
Manana lanja lehibe ara-tontolo iainana ny tapany ambany amin'i Onilahy noho ny habetsahan'ny karazana fonenana voajanahary ao aminy. Ny faritra Ramsar Onilahy dia voalaza fa ahitana karazana biby maro, anisan'izany ny biby mampinono 27, karazam-biby mandady 56, karazam-borona 79, ary karazan-trondro na biby an-dranomamy sasany hita ao amin'ny faritra&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Amoron'i Onilahy dia manan-karena amin'ny zavamaniry sy biby endemika. Voarakitra ao amin'ny FAPBM fa ahitana karazana vorona 89, karazana biby mandady 54, karazana sahona 6, karazana ramanavy 15, ary karazana zavamaniry 107 ao amin'ny faritra arovana. Ahitana karazana maky sy sifaka koa ny faritra, anisan'izany ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Lemur catta&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Propithecus verreauxi&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Amoron’i Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Nisy fanadihadiana siantifika natao tao amin'ny alan'i Belomotse, ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy, izay nahitana karazana sahona 6 sy karazana biby mandady 55. Io fanadihadiana io dia nanasongadina fa toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina ao amin'ny faritra atsimo-andrefan'i Madagasikara ny lohasahan'i Onilahy&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Herpetological Conservation and Biology, 2009. &lt;nowiki&gt;https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== toekarena ==
Manan-danja amin'ny fiainan'ny mponina manodidina i Onilahy, indrindra amin'ny fambolena, jono, fampiasana ny rano, ary fizahantany. Ny tany lonaka amoron-drano, fantatra amin'ny anarana hoe &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;baiboho&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, dia isan'ny toerana lehibe ho an'ny fambolena ao amin'ny faritra. Misy koa ny mety ho fizahantany mifandray amin'ny renirano, toy ny fidinana an-dakana, fitsidihana farihy, zohy, loharano mafana ary toerana voajanahary manodidina ny faritra mando&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Araka ny WWF, ny faritra mando ao Onilahy dia manampy amin'ny fandrindrana ny fihodinan'ny rano, amin'ny fifehezana ny fikaohan-tany, ary amin'ny fitahirizana karbôna. Manome tolotra ara-tontolo iainana ho an'ny mponina eo an-toerana koa izy, toy ny rano, vokatra avy amin'ny ala, ary toerana fiveloman'ny jono&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

== Fanamby ara-tontolo iainana ==
Miatrika fanamby ara-tontolo iainana ny faritra Onilahy, indrindra ny fanitarana ny fambolena, ny fahasimban'ny ala, ny famokarana arina, ny doro tanety tsy voafehy, ny fihazana, ny fitrandrahana hazo, ary ny fanjonoana tafahoatra. Ireo olana ireo dia mety hiteraka fikaohan-tany, fitombenana fotaka, fahasimban'ny fonenan'ny zava-mananaina, ary fihenan'ny kalitaon'ny rano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. &lt;nowiki&gt;''Amoron’i Onilahy Protected Area''&lt;/nowiki&gt;. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&amp;#x3C;/ref&gt;

Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Ny fanadihadiana natao tao amin'ny alan'i Belomotse dia milaza fa ny fahaverezan'ny fonenana voajanahary no iray amin'ireo loza lehibe indrindra ho an'ny sahona sy biby mandady ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy. Voatonona ao koa ny fanapahana ala, ny doro ala ho an'ny fambolena sy fiompiana, ny fanamboarana lakana, ary ny fanamainana faritra mando ho an'ny fambolem-bary&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. ''The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar''. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>04gugithdkozqsz61q1we3b6lrih759</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146007</id>
      <parentid>1146005</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T20:02:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9681" sha1="opm5bta625g8cjsq2abzmholjhemnu6" xml:space="preserve">{{Infobox renirano|anarana=Onilahy|velarantany=31 000 km2|halavany=400 km|loharano=distrikan ' i Betroka|firenena=madagasikara|fanjakana=malagasy|faritany=Toliara}}

I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. 
Ny rano mamatsy azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]]

== Famaritana sy tombana ==
[[Sary:Onilahy watershed.png|vignette|fari-dranon ' ny Onilahy]]
I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 m&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano manompo azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Faritra mando sy fiarovana ==
[[Sary:JMLEB 002 StAugustin.JPG|vignette|Fizoran ' i Onilahy mankany amin ' ny helodranon ' i Soalara]]
Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48&quot;S sy 44°02'45&quot;E&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/ref&gt;.

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary ==
[[Sary:JNB-MRU 22.08.2009 13-16-53 (cropped).jpg|vignette]]
Manana lanja lehibe ara-tontolo iainana ny tapany ambany amin'i Onilahy noho ny habetsahan'ny karazana fonenana voajanahary ao aminy. Ny faritra Ramsar Onilahy dia voalaza fa ahitana karazana biby maro, anisan'izany ny biby mampinono 27, karazam-biby mandady 56, karazam-borona 79, ary karazan-trondro na biby an-dranomamy sasany hita ao amin'ny faritra&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Amoron'i Onilahy dia manan-karena amin'ny zavamaniry sy biby endemika. Voarakitra ao amin'ny FAPBM fa ahitana karazana vorona 89, karazana biby mandady 54, karazana sahona 6, karazana ramanavy 15, ary karazana zavamaniry 107 ao amin'ny faritra arovana. Ahitana karazana maky sy sifaka koa ny faritra, anisan'izany ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Lemur catta&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Propithecus verreauxi&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Amoron’i Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Nisy fanadihadiana siantifika natao tao amin'ny alan'i Belomotse, ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy, izay nahitana karazana sahona 6 sy karazana biby mandady 55. Io fanadihadiana io dia nanasongadina fa toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina ao amin'ny faritra atsimo-andrefan'i Madagasikara ny lohasahan'i Onilahy&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Herpetological Conservation and Biology, 2009. &lt;nowiki&gt;https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== toekarena ==
[[Sary:Malagasy People around the Onilahy Embouchure (Southwest Madagascar) in 1595 CE 01.jpg|vignette]]
Manan-danja amin'ny fiainan'ny mponina manodidina i Onilahy, indrindra amin'ny fambolena, jono, fampiasana ny rano, ary fizahantany. Ny tany lonaka amoron-drano, fantatra amin'ny anarana hoe &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;baiboho&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, dia isan'ny toerana lehibe ho an'ny fambolena ao amin'ny faritra. Misy koa ny mety ho fizahantany mifandray amin'ny renirano, toy ny fidinana an-dakana, fitsidihana farihy, zohy, loharano mafana ary toerana voajanahary manodidina ny faritra mando&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Araka ny WWF, ny faritra mando ao Onilahy dia manampy amin'ny fandrindrana ny fihodinan'ny rano, amin'ny fifehezana ny fikaohan-tany, ary amin'ny fitahirizana karbôna. Manome tolotra ara-tontolo iainana ho an'ny mponina eo an-toerana koa izy, toy ny rano, vokatra avy amin'ny ala, ary toerana fiveloman'ny jono&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

== Fanamby ara-tontolo iainana ==
Miatrika fanamby ara-tontolo iainana ny faritra Onilahy, indrindra ny fanitarana ny fambolena, ny fahasimban'ny ala, ny famokarana arina, ny doro tanety tsy voafehy, ny fihazana, ny fitrandrahana hazo, ary ny fanjonoana tafahoatra. Ireo olana ireo dia mety hiteraka fikaohan-tany, fitombenana fotaka, fahasimban'ny fonenan'ny zava-mananaina, ary fihenan'ny kalitaon'ny rano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. &lt;nowiki&gt;''Amoron’i Onilahy Protected Area''&lt;/nowiki&gt;. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&amp;#x3C;/ref&gt;

Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Ny fanadihadiana natao tao amin'ny alan'i Belomotse dia milaza fa ny fahaverezan'ny fonenana voajanahary no iray amin'ireo loza lehibe indrindra ho an'ny sahona sy biby mandady ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy. Voatonona ao koa ny fanapahana ala, ny doro ala ho an'ny fambolena sy fiompiana, ny fanamboarana lakana, ary ny fanamainana faritra mando ho an'ny fambolem-bary&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. ''The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar''. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>opm5bta625g8cjsq2abzmholjhemnu6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146008</id>
      <parentid>1146007</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T20:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9719" sha1="9rh6fvj9zubfxt5675w4ldk4yobea8l" xml:space="preserve">{{Infobox renirano|anarana=Onilahy|velarantany=31 000 km2|halavany=400 km|loharano=distrikan ' i Betroka|firenena=madagasikara|fanjakana=malagasy|faritany=Toliara}}

I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. 
Ny rano mamatsy azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]]

== Famaritana sy tombana ==
[[Sary:Onilahy watershed.png|vignette|fari-dranon ' ny Onilahy]]
I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 m&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano manompo azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Faritra mando sy fiarovana ==
[[Sary:JMLEB 002 StAugustin.JPG|vignette|Fizoran ' i Onilahy mankany amin ' ny helodranon ' i Soalara]]
Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48&quot;S sy 44°02'45&quot;E&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/ref&gt;.

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary ==
[[Sary:JNB-MRU 22.08.2009 13-16-53 (cropped).jpg|vignette]]
Manana lanja lehibe ara-tontolo iainana ny tapany ambany amin'i Onilahy noho ny habetsahan'ny karazana fonenana voajanahary ao aminy. Ny faritra Ramsar Onilahy dia voalaza fa ahitana karazana biby maro, anisan'izany ny biby mampinono 27, karazam-biby mandady 56, karazam-borona 79, ary karazan-trondro na biby an-dranomamy sasany hita ao amin'ny faritra&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Amoron'i Onilahy dia manan-karena amin'ny zavamaniry sy biby endemika. Voarakitra ao amin'ny FAPBM fa ahitana karazana vorona 89, karazana biby mandady 54, karazana sahona 6, karazana ramanavy 15, ary karazana zavamaniry 107 ao amin'ny faritra arovana. Ahitana karazana maky sy sifaka koa ny faritra, anisan'izany ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Lemur catta&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Propithecus verreauxi&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Amoron’i Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Nisy fanadihadiana siantifika natao tao amin'ny alan'i Belomotse, ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy, izay nahitana karazana sahona 6 sy karazana biby mandady 55. Io fanadihadiana io dia nanasongadina fa toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina ao amin'ny faritra atsimo-andrefan'i Madagasikara ny lohasahan'i Onilahy&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Herpetological Conservation and Biology, 2009. &lt;nowiki&gt;https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== toekarena ==
[[Sary:Malagasy People around the Onilahy Embouchure (Southwest Madagascar) in 1595 CE 01.jpg|vignette]]
Manan-danja amin'ny fiainan'ny mponina manodidina i Onilahy, indrindra amin'ny fambolena, jono, fampiasana ny rano, ary fizahantany. Ny tany lonaka amoron-drano, fantatra amin'ny anarana hoe &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;baiboho&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, dia isan'ny toerana lehibe ho an'ny fambolena ao amin'ny faritra. Misy koa ny mety ho fizahantany mifandray amin'ny renirano, toy ny fidinana an-dakana, fitsidihana farihy, zohy, loharano mafana ary toerana voajanahary manodidina ny faritra mando&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Araka ny WWF, ny faritra mando ao Onilahy dia manampy amin'ny fandrindrana ny fihodinan'ny rano, amin'ny fifehezana ny fikaohan-tany, ary amin'ny fitahirizana karbôna. Manome tolotra ara-tontolo iainana ho an'ny mponina eo an-toerana koa izy, toy ny rano, vokatra avy amin'ny ala, ary toerana fiveloman'ny jono&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

== Fanamby ara-tontolo iainana ==
[[Sary:Hutan Tangkahan.jpg|vignette]]
Miatrika fanamby ara-tontolo iainana ny faritra Onilahy, indrindra ny fanitarana ny fambolena, ny fahasimban'ny ala, ny famokarana arina, ny doro tanety tsy voafehy, ny fihazana, ny fitrandrahana hazo, ary ny fanjonoana tafahoatra. Ireo olana ireo dia mety hiteraka fikaohan-tany, fitombenana fotaka, fahasimban'ny fonenan'ny zava-mananaina, ary fihenan'ny kalitaon'ny rano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. &lt;nowiki&gt;''Amoron’i Onilahy Protected Area''&lt;/nowiki&gt;. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&amp;#x3C;/ref&gt;

Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Ny fanadihadiana natao tao amin'ny alan'i Belomotse dia milaza fa ny fahaverezan'ny fonenana voajanahary no iray amin'ireo loza lehibe indrindra ho an'ny sahona sy biby mandady ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy. Voatonona ao koa ny fanapahana ala, ny doro ala ho an'ny fambolena sy fiompiana, ny fanamboarana lakana, ary ny fanamainana faritra mando ho an'ny fambolem-bary&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. ''The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar''. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>9rh6fvj9zubfxt5675w4ldk4yobea8l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146010</id>
      <parentid>1146008</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T20:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9717" sha1="eajvtmcy3ih6dl3rhiyzs938nhzqtw2" xml:space="preserve">{{Infobox renirano|anarana=Onilahy|velarantany=31 000 km2|halavany=400 km|loharano=distrikan ' i Betroka|firenena=madagasikara|fanjakana=malagasy|faritany=Toliara}}

I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. 
Ny rano mamatsy azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]]

== Famaritana sy tombana ==
[[Sary:Onilahy watershed.png|vignette|fari-dranon ' ny Onilahy]]
I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 m&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano manompo azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Faritra mando sy arovana ==
[[Sary:JMLEB 002 StAugustin.JPG|vignette|Fizoran ' i Onilahy mankany amin ' ny helodranon ' i Soalara]]
Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48&quot;S sy 44°02'45&quot;E&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/ref&gt;.

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary ==
[[Sary:JNB-MRU 22.08.2009 13-16-53 (cropped).jpg|vignette]]
Manana lanja lehibe ara-tontolo iainana ny tapany ambany amin'i Onilahy noho ny habetsahan'ny karazana fonenana voajanahary ao aminy. Ny faritra Ramsar Onilahy dia voalaza fa ahitana karazana biby maro, anisan'izany ny biby mampinono 27, karazam-biby mandady 56, karazam-borona 79, ary karazan-trondro na biby an-dranomamy sasany hita ao amin'ny faritra&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Amoron'i Onilahy dia manan-karena amin'ny zavamaniry sy biby endemika. Voarakitra ao amin'ny FAPBM fa ahitana karazana vorona 89, karazana biby mandady 54, karazana sahona 6, karazana ramanavy 15, ary karazana zavamaniry 107 ao amin'ny faritra arovana. Ahitana karazana maky sy sifaka koa ny faritra, anisan'izany ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Lemur catta&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Propithecus verreauxi&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Amoron’i Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Nisy fanadihadiana siantifika natao tao amin'ny alan'i Belomotse, ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy, izay nahitana karazana sahona 6 sy karazana biby mandady 55. Io fanadihadiana io dia nanasongadina fa toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina ao amin'ny faritra atsimo-andrefan'i Madagasikara ny lohasahan'i Onilahy&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Herpetological Conservation and Biology, 2009. &lt;nowiki&gt;https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== toekarena ==
[[Sary:Malagasy People around the Onilahy Embouchure (Southwest Madagascar) in 1595 CE 01.jpg|vignette]]
Manan-danja amin'ny fiainan'ny mponina manodidina i Onilahy, indrindra amin'ny fambolena, jono, fampiasana ny rano, ary fizahantany. Ny tany lonaka amoron-drano, fantatra amin'ny anarana hoe &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;baiboho&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, dia isan'ny toerana lehibe ho an'ny fambolena ao amin'ny faritra. Misy koa ny mety ho fizahantany mifandray amin'ny renirano, toy ny fidinana an-dakana, fitsidihana farihy, zohy, loharano mafana ary toerana voajanahary manodidina ny faritra mando&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Araka ny WWF, ny faritra mando ao Onilahy dia manampy amin'ny fandrindrana ny fihodinan'ny rano, amin'ny fifehezana ny fikaohan-tany, ary amin'ny fitahirizana karbôna. Manome tolotra ara-tontolo iainana ho an'ny mponina eo an-toerana koa izy, toy ny rano, vokatra avy amin'ny ala, ary toerana fiveloman'ny jono&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

== Fanamby ara-tontolo iainana ==
[[Sary:Hutan Tangkahan.jpg|vignette]]
Miatrika fanamby ara-tontolo iainana ny faritra Onilahy, indrindra ny fanitarana ny fambolena, ny fahasimban'ny ala, ny famokarana arina, ny doro tanety tsy voafehy, ny fihazana, ny fitrandrahana hazo, ary ny fanjonoana tafahoatra. Ireo olana ireo dia mety hiteraka fikaohan-tany, fitombenana fotaka, fahasimban'ny fonenan'ny zava-mananaina, ary fihenan'ny kalitaon'ny rano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. &lt;nowiki&gt;''Amoron’i Onilahy Protected Area''&lt;/nowiki&gt;. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&amp;#x3C;/ref&gt;

Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Ny fanadihadiana natao tao amin'ny alan'i Belomotse dia milaza fa ny fahaverezan'ny fonenana voajanahary no iray amin'ireo loza lehibe indrindra ho an'ny sahona sy biby mandady ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy. Voatonona ao koa ny fanapahana ala, ny doro ala ho an'ny fambolena sy fiompiana, ny fanamboarana lakana, ary ny fanamainana faritra mando ho an'ny fambolem-bary&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. ''The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar''. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>eajvtmcy3ih6dl3rhiyzs938nhzqtw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146015</id>
      <parentid>1146010</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T20:20:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9717" sha1="mp5qmrdijhg3i9iyk8x8m7mtk19wppy" xml:space="preserve">{{Infobox renirano|anarana=Onilahy|velarantany=31 000 km2|halavany=400 km|loharano=distrikan ' i Betroka|firenena=madagasikara|fanjakana=malagasy|faritany=Toliara}}

I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. 
Ny rano mamatsy azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]]

== Famaritana sy tombana ==
[[Sary:Onilahy watershed.png|vignette|fari-dranon ' ny Onilahy]]
I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana ara-toedrano nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 m&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano mamatsy azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Faritra mando sy arovana ==
[[Sary:JMLEB 002 StAugustin.JPG|vignette|Fizoran ' i Onilahy mankany amin ' ny helodranon ' i Soalara]]
Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48&quot;S sy 44°02'45&quot;E&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/ref&gt;.

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary ==
[[Sary:JNB-MRU 22.08.2009 13-16-53 (cropped).jpg|vignette]]
Manana lanja lehibe ara-tontolo iainana ny tapany ambany amin'i Onilahy noho ny habetsahan'ny karazana fonenana voajanahary ao aminy. Ny faritra Ramsar Onilahy dia voalaza fa ahitana karazana biby maro, anisan'izany ny biby mampinono 27, karazam-biby mandady 56, karazam-borona 79, ary karazan-trondro na biby an-dranomamy sasany hita ao amin'ny faritra&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Amoron'i Onilahy dia manan-karena amin'ny zavamaniry sy biby endemika. Voarakitra ao amin'ny FAPBM fa ahitana karazana vorona 89, karazana biby mandady 54, karazana sahona 6, karazana ramanavy 15, ary karazana zavamaniry 107 ao amin'ny faritra arovana. Ahitana karazana maky sy sifaka koa ny faritra, anisan'izany ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Lemur catta&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Propithecus verreauxi&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Amoron’i Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Nisy fanadihadiana siantifika natao tao amin'ny alan'i Belomotse, ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy, izay nahitana karazana sahona 6 sy karazana biby mandady 55. Io fanadihadiana io dia nanasongadina fa toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina ao amin'ny faritra atsimo-andrefan'i Madagasikara ny lohasahan'i Onilahy&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Herpetological Conservation and Biology, 2009. &lt;nowiki&gt;https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== toekarena ==
[[Sary:Malagasy People around the Onilahy Embouchure (Southwest Madagascar) in 1595 CE 01.jpg|vignette]]
Manan-danja amin'ny fiainan'ny mponina manodidina i Onilahy, indrindra amin'ny fambolena, jono, fampiasana ny rano, ary fizahantany. Ny tany lonaka amoron-drano, fantatra amin'ny anarana hoe &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;baiboho&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, dia isan'ny toerana lehibe ho an'ny fambolena ao amin'ny faritra. Misy koa ny mety ho fizahantany mifandray amin'ny renirano, toy ny fidinana an-dakana, fitsidihana farihy, zohy, loharano mafana ary toerana voajanahary manodidina ny faritra mando&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Araka ny WWF, ny faritra mando ao Onilahy dia manampy amin'ny fandrindrana ny fihodinan'ny rano, amin'ny fifehezana ny fikaohan-tany, ary amin'ny fitahirizana karbôna. Manome tolotra ara-tontolo iainana ho an'ny mponina eo an-toerana koa izy, toy ny rano, vokatra avy amin'ny ala, ary toerana fiveloman'ny jono&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

== Fanamby ara-tontolo iainana ==
[[Sary:Hutan Tangkahan.jpg|vignette]]
Miatrika fanamby ara-tontolo iainana ny faritra Onilahy, indrindra ny fanitarana ny fambolena, ny fahasimban'ny ala, ny famokarana arina, ny doro tanety tsy voafehy, ny fihazana, ny fitrandrahana hazo, ary ny fanjonoana tafahoatra. Ireo olana ireo dia mety hiteraka fikaohan-tany, fitombenana fotaka, fahasimban'ny fonenan'ny zava-mananaina, ary fihenan'ny kalitaon'ny rano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. &lt;nowiki&gt;''Amoron’i Onilahy Protected Area''&lt;/nowiki&gt;. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&amp;#x3C;/ref&gt;

Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Ny fanadihadiana natao tao amin'ny alan'i Belomotse dia milaza fa ny fahaverezan'ny fonenana voajanahary no iray amin'ireo loza lehibe indrindra ho an'ny sahona sy biby mandady ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy. Voatonona ao koa ny fanapahana ala, ny doro ala ho an'ny fambolena sy fiompiana, ny fanamboarana lakana, ary ny fanamainana faritra mando ho an'ny fambolem-bary&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. ''The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar''. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>mp5qmrdijhg3i9iyk8x8m7mtk19wppy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sikidy (malagasy)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275576</id>
    <revision>
      <id>1146029</id>
      <parentid>1106355</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T00:48:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1146029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64261" sha1="s7fuff2ojlle4ozize1tmx8hcgyrui9" xml:space="preserve">[[Sary:Sikidy malagasy.jpg|vignette|Ny [[sora-tsikidy]] 16]]
Ny '''sikidy''' na '''sikily''' dia fandaharana voan-javatra nohamasinina eo amin' ny tany&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;Marc Chemillier et all, [https://web.archive.org/web/20200130225303/http://culturemath.ens.fr/histoire%20des%20maths/htm/chemillier2010/divination-sikidy-madagascar.html#intro &quot;La divination ''sikidy'' à Madagascar&quot;], web.archive.org&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; na eo ambony lafika ka inoana fa manampy amin' ny fampahalalana ny zava-misy tsy fantatra, indrindra ny [[hoavy]], sady manazava ny antony nitrangan' ny zavatra iray. Fanao fahita manerana an' i [[Madagasikara]] ny sikidy izay azo avy tamin' ny [[sikidy arabo]] ([[:en:Arabic_geomancy|'''''en''''']]) niely eran' i [[Afrika]] noho ny fiparitahan' ny [[Arabo (olona)|Arabo]] sy [[Mozilmana]] taty amin' ny kôntinenta&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Anisan' ny singa mandrafitra ny [[Fivavahan-drazana malagasy|finoan-drazana malagasy]] ny [[sikidy]]. Ny mpisikidy, izay tsy iza fa ny [[ombiasa]] na ombiasy, no hatonin' ny olona mitady hahafanta-javatra miafina na saro-pantarina. Tsy ny [[Ntaolo]] ihany no mila mpisikidy fa na ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] maro ankehitriny koa, na any ambanivohitra na an-tanandehibe. Manatona mpisikidy ny olona rehefa hanamboatra trano, rehefa handeha lavitra, rehefa misy ny halatra, rehefa hioty ny vokatry ny fambolena, rehefa hampaka-bady, rehefa marary, sns. Ny mpisikidy no mamaritra ny toerana na ny fotoana hanatanterahana ny zavatra iray. 

Nilain' ny [[Ntaolo]] sy ny Malagasy maro ankehitriny ny manatona mpisikidy rehefa tsy salama, raha handeha lavitra, raha te hahafantatra ny fomba hampitomboana ny harena, raha te hahafantatra ny momba ny fitiavana, raha hamosavy na hamorika olona, raha hanenjika na hitsongo dia ny mpangalatra, sns.

Rehefa hisikidy dia alahatra hanana endrika fàfana eo amin' ny tany na ambony tsihy na ambony karazana latabatra iva dia iva ny voan-tsikidy (izay matetika voany hazo atao hoe [[Fany (zavamaniry)|fany]] na fano, nefa mety ho voan-[[Katsaka (zavamaniry)|katsaka]] na zavatra hafa koa), mba hahafaha-mamantatra ny zava-miafina, amin' ny alalan' ny fanakarana ny hevitry ny laharam-boan-tsikidy miseho ao amin' ilay fàfana. Toa mandray anjara amin' ny fandaharana ny voan-tsikidy ny [[kisendrasendra]]. Rehefa avy nandahatra ny voa ny mpisikidy dia mandahatra azy ireo indray tsy amin' ny alalan' izay mety ho heverina ho kisendrasendra intsony fa amin' ny alalan' ny kajy an-kandrina.
[[Sary:Entada africana MHNT.BOT.2013.22.53.jpg|vignette|[[Fany (zavamaniry)|Voam-pany]] (''Entada africana)'' ]]
Ny [[Foko eto Madagasikara|foko]] sy ny faritra rehetra eto Madagasikara dia samy mahalala ny sikidy fa ny voambolana ampiasainy no mety samy hafa ary ny fanakarana ny hevitra ampitainy no mety misy tsy fitoviana. Ny mpandinika ny tantaran' ny sikidy malagasy dia mihevitra fa ny [[Antemoro]], any amin' ny faritra atsimo-atsinanan' i Madagasikara, indrindra fa ireo atao hoe [[Anakara]], no Malagasy nahay nisikidy voalohany indrindra. Araka ny [[Lovantsofina|lovantsofin]]' izy ireo dia avy any [[Meka (Arabia Saodita)|Meka]] na [[Meka (Arabia Saodita)|Maka]] (tanàna any [[Arabia Saodita]]) ny olona nitondra ny sikidy teto Madagasikara.

== Fiforonan-teny sy famaritana ==
Ny teny hoe ''sikidy,'' araka ny hevitr' i [[Gabriel Ferrand]] (1886-1935), dia avy amin' ny voantenin' ny [[fiteny arabo]] sasany hoe ''sikhl'', izay midika hoe &quot;sary&quot; na &quot;endrika&quot;. Manakaiky io teny arabo io ny fanononana hoe ''sikily''.

Toy izao no amaritan' i [[Régis Rajemisa Raolison|Régis Rajemisa-Raolison]] ny sikidy: &quot;Fahaizana mampahalala ny ho avy na manazava ny antony nisian-javatra iray amin' ny alalan' ny fandaharana voan-[[tsaramaso]] na voan-[[Voamadilo|kily]], izay sarotra dia sarotra ho an' ny tsy niofana amin' izany.&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Régis Ralemisa Raolison, ''Rakibolana malagasy''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&quot;

== Ny tsanganan-tsikidy na &quot;trano&quot; ==
[[Sary:Sikidy 1900 01.jpg|vignette|Mpisikidy tany amin' ny taona 1900 any ho any]]
Lazaina fa &quot;manangan-tsikidy&quot; na &quot;mandaha-tsikidy&quot; ny [[ombiasa]] na ombiasy rehefa mametraka ireo voan-javatra eo ambony lafika fisikidiany (mety ho [[tsihy]] na zavatra hafa) mba hahazoany endrika na soratra hofantarin-kevitra. Lazaina hoe &quot;[[Sora-tsikidy|mamaky sora-tsikidy]]&quot; kosa izy rehefa manakatra ny hevitra ambaran' izany endrika na soratra voaforona amin' ny alalan' ny voan-tsikidy izany. Ireto avy ny anaran' ny toerana ametrahana ny tsangan-tsikidy ao amin' ny fàfana, izay miisa enina ambin' ny folo, mizara ho renin-tsikidy (''[[Tale (sikidy)|Tale]], [[Maly (sikidy)|Maly]], [[Fahatelo (sikidy)|Fahatelo]], [[Bilady]], [[Fianahana (sikidy)|Fianahana]], [[Abily]], [[Alisay]], [[Fahavalo (sikidy)|Fahavalo]]'') sy tera-tsikidy (''[[Fahasivy (sikidy)|Fahasivy]], [[Ombiasa (sikidy)|Ombisa]], [[Haja (sikidy)|Haja]], [[Zanahary (sikidy)|Zanahary]], [[Asorotà (sikidy)|Asorotà]], [[Tovolahy (sikidy)|Tovolahy]], [[Lalana (sikidy)|Lalana]]'' ary ''[[Kiba (sikidy)|Trano]] na [[Kiba (sikidy)|Kiba]]''). Miisa 65&amp;nbsp;536 (izany hoe 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;) ny fàfana rehetra mety ho azo rehefa miovaiva ny sora-tsikidy miseho isaky ny tsanganan-tsikidy. Manondro anjara asa ireo tsanganan-tsikidy izay samy manana ny anarany ireo, izany hoe sokajin' olona na singan' olona, sokajin-javatra na singan-javatra, mandray anjara amin' ny fiainan' ny olona na ny zavatra hafa tiana hofantarin-toetra.

=== Fitokavana ny fanahy, famohazana ny sikidy ===
[[Sary:Mpisikidy tandroy.jpg|vignette|Mpisikidy [[antandroy]] nalain' i [[Raymond Decary]] sary tamin' ny taona 1924]]
Mipetraka amin' ny tany ny mpisikidy sady mitodika miantsinanana. Velariny ny tsihy kely natokana ho amin' izany. Alainy avy ao amin' ny kitapon-tsikidy ny voam-[[Fany (zavamaniry)|pany]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Anaran' ny [[Fany (zavamaniry)|fano]] na [[Fany (zavamaniry)|fany]] ara-tsiansa: ''piptadenia chrysostachys''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; na voan' ny [[hazomainty]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Anaran' ny [[hazomainty]] ara-tsiansa: ''albizzia lebbeh''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; na voan-[[kily]] (na madiro) na voan-[[karabo]] na voan-[[tsaramaso]] ka apetrany eo ankaviany. Apetrany eo anoloany ny sila-[[Vatokaranana|batomazava]] (na [[Vatokaranana|koaritsa]]) iray izay inoan' ny olona fa misy hasiny. Fohaziny ny [[sikidy]] amin' ny alalan' ny [[fitokavana]]. Tsy miato ny fitokavana ny fanahy sy ny famohazana ny sikidy mandritra ny fandaharana ny voan-tsikidy ka madra-pahazoana ny fàfana feno ahitana sora-tsikidy enina ambin' ny folo.

=== Ny fomba fahazoana ny soratry ny renin-tsikidy ===
Atao hoe &quot;[[renin-tsikidy]]&quot; ny tsanganam-boan-tsikidy valo voalohany (''[[Tale (sikidy)|Tale]], [[Maly (sikidy)|Maly]], [[Fahatelo (sikidy)|Fahatelo]], [[Bilady]], [[Fianahana (sikidy)|Fianahana]], [[Abily]], [[Alisay]], [[Fahavalo (sikidy)|Fahavalo]]'') izay azo, tsy amin' ny alalan' ny fanakambanana na fampivadiana tsanganan-tsikidy, fa avy amin' ny famakiana mijidina sy famakiana marindrano ny tsanganam-boan-tsikidy azo amin' ny alalan' ny karazana [[fisarihana]] izay inoan' ny olona fa tsy vokatry ny [[kisendrasendra]] fotsiny fa tarihin' ny [[fanahy]] rehetra notokavina. &quot;Renin-tsikidy&quot; no iantsoana azy ireo satria ny fanambarana na &quot;fampivadiana&quot; azy ireo no &quot;miteraka&quot; ny tsanganam-boan-tsikidy miforona manaraka, izay atao hoe &quot;[[tera-tsikidy]]&quot; (''[[Fahasivy (sikidy)|Fahasivy]], [[Ombiasa (sikidy)|Ombisa]], [[Haja (sikidy)|Haja]], [[Zanahary (sikidy)|Zanahary]], [[Asorotà (sikidy)|Asorotà]], [[Tovolahy (sikidy)|Tovolahy]], [[Lalana (sikidy)|Lalana]]'' ary ''[[Kiba (sikidy)|Trano]] na [[Kiba (sikidy)|Kiba]]''). Ny tsanganana iray dia foronin' ny voan-tsikidy efatra hatramin' ny valo alahatra mifanao ambaratonga efatra (voany iray na roa) avy ambony mankany ambany, ka ny ambaratonga voalohany dia atao hoe &quot;lohany&quot;, ny faharoa &quot;tratrany&quot;, ny fahatelo &quot;valahany&quot; na &quot;vaniany&quot; ary ny fahefatra farany &quot;tongony&quot;. 

==== Dingana voalohany: ''Tale'', ''Maly'', ''Fahatelo'' ary ''Bilady'' ====
[[Sary:Tale - Maly - Fahatelo - Bilady.jpg|vignette|150x150px|Tale - Maly - Fahatelo - Bilady (vakina ankavanana miakavia)]]
Tokavin' ny mpisikidy ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]], avy eo raisiny amin' ny tanany havia ny voan-tsikidy ka anaovany toko efatra eo ambony tsihy. Anesorany tsiroaroa mandra-pahasisa iray na roa ilay tokom-boan-tsikidy. Atombony avy ankavanana miakavia izany. Alainy izay voa sisa (tokana na roa) ka apetrany eo ambonin' ny lafika ([[tsihy]], sns) eo ankavanany mba hamoronany ny tsanganana voalohany. Averiny fanindroany amin' ny tokom-boan-tsikidy efatra hafa indray izany fihetsika izany mba hahazoany ny tsanganana manaraka izay apetrany eo ankavian' ny tsanganana voalohany. Ampiharina fanintelony amin' ny toko efatra manaraka indray izany, averiny faninefany farany dia azo ny tsanganana efatra voalohany, dia ny ''[[Tale (sikidy)|Tale]]'' (midika hoe &quot;mpanontany&quot; na ny &quot;zavatra anontaniana&quot;) izay tsanganan-tsikidy laharana voalohany, ny ''[[Maly (sikidy)|Maly]]'' (&quot;harena&quot;) izay tsanganan-tsikidy laharana faharoa, ny ''[[Fahatelo (sikidy)|Fahatelo]]'' (&quot;olona tsy manatrika&quot;) izay tsanganan-tsikidy laharana fahatelo, ary ny ''[[Bilady]]'' (&quot;tany onenana&quot;) izay tsanganan-tsikidy laharana fahefatra. Milahatra avy ankavanana manomboka amin' ny ''Tale'' ireo tsanganan-tsikidy ireo.    

==== Dingana faharoa: ''Fianahana,'' ''Abily,'' ''Alisay'' ary ''Fahavalo'' ====
[[Sary:Renin-tsikidy.jpg|vignette|238x238px|Renin-tsikidy valo: Tale - Maly - Fahatelo - Bilady - Fianahana - Abily - Alisay - Fahavalo (vakina ankavanana miakavia)]]
Jeren' ny mpisikidy avy ankavanana miankavia ny tsanganana efatra azo voalohany ka ahafahany mamorona tsanganana efatra hafa mitondra ireto anarana ireto: ny ''[[Fianahana (sikidy)|Fianahana]]'' (&quot;zanaka&quot;) izay laharana fahadimy, ny ''[[Abily]]'' (&quot;reny&quot;) izay laharana fahenina, ny ''[[Alisay]]'' (&quot;vady&quot;) izay laharana fahafito ary ny ''[[Fahavalo (sikidy)|Fahavalo]]'' (&quot;rafy&quot;) izay laharana fahavalo, araka io anarany io. Famakiana marindrano ny fàfana voalohany, izay ahazoana andalana, no ahazoana izany fa tsy fanaovana [[fisarihana]] avy amin' ny tokon-tsikidy mandeha tsiefatrefatra. Ny ''Fianahana'' dia ny lohan' ny ''Tale'', ''Maly'', ''Fahatelo'' ary ''Bilady''; ny ''Abily'' dia ny tratran' ireo tsangan-tsikidy voatanisa ireo; ny ''Alisay'' dia ny maoja na vanian' ireo tsanganan-tsikidy efatra ireo, ary ny ''Fahavalo'' dia ny tongotr' ireo tsanganan-tsikidy ireo.

=== Ny fomba fahazoana ny soratry ny tera-tsikidy ===
[[Sary:Ny renin-tsikidy sy ny tera-tsikidy efatra.jpg|vignette|212x212px|Renin-tsikidy valo sy tera-tsikidy efatra azo voalohany (''Lalana'', ''Asorotà'', ''Haja'' ary ''Fahasivy'', vakina avy ankavia miankavanana hatrany)]]
Ny [[tera-tsikidy]] dia vokatra azo avy amin' ny fanakambanana na fampivadiana izay tsanganan-tsikidy efa misy rahateo. Avy amin' ny fanakambanana tsiroaroa ny tsanganana valon' ny [[renin-tsikidy]] no ahazoana io lasitra faharoa ahitana ireo atao hoe &quot;tera-tsikidy&quot; io, izay misy tsanganana valo. Ny loha atambatra amin' ny loha, ny tratra amin' ny tratra, sns. Raha [[ankasa]] ny isa azo (izany hoe 2 na 4) dia tsorina ho voa roa amin' ny farany ny fanakambanana na fampivadiana sady lazaina hoe &quot;velona&quot;, fa raha [[Ankasa sy tsiankasa|tsy ankasa]] (izany hoe 3) dia tsorina ho voa tokana sady atao hoe &quot;maty&quot;.
[[Sary:Ny renin-tsikidy sy ny tera-tsikidy enina.jpg|vignette|212x212px|Ny renin-tsikidy valo sy ny tera-tsikidy enina voalohany azo (''Lalana'', ''Asorotà'', ''Haja'' ary ''Fahasivy'', ''Tovolahy,'' ary ''Ombiasa,'' vakina avy ankavia miankavanana hatrany)]]
Ny tsanganan-tsikidy manana laharana tsy ankasa no azo voalohany, dia ny ''[[Lalana (sikidy)|Lalana]]'' (faha-15), ny ''[[Asorotà (sikidy)|Asorotà]]'' na ''Asorotany'' (faha-13), ny ''[[Haza (sikidy)|Haza]]'' na ''Haja'' (faha-11) ary ny ''[[Fahasivy (sikidy)|Fahasivy]]'' (faha-9). Avy ankavanana miankavia hatrany ny fandaharana azy ireo. Ny azo manaraka dia ny tsanganan-tsikidy manana laharana ankasa, izay tsy inona fa ny ''[[Tovolahy (sikidy)|Tovolahy]]'' na ''[[Tovolahy (sikidy)|Saily]]'' (faha-14) sy ny ''[[Ombiasa (sora-tsikidy)|Ombiasa]]'' (faha-10) sy ny ''[[Zanahary (sikidy)|Zanahary]]'' na ''[[Zanahary (sikidy)|Haky]]'' (faha-12) ary ny ''[[Kiba (sikidy)|Trano]]'' na ''[[Kiba (sikidy)|Kiba]]'' (faha-16).

==== Dingana fahatelo: ''Lalana'', ''Asorotà'', ''Haja'' ary ''Fahasivy''. ====
[[Sary:Ny renin-tsikidy sy ny tera-tsikidy fito voalohany.jpg|vignette|209x209px|Ny renin-tsikidy valo sy ny tera-tsikidy fito voalohany azo (''Lalana'', ''Asorotà'', ''Haja'', ''Fahasivy'', ''Tovolahy, Ombiasa'' ary ''Zanahary'', vakina avy ankavia miankavanana hatrany)]]
Atambatra na &quot;ampifanambadina&quot; ny voan-tsikidy iray andalana ao amin' ny tsanganana mifanakaiky. Ny fanakambanana ny ''[[Tale (sikidy)|Tale]]'' sy ny ''[[Maly (sikidy)|Maly]]'' no manome ny ''[[Lalana (sikidy)|Lalana]]'' (faha-15); ny fanakambanana ny ''[[Fahatelo (sikidy)|Fahatelo]]'' sy ny ''[[Bilady]]'' no manome ny ''[[Asorotà (sikidy)|Asorotà]]'' (faha-13); atambatra ny ''[[Fianahana (sikidy)|Fianahana]]'' sy ny [[Abily]] mba hahazoana ny ''[[Haja (sikidy)|Haja]]'' (faha-11). Akambana ny ''[[Alisay]]'' sy ny ''[[Fahavalo (sikidy)|Fahavalo]]'' mba hahazoana ny ''[[Fahasivy (sikidy)|Fahasivy]]'' (faha-9).

==== Dingana fahefatra: ''Tovolahy'' sy ''Ombiasa'' ====
Atambatra ny tsanganana ''Asorotà'' sy ''Lalana'' dia ahazoana ny tsanganana ''[[Tovolahy (sikidy)|Tovolahy]]'' na ''[[Tovolahy (sikidy)|Saily]]'' (faha-14). Atambatra ny tsanganana ''Fahasivy'' sy ''Haja'' ka manome ny tsanganana ''[[Ombiasa (sikidy)|Ombiasa]]'' (faha-10).

==== Dingana fahadimy: ''Zanahary'' na ''Haky'' ====
Akambana ny tsanganana ''Ombiasa'' sy ''Tovolahy'' mba hahazoana ny tsanganana ''[[Zanahary (sikidy)|Zanahary]]'' na ''Haky'' (faha-12). 

==== Dingana fahenina farany: ''Kiba'' na ''Trano'' ====
[[Sary:Ny renin-tsikidy sy ny tera-tsikidy valo.jpg|vignette|249x249px|Ny renin-tsikidy valo sy ny tera-tsikidy valo (''Lalana'', ''Asorotà'', ''Haja'', ''Fahasivy'', ''Tovolahy, Ombiasa,'' ''Zanahary'' ary ''Kiba'', vakina avy ankavia miankavanana hatrany)]]
Akambana ny tsanganana ''Zanahary'' sy ''Tale'' mba hahazoana ny tsanganana ''[[Kiba (sikidy)|Trano]]'' na ''[[Kiba (sikidy)|Kiba]]'' (faha-16).

== Ny maha izy azy ny tsanganan-tsikidy ==
Ny tsanganan-tsikidy, izay misy karazany roa, dia ny renin-tsikidy (''[[Tale (sikidy)|Tale]]'', ''[[Maly (sikidy)|Maly]]'', ''[[Fahatelo (sikidy)|Fahatelo]]'', ''[[Bilady]]'', ''[[Fianahana (sikidy)|Fianahana]]'', ''[[Abily]]'', ''[[Alisay]]'' ary ''[[Fahavalo (sikidy)|Fahavalo]]'') sy ny tera-tsikidy (''[[Fahasivy (sikidy)|Fahasivy]]'', ''[[Ombiasa (sikidy)|Ombiasa]]'', ''[[Haja (sikidy)|Haja]]'', ''[[Zanahary (sikidy)|Zanahary]]'', ''[[Asorotà (sikidy)|Asorotà]]'', ''[[Tovolahy (sikidy)|Tovolahy]]'', ''[[Lalana (sikidy)|Lalana]]'', ary ''[[Kiba (sikidy)|Trano]]'' na ''[[Kiba (sikidy)|Kiba]]'') dia samy manana ny toerany ao anaty fàfana sady manana ny hevitra voiziny sy ny zavatra tondroina aminy avy, tsy miankina amin' ny mety ho endriky ny sotra-tsikidy miseho ao aminy.  

=== Ny hevitra fonosin' ny renin-tsikidy ===

==== Tale ====
Ny ''[[Tale (sikidy)|Tale]]'' no tsanganan-tsikidy voalohany, apetraka any amin' ny farany ambony sy farany ankavian' ny fàfana fitambaran' ny tsanganan-tsikidy rehetra. Ny ''Tale'' dia anarana iantsoana ny mpanontany, izany hoe ilay olona mamonjy mpisikidy mba hanontany zavatra, na ny zavatra anontaniana amin' ny sikidy&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;&lt;small&gt;Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_3.pdf Cours N°3 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques (PDF) &quot;], ''www.anthropomada.com'' (p. 22)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Io no anjara asa voalohany ao amin' ny tsanganan-tsikidy ka ny sora-tsikidy miaraka aminy no milaza ny eritreritra na ny toetra na ny zavatra momba ny &quot;mpanontany&quot; na ny &quot;zavatra anontaniana&quot;.

==== Maly ====
Ny ''[[Maly (sikidy)|Maly]]'' no tsanganan-tsikidy faharoa, apetraka any amin' ny farany ambony sy laharana faharoa farany avy ankavanan' ny fàfana itambaran' ny tsanganan-tsikidy rehetra. Ny ''Maly'' dia anarana iantsoana ny harena amin' ny sikidy&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;, izany hoe momba ny fananana sy ny loharanon-karena rehetra. Io no anjara asa faharoa ao amin' ny tsanganan-tsikidy ka ny sora-tsikidy miaraka aminy no milaza ny mombamomba ny &quot;harena&quot;.

==== Fahatelo ====
Ny ''[[Fahatelo (sikidy)|Fahatelo]]'' no tsanganan-tsikidy fahatelo, apetraka any amin' ny farany ambony sy laharana fahatelo avy ankavanana ao amin' ny fàfana itambaran' ny tsanganan-tsikidy rehetra. Ny ''Fahatelo'' dia anarana iantsoana ny olona tsy manatrika nefa resahina, ny olon-kafa&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;, mety ho ny  mpifanandrina na ny fahavalo izany (izay manana ny tsanganana momba azy manokana: ny ''[[Fahavalo (sikidy)|Fahavalo]]''). Io no anjara asa faharoa amin' ny sikidy, ka ny sora-tsikidy miaraka aminy no milaza ny mombamomba ny &quot;olona tsy manatrika nefa resahina&quot;.

==== Bilady ====
Ny ''[[Bilady]]'' no tsanganan-tsikidy fahefatra, apetraka any amin' ny farany ambony sy laharana fahefatra avy ankavanana ao amin' ny fàfana itambaran' ny tsanganan-tsikidy rehetra. Ny ''Bilady'' dia anarana iantsoana ny tany na ny toeram-ponenana&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2 Bilady]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mety mahakasika ny trano fonenana izany nadia manana ny tsanganana natokana ho azy izany (''[[Kiba (sikidy)|Trano]]'' na ''[[Kiba (sikidy)|Kiba]]''). Io no anjara asa fahefatra amin' ny sikidy ka, ny sora-tsikidy miaraka aminy no milaza ny mombamomba ny &quot;tany&quot; na ny &quot;toeram-ponenana&quot;.

==== Fianahana ====
Ny ''[[Fianahana (sikidy)|Fianahana]]'' no tsanganan-tsikidy fahadimy, any amin' ny farany ambony no misy azy ao amin' ny fafana itambaran' ny tsanganan-tsikidy enina ambin' ny folo. Ny mpisikisy za-draharaha dia tsy mamorona tsanganana hita maso manokana hanehoana azy fa matetika ao an-tsainy, noho izy vokatry ny famakiana marindrano ny tsanganan-tsikidy efatra voalohany (ny ''Tale'' sy ny ''Maly'' sy ny ''Fahatelo'' ary ny ''Bilady'') manandrify ny lohan' ireo tsanganan-tsikidy ireo. Ny ''Fianahana'' dia anarana iantsoana ny zanaka&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Mety ho ny zanaky ny tena izany na ny zanaky ny hafa, ary mety manondro ny zazakely koa izay tafiditra amin' ny olana tian-kovahana ka amonjena mpisikidy. Io no anjara asa fahadimy amin' ny sikidy ka ny sora-tsikidy mety hiaraka aminy no milaza ny mombamomba ny &quot;zanaka&quot;.

==== Abily ====
Ny ''[[Abily]]'' no tsanganan-tsikidy fahenina, mipetraka manaraka ny ''Fianahana,'' izay matetika tsy alahatra ho hita maso fa ao an-tsain' ny mpisikidy fotsiny, noho izy vokatry ny famakiana marindrano ny tsanganan-tsikidy efatra voalohany (ny ''Tale'' sy ny ''Maly'' sy ny ''Fahatelo'' ary ny ''Bilady'') manandrify ny tratran' ireo tsanganan-tsikidy ireo. Ny ''Abily'' dia anarana iantsoana ny eritreri-dratsy na olona antitra&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Io no anjara asa fahenina amin' ny sikidy ka ny sora-tsikidy mety hiaraka aminy no milaza ny mombamomba ny &quot;eritreri-dratsy&quot; na ny &quot;olona antitra&quot;.

==== Alisay ====
Ny ''[[Alisay]]'' no tsanganan-tsikidy fahafito, mipetraka manaraka ny Abily, izay matetika tsy alahatra ho hita maso fa ao an-tsain' ny mpisikidy fotsiny, noho izy vokatry ny famakiana marindrano ny tsanganan-tsikidy efatra voalohany (ny ''Tale'' sy ny ''Maly'' sy ny ''Fahatelo'' ary ny ''Bilady'') manandrify ny valahana na vanian' ireo tsanganan-tsikidy ireo. Ny ''Alisay'' dia anarana iantsoana ny vady, ny vehivavy tiana na ny vehivavy sakaiza&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2 Alisay]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ny olana momba ny fitiavana sy ny fanambadiana dia mifantoka bebe kokoa amin' ity tsanganan-tsikidy ity. Io no anjara asa fahafito amin' ny sikidy malagasy ka ny sora-tsikidy mety hiaraka aminy no milaza ny mombamomba ny &quot;vady&quot; na ny &quot;vehivavy tiana&quot;.

==== Fahavalo ====
Ny ''[[Fahavalo (sikidy)|Fahavalo]]'' no tsanganan-tsikidy fahavalo, miapetraka eo manaraka ny Alisay, izay matetika tsy alahatra ho hita maso noho izy vokatry ny famakiana marindrano ny tsanganan-tsikidy efatra voalohany (ny ''Tale'' sy ny ''Maly'' sy ny ''Fahatelo'' ary ny ''Bilady'') manandrify ny tongotr' ireo tsanganan-tsikidy ireo. Ny ''Fahavalo'' dia anarana iantsoana ny fahavalo na ny rafy na ny mpifanandrina amin' ny tena&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;'[https://motmalgache.org/bins/teny2 Fahavalo]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Io no anjara asa fahavalo amin' ny sikidy, ka ny sora-tsikidy mety hiaraka aminy no milaza ny mombamomba ny &quot;fahavalo&quot; na ny &quot;rafy&quot; na ny &quot;mpifaninana&quot; amin' ny tena.

=== Ny hevitra fonosin' ny tera-tsikidy ===

==== Fahasivy ====
Ny ''[[Fahasivy (sikidy)|Fahasivy]]'' no tsanganan-tsikidy fahasivy, apetraka any amin' ny fàfana faharoa eo ambanin' ireo atao hoe [[renin-tsikidy]], vokatry ny fampifanampiana ny soratry ny ''Alisay'' sy ny ''Fahavalo''. Ny ''Fahasivy'' dia manondro ny [[fanahy]] tsy hita maso sy ny [[ody]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Ny hoe fanahy eto dia izay zavatra inoam-pisiana nefa tsy hita nefa manana ny heriny sy ny sitrapony ary ny asany momba ny fiainan' ny olombelona. Ny hoe ody kosa dia ny zavatra rehetra nalaina avy amin' ny zavaboary ka ampiasaina noho ny hasina sy ny hery tsara na ratsy ananany. Io no anjara asa fahasivy amin' ny sikidy ka ny sora-tsikidy mety hiaraka aminy no milaza ny mombamomba ilay na ireo atao hoe &quot;fanahy&quot; na &quot;ody&quot;. Midika izany fa tsy afa-misaraka amin' ny sikidy ny finoana ny fisian' ny fanahy sy ny herin' ny ody.

==== Ombiasa ====
Ny ''[[Ombiasa (sikidy)|Ombiasa]]'' no tsanganan-tsikidy fahafolo, apetraka any amin' ny fàfana faharoa eo ambanin' ireo renin-tsikidy, vokatry ny fampifanampiana ny soratry ny ''Fahasivy'' sy ny an' ny ''Haja'' (na ''Haza''). Ny ''Ombiasa'' dia manondro tokoa ny [[ombiasa]] na [[Ombiasa|ombiasy]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Io no anjara asa fahafolo amin' ny sikidy, ka ny sora-tsikidy mety hiaraka aminy no milaza ny mombamomba ny &quot;ombiasa&quot;. Mety ho ilay ombiasa misikidy izany na ombiasa hafa tafiditra ao amin' ny olana tian-kovahana ka namonjena an' ilay mpisikidy.  

==== Haja ====
Ny ''[[Haja (sikidy)|Haja]]'' na ''Haza'' no tsanganan-tsikidy fahiraika ambin' ny folo, apetraka any amin' ny fàfana faharoa eo ambanin' ny renin-tsikidy, vokatry ny fampifanampiana ny soratry ny ''Fianahana'' sy ny ''Abily''. Manondro ny sakafo ny ''Haja''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Ny hoe sakafo dia mety ho izay rehetra mandray anjara mivantana amin' ny fahavelomana amin' ny alalan' ny fampidirana azy ao natin' ny vatana, na izay miantoka ny fisian' izany sakafo izany. Manam-pifandraisana amin' ny ''[[Maly (sikidy)|Maly]]'' (&quot;harena&quot;) ihany koa izany. Io no anjara asa fahiraika ambin' ny folo amin' ny sikidy, ka ny sora-tsikidy mety hiaraka aminy no milaza ny mombamomba ny &quot;sakafo&quot;.

==== Zanahary ====
Ny ''[[Zanahary (sikidy)|Zanahary]]'' na ''Haky'' no tsanganan-tsikidy faharoa ambin' ny folo, apetraka any amin' ny fàfana faharoa eo ambanin' ny renin-tsikidy, vokatry ny fampifanampiana ny soratry ny ''Ombiasa'' sy an' ny ''Tovolahy''. Manondro ny [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|zanahary]] (na an' i [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Zanahary]]) na ny [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|andriamanitra]] (na an' [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]]) ny ''Haky''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Ankoatra an' i Zanahary, izay inoan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] fa Mpahary, dia maro ny zavatra ataony hoe &quot;zanahary&quot;, ka anisan' izany ny razana izay manana ny tsanganan-tsikidy natokana ho azy, dia ny ''[[Asorotà (sikidy)|Asorotà]]'' na ''[[Asorotà (sikidy)|Asorotany]]''. Io no anjara asa faharoa ambin' ny folo amin' ny sikidy, ka ny sora-tsikidy mety hiaraka aminy no milaza ny mombamomba ny &quot;Zanahary&quot;.

==== Asorotà ====
Ny ''[[Asorotà (sikidy)|Asorotà]]'' na ''[[Asorotà (sikidy)|Asorotany]]'' no tsanganan-tsikidy fahatelo ambin' ny folo, apetraka any amin' ny fàfana faharoa eo ambanin' ny  renin-tsikidy, vokatry ny fampifanampiana ny soratry ny ''Fahatelo'' sy ny an'ny ''Bilady''. Ny ''Asorotà'' dia manondro ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Io no anjara asa fahatelo ambin' ny folo amin' ny sikidy, ka ny sora-tsikidy mety hiaraka aminy no milaza ny mombamomba ny &quot;razana&quot; sy ny hevitry ny razana momba ilay toe-javatra niteraka ny fanontaniana mpisikidy.

==== Tovolahy ====
Ny ''[[Tovolahy (sikidy)|Tovolahy]]'' na ''Saily'' na ''Sely'' no tsanganan-tsikidy fahefatra ambin' ny folo, apetraka any amin' ny fàfana faharoa eo ambanin' ny renin-tsikidy, vokatry ny fampifanampiana ny soratry ny ''Asorotany'' sy ''Lalana''. Manondro ny vahoaka ny ''Tovolahy'' na ''Saily'' na ''Sely''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Io no anjara asa fahefatra ambin' ny folo amin' ny sikidy, ka ny sora-tsikidy mety hiaraka aminy no milaza ny mombamomba ny &quot;vahoaka&quot;.

==== Lalana ====
Ny ''[[Lalana (sikidy)|Lalana]]'' no tsanganan-tsikidy fahadimy ambin' ny folo, apetraka any amin' ny fàfana faharoa eo ambanin' ny renin-tsikidy, vokatry ny fampifanampiana ny soratry ny ''Tale'' sy ny an' ny ''Maly''. Manondro ny lalana, araka io anarany io, ny ''Lalana''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Io no anjara asa fahadimy ambin' ny folo amin' ny sikidy, ka ny sora-tsikidy miaraka aminy no milaza ny mombamomba ny &quot;vahoaka&quot;.

==== Trano ''na'' Kiba ====
Ny ''[[Kiba (sikidy)|Trano]]'' na ''[[Kiba (sikidy)|Kiba]]'' na ''[[Kiba (sikidy)|Akiba]]'' no tsanganan-tsikidy fahenina ambin' ny folo sady farany, apetraka any amin' ny fàfana faharoa eo ambanin' ny renin-tsikidy, vokatry ny fampifanampiana ny soratry ny ''Zanahary'' sy ny an' ny ''Tale''. Anondroana ny trano tokoa ny ''Trano'' na ''Kiba'' na ''Akiba''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2 Akiba]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Io no anjara asa fahenina ambin' ny folo amin' ny sikidy, ka ny sora-tsikidy miaraka aminy no milaza ny mombamomba ny &quot;trano&quot;.

== Ny sora-tsikidy ==
Ny [[Sora-tsikidy malagasy|sora-tsikidy]] dia ny endrika isehoan' ny tsanganan-tsikidy na andalan-tsikidy arakaraka ny filaharana sy ny isan' ny voan-tsikidy mamorona azy. Samy manana ny anarany ny sora-tsikidy tsirairay araka ny isa sy ny fipetraky ny voa ao aminy. Izany dia tsy miankina amin' ny toerana misy ilay tsanganana na andalana ao amin' ny fàfana. Noho izany, na dia samy ''Tale'' ohatra dia tsy voatery hitovy ny isa sy ny filaharan' ny voa ao aminy. Ireo anarana ireo dia avy amin' ny [[teny arabo]] nefa efa nampifanarahin' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] amin' ny firafitry ny [[Feon-teny|feon-teniny]] sady matetika dia very ny tena fifandraisany ka indraindray mifandiso. Izany fifandisoana izany dia hita na amin' ny samy [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] aza. 

=== Ny maha izy azy ny sora-tsikidy tsirairay ===
Ny sora-tsikidy dia mitondra anarana izay misy tsy fitoviam-panononana araka ny faritra eto [[Madagasikara]]. Misy koa ny anarana roa na maro nefa manondro tsanganana iray ihany. Ireo anarana ireo dia manondro ny fiheverana na ny toetran' ny mpitana anjara asa toy ny ''[[Tale (sikidy)|Tale]], [[Maly (sikidy)|Maly]], [[Fahatelo (sikidy)|Fahatelo]], [[Bilady]], [[Fianahana (sikidy)|Fianahana]], [[Abily]]'', sns. Samy manana ny fandikany ny sora-tsikidy anefa ny mpisikidy tsirairay, izay mety hifanipaka mihitsy, ka ny homena eto dia santionany fotsiny. Fanampin' izay dia mety hifandiso ny anarana omen' ny mpisikidy ny sora-tsikidy arakaraka ny faritra lisy azy eto [[Madagasikara]]&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;&lt;small&gt;Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_4.pdf Cours N°4 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques (PDF)] &quot;, ''www.anthropomada.com'' (p. 32)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Tareky ====
[[Sary:14 Tareky.jpg|vignette|62x62px]]
Atao hoe ''Tareky'', ''Taraiky'', ''Tareke'' na ''Taraika'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''1'''&amp;nbsp;'''1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2/sikidy#mg.n Sikidy]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=taraiky Taraiky]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mitotaly efatra ([[Isa ankasa|ankasa]]) ny voan-tsikidy mamorona azy&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;&lt;small&gt;Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, Cours N°4 : &quot;[https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_4.pdf La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques (PDF)] &quot;, ''www.anthropomada.com'' (p. 5)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ny ''Tareky'' dia manana toetra fetsy, manalasala, izay toa tsy mahalala zavatra nefa toa mahalala ihany koa&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_4.pdf Cours N°4 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques (PDF)] &quot;, ''www.anthropomada.com'' (p. 15)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Jama na Asombola ====
[[Sary:13 Asombola (sikidy).jpg|vignette|66x66px]]
Atao hoe ''Jama'' na ''Asombola'', ''Asimbola'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=asombola#mg.n.2 Asombola]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mitotaly valo ([[Isa ankasa|ankasa]]) ny voan-tsikidy mamorona azy, ka lazaina fa &quot;velona&quot; io sora-tsikidy io&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Ny ''Asombola'' dia manana hery hampitambatra&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_4.pdf Cours N°4 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques (PDF)] &quot;, ''www.anthropomada.com'' (p. 14)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Asorasady na Adabara ====
[[Sary:01 Adabara.jpg|vignette|63x63px]]
Atao hoe ''Asorasady'' na ''Alahasady'', ''Alahasaty'', ''Alasady'', ''Alahazady'', na ''Asorovavy'', ''Asoravavy'' (misy koa ny manao an'io hoe ''Asoralahy'' na ''Asorolahy''), na ''Alidebara'', ''Adabara'', ''Adabaraho'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=adabaraha Adabaraha]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mitotaly enina ([[ankasa]]) ny voan-tsikidy mamorona azy&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;&lt;small&gt;Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_4.pdf Cours N°4 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques (PDF)]&quot;, ''www.anthropomada.com'' (p. 6)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ny ''Adabara'' dia maneho ny fahambonian-toetra sy saranga&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;&lt;small&gt;Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_4.pdf Cours N°4 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques (PDF)]&quot;, ''www.anthropomada.com'' (p. 20)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. 

Raha tsy faritana mazava ny faritra eto [[Madagasikara]] manao ny sikidy dia mifangaro amin' ny anaran' ny ''Alikasajy'' ny anaran' ny ''Asorasady''&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.

==== Alahasady ====
[[Sary:02 Alahasady.jpg|vignette|68x68px]]
Atao hoe ''Alikasajy'' na ''Adabara'' na ''Alahasady'', ''Alahasaty'', ''Alasady'', na ''Asoralahy'', ''Soralahy'', na ''Asorara'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=alahasaty#mg.n.2 Alahasaty]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mitotaly enina ([[Isa ankasa|ankasa]]) ny voan-tsikidy mamorona azy&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Ny sora-tsikidy ''Alahasady'' dia maneho toetr' olona monina amin' ny toerana ambany izay tsy mendrika ny sata misy azy&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;.

Raha tsy faritana mazava ny faritra eto [[Madagasikara]] manao ny sikidy dia mifangaro amin' ny anaran' ny ''Alikasajy'' ny anaran' ny ''Asorasady'', mifangaro amin' ny anaran' ny ''Alahasady'' koa ny anaran' ny ''Betsivongo''&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.

==== Alitsimay ====
[[Sary:11 Alotsimay.jpg|vignette|67x67px]]
Atao hoe ''Alitsimay'', ''Alisimay'', ''Aditsimay'', ''Aletsimay'', ''Alatsimay'', ''Alitsimahy'' na ''Alotsima'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=alotsimay Alotsimay]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mitotaly enina ([[Isa ankasa|ankasa]]) ny voan-tsikidy mamorona azy&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Maneho ny toetra sarotiny izay mety hitarika mankany amin' ny haratsiam-panahy ny ''Alitsimay''&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;&lt;small&gt;Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_4.pdf Cours N°4 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques (PDF)]&quot;, ''www.anthropomada.com'' (p. 18)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Alokola ====
[[Sary:12 Alokola.jpg|vignette|77x77px]]
Atao hoe ''Alokola'', ''Alikola'', ''Alahokoja'' na ''Alokolo'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=alokola Alokola]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mitotaly enina ([[ankasa]]) ny voan-tsikidy mamorona azy&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;&lt;small&gt;Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_4.pdf Cours N°4 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques (PDF)]&quot;, ''www.anthropomada.com'' (p. 7)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Maneho ny fitiavam-pahefana sy ny fahaiza-mitarika ny ''Alokola''&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.

==== Mohadidy na Alohotsy ====
[[Sary:09 Alohotsy (sikidy).jpg|vignette|73x73px]]
Atao hoe ''Mohadidy'' na ''Alohotsy'', ''Alihotsy'', ''Alahotsy'', na ''Alakaosy'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=alohotsy#mg.n.2 Alohotsy]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mitotaly enina ([[ankasa]]) ny voan-tsikidy mamorona azy&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Sora-tsikidy malemy tongotra ny Alohotsy&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;&lt;small&gt;Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_4.pdf Cours N°4 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques (PDF)] &quot;, ''www.anthropomada.com'' (p. 17)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Raha tsy faritana mazava ny faritra eto [[Madagasikara]] manao ny sikidy dia mifangaro amin'ny anaran' ny ''Mohadidy'' ny anaran' ny ''Karija''&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. 

==== Adalo ====
[[Sary:10 Adalo.jpg|vignette|75x75px]]
Atao hoe ''Adalo'' na ''Karija'' na ''Mikarija'', na ''Alohotsy'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=adalo#mg.n.2 Adalo]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mitotaly enina ([[ankasa]]) ny voan-tsikidy mamorona azy&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Sora-tsikidy ''Adalo'' dia maneho ny tsy fahaiza-manetry tena sy ny fitiavana seho ivelany, ny tsy fisian' ny fifandraisana amin' ny tany niaviana, nefa tsy misy afaka misakana azy amin' ny fampiroborobo ny fivelomany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_4.pdf Cours N°4 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques (PDF)] &quot;, ''www.anthropomada.com'' (p. 16)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.  

Raha tsy faritana mazava ny faritra eto [[Madagasikara]] manao ny sikidy dia mifangaro amin' ny anaran' ny ''Mohadidy'' ny anaran' ny ''Adalo''&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.

==== Alaimora ====
[[Sary:03 Alaimora.jpg|vignette|74x74px]]
Atao hoe ''Alaimora'', ''Alahamora'', ''Alahimora'', ''Alohomora'', ''Alemora'', ''Alahomora'', ''Alaomora'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2/alaimora Alaimora]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mitotaly fito ([[tsy ankasa]]) ny voan-tsikidy mamorona azy&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Ny sora-tsikidy ''Alaimora'' dia milaza ny fahamorana&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.

==== Alibiavo ====
[[Sary:04 Alibiavo.jpg|vignette|69x69px]]
Atao hoe ''Alibiavo'', ''Alibeavo'', ''Alibiavo'', ''Alibaiavy'', ''Alibiavy'', ''Alabiavo'', ''Alibeavotse'', ''Alibeiavo'', ''Alibeavy'' na ''Adibijady'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=alibeavy Alibeavy]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mitotaly fito ([[tsy ankasa]]) ny voan-tsikidy mamorona azy&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Ny ''Alibiavo'' dia maneho ny avonavona sy ny sedrana sarotra&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.

==== Alahizana ====
[[Sary:08 Alahizana.jpg|vignette|79x79px]]
Atao hoe ''Alaizana'', ''Alihizana'', ''Alizany'', ''Alahizany'', ''Alihiza'', ''Aalaizany'', ''Relahaza'', ''Alaizana'', na ''Adimizana''  ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=adimizana#mg.n.2 Adimizana]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mitotaly fito ([[tsy ankasa]]) ny voan-tsikidy mamorona azy&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Sora-tsikidy maneho zavatra tsy misy dikany sady ratsy sy ambany indrindra ary ny tsy fahamarinan-toerana ny ''Alaihizana''&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;&lt;small&gt;Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_4.pdf Cours N°4 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques (PDF)]&quot;, ''www.anthropomada.com'' (p. 15)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Alikisy ====
[[Sary:07 Alikisy.jpg|vignette|76x76px]]
Atao hoe ''Alikisy'', ''Alikise'', ''Aldikisy'', ''Alinohisa'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=alikisy Alikisy]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mitotaly fito ([[tsy ankasa]]) ny voan-tsikidy mamorona azy&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Sora-tsikidy malemy tongotra ny ''Alikisy''&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;.

==== Alakarabo na Kizo ====
[[Sary:15 Alakarabo.jpg|vignette|78x78px]]
Atao hoe ''Alakarabo'', ''Alikarabo'', na ''Kizo'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=alakarabo#mg.n.2 Alakarabo]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Mitotaly dimy ([[tsy ankasa]]) ny voan-tsikidy mamorona azy&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Maneho ny fahavokarana ny ''Alakarabo''&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;.

==== Betsivongo na Alikasajy ====
[[Sary:16 Alikasajy Betsivongo.jpg|vignette|84x84px]]
Atao hoe ''Betsivongo'', ''Alikasajy'', ''Alikozaza'', ''Adikasajy'', ''Adikasajy'', ''Alikoasajy'', ''Alakasajy'', ''Likoasajy'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=betsivongo Betsivongo]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mitotaly dimy ([[tsy ankasa]]) ny voan-tsikidy mamorona azy&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Maneho ny faharesena ny ''Alikasajy''&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;.

Raha tsy faritana mazava ny faritra eto [[Madagasikara]] manao ny sikidy dia mifangaro amin' ny anaran' ny ''Alahasady'' ny anaran'ny ''Betsivongo''&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;.

==== Karija ====
[[Sary:06 Karija.jpg|vignette|89x89px]]
Atao hoe ''Karija'', ''Kariza'', ''Karinja'', na ''Adalo'', na ''Vontsira'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=karija#mg.n.2 Karija]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mitotaly dimy ([[tsy ankasa]]) ny voan-tsikidy mamorona azy&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Ny sora-tsikidy ''Karija'' dia maneho ny fandresena sy ny talentan' ny mpitarika ary ny an' ny mpanasitrana sy ny mpahita&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;&lt;small&gt;Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_4.pdf Cours N°4 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques (PDF)]&quot;, ''www.anthropomada.com'' (p. 19)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Alakaosy ====
[[Sary:05 Alakaosy (sikidy).jpg|vignette|96x96px]]
Atao hoe ''Alakaosy'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=alakaosy#mg.n.3 Alakaosy]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mitotaly dimy ([[tsy ankasa]]) ny voan-tsikidy mamorona azy&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Maneho zavatra na olona manan-toetra tokony hohalavirina na tokony horesena ny ''Alakaosy''&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;.

=== Fanasokajiana ny sora-tsikidy ===
Raha [[Isa ankasa|ankasa]], izay atao hoe koa &quot;tsy ota&quot; (miisa 4 na 6 na 8) ny totalin' ny voan-tsikidy ao amin' ny sora-tsikidy iray dia atao hoe ''mpanjaka'' izany, fa raha [[Isa tsy ankasa|tsy ankasa]] na &quot;ota&quot; (miisa 5 na 7) kosa dia atao hoe ''andevo''. Ny fanavahana ny ''mpanjaka'' sy ny ''andevo'' dia misy dikany lehibe amin' ny fanakarana ny hevitry ny sikidy. Mahery ny mpanjaka fa malemy kosa ny andevo&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_4.pdf Cours N°4 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques (PDF)] &quot;, ''www.anthropomada.com'' (p. 42)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Mpanjaka ====
Mpanjaka ny ''Tareky'' (1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1 = 4), ny ''Alahasady'' (1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2 = 6), ny ''Adalo'' (1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2 = 6), ny ''Alokola'' (1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1 = 6), ny ''Alotsimay'' (2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2 = 6), ny ''Alohotsy'' (2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1 = 6), ny ''Adabara'' (2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1 = 6) ary ny Asombola (2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2'''&amp;nbsp;'''2 = 8). 

==== Andevo ====
Andevo kosa ny ''Karija'' (1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2 = 5), ny ''Alimizanda'' (1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1 = 5), ny ''Alakarabo'' (1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1 = 5), ny ''Renilaza'' (1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2 = 7), ny ''Alakaosy'' (2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1 = 5), ny ''Alaimora'' (2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2 = 7), ny ''Alibiavo'' (2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2 = 7) ary ny ''Alikisy'' (2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1 = 7).

=== Anaran' ny sora-tsikidy amin' ny teny arabo ===
Ireto ny anaran' ny sora-tsikidy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Bernard Maupoil, ''[http://www.olorun.com.br/documentos/La_Origene_Musulmane_de_La_Geomancie_de_les_Dahomey.pdf Contribution à l'étude de l'origine musulmane de la géomancie dans le Bas-Dahomey]'', Persée, 1943, tome 13. pp. 1-94.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, nefa marihina fa tsy tokana ireo anarana ireo fa mety samihafa arakaraka ny fotoana sy ny toerana nanaovana ny sikidy tany amin' ny [[Saikanosin' i Arabia|faritra arabo]] &lt;ref&gt;&lt;small&gt;Wim van Binsbergen, ''[http://quest-journal.net/shikanda/ancient_models/BINGHAMTON%201996.pdf The astrological origin of Islamic geomancy]'', 1996-2004, p. 41.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.persee.fr/doc/cea_0008-0055_1992_num_32_128_1528 La géomancie ouest-africaine. Formes endogènes et emprunts extérieurs]&quot;, ''www.persee.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;:

# ''El kausadj'' &quot;vitsy volombava&quot; (1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1) (''Alikasajy'')
# ''Ed dahik'' &quot;fihomehezana&quot; (1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2) (-)
# ''El otba ed dâkhila'' &quot;tokonana anatiny (fidirana)&quot; (2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1)
# ''El bayad'' &quot;hafotsy&quot;, &quot;loko fotsy&quot; (2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2) (''Alibiavo'')
# ''Et tariq'' &quot;lalana&quot; (1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1) (''Tareky'' na ''Taraiky'')
# ''El qabd el kharidj'' &quot;tadim-baravarana miditra&quot; (1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2) (-)
# ''El homra'' &quot;hamena&quot; na &quot;loko mena&quot; (2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2) (''Alaimora'' na ''Alahamora'')
# ''El mankus'' &quot;voavadika&quot;, &quot;voatsingoloka&quot; (2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1) (''Alinkisy'')
# ''An nasr el kharidj'' &quot;fandresena mivoaka&quot; (1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2) (-)
# ''Et thaqàfa'' &quot;faranitan-tsaina&quot;, &quot;fahalalana&quot; (1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1) (-)
# ''El idjtimaà'' &quot;fihaonana&quot;, &quot;firaisana&quot;, &quot;fikambanana&quot; (2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2) (''Alotsimay'')
# ''An nasr ed dâkhil'' &quot;fandresena miditra&quot; (2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1) (-)
# ''El otbet el kharidja'' &quot;tokonana ivelany (fivoahana)&quot; (1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2) (''Karija'')
# ''Naqiyou el khadd'' &quot;madio takolaka&quot; (tsy misy volom-bava) (1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1) (-)
# ''El qabd ed dakhil'' &quot;tadim-baravarana mivoaka&quot; (2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1) (-)
# ''El djamaâ'' &quot;vahoaka&quot;, &quot;fivoriambe&quot; (2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2) (''Jama'')

== Ny mpisikidy ==

=== Sokajin' ny mpisikidy ===
Ny mpisikidy dia matetika tsy mionona amin' ny maha mpisikidy azy fotsiny fa misahana zavatra maro toy ny [[Fanandroana malagasy|fanandroana]] sy ny fanaovana [[ody]], ka matetika dia ny [[ombiasa]] na ombiasy ihany no mpisikidy.

Ny mpisikidy dia mety ho mbola mianatra, na vao mizatra asa, na efa mahay ka manana traikefa betsaka. Atao hoe ''tsimaito'' ny mpisikidy mahay any amin' ny faritry ny [[Antandroy]]. Ny ombiasa mpisikidy dia tokony hanana ody sy [[Sampy (malagasy)|sampy]] (na [[Sampy (malagasy)|mohara]]), sady tokony mahalala ny fampiasana ny zava-maniry (atao hoe ''[[volohazo]]'').

==== Lehilahy mpisikidy ====
Matetika dia lehilahy mihoatra ny efapolo taona no misahana ny asan' ny mpisikidy.

==== Vehivavy mpisikidy ====
Amin' ny faritra maro dia tsy afaka ny ho mpisikidy ny vehivavy raha tsy efa maty ray na raha tsy efa tsy eo intsony fa efa maty ny anadahy iray tampo aminy rehetra.

==== Mpisikidy tsy ombiasa ====
Azon' ny tsirairay atao ny misikidy nefa inoan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] maro fa tsy ho marina ny zavatra hitany amin' ny alalan' ny [[sikidy]] nataony noho izy tsy nohasinina manokana amin' izany. Hikirakira voan-javatra tsy misy dikany izy raha tsy nandalo fianarana sy sedra maro, tsy ho marina ny faminaniany ny hoavy sy ny famantarany ny zava-miafina, tsy ho sitrana ny aretina, tsy ho voavaha ny olana. Ny antony dia satria tsy hifoha ny sikidy, tsy hovoatoka na tsy ho taitra amin' ny fitokavana atao ny [[razana]] sy ny [[fanahy]] hitarika ny tanan' ny mpisikidy.

=== Fifandraisan' ny mpisikidy ===

==== Fifandraisan' ny samy mpisikidy ====
Mifandray ny samy mpisikidy raha tsy misy ny tsy fifankazahoana noho ny antony maro. Mifanakalo traikefa ny mpisikidy, mampianatra izay olona tokony handova ilay fahalalana. Misy koa ny fifampivarotana fahalalana toy ny fomba filaharan-tsikidy manana ny maha izy azy manokana nefa tsy ary ho lanin' ny mpisikidy hafa tsianjery. Raha misy ny fifampivarotana dia amin' ny alalan' ny biby fiompy na vola izany. Atao sary amin' ny taratasy ny sora-tsikidy mba hahamora ny fitadidiana na ny fandikana azy homena ny mpisikidy liana satria tsy mbola manana an' izany. 
== Ny fampiasana ny sikidy ==

=== Fanamasinana ny sikidy sy ny zavatra momba azy ===
Mba hahamasinana ny [[sikidy]] sy ny [[ody]] amam-panafody homen' ny [[ombiasa]] ny mpanontany azy dia andrarahany vovoka fotsy ny sikidy efa mivelatra ka akany izany vovoka izany ka atao ny anaty kaopy na kapoaka sy afangarony amin' ny zavatra hafa toy ny ravin-kazo nototoina, ny vovo-kazo sahaza izany, ny [[tantely]], ny [[ronono]], ny zavatra avy ao amin' ny [[Sampy (malagasy)|sampy]] na [[Sampy (malagasy)|mohara]], ny ram-biby nanaovana [[sorona]], sns. Izany fangaron-javatra atao amin' ny sikidy izany no entina eo amin' ny toerana voatondron' ny sikidy hanaovan-javatra mba hanalana ny [[faditra]] na handroahana ny [[Vintana (finoan-drazana malagasy)|vintan]]-dratsy, ho fofonin' ny marary, hafafy amin' ny mpanontany mila [[tsodrano]], na hatelina koa aza.

=== Antony ampiasana ny sikidy ===

==== Amin' ny fahalalana ny anton' ny aretina ====
Heverin' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ho roa ny antony mahatonga ny olona harary: mety ho avy amin' ny herin' ny [[fanahy]] tsy hita maso izany na avy amin' ny asan' ny olombelona. Raha avy amin' ny fanahy ny aretina dia midika sazy na fampitandremana izany, ka raha tsy andraisana fepetra ny marary dia mety hihamafy ny aretiny. Mety nahatezitra ny fanahy ny tsy fanajana ny [[Fady (malagasy)|fady]] na ny tsy fanajana ny voady natao. Mety avy amin' ny sitrapon' ny olona no mahatonga ny aretina, ka izany no atao hoe ''tolaka''. Mety avy amin' ny sakafo nasiana [[Mosavy (finoana malagasy)|ody]] izany na amin' ny ody mahataka-davitra. Ilay olona namorika ny namany io no atao hoe ''[[Fahatelo (sikidy)|Fahatelo]]'' amin' ny voambolan' ny mpisikidy.

==== Alohan' ny handeha ====
Tsaratsara kokoa ho an' ny Malagasy mpandala ny [[Fivavahan-drazana malagasy|finoan-drazana]] ny manontany mpisikidy sy mpanandro alohan' ny handehanany an-tany lavitra mba hahafantarany ny [[Fanandroana malagasy|andro tsara]] tokony hiaingany sy mba hahalalany na mety na tsy mety amin' ny [[Vintana (finoan-drazana malagasy)|vintany]] ilay toerana tiany haleha. Misy koa ny olona tsy mivoaka ny tranony mihitsy raha tsy efa nijery sikidy.

==== Alohan' ny hitady harena ====
Alohan' ny hitady harena dia tian' ny Malagasy mino ny sikidy ny tsy manatanteraka zavatra mety hahavery harena azy na hampiditra loza hafa. Ohatra, alohan' ny hitady [[volamena]] na [[volafotsy]] dia tsy maitsy tondroin' ny mpisikidy ny andro tsara tokony hanombohany izany.

==== Alohan' ny hanatanteraka fanambadiana ====
Amin' ny Malagasy mandala ny [[Fivavahan-drazana malagasy|finoan-drazana]] dia tsara raha fantarin' ny lehilahy te hampakatra vehivavy iray ny vintan' ity vehivavy ity, sao mifandratra vintana izy roa.

==== Alohan' ny hanorina zavatra ====
Amin' ny toerana maro eto [[Madagasikara]] izay mbola mandala ny finoan-drazana, na amin' izao andron' ny fandrosoana izao aza, dia tsy maitsy anontaniana amin' ny mpisikidy ny andro tsara hanombohana ny fanorenana trano na sekoly na hanamboarana tohodrano na fantsakana, sns, raha tsy izany dia tsy sahy hampiasa ny zava-bita ny mponina nitondrana ny asa fampandrosoana satria heveriny fa mety andro ratsy sy toerana ratsy no nanaovana izany asa izany.

== Fitenenana momba ny sikidy sy ny mpisikidy ==

* ''Sikidy soa tsy andihizana, sikidy ratsy tsy itomaniana.''
* ''Sikidin-dRahivina: laha tsy lahy, vavy.''
* ''Sikidin-dRandranobe: tsy ody faty, fa ala nenina.''
* ''Sikidin-dRatsiambara: ny vava mandambolambo no androatokom-pahaizana.''
* ''Aza mila voa tsy ary, toy ny mpisikidy mampandihy ny marary.''
* ''Manao zanaky ny mpisikidy ka tsy mba ho faty, na zanaky ny mpanefy ka tsy ho may.''

== Voambolana ==
*''Adibijady'' na ''Alibijady'': anaran' ny laharan-tsikidy fahavalo amin' ny sikidy alanana: 1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1
*''Adikasajy'' na Alikasajy: anaran' ny laharan-tsikidy faharoa ambin' ny folo amin' ny sikidy alanana
*''Adinkisa'' na ''Adikisy'' na ''Alinkisa:'' anarana laharan-tsikidy iray amin' ny sikidy alanana
*''Aditsimay'' na ''Alitsimay'': anaran' ny laharan-tsikidy fahenina amin' ny sikidy alanana
*''Ajale'': anarana iantsoana ny tsiny fototry ny loza
*''Alaizany'': anaran' ny laharan-tsikidy fahadimy amin' ny sikidy alanana
*''Alanana'' na ''sikidy alanana'': karazan-tsikidy misy andalana efatra, mitondra laharana efatra tsirairay avy indray
*''Asoralahy'': anaran' ny laharan-tsikidy fahatelo amin' ny sikidy alanana
*''Asoravavy'': anaran' ny laharan-tsikidy fahefatra amin' ny sikidy alanana
*''Dovy'': anarana iantsoana ny fahavalo na ny rafy
*''[[Fahatelo (sikidy)|Fahatelo]]'' na ''Fahatelobe'': ilazana ny fahavalo sy ny rafy, iantsoana ny laharana fahatelo amin' ny sikidy
*''[[Fahavalo (sikidy)|Fahavalo]]'': iantsoana ny mpisompatra, ny rafy, ny miady sy mifanohitra amin' ny tena ka mitady hamono
*''Fohafoha'': teny ampiasan' ny mpisikidy hamohazany ny fanahy, indrindra ny fanahinan' ny razana
*''Jama'': fandaharana ankasa ny voan-tsikidy, ka mifanohitra amin' ny &quot;taraiky&quot; izay tsy ankasa
*''Joria'': karazan-tsikidy ametrahana amin' ny laharana roa mifanao ambony sy ambany ny voan-tsikidy ao anaty kitranotrano valo valo avy
*''Molahidy'': anaran-daharan-tsikidy
*''Odovy'': anaran' ny laharan-tsikidy milaza loza na tsy fanambinana
*''Ontany'': anaran' ny laharan-tsikidy izay midika hoe &quot;tany&quot; na &quot;tanàna&quot;
*''[[Safary|Safaray]]'': anaran' ny laharan-tsikidy fahadimy ambin' ny folo, izay midika hoe &quot;lalana&quot;
*''Saily'': anaran' ny laharan-tsikidy fahefatra ambin' ny folo, milaza ny reny na ny besinimaro
*''Sorotà'': anaran' ny laharan-tsikidy fahatelo ambin' ny folo, izay midika hoe &quot;mpitsara&quot;
*''[[Tale (sikidy)|Tale]]'': anaran' ny voan-tsikidy voalohany amin' ny laharan-tsikidy voalohany
*''Vontsira'': anarana laharan-tsikidy

== Fijerin' ny fivavahana hafa ny sikidy ==

=== Fijerin' ny kristianisma ny sikidy ===
Amin' ny ankapobeny dia manohitra ny fanandroana sy ny sikidy ny [[Kristianisma eto Madagasikara|fivavahana kristiana]] eto [[Madagasikara]] na dia misy amin' ny Kristiana isam-batan' olona ny mbola mankany amin' ny mpanandro mba hamantatra ny tokony hataony.

==== Ny hevitry ny Katôlika ====
Mazava ny voasoratra ao amin' ny [[Katesizin' ny Fiangonana Katôlika]] (KFK) ny amin' ny fandavany ny [[fanandroana]] sy ny [[sikidy]] ary ny [[mazia]] araka izao:&lt;blockquote&gt;&quot;Tsy azo ekena avokoa ny sikidy amam-panandroana sy izay fomba rehetra miendrika izany: fangataham-bonjy amin' i [[Satana|Satàna]] na amin' ireo [[demony]], [[Fivavahana amin' ny razana|fiantsoana ny maty]] na ireo fomba amam-pihetsika hafa misandoka ho &quot;mahalala&quot; ny hoavy. Ny [[fizahana vintana]] (''horoscope''), ny [[Fanandroana|fanandroana atao amin' ny fandinihana ny antokon-kintana]] (''astrologie''), ny fanandroana amin' ny fijerena bika aman-tsipitsipika eo amin' ny felatanana (''chiromancie''), ny fanazavana ny fambara miseho, ny fanazavana ny [[Vintana (finoan-drazana malagasy)|vintana]], [[Anjara (finoana)|anjara]], [[Lahatra (finoana malagasy)|lahatra]], [[Mosavy (finoana malagasy)|mosavy]], ny faminaniana amin' ny fisehon-javatra mahazendana, ny fitadiavam-bonjy amin' ny [[mpamoha angatra]]; ireo rehetra ireo dia mirakitra hery mangeja eo amin' ny fotoana, eo amin' ny tantara ary farany eo amin' ny olombelona, sady koa mirakitra faniriana hihavana amin' ireo hery [[Ôkoltisma|miafina]]. Ireo rehetra ireo dia zava-manohitra ny fitokiana amin' Andriamanitra sy ny voninahiny ary ny fanajana Azy, izay tokony hotanterahintsika Aminy irery ao anatin' ny fahatahorana Azy amim-pitiavana.&quot;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;Tsy hanana andriamanitra hafa eo anatrehako ianao&quot;, ao amin' ny ''[[Katesizin' ny Fiangonana Katôlika]]'', p. 572.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

== Jereo koa ==

* [[Sikidy]]

* Tsanganan-tsikidy: [[Tale (sikidy)|Tale]], [[Maly (sikidy)|Maly]], [[Fahatelo (sikidy)|Fahatelo]], [[Bilady]], [[Fianahana (sikidy)|Fianahana]], [[Abily]], [[Alisay]], [[Fahavalo (sikidy)|Fahavalo]], [[Fahasivy (sikidy)|Fahasivy]], [[Ombiasa (sikidy)|Ombiasa]], [[Haja (sikidy)|Haja]] (na [[Haja (sikidy)|Haza]]), [[Zanahary (sikidy)|Zanahary]], [[Asorotà (sikidy)|Asorotà]] (na [[Asorotà (sikidy)|Asorotany]]) [[Tovolahy (sikidy)|Tovolahy]], [[Lalana (sikidy)|Lalana]], [[Kiba (sikidy)|Trano]] (na [[Kiba (sikidy)|Kiba]] na [[Kiba (sikidy)|Akiba]]).

* [[Torovintana]] - [[fanandroana]] - [[fanandroana malagasy]] - [[sikidy]] - [[sikidy arabo]].

== Tahirin-kevitra azo anovozana ==
'''Boky'''
* Balard, Martine, 2002, [https://books.google.mg/books/about/Madagascar_1916_1945.html?id=SnUMAQAAMAAJ&amp;redir_esc=y ''Madagascar 1916-1945. Les regards d’un administrateur-ethnographe : Raymond Decary''.] Sainte-Marie (La Réunion), Azalées Éditions.

* Bloch, Maurice, 1968, [https://books.google.mg/books/about/Astrology_and_Writing_in_Madagascar.html?id=6SY-QwAACAAJ&amp;redir_esc=y &quot;Astrology and Writing in Madagascar&quot;], in Jack Goody, ed., ''Literacy in Traditional Societies''. Cambridge, Cambridge University Press : 278-297.

* Chemillier M., &quot;Divination et rationalité à Madagascar&quot;, K. Chemla (éd.), ''Actes du colloque de synthèse Histoire des savoirs'', décembre 2007, p. 241-258.

* Chemillier, Marc, Denis Jacquet, Victor Randrianary &amp; Marc Zabalia, 2005, &quot;[https://www.researchgate.net/publication/278623867_L'art_des_devins_a_Madagascar L'art des devins à Madagascar]&quot;, ''Pour la science'' 47 : ''Mathématiques exotiques'' : 90-95.

* Dandoau (Berthe), &quot;[https://arsie.mg/fr/metadata/ody-et-fanafody-charmes-et-remedes-pharmacopee-sakalava-et-tsimihety-425676 Ody et fanafody] {{Wayback|url=https://arsie.mg/fr/metadata/ody-et-fanafody-charmes-et-remedes-pharmacopee-sakalava-et-tsimihety-425676 |date=20240518180422 }}&quot; in ''Bulletin de l’Académie Malgache'', N° XI, Antananarivo, 1912.
* Dandouau (André.), &quot;Ny fahombiazan' ny sikidy&quot; in ''Bulletin de l'Académie Malgache'',     Tananarive, 1908 (pp. 62-72).
* Decary, Raymond, ''[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3344625j La divination malgache par le sikily]'', Paris, Publication du Centre     Universitaire des Langues Orientales vivantes (Volume IX), 1970. ELIADE (Mircea), Le sacré et le profane, Paris, Gallimard, 1965.

* Faublée (Jacques), &quot;[https://www.persee.fr/doc/jafr_0037-9166_1951_num_21_2_1832 Techniques divinatoires et magiques chez les Bara de Madagascar]&quot; in ''Journal de la Société des Africanistes'', Paris, 1951, (T. XXXI), 1951 (pp 127-138).

* Ferrand, Gabriel, 1905, &quot;[https://books.google.mg/books/about/Un_chapitre_d_Astrologie_arabico_malgach.html?id=bzqNQwAACAAJ&amp;redir_esc=y Un chapitre d’astrologie arabico-malgache]&quot;, ''Journal asiatique'', sept.-oct. : 193-275.

* Ferrand, Gabriel., 1891-1902, ''[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k75530x Les musulmans à Madagascar et aux Iles Comores]'', 3 vols (1891, 1893, 1902), Paris: Ernest Leroux.

* Fivondronamben' ny Eveka eto Madagasikara (mpandika teny), ''[[Katesizin' ny Fiangonana Katôlika]]'', Antananarivo, Madagasikara, 2009.

* Flacourt, Étienne de, 1995, ''[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1047463.image.f2 Histoire de la grande isle de Madagascar].'' Paris, Inalco-Karthala.

* Hébert, J.C., 1961, &quot;[https://www.persee.fr/doc/jafr_0037-9166_1961_num_31_2_1934 Analyse structurale des géomancies comoriennes, malgaches et     africaines]&quot;, J''ournal de la Société des Africanistes''

* Jaulin, Robert, 1966, ''[https://www.persee.fr/doc/ahess_0395-2649_1968_num_23_3_421950_t1_0669_0000_3 La Géomancie : analyse formelle].'' Notes mathématiques de Robert Ferry et Françoise Dejean. Paris-La Haye, Mouton (&quot;Cahiers de l’homme, nouv. sér.&quot; 4).

* Lasnet, Dr., 1899 &quot;Notes d'ethnologie et de médecine sur les Sakalaves du Nord-Ouest&quot;, ''Annales d’hygiène et de médecine coloniale'' : 471-497.

* Lévy-Bruhl, Lucien, 1922, ''[https://journals.openedition.org/bibnum/697 La Mentalité primitive]''. Paris, Librairie Félix Alcan.

* Rabedimy (Jean François), &quot;Contribution de l'ombiasy à la formation du royaume Menabe&quot; in ''Les     souverains de Madagascar. L’histoire royale et ses résurgences contemporaines'' (sous la direction de Françoise Raison-Jourde), Paris, Karthala, 1983 (pp.177-192).

* Rabedimy (Jean François), ''Pratiques de divination à Madagascar ; Techniques du Sikily en Pays Sakalava Menabe'', Travaux et Documentation de l’ORSTOM (N°51), PARIS, 1976
* Rabedimy, Jean-François, et al. [https://search.credoreference.com/articles/Qm9va0FydGljbGU6OTAxNjYy?aid=237298. “I.IV.8 The Mikea of Madagascar.”] ''The Cambridge Encyclopedia of Hunters and Gatherers'', edited by Richard B. Lee and Richard Heywood Daly, 1st ed., Cambridge University Press, 2006. Credo Reference.
* Russillon (Henri), &quot;Le sikidy malgache&quot; in ''Bulletin de l’Académie Malgache'', (Vol VI),     Tananarive, 1908-1909 (p.p. 115-162).
* Sibree, James (June 1862). [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/0015587X.1892.9720105 &quot;Divination among the Malagasy, Together with Native Ideas as to Fate and Destiny&quot;.] ''Folklore''. 3 (2): 193–226.

* Steinschneider, M., 1877, &quot;Die Skidy oder check geomantischen Figuren&quot;, ''Zeitschrift der     deutschen Morgenländischen Gesellschaft.''

* Tannery, Paul, 1995 [1912], &quot;Le Rabolion. Traités de géomancie arabes, grecs, et latins&quot;, in ''Mémoires scientifiques.'' Paris, Jacques Gabay : IV, 295-411.
'''Rohy ivelany'''
* &quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=sikidy Sikidy]&quot; in ''[http://tenymalagasy.org/ Rakibolana malagasy sy rakipahalalana momba an' i Madagasikara].''
* Marc Chemillier, Denis Jacquet Victor Randrianary &amp; Marc Zabalia, &quot;[https://journals.openedition.org/lhomme/21826?lang=en#:~:text=3La%20divination%20malgache%2C%20appel%C3%A9e,qui%20apparaissent%20dans%20ce%20tableau. Aspects mathématiques et cognitifs de la divination ''sikidy'' à Madagascar]&quot;, ''journals.openedition.org''

*[http://culturemath.ens.fr/histoire%20des%20maths/htm/chemillier2010/divination-sikidy-madagascar.html#intro La divination sikidy à Madagascar] {{Wayback|url=http://culturemath.ens.fr/histoire%20des%20maths/htm/chemillier2010/divination-sikidy-madagascar.html#intro |date=20200130225303 }} ()
* [http://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_1.pdf &quot;Sikidy&quot;], ''Anthropomada.com''
* &quot;[http://ehess.modelisationsavoirs.fr/sikidy/index.html Sikidy]&quot; ''ehess.modelisationsavoirs.fr''
* &quot;[http://recherche.ircam.fr/equipes/repmus/marc/publi/sikidy/Mathtrad.pdf Mathématique de tradition orala (PDF)&quot;], ''recherche.ircam.fr''

* Ascher, Marcia (1997). &quot;[https://www.academia.edu/38151275/Malagasy_Sikidy_A_Case_in_Ethnomathematics Malagasy Sikidy: A Case in Ethnomathematics (PDF)]&quot;. ''Historia Mathematica''. 24 (4): 376.

* Skinner, Stephen (1980-01-01). [https://www.rybn.org/ANTI/ADMXI/documentation/ALGORITHM_DOCUMENTATION/GPS-MANTIC/GEOMANCY/PAPERS/1980_Stephen_Skinner_-_Terrestrial_Astrology_Divination_Geomancy.pdf ''Terrestrial astrology: Divination by geomancy'' (PDF)] (1st ed.). London ; Boston: Routledge &amp; Kegan Paul.
* Anona, Manelo, 2001 [https://journals.openedition.org/lhomme/21826 &quot;Aspects mathématiques du ''sikidy''&quot;], Université d’Antananarivo, Département de mathématique et informatique.
* &quot;[http://madarevues.recherches.gov.mg/IMG/pdf/omaly7-8_8_-2.pdf Ny sikidy (PDF)] {{Wayback|url=http://madarevues.recherches.gov.mg/IMG/pdf/omaly7-8_8_-2.pdf |date=20220806192303 }}&quot;, ''madarevues.recherches.gov.mg''
* Jean François Rabedimy sy Etienne Razafindehibe, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_1.pdf Cours N°1 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_2.pdf Cours N°2 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_3.pdf Cours N°3 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_4.pdf Cours N°4 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* J. F. Rabedimy, [http://madadoc.irenala.edu.mg/documents/v01363_PRA.pdf &quot;Pratique de divination à Madagascar (PDF)&quot;] {{Wayback|url=http://madadoc.irenala.edu.mg/documents/v01363_PRA.pdf |date=20240518132941 }}, ''madadoc.irenala.edu.mg''
'''Video'''
* &quot;[https://www.youtube.com/watch?v=XHBBWBO7mqo Art divinatoirae – Le sikidy, ou comment lire le destin par la mathématique de la terre]&quot;, ''2424mg''
* &quot;[https://www.youtube.com/watch?v=cIU2-4jv_VM Gasy Fomba: Sikidy 12 JUIN 2016]&quot;, ''i-BC TV''
* &quot;[https://www.youtube.com/watch?v=AVvurI4qlOc&amp;t=1826s Eris Rabedaoro: ésotérisme, fanorona, skidy et culture malagasy!]&quot;, ''Storytown Podcast''
* &quot;[https://www.youtube.com/watch?v=PBi593aumwM Quand une mathématicienne parle des liens entre le « Sikidy » et les mathématiques]&quot;, ''2424mg''

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>s7fuff2ojlle4ozize1tmx8hcgyrui9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foko eto Madagasikara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278074</id>
    <revision>
      <id>1145996</id>
      <parentid>1132120</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bienvenue Fidèle</username>
        <id>40160</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy lohateny, Namintina ireo foko misy eto Madagasikara</comment>
      <origin>1145996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39227" sha1="lvooo2wkh9tunoul8t8ryed9nqahw92" xml:space="preserve">[[Sary:Ethnic groups of Madagascar Map.png|vignette|Sarintanin' i Madagasikara maneho ny faritra misy ireo foko ao aminy.|426x426px]]Ny '''foko eto Madagasikara''' dia vondron' olona iray faritra iaviana eto [[Madagasikara]], nanana fandaminana ara-politika niraisany na nitoviany tamin' ny vanimpotoana faha mpanjaka, manana ny fomba fitenenany ny [[fiteny malagasy|teny malagasy]] izay atao hoe &quot;[[Fitenim-paritra malagasy|fitenim-paritra]]&quot;, sns. Tsy misy famaritana tokana eken' ny maro ny hoe ''foko'' ka tsy fantatra noho izany ny tena isan'ny [[foko]] eto [[Madagasikara]] izay tsy nitsaha-nivoatra nandritra ny tantara. Mahazatra ny maro, indrindra fa nanomboka tamin' ny [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|fanjanahan-tany frantsay]], anefa ny miteny hoe &quot;[[foko valo ambin' ny folo]]&quot; na dia tsy misy ny mason-tsivana mazava na ny tantara nenti-namaritra izany. 

Ireto ny sasany amin' ny foko resahina matetika: ny [[Antankarana]] sy ny [[Betsimisaraka]] ary ny [[Tsimihety]] ao avaratra, ny [[Antambahoaka]] sy ny [[Antefasy]] sy ny [[Antemoro]] sy ny [[Antesaka]] sy ny [[Tanala]] ary ny [[Zafisoro]] ao atsinanana, ny [[Antandroy|Tandroy]] sy ny [[Antanosy|Tanosy]] ary ny [[Mahafaly]] ao atsimo, ny [[Sakalava]] sy ny [[Masikoro]] ary ny [[Makoa (malagasy)|Makoa]] sy ny [[Vezo]] ao andrefana, ny [[Merina]] sy ny [[Sihanaka]] sy ny [[Bezanozano]] sy ny [[Betsileo]] sy ny [[Zafimaniry]] ary ny [[Bara]] ao afovoan-tany.

== Famaritana ==
[[Sary:Handbook to the ethnographical collections (1910) (14783410255).jpg|vignette|Sarin-tany tamin' ny taona 1910 maneho ny foko teto Madagasikara tao amin' ny bony ''[[Handbook to the Ethnographical Collections]]'': (1) [[Antankarana]], (2) [[Betsimisaraka]] (any avaratra kokoa), (3) [[Betanimena]], (4) Betsimisaraka  (any atsimo kokoa) (5) [[Antambahoaka]], (6) [[Sihanaka]], (7) [[Bezanozano]], (8) [[Merina|Antimerina]], (9) [[Betsileo]], (10) [[Tanala|Antanala]], (11) [[Antemoro|Antimoro]], (12) [[Antesaka|Antisaka]], (13) [[Antefasy|Antifasina]], (14) [[Antimanambodro]], (15) [[Antanosy]], (16) [[Antivondro]], (17) [[Antandroy]], (18) [[Mahafaly]], (19) [[Sakalava]] (misy fizarazaràna valo ao anatiny).|658x658px]]
I [[Régis Rajemisa Raolison|Régis Rajemisa-Raolison]] dia mamaritra fohy ny foko toy izao ao amin' ny boky ''Rakibolana malagasy'' nosoratany: &quot;Fitambaran' ny olona iray fiaviana&quot;.

Ny foko dia vondron' olona iray faritra niaviana, nanana fandaminana ara-pôlitika niraisany na nitoviany tamin' ny vanimpotoana faha mpanjaka, manana ny fomba fitenenany ny [[fiteny malagasy|teny malagasy]] izay atao hoe &quot;[[Fitenim-paritra malagasy|fitenim-paritra]]&quot;, sns. Tsy misy famaritana tokana eken' ny maro ny hoe ''foko'' ka tsy fantatra noho izany ny tena isany eto [[Madagasikara]] izay tsy nitsaha-nivoatra nandritra ny [[tantara]]. Mahazatra ny maro, nanomboka tamin' ny [[Empira Mpanjanaka Frantsay|fanjanahantany frantsay]], anefa ny miteny hoe &quot;foko valo ambin' ny folo&quot; na dia tsy mifanandrify amin' ny tena marina ara-tantara izany. Ny sasany amin' ny ataon' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ankehitriny hoe &quot;foko&quot; ireo dia matetika [[vondrom-poko]] raha ny tena marina noho ny faritra misy azy midadasika loatra sy noho ny fisian' ny vondrona ara-kolontsaina sy ara-piteny maro ao anatin' io vondrona lehibe io, izay manana ny anaram-pokony manokana avy (ohatra amin' izany ny [[Sakalava]] sy ny [[Betsimisaraka]]). Ny hafa indray dia mety zana-poko noho izy vitsy, monina amin' ny faritra kely dia kely sady tsy mifankaiza amin' ny foko mifanila faritra iaviana aminy na ara-piteny na ara-kolontsaina (ohatra amin' izany ny [[Antefasy]] ny [[Zafisoro]], ny [[Zafimaniry]] sy ny Betsileo, ny [[Masikoro]] sy ny [[Mikea]]). Tsy singa amaritana ny atao hoe &quot;foko&quot; eto Madagasikara na ny toetra ara-batana toy ny fihodirana, ny toetran' ny volo, na ny toe-batana. Ny fitenenana amin' ny fitenim-paritra koa dia matetika tsy heverin' ny olona ho singa mamaritra ny atao hoe &quot;foko&quot; satria maro ny Malagasy avy amin' ny foko na vondrom-poko iray izay mahay tenim-paritra roa na maro noho izy valovontaka na efa nitety faritra maro na ny foko roa samihafa izay miteny amin' ny fitenim-paritra iray mitohy (ohatra ny [[Mahafaly]] ny ny [[Antandroy]]).

== Ny vondrom-poko araka ny faritra misy azy ==

=== Vondrom-poko ao avaratra ===

==== Ny Antankarana ====
[[Sary:Antankarana ethnic group of Madagascar.png|vignette|Faritra nentim-paharazana misy ny [[Antankarana]] sy ny foko manodidina azy]]
Ny [[Antankarana]] na Tankarana dia vondrom-poko ao amin' ny tendro avaratr' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[Faritanin' Antsiranana]]. Monina amin' ny faritra lavalava avy eo Ampasimena (andrefana) mankany [[Vohimarina]] (Vohémar). [[Antsiranana]] sy i Vohimarina no tanàn-dehibe any. Niisa 50&amp;nbsp;000 any ho any ny Antakarana tamin' ny taona 2013&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Diagram Group (2013). ''[https://books.google.com/books?id=xJQuAgAAQBAJ Encyclopedia of African Peoples]''. San Francisco, CA: Routledge. &lt;nowiki&gt;ISBN 9781135963415&lt;/nowiki&gt;. (4)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nisaraka tamin' ny [[Sakalava]] ny Antankarana tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-17 taorian' ny fifanolanana matetika.

Amin' ny lafiny kolontsaina, ny Antankarana dia mitovitovy amin' ny Sakalava mifanila aminy. Manompo [[tromba]] izy ireo ary mino ny fanahy eny amin' ny zavaboary, hany ka sarotra indraindray ny manavaka ireo vondrona roa ireo. Ny ankamaroan' ny Antankarana dia manaraka ny [[fivavahana silamo]]. Mifangaro amin' ny [[Fivavahan-drazana malagasy|fivavahan-drazana]] (indrindra ny [[Fivavahana amin'ny razana|fivavahana amin' ny razana]]) ny fomba iainan' ny Antankarana ny finoana silamo, miaraka amin' ireo fety lehibe sy singa ara-kolontsaina nindramina tamin' ny kolontsaina arabo silamo.

Manana ny fakalazana atao hoe ''[[Tsangan-tsaina]]'' ny Antankarana izay anatsatohana hazo roa mba hanamarika ny maha iray ilay foko sy hanambatra ny lasa amin' ny ankehitriny, ny maty amin' ny velona, ahatsiarovana ireo mpanjaka sy ny zava-nitranga taloha teo amin' ny tantaran' ny [[Antankarana]], mifototra amin' ny zava-nitranga tamin' ny taonjato faha-19, izay nenti-nanamafy ny fahefan' ny mpanjaka isaky ny dimy taona. Tafiditra ao anatin' ity lanonana ity ny [[fivahiniana masina]] any [[Nosy Mitsio]] 

==== Ny Betsimisaraka ====
[[Sary:Betsimisaraka ethnic group of Madagascar.png|vignette|Faritra nentim-paharazana misy ny [[Betsimisaraka]] sy ny foko manodidina azy]]
Ny [[Betsimisaraka]] dia vondrom-poko lehibe ao amin' ny lemaka manaraka ny morontsiraka atsinanana, vafaritry ny reniranon' i [[Bemarivo]] ao avaratra sy ny onin' i [[Mananjary (ony)|Mananjary]] any atsimo. Ireto ny tanànan' ny Betsimisaraka: [[Maroantsetra]], [[Fenoarivo Antsinanana|Fenerivo]], [[Soanierana Ivongo|Soanierana-Ivongo]], [[Toamasina]], [[Vatomandry]], [[Mahanoro]] ary [[Andevoranto]]. Niisa 1&amp;nbsp;500&amp;nbsp;000 any ho any ny Betsimisaraka tamin' ny taona 2011&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Shoup, John (2001). ''[https://books.google.mg/books?id=SPBfnT_E1mgC&amp;redir_esc=y Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia]''. New York: ABC-CLIO. &lt;nowiki&gt;ISBN 9781598843620&lt;/nowiki&gt;.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. 

Efa ela ny Betsimisaraka no nifanerasera tamin' ny tantsambo sy mpivarotra eorôpeana izay nitaranaka vahoaka safiotra eorôpeana-malagasy, antsoina hoe [[Zanamalata]]. Nipoitra ny Zanamalata antsoina hoe [[Ratsimilaho]] mba hampiray ny foko betsimisaraka isak-karazany teo ambany fitondrany tamin' ny taona 1710. Naharitra 50 taona ny nanjakany ary nametraka ny maha-izy azy sy ny fitoniana manerana ny fanjakana izany, saingy nalemy tsikelikely io fitambarana io tamin' ny fitondràn' ireo mpandimby azy. Fanjakana Betsimisaraka efa nivakivaky dia nofehezin-d[[Radama I]], mpanjakan' Imerina, tamin’ny 1817. Nitondra ny firenana nandritra ny Repoblika faharoa (1975-1992) ny [[Ratsiraka Didier|Amiraly Didier Ratsiraka]], izay avy amin' ny foko betsimisaraka.  Anisan' ny olo-malaza ara-pôlitika ihany koa ny zanak' anabavin-dRatsiraka, atao hoe [[Roland Ratsiraka]], izay nirotsaka hofidiana ho filoham-pirenena ary ben' ny tanànan' i Toamasina

Ara-kolontsaina dia azo zaraina roa ny Betsimisaraka, dia ny avaratra sy atsimo. Irasan' ny avaratra sy ny atsimo ny fanajana ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]], ny [[tromba]], ny [[sorona]] [[omby]], ny [[famadihana]] sy ny [[sambatra]] ([[famorana]]) ary ny rafitra ara-tsôsialy entin-draibe. Samy manana ny [[Fitenim-paritra malagasy|fitenim-paritra]] azy manokana sy ny fady isan-karazany, ary koa ny fomba fany avaratra sy ny atsimo.

==== Ny Tsimihety ====
[[Sary:Tsimihety ethnic group of Madagascar.png|vignette|Faritra nentim-paharazana misy ny [[Tsimihety]] sy ny foko manodidina azy]]
Ny [[Tsimihety]] na Antandroña dia vondrom-poko any amin' ny faritra avaratra-andrefana eto Madagasikara, ao amin' ny [[faritanin' i Mahajanga]], monina amin' ny faritra eo anelanelan' ny tanin' ny Antankarana avy ao avaratra, ny Betsimisaraka avy ao atsinanana, ny [[Sihanaka]] avy ao atsimo, ary ny [[Sakalava]] avy ao andrefana. Ireto ny tanàna lehibe any: [[Antsohihy]], [[Mandritsara]], [[Befandriana-Avaratra]], [[Mampikony]], [[Boriziny]] ary [[Bealanana]]. Eo anelanelan' ny 700&amp;nbsp;000 sy 1&amp;nbsp;200&amp;nbsp;000 ny isan' ny Tsimihety&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Appiah, Anthony; Gates Jr., Henry Louis (2005). ''Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience''. Oxford University Press. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-19-517055-9&lt;/nowiki&gt;. pp. 230-231&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;Diagram Group (2013). ''[https://books.google.com/books?id=xJQuAgAAQBAJ Encyclopedia of African Peoples]''. San Francisco, CA: Routledge. &lt;nowiki&gt;ISBN 9781135963415&lt;/nowiki&gt;. (1)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Izy no foko fahefatra maro an' isa indrindra eto Madagasikara.

Tamin' ny vaninandro faha mpanjaka dia tsy nanavaka ny [[andriana]] sy ny tsy andriana ny Tsimihety fa mitovy saranga sy zo avokoa ny mponina rehetra ao amin' io vondrom-poko io ka ny zokiolona no mitondra ny fiarahamonina. Niorina tamin' ny fomba fiainan' ny mpiombom-pananana ary tarihin' ny vondron' olon-kendry antsoina hoe [[sojabe]] ny Tsimihety, izay tsy mbola nahalala ny fandaminana ara-pôlitikan' ny fanjakà-mpanjaka na fitondràm-pilohan-tanàna. Ny ohatra nasehon' ny fanjakana tsimihety Manjakamarosaina na Andriambaloambitelopolo dia efa azo lazaina ho endrika [[Repoblika|repoblikana]] alohan' ny fotoana. 

Ny Tsimihety dia anisan' ny nandray anjara mavitrika tamin' ny pôlitika teto Madagasikara hatramin' izay. I [[Philibert Tsiranana]], izay Tsimihety avy any akaikin' i [[Mandritsara]], no filoha voalohan' ny Repoblika Malagasy, fony izy tao anatin' ny Vondrona Frantsay (''Union Française'') tamin' ny taona 1959, ary nijanona ho filoham-pirenena nandritra ny 10 taona taorian' ny nahazoan' i Madagasikara ny fahaleovantena tamin' ny taona 1960.

=== Vondrom-poko ao atsinanana ===

==== Ny Antambahoaka ====
[[Sary:Antambahoaka ethnic group of Madagascar.png|vignette|Faritra nentim-paharazana misy ny [[Antambahoaka]] sy ny foko manodidina azy]]
Ny [[Antambahoaka]] dia vondrom-poko iray ao atsimo-atsinanan' i Madagasikara, eo anelanelan' i Sakaleona sy [[Namorona]]. I [[Mananjary]] no tanan-dehibe any. Niisa 50&amp;nbsp;000 any ho any ny Antambahoaka tamin' ny taona 2013&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Diagram Group (2013). ''[https://books.google.com/books?id=xJQuAgAAQBAJ Encyclopedia of African Peoples]''. San Francisco, CA: Routledge. &lt;nowiki&gt;ISBN 9781135963415&lt;/nowiki&gt;. (5)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Misy amin' izy ireo ny mitovy fiaviana [[Arabo (vahoaka)|arabo]] amin' ny [[Antemoro]]. Nisaraka tamin' ny Antemoro ny Antambahoaka tamin' ny taonjato faha-15 rehefa nanangana vondrona vaovao antsoina hoe [[Masindrano]] ny Antemoro iray antsoina hoe Ravalarivo. Nizarazara ho [[andriana]] sy olon-tsotra ary [[Andevo (teto Madagasikara)|andevo]] ny fiarahamonina nentim-paharazana antambahoaka. Ny foko antambahoaka andriana roa dia ny [[Onjatsy]] sy ny [[Tsimaito]] (na Tsimeto), izay mpitahiry ny fahalalana siantifika sy ny ody ary ny fanasinana, ary nahay ny fampiasana ny [[sorabe]] (fiteny malagasy nosoratana tamin' ny [[abidy arabo]]).

Ny fitondran' ny raibe sy ny fanajana ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]] ary ny [[Fady (malagasy)|fady]] no ivon' ny fiarahamonin' ny Antambahoaka. Mpanjono an-dranomasina sy an-drenirano ary am-parihy ny Antambahoaka. Malaza ao amin' ny Antambahoaka ny fetin' ny [[sambatra]], izay fombafomba fanao isaky ny fito taona. Ranoray be ny fiarahamonin' izy ireo izay ahitana fifindra-monina kely any ivelany sy fahatsapana ambony ny maha-izy azy. Misy [[fady]] hatry ny ela izay mandrara ny fitaizana [[zaza kambana]]. Ny fiarahamonina antambahoaka dia manaiky ny ''soman-drazana'' - izay karazana fifandraisan' ny [[Ziva|mpiziva]], fifandraisana misy eo amin' ny foko roa hita taratra amin' ny fifankazaran' izy ireo eo amin' ny fomba fifampiresahany.

==== Ny Antefasy ====
[[Sary:Antaifasy ethnic group of Madagascar.png|vignette|Faritra nentim-paharazana misy ny [[Antefasy]] sy ny foko manodidina azy]]
Ny [[Antefasy]] na Antaifasy na Tefasy dia vondrom-poko eto Madagasikara ao amin' ny morontsiraka atsimo-atsinanana, ao amin' ny faritra manodidina an' i [[Farafangana]]. Eo anelanelan' i [[Manampatrana|Manampatra]] sy Mananara atsimo izy ireo, izany hoe eo afovoan' ny [[Antemoro]] ao avaratra sy ny [[Antesaka]] ao atsimo. Tamin' ny taona 2013 dia niisa 150&amp;nbsp;000 any ho any ny Antefasy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Nanomboka tamin' ny taompolo 1680, ny Antefasy niditra niady amin' ny [[Antemoro]] mpifanolo-bodirindrina aminy. Nitohy hatramin' ny taonjato faha-18 ny fifandonana nefa tsy naharesy mazava tsara ny iray tamin' ireo foko ireo. Nandritra ny fotoana fohy dia nanjakan’ ny [[Antemoro]] ny Antefasy, fa ny mpanjaka antefasy iray antsoina hoe [[Maseba]] no nanafaka azy. Tamin’ ny taona 1827 dia notafihin’ ny tafika merina ny fanjakana antefasy ka lasa fanjakana nanompo ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan’ Imerina]]. Nanohitra ny fanjakazakan’ ny Merina ny Antefasy ary tsy voafehy tanteraka. Mba hanalefahana azy ireo dia nanohana ny [[Zafisoro]] ny Merina. Antefasy mirahalahy no nanangana ny ''Union Démocratique et Sociale'' (1957), iray amin' ireo [[Antoko politika malagasy|antoko pôlitika]] nahomby indrindra manerana ny Nosy. Voafidy indroa ho filohan’ ny [[Antenimieram-pirenena]] ny iray tamin’ ireo mpanorina ny antoko, [[Norbert Zafimahova]], voatendry hisolo tena hiaro ny tombontsoan’ i [[Madagasikara]] ao amin’ ny [[Antenimieran-doholona]] frantsay tamin’ ny 1958.

==== Ny Antemoro ====
[[Sary:Antaimoro ethnic group of Madagascar.png|vignette|Faritra nentim-paharazana misy ny [[Antemoro]] sy ny foko manodidina azy]]
Ny [[Antemoro]] dia vondrom-poko malagasy manana ny faritra nentim-paharazana nisy azy eo anelanelan' i [[Namorona]] sy [[Manampatrana]] no fonenany. I [[Vohipeno]] sy i [[Manakara]]&lt;nowiki/&gt;no tanàna lehibe any aminy. Niisa 500&amp;nbsp;000 any ho any ny Antemoro tamin' ny taona 2013&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Diagram Group (2013). ''[https://books.google.com/books?id=xJQuAgAAQBAJ Encyclopedia of African Peoples]''. San Francisco, CA: Routledge. &lt;nowiki&gt;ISBN 9781135963415&lt;/nowiki&gt;. (2)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny foko antemoro atao hoe [[Anakara]] sy [[Antalaotra]], araka ny lovantsofina mbola iadian-kevitra, dia taranaka mpiavy avy any [[Arabia]] sy [[Persia]]. Rehefa tonga teto Madagasikara izy ireo dia nanova finoana ny Antemoro ho [[Silamo eto Madagasikara|silamo]]; tsy ela anefa dia navelan' izy ireo izany fivavahana vaovao izany. Ny razan' ny Antemoro no nitondra ny [[sorabe]] teto Madagasikara. [[Ramakararo]] no mpanjaka antemoro voalohany. Anisan' ny Antemoro nalaza [[Andriamahazonoro]] sy [[Ratsilikaina]] izay nohafarin' [[Andrianampoinimerina]] ho lasa mpanolo-tsainany sy nampianatra an-d[[Radama Voalohany|Radama I]] zanany. Nalaza ho ombiasa sy mpanandro mahery ny Antemoro. Rava ny fanjakan' ny Antemoro tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-19 taorian' ny fikomian' ny Antemoro olon-tsotra nanohitra ny sarangan' ny andriana.

Maro ny foko ao amin' ny vondrom-poko antemoro. Ao ny [[Anteony]] tonga voalohany tao [[Matitanana]], ao [[Vohipeno]]. Ao ny [[Antalaotra]], tonga taty aoriana, nefa malaza amin' ny [[Sorabe]] sy ny fahaizany [[Sikidy malagasy|misikidy]] sy [[Fanandroana malagasy|manandro]] (ny tena mamiratra dia ny [[Anakara]]), araka ny lovantsofina, izay voatery nandositra ny lapan' ny [[soltàna]] avy any [[Arabia Saodita]] fahaizay noho ny fananany fiaviana jiosy. Ao koa ny [[Ampanabaka]] izay tsy iza fa ny sarambaben' olona maro anisa.

Fady ny Antemoro ny alika, izay ataony hoe &quot;biby maloto&quot;. Fady azy ireo koa ny fihinanana henan-kisoa.

==== Ny Antesaka ====
[[Sary:Antaisaka ethnic group of Madagascar.png|vignette|Faritra nentim-paharazana misy ny [[Antesaka]] sy ny foko manodidina azy]]
Ny [[Antesaka]] na Antaisaka na Tesaka dia vondrom-poko iray ao atsimo-atsinana amin' i Madagasikara. Ao amin' ny [[distrikan'i Vangaindrano|distrikan' i Vangaindrano]],[[faritra Atsimo-Atsinanana]], no betsaka azy ireo. Ny faritra onenany dia eo anelanelan' i [[Mananivo]] ao avaratra, Itomampy syIonaivo ao andrefana, ary Lavibola ao atsimo. Tanàna lehibe ao aminy dia i [[Vangaindrano]] sy i Midongy Atsimo. Niisa 600&amp;nbsp;000 any ho any ny Antesaka tamin' ny taona 2013&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Diagram Group (2013). ''[https://books.google.com/books?id=xJQuAgAAQBAJ Encyclopedia of African Peoples]''. San Francisco, CA: Routledge. &lt;nowiki&gt;ISBN 9781135963415&lt;/nowiki&gt;. (3)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny mpanjaka antesaka maro dia taranaky ny [[Zarabehava]] izay taranaka mpanjaka [[sakalava]] izay niampita nankany amin' ny morontsiraka atsinanana teo anelanelan’ ny taompolo 1620 sy 1650. Nifindra monina avy tany amin' ny [[Fanjakan' i Menabe]] ny razamben’ ny Antesaka ary tonga tao Nosipandra (antsoina ankehitriny hoe [[Vangaindrano]]) tamin’ ny taompolo 1650. Araka ny lovantsofina dia [[Andriamandresy]] no mpanorina ny vondrom-poko antesaka. Tany am-piandohan' ny taonjato faha-18, ny Antesaka dia iray amin' ireo fanjakana efatra lehibe indrindra eto Madagasikara. Matetika no niadiana ny fifandimbiasam-pitondrana ary niteraka fifandirana anatiny. Tamin' ny taonjato faha-19, dia notafihin’ ny tafiky ny [[Fanjakan' Imerina]] ny Fanjakana Antesaka ka resiny teo anelanelan' ny taompolo 1820 sy 1850. I [[Lengoabo]], zafikelin-dRatongalaza, no mpanjaka farany sady nanan-danja indrindra tamin' ny taonjato faha-18, ary nahavita nanitatra ny faritanin' ny Antesaka hatramin' ny farany indrindra.

Ny [[zaza kambana]] dia fady ary tsy azo alevina miaraka amin' ny fianakaviany. Ny fomba momba ny [[fandevenana]] dia ny fanamainana ny faty mandritra ny roa na telo taona alohan' ny hamindrana azy any amin' ny fasana iombonana antsoina hoe ''kibory'', izay miafina ao anaty ala fady. Mizara ho foko maromaro ny vondrom-poko antesaka, dia ny [[Antemanambondro]], ny [[Antevato]], ny [[Masianaky]], ny [[Zarabehava]], ny [[Zarafaniliha]] ary ny [[Zaramanampy]].

==== Ny Tanala ====
[[Sary:Tanala ethnic group of Madagascar.png|vignette|Faritra nentim-paharazana misy ny [[Tanala]] sy ny foko manodidina azy]]
Ny [[Tanala]] na Antanala dia vondrom-poko ao amin' ny faritra misy ny havoanan' Ikongo, voafaritry ny tanin' ny Betsileo ao andrefana, ny Betsimisaraka sy ny Antambahoaka sy ny Antemoro ary ny Antefasy ao atsinanana, ary ny ony [[Manampatrana]] ao atsimo. Ireto ny tanàna lehibe any: Ambohimanga Atsimo sy [[Ivohibe]] ary [[Ifanadiana]]. Miisa 400&amp;nbsp;000 any ho any ny Tanala tamin' ny taona 2014&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Ny [[Vazimba]] no mponina voalohany tao amin' ny tanin' ny Tanala. Tamin' ny taonjato faha-17 dia nifindra tany amin' io faritra io ny foko [[Zafirambo]]. Araka ny lovantsofina ihany dia avy amin' ny mpitarika iray antsoina hoe Rambo ny Zafirambo. Ny ray aman-drenin' i Rambo dia samy avy amin' ny foko antemoro - ny [[Anteony]] eo amin' ny lafin-dray ary ny [[Zafiraminia]] eo amin' ny lafin-dreny. Noroahin' ny Zafirambo tao amin' ny lohasahan' i Sandrananta sy Manambondro ny foko [[Antemahafaly]] nitondra ny tany taloha. Tamin' ny taonjato faha-18 dia nifandona tamin' ny [[Antemoro]] ny Tanala izay nandesy azy ireo tamin’ ny farany. Nahatratra ny faratampon' ny tanjany ny fanjakana tanala tamin' ny tapaky ny taonjato faha-18 teo ambany fanapahan’ ny mpanjaka Andriamatahetany.

Nizara ho ambaratongam-poko telo Tanala: ny [[andriana]] sy ny olona afaka ary ny andevo. Tompon' andraikitra eo anatrehan' ny vahoakany, izay nanana fahefana hanongana azy, ny mpanjaka tanala. Aorian' ny fahafatesan' ny mpanjaka dia tehirizina ny vakoka (''lambohamba'') avy aminy ary ampandroina isan-taona amin' ny toerana iray ao amin' ny lohasahan' i Sandrananta.

Nalaza tamin' ny fahaiza-mamantatra ny miafina sy ny hoavy amin' ny alalan' ny [[Fanandroana malagasy|fanandroana]] sy ny [[Sikidy malagasy|sikidy]] ny Tanala. Vantany vao teraka ny zaza dia ampandroina amin' ny rano mangatsiaka, ary manambara ny andro sasany [[Fady (malagasy)|fady]] ho azy mandritra ny androm-piainany ny ombiasa; raha misy zaza teraka amin' ny andro fady amin' ny reniny sy ny rainy dia avelaho faty. Manana andro fady valo isam-bolana ny Tanala. Amin' ny Tanala sasany dia masina ary arovana amin' ny alalan' ny fady maro ny [[babakoto]] (''Indri Indri''): tsy azo vonoina na hanina, ary raha voafandrika dia tsy maintsy afahana; raha maty na voavono tsy nahy dia tsy maintsy alevina toy ny olona. Fady kisoa sady tsy mahazo mikasika azy ireo ny Tanala.

==== Ny Zafisoro ====
[[Sary:Zafisoro ethnic group of Madagascar.png|vignette|Faritra nentim-paharazana misy ny [[Zafisoro]] sy ny foko manodidina azy]]
Ny [[Zafisoro]] dia vondrom-poko malagasy monina any amin' ny morontsiraka atsimo atsinanan' i [[Madagasikara]], ka ao amin' ny [[distrikan' i Farafangana]] no ahitana azy ireo betsaka. Heverina ho zana-pokon' ny [[Antefasy]] ny Zafisoro sady mitovy faritra onenana amin' ny Antefasy. Maro ireo etnôlôga no mihevitra fa ny Antefasy, sy ny Zafisoro koa, dia zana-pokon' ny [[Antesaka]]. Eo amin' ny 91&amp;nbsp;000 ny isan' ny Zafisoro&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''[https://www.joshuaproject.net/people_groups/16079/MA Zafisoro of Madagascar]''. Joshua project notsidihina tamin' ny 5 Desambra 2015.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny Zafisoro dia mety avy amin' ny Afrikana mpifindra monina niondrana an-dakana nankaty Madagasikara tamin' ny taonjato faha-15, ka tamin' izany dia vahoaka iray ihany izy sy ny [[Antefasy]] mpifanolo-bodirindrina aminy ankehitriny. Araka ny [[Lovantsofina|lovantsofin]]' ny Antefasy dia avy any anaty tanin' i [[Afrika]] ny razamben' izy ireo atao hoe Ndretsileo. Te honina amin' ny faritra manamorona ny reniranon' i [[Menarandra]] i Ndretsileo. Efa nalain' ny [[Bara]] izany faritra izany ka i Ndrembolanony, zafin' i Ndretsileo, dia nifindra nankany atsinanana niaraka tamin' Isoro, izay mpajaka niara-nanapaka taminy. Niorim-ponenana tao amin' ny morontsiraka atsinanana izay. Noho ny tsy fifanarahana momba ny fizaràna ny tany dia nisaraka tamin' ny taranak' i Ndrembolanony ny taranak' Isoro ka nantsoina tamin' izay hoe ''Zafisoro'', izany hoe &quot;Zafin' Isoro&quot;. Izany dia niseho tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-16 na tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-17. Nanomboka tamin' izay dia tsy nitsahatra niady ny Zafisoro sy ny Antefasy ka lasa foko roa samy hafa. Tamin' ny taonjato faha-19 dia ny [[Merina]] no nanapaka ny Zafisoro sy ny Antefasy.

=== Vondrom-poko ao atsimo ===

==== Ny Antandroy ====
Ny [[Antandroy]] na Tandroy dia vondrom-poko ao amin' ny faritra mipaka hatrany amin' ny tendron' i Madagasikara atsimo indrindra monina amin' ny tany eo anelanelan' ny ony [[Menarandra]] ao andrefana sy [[Mandrare]] ao atsinanana ary ny havoana Vohimainty ao avaratra. Niisa  600&amp;nbsp;000 any ho any ny Antandroy tamin' ny taona 2013&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Diagram Group (2013). ''[https://books.google.com/books?id=xJQuAgAAQBAJ Encyclopedia of African Peoples]''. San Francisco, CA: Routledge. &lt;nowiki&gt;ISBN 9781135963415&lt;/nowiki&gt;. (1)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Mety ny [[Karimbola]] no foko efa tao hatry ny ela izay novantanin' ny mpiavy taty aoriana. Misy amin' ny razamben' ny Tandroy no avy amin' ny [[Sakalava]]. Ao amin' ny tapany atsinanana amin' ny faritra onenan' ny Tandroy no nisy ny fokom-pianakaviana [[Mahandrovato]] izay nitombo tsikelikely vokatry ny fiavian' ny [[Antanosy]] sy ny [[Bara]] mpitsoa-ponenana. Tany am-piandohan' ny taonjato faha-18 dia niorina ny kônfederasiôna nampiray ny fanjakana tandroy rehetra teo anelanelan' ny ony [[Menarandra]] sy [[Mandrare]]. Ny [[Zafimanara]], zana-bondron' ny fokom-pianakaviana Mahandrovato, no nitondra ity kônfederasiôna ity. Nihena ny fahefan' ny Zafimanara tamin' ny taona 1790 teo ho eo rehefa nisy tondra-drano lehibe sy fikorontanan' ny [[tontolo iainana]] ka nahatonga azy ireo hifindra any amin' ny lembalemban' i Manombo. Niiaro tena ka tsy resin' ny [[Fanjakan' Imerina]] tamin' ny taonjato faha-19 ny Tandroy. Ny [[Madagasikara zanatany frantsay|mpanjanatany frantsay]] koa dia niady mafy mba hampihatra ny heriny amin' ity vahoaka ity. Ny fanonganana an' i [[Tsiranana Philibert|Tsiranana]] sy ny fiafaran' ny [[Repoblika Malagasy|Repoblika voalohany]] tamin' ny taona 1972 dia niainga tamin' ny hetsika mitam-piadiana nataon' ny tantsaha tandroy notatihin' i [[Monja Jaona]] tany [[Toliara]].

Ny Antandroy dia mino [[andriamanitra mpamorona]] (''[[Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)|Zañahare]]'') sy ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]]. Inoany koa ny fisian' ny [[kokolampo]] izay mitondra ny tsara na ny ratsy. Fahita ny [[Sikidy malagasy|mpisikidy]] sy ny mpisorona. Ny [[famorana]] dia  manan-danja eo amin' ny Tandroy, ary amin' ny foko tandroy sasany dia atifitra amin' ny [[basy]] ny [[tsotsoka]]. Ny Tandroy dia mampiasa hazo fisaka hanamboarana ny tranony; manana endrika [[efamira]] ny trano nentim-paharazana. Matetika fefy [[raketa]] na [[fantiolotsy]] (''Alluaudia procera'') no manodidina ny tranon' ny Tandroy. Ny [[fiompiana omby]] no tena asa ataon' ny Antandroy. Voarara tsy hitery [[ronono]]&lt;nowiki/&gt;n' omby ny vehivavy antandroy. Fadin' ny Antandroy rehetra ny famonoana sy fihinanana [[sokatra]]. Rehefa maty ny Tandroy, dia mikarakara lanonam-pandevenana ny mpianakavy, [[omby]] maro dia maro no vonoina amin' izany. Mety afaka ambolana maro vao mandevina ny Tandroy. Ny fasana tandroy dia lehibe sady vita amin' ny vato ary mahitsizoro, izay voaravaka sary hosodoko mirenty sy [[aloalo]]. Atsatoka eo ambonin' ny fasana ny karandohan' ny omby novonoina amin' ny fandevenana mba hanehoana ny fananan-karen' ny maty. Rehefa vita ny fandeveana dia dorana amin' ny afo ny tranon' ny maty. Tsy miverina mitsidika fasana ny Tandroy. Zava-maneno ankafizin' ny Tandroy ny [[lokanga]]. Mampalaza azy ireo ny [[dihy]] nentim-paharazany izay taterahin' olo-maro miaraka amin' ny [[lefona]] ary ampiarahina amin' ny antsa.

==== Ny Antanosy ====
Ny [[Antanosy]] na Tanosy dia vondrom-poko ao amin' ny tendron' i Madagasikara atsimo-atsinanana indrindra, ao amin' ny [[faritra Anosy]]&lt;nowiki/&gt;eo anelanelan' i [[Masianaka]] sy Mandrare no misy azy betsaka indrindra, nefa ahitana azy koa ny tanàna toa an' i [[Bezaha]] sy i [[Vatolatsaka]] (ao amin' ny [[distrikan'i Betioky-Atsimo|distrikan' i Betioky-Atsimo]]) ary any [[Bereketa]] ([[distrikan'i Sakaraha|distrikan' i Sakaraha]]) any amin' ny [[faritra Atsimo-Andrefana]]. I [[Tolagnaro]] no tanàn-dehiben' izy ireo. Niisa 360&amp;nbsp;000 any ho any ny Antanosy tamin' ny taona 2013&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Diagram Group (2013). ''[https://books.google.com/books?id=xJQuAgAAQBAJ Encyclopedia of African Peoples]''. San Francisco, CA: Routledge. &lt;nowiki&gt;ISBN 9781135963415&lt;/nowiki&gt;. (1)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Ny Mahafaly ====
Ny [[Mahafaly]] dia vondrom-poko monina amin' ny misy havoana marin-tampona midadasika, be sokay sy fasika, eo anela&lt;nowiki/&gt;nelan' ny ony [[Onilahy (renirano)|Onilahy]] sy [[Menarandra]], any amin' ny [[faritra Atsimo-Andrefana]]. Ny tanàna lehibebe misy ny Mahafaly: [[Betioky-Atsimo]] sy [[Ejeda]] ary [[Ampanihy]]. Niisa 150&amp;nbsp;000 any ho any ny Mahafaly tamin' ny taona 2013&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Diagram Group (2013). ''[https://books.google.com/books?id=xJQuAgAAQBAJ Encyclopedia of African Peoples]''. San Francisco, CA: Routledge. &lt;nowiki&gt;ISBN 9781135963415&lt;/nowiki&gt;. (1)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Vondrom-poko ao andrefana ===
==== Ny Sakalava ====
Ny [[Sakalava]] dia vondrom-poko monina amin' ny tany midadasika dia midadasika any amin' ny tapany atsimo-andrefana sy andrefana ary avaratra-andrefan' i Madagasikara, eo anelanelan' [[Ampasimena]] any avaratra, sy Toliara any atsimo. Mizara efatra Sakalava, dia ny Sakalavan' i Boina (renivohitra: [[Mahajanga]]), ny Sakalavan' Ambongo (renivohitra: [[Besalampy]]), ny Sakalavan' i Menabe (renivohitra: [[Morondava]]) ary ny Sakalavan' i Fiherenana (renivohitra: [[Toliara]]): ny [[Vezels-Roussy|Vezo]] sy ny [[Masikoro]] dia heverina ho zana-pokon' ny Sakalavan' i Fiherenana. Ireto ny tanàn-dehibe ao amin' ny tanin' ny Sakalava: [[Mahajanga]], [[Besalampy]], [[Morondava]], [[Toliara]], [[Analalava]], [[Maintirano]] ary [[Morombe]]. Niisa 1&amp;nbsp;210&amp;nbsp;000 any ho any ny Sakalava tamin' ny taona 2014&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Ethnologue, 2014. Based on extrapolations of latest census figures to report on Malagasy people groups (2014 L. Bouwer)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Ny Makoa ====
Ny [[Makoa (malagasy)|Makoa]] dia vondrom-poko monina ao amin' ny morontsiraka avaratra andrefan' i Madagasikara. Ny mponina ao ampovoan-tanin' i Madagasikara dia miantso ny razamben' izy ireo hoe ''Masombika''. Indraindray izy ireo dia heverina ho zana-pokon' ny Vezo, izay foko ao anatin' ny Sakalava. Eo amin' ny 1 %n' ny Malagasy ny Makoa. 

==== Ny Masikoro ====
Ny [[Masikoro]] dia vondrom-poko any amin' ny morontsiraka atsimo andrefan' i Madagasikara izay mivelona indrindra amin' ny fiompiana sy ny fambolena. Niisa 90&amp;nbsp;000 ny Masikoro tamin' ny taona 2001 &lt;ref&gt;&lt;small&gt;''[https://books.google.mg/books?id=sl_dDVctycgC&amp;pg=PA205&amp;redir_esc=y International Encyclopedia of Linguistics: AAVE - Esperanto]''. Oxford University Press. 2003. p. 205. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-19-513977-8&lt;/nowiki&gt;.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Ny Vezo ====
Ny [[Vezo]] dia vondrom-poko moninina any amin' ny morontsiraka atsimo andrefan' i [[Madagasikara]] izay mivelona indrindra amin' ny fanjonoana an-dranomasina. Ao amin' ny vondrom-poko [[Sakalava]] ny Vezo.

=== Vondrom-poko ao afovoan-tany ===
==== Ny Merina ====
[[Sary:Merina ethnic group of Madagascar.png|vignette|Faritra nentim-paharazana misy ny [[Merina]] sy ny foko manodidina azy]]
Ny [[Merina]] dia vondrom-poko monina ao afovoan' i Madagasikara, eo amin' ny tampon-kavoana voafaritry ny tanin' i Vonizongo ao avaratra, ny tendrombohitr' [[Ankaratra]] ao atsimo, ny reniranon' i [[Sakay]] ao andrefana, ary ny tandavan-tendrombohitr' Angavo ao atsinanana. Ireto ny tanàn-dehibe misy ny Merina: [[Antananarivo]], [[Antsirabe]], [[Ambatolampy]], [[Arivonimamo]], [[Miarinarivo]], [[Manjakandriana]] ary [[Soavinandriana]]. Izy ireo no maro anisa indrindra eto Madagasikara, eo anelanelan' ny 26 sy 30 % amin' ny mponina. Niisa 5&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 any ho any ny Merina tamin' ny taona 2013&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Jay Heale; Zawiah Abdul Latif (2008). ''[https://books.google.mg/books?id=PJWLCYGo2RgC&amp;pg=PA64&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false Madagascar]''. Marshall Cavendish. p. 64. ISBN &lt;bdi&gt;978-0-7614-3036-0&lt;/bdi&gt;.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ny fanjakan' ny Merina no niitatra indrindra ka nandrakotra ny ampahany be amin' ny Nosy. Tamin' ny vanipotoana faha mpanjaka dia nizara [[Sarangam-poko merina|sarangam-poko]] telo ny Merina ka ny farany ambony dia ny sarangan' ny [[Andriana]]. Merina ny filohan' i Madagasikara voafidy tamin' ny taona 2002, [[Ravalomanana Marc]] (nandimby an-d[[Ratsiraka Didier]]) izay niharan' ny [[Rotaka tamin' ny taona 2009|fanonganam-panjakana]] notarihin' i [[Rajoelina Andry|Andry Rajoelina]], izay Merina tahaka azy ihany, tamin' ny taona 2009.
[[Sary:Sihanaka ethnic group of Madagascar.png|vignette|Faritra nentim-paharazana misy ny [[Sihanaka]] sy ny foko manodidina azy]]

==== Ny Sihanaka ====
Ny [[Sihanaka]] dia vondrom-poko monina manodidina ny [[farihin' Alaotra]], voafaritry ny renirano [[Bemarivo]] Ambony sy Tampoketsa Atsimo ao avaratra, ny renirano [[Mahajamba]] Ambony ao andrefana, ary ireo havoana misy ny [[Bezanozano]] sy ny ala ao atsinanana. Ny tanàna lehibe any dia [[Ambatondrazaka]]. Miisa 200&amp;nbsp;000 any ho any ny Sihanaka.

==== Ny Bezanozano ====
[[Sary:Bezanozano ethnic group of Madagascar.png|vignette|Faritra nentim-paharazana misy ny [[Bezanozano]] sy ny foko manodidina azy]]
Ny [[Bezanozano]] dia vondrom-poko ao amin' ny tany lemaka manodidina an' i [[Mangoro]], voafaritry ny tany onenan' ny foko [[Sihanaka]] ao avaratra, ny [[Betsimisaraka]] ao atsinanana, ary ny Merina ao andrefana. Ireto ny tanàn-dehibe ao: [[Moramanga]] sy [[Beparasy]] ary Anjiro. Niisa 100&amp;nbsp;000 any ho any ny Bezanozano tamin' ny taona 2011&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Shoup, John (2001). ''[https://books.google.mg/books?id=SPBfnT_E1mgC&amp;redir_esc=y Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia]''. New York: ABC-CLIO. &lt;nowiki&gt;ISBN 9781598843620&lt;/nowiki&gt;.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Ny Betsileo ====
[[Sary:Betsileo ethnic group of Madagascar.png|vignette|Faritra nentim-paharazana misy ny [[Betsileo]] sy ny foko manodidina azy]]
Ny [[Betsileo]] dia vondrom-poko lehibe ao amin' ny toerana faritan' ny ony [[Mania]] ao avaratra, ny tanin' ny [[Tanala]] ao atsinanana, ny tendrombohitr' [[Andringitra]] ao atsimo, ary ny tandavan-tendrombohitr' i Bongolava ao andrefana, izany hoe ao amin' ny [[Faritanin'i Fianarantsoa|Faritanin' i Fianarantsoa]]. Ireto ny tanànan' ny Betsileo: [[Ambositra]], [[Ambohimahazo]], [[Ambohinamboarina]], [[Fianarantsoa]], [[Ambohimahasoa]] ary [[Ambalavao]]. Tombanana ho  4&amp;nbsp;359&amp;nbsp;000 any ho any ny isan' ny Betsileo.

==== Ny Zafimaniry ====
Ny [[Zafimaniry]] dia vondrom-poko monina ao amin' ny tapany atsimo atsinanan' ny faritra afovon' i [[Madagasikara]], izay azo heverina ho zana-pokon' ny [[Betsileo]], nefa mifanakaiky [[kolontsaina]] koa amin' ny [[Tanala]]. Tombanana eo amin' ny 25&amp;nbsp;000 eo ho eo ny Zafimaniry tamin' ny taona 2008&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''&quot;[https://ich.unesco.org/en/RL/woodcrafting-knowledge-of-the-zafimaniry-00080 The Woodcrafting Knowledge of the Zafimaniry]''&quot;. UNESCO. 2008.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. 

==== Ny Bara ====
Ny [[Bara]] dia vondrom-poko monina amin' ny toerana midadasika voafaritry ny renirano [[Zomandao]] any avaratra (mampisaraka azy amin' ny Betsileo), ny faritra onenan' ny Tanala any atsinanana, ny ony [[Onilahy (renirano)|Onilahy]] any atsimo andrefana (mampisaraka azy amin' ny [[Antandroy]] sy ny [[Mahafaly]]), ary ny tangoron-tendrombohitra Analavelona ao andrefana sy avaratra-andrefana. Ny tanàn-dehibe ao aminy dia [[Ihosy]], i [[Betroka]], i [[Sakaraha]], i [[Ankazoabo Atsimo]] ary i [[Beroroha]]. Niisa 520&amp;nbsp;000 any ho any ny Bara tamin' ny taona 2013&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Diagram Group (2013). ''[https://books.google.com/books?id=xJQuAgAAQBAJ Encyclopedia of African Peoples]''. San Francisco, CA: Routledge. &lt;nowiki&gt;ISBN 9781135963415&lt;/nowiki&gt;. (1)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==
'''Lohahevitra ankapobeny'''
* [[Malagasy (vahoaka)]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]
* [[Mponina eto Madagasikara]]
* [[Zanaka am-pielezana malagasy any Frantsa]]
* [[Fifindra-monina jiosy taty Madagasikara]]
* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Tanindrana]]
* [[Ziva]]
'''Ny foko tsirairay eto Madagasikara'''
* [[Antefasy]] - [[Antemoro]] - [[Antesaka]] - [[Antankarana]] - [[Antambahoaka]] - [[Antandroy]] - [[Antanosy]] - [[Bara]] - [[Beosy]] - [[Betsimisaraka]] - [[Betsileo]] - [[Bezanozano]] - [[Mahafaly]] - [[Makoa]] - [[Masikoro]] - [[Merina]] - [[Mikea]] - [[Sakalava]] - [[Sihanaka]] - [[Tanala]] - [[Tsimihety]] - [[Vezo]] - [[Zafimaniry]] - [[Zafisoro]].
'''Ny foko ara-tantara teto Madagasikara'''
*[[Vazimba]] - [[Antalaotra]] - [[Beosy]]
'''Samihafa'''

* [[Tantaran' i Madagasikara]]
* [[Tanàna eto Madagasikara|Tanana eto Madagasikara]]
* [[Governemanta Malagasy|Governemanta malagasy]]
* [[Pôlitika eto Madagasikara]]
* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Fivavahana eto Madagasikara]]
* [[Fiteny eto Madagasikara|Fiteny eto Madgasikara]]
* [[Faritany eto Madagasikara]]
* [[Faritra eto Madagasikara]]
* [[Jeôgrafian' i Madagasikara]]

== Loharano sy fanamarihana ==
&lt;references /&gt;

== FAMINTINANA ==

== Ny fizarazarana sy ny mampiavaka ireo foko 18 eto Madagasikara: ==

* '''Merina :''' Monina eny amin'ny High Lands na ny tany avo afovoany (faritr'Analamanga/Antananarivo). Malaza teo amin'ny tantara tamin'ny fambolena vary an-tanety sy an-tsaha ary ny tenona landy.
* '''Betsileo :''' Eny amin'ny tany avo afovoany ihany koa (manodidina an'i Fianarantsoa). Malaza amin'ny fambolena sy ny fahaizany miankandratra sy mikiky hazo (sokitra).
* '''Betsimisaraka :''' Monina amin'ny morontsiraka Atsinanana manontolo. Tantsambo sy tantsaha kinga sady mampalaza azy ireo ny fambolena lavanila, jirofo, ary kanelina.
* '''Sakalava :''' Monina amin'ny ampahany lehibe amin'ny morontsiraka Andrefana. Mpiompy omby zebu goavana sy mpanarato izy ireo.
* '''Antaisaka (na Antisaka) :''' Monina any amin'ny faritra Atsimo-Atsinanana. Malaza amin'ny fombafomba fandevenana nentim-paharazana sy ny fahaizany manao sokitra.
* '''Antandroy :''' Vahoakan'ny faritra Atsimo tany karankaina (any amin'ny &quot;bokin'ny tsilo&quot;). Mpiompy sy mpitantana ny fiainana amin'ny faritra maina.
* '''Mahafaly :''' Mpirorona amin'ny Antandroy. Malaza amin'ny fanaovana fasana misy hazo voasokitra antsoina hoe '''aloalo'''.
* '''Bara :''' Mpiompy zebu mpifindrafindra toerana monina amin'ny lemaka midadasika any Atsimo. Ny halatra omby koa dia fomban-drazana nampisehoana ny herim-po (fahazaza).
* '''Antaimoro (na Antemoro) :''' Monina any amin'ny morontsiraka Atsimo-Atsinanana. Fantatra amin'ny tantarany mifandray amin'ireo manam-pahaizana silamo (sorabe) sy ny fanamboarana ny taratasy Antaimoro.
* '''Antaifasy :''' Monina any amin'ny faritry Farafangana, amin'ny morontsiraka Atsimo-Atsinanana.
* '''Antambahoaka :''' Vahoaka ao amin'ny faritry Mananjary (morontsiraka Atsinanana), malaza amin'ny fombafomba famonjana faobe antsoina hoe '''Sambatra'''.
* '''Antanosy :''' Vahoaka ao amin'ny faritry Fort-Dauphin (Tolagnaro) any Atsimo-Atsinanana.
* '''Bezanozano :''' Vahoakan'ny ala any Atsinanana. Teo amin'ny tantara, izy ireo no mpitondra entana nivesatra nentina nankany amin'ny Tany Avo.
* '''Makoa :''' Avy any Afrika Atsinanana ary niorim-ponenana tany avaratra-andrefana, mifandray ara-tantara amin'ny taranak'ireo andevo.
* '''Sihanaka :''' Monina manodidina ny farihin'Alaotra (any avaratra-atsinanan'ny Tany Avo), manam-pahaizana manokana amin'ny fambolena vary (sompitry Madagasikara).
* '''Tanala :''' Vahoakan'ny ala any Atsinanana, ny anarany dia midika hoe &quot;ireo ao anaty ala&quot;, fantatra amin'ny fanaovana fambolena tavy (dorotany).
* '''Tsimihety :''' Monina any avaratra-andrefana. Fantatra teo amin'ny tantara tamin'ny fitiavany fahaleovantena sy ny fandavana ny fahefan'ny mpanjaka.
* '''Vezo :''' Mpirenireny amin'ny ranomasina (nomadin'ny ranomasina), monina amin'ny morontsiraka Atsimo-Andrefana, malaza amin'ny fanaratoana nentim-paharazana amin'ny fampiasana lakana misy lavasisa.</text>
      <sha1>lvooo2wkh9tunoul8t8ryed9nqahw92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tera-tsikidy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278087</id>
    <revision>
      <id>1146037</id>
      <parentid>1077553</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T01:05:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1146037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6051" sha1="eudzfe10l9dwwjtqddmv7j7tnqh4ycd" xml:space="preserve">Ny '''tera-tsikidy''', ao amin' ny [[sikidy malagasy]], dia ny tsanganan-tsikidy azo avy amin' ny fanakambanana na fampivadiana tsiroaroa ny tsanganan-tsikidy efa misy rahateo, ka ny akambana voalohany dia ireo atao hoe &quot;[[renin-tsikidy]]&quot; izay ahitana tsanganana valo. Mba hahazoana ny tera-tsikidy dia atambatra ny samy lohan-tsikidy, atambatra ny samy tratrany, atambatra ny samy vaniany ary atambatra ny samy tongony. Raha [[Isa ankasa|ankasa]] ny isa azo (izany hoe 2 na 4) dia tsorina ho voa roa amin' ny farany ny fanambarana, fa raha [[Isa tsy ankasa|tsy ankasa]] (izany hoe 3) dia tsorina ho voa tokana.

Ny tsanganan-tsikidy manana laharana tsy ankasa (faha-15, faha-13, faha-11 ary faha-9) no azo voalohany amin' ny alalan' ny fampifanampiana ny tsangananan-drenin-tsikidy. Ny azo manaraka amin' ny alalan' ny fampifanampiana ny tsanganan-tera-tsikidy vao azo teo dia ireo manana laharana ankasa (faha-14, faha-10, faha-12 ary faha-16).

== Fahazoana ny tera-tsikidy ==

=== Tsanganan-tsikidy manana laharana tsy ankasa ===
Atambatra na &quot;ampifanambadina&quot; ny voan-tsikidy iray andalana ao amin' ny tsanganana mifanakaiky. Ny fanakambanana ny ''[[Tale (sikidy)|Tale]]'' ([[renin-tsikidy]]) sy ny ''[[Maly (sikidy)|Maly]]'' (renin-tsikidy) no manome ny ''[[Lalana (sikidy)|Lalana]]'' (faha-15); ny fanakambanana ny ''[[Fahatelo (sikidy)|Fahatelo]]'' (renin-tsikidy) sy ny ''[[Bilady]]'' (renin-tsikidy) no manome ny ''[[Asorotà (sikidy)|Asorotà]]'' (faha-13); atambatra ny ''[[Fianahana (sikidy)|Fianahana]]'' (renin-tsikidy) sy ny ''[[Abily]]'' (renin-tsikidy) mba hahazoana ny ''Haja'' (faha-11). Akambana ny ''[[Alisay]]'' (renin-tsikidy) sy ny ''[[Fahavalo (sikidy)|Fahavalo]]'' (renin-tsikidy) mba hahazoana ny ''[[Fahasivy (sikidy)|Fahasivy]]'' (faha-9).

=== Tsanganan-tsikidy manana laharana ankasa ===
Atambatra ny tsanganana ''[[Asorotà (sikidy)|Asorotà]]'' sy ''[[Lalana (sikidy)|Lalana]]'' dia ahazoana ny tsanganana ''[[Tovolahy (sikidy)|Tovolahy]]'' na ''[[Tovolahy (sikidy)|Saily]]'' (faha-14). Atambatra ny tsanganana ''[[Fahasivy (sikidy)|Fahasivy]]'' sy ''[[Haja (sikidy)|Haja]]'' ka manome ny tsanganana ''[[Ombiasa (sikidy)|Ombiasa]]'' (faha-12). Akambana ny tsanganana ''Ombiasa'' sy ''Tovolahy'' mba hahazoana ny tsanganana ''[[Zanahary (sikidy)|Zanahary]]'' (faha-12). Atambatra ny tsanganana ''Zanahary'' sy ''[[Tale (sikidy)|Tale]]'' (renin-tsikidy) mba hahazoana ny tsanganana ''[[Kiba (sikidy)|Trano]]'' na ''[[Kiba (sikidy)|Kiba]]'' (faha-16).

== Jereo koa ==

* [[Fanandroana malagasy]]
* [[Finoan-drazana malagasy]]
* [[Renin-tsikidy]]
* [[Sikidy]]
* [[Sikidy malagasy]]
* [[Sora-tsikidy malagasy]]

== Tahirin-kevitra azo anovozana ==

=== Boky ===

* Chemillier, Marc, Denis Jacquet, Victor Randrianary &amp; Marc Zabalia, 2005, [https://www.pourlascience.fr/sd/histoire-sciences/l-art-des-devins-a-madagascar-5712.php &quot;L'art des devins à Madagascar&quot;,] ''Pour la science'' 47 : ''Mathématiques exotiques'' : 90-95.
* Dandouau (André.), &quot;Ny fahombiazan' ny sikidy&quot; in ''Bulletin de l'Académie Malgache'',     Tananarive, 1908 (pp. 62-72).
* Decary (Raymond), ''La divination malgache par le sikily'', Paris, Publication du Centre     Universitaire des Langues Orientales vivantes (Volume IX), 1970. ELIADE (Mircea), Le sacré et le profane, Paris, Gallimard, 1965.

* Decary, Raymond, avec la collab. de Marcelle Urbain-Faublée, 1970, ''La Divination malgache par le Sikidy''. Paris, Paul Geuthner.

* Rabedimy (Jean François), ''Pratiques de divination à Madagascar ; Techniques du Sikily en Pays Sakalava Menabe'', Travaux et Documentation de l’ORSTOM (N°51), PARIS, 1976
* Russillon (Henri), &quot;Le sikidy malgache&quot; in ''Bulletin de l’Académie Malgache'', (Vol VI),     Tananarive, 1908-1909 (p.p. 115-162).
* Sibree, James (June 1862). [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/0015587X.1892.9720105 &quot;Divination among the Malagasy, Together with Native Ideas as to Fate and Destiny&quot;.] ''Folklore''. 3 (2): 193–226.

=== Rohy ivelany ===

* [http://culturemath.ens.fr/histoire%20des%20maths/htm/chemillier2010/divination-sikidy-madagascar.html#intro La divination sikidy à Madagascar] {{Wayback|url=http://culturemath.ens.fr/histoire%20des%20maths/htm/chemillier2010/divination-sikidy-madagascar.html#intro|date=20200130225303}} ()
* [http://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_1.pdf &quot;Sikidy&quot;], ''Anthropomada.com''

* Skinner, Stephen (1980-01-01). [https://www.rybn.org/ANTI/ADMXI/documentation/ALGORITHM_DOCUMENTATION/GPS-MANTIC/GEOMANCY/PAPERS/1980_Stephen_Skinner_-_Terrestrial_Astrology_Divination_Geomancy.pdf ''Terrestrial astrology: Divination by geomancy'' (PDF)] (1st ed.). London ; Boston: Routledge &amp; Kegan Paul.
* &quot;[http://madarevues.recherches.gov.mg/IMG/pdf/omaly7-8_8_-2.pdf Ny sikidy (PDF)] {{Wayback|url=http://madarevues.recherches.gov.mg/IMG/pdf/omaly7-8_8_-2.pdf |date=20220806192303 }}&quot;, ''madarevues.recherches.gov.mg''
* Jean François Rabedimy sy Etienne Razafindehibe, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_1.pdf Cours N°1 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_2.pdf Cours N°2 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_3.pdf Cours N°3 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_4.pdf Cours N°4 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* J. F. Rabedimy, [http://madadoc.irenala.edu.mg/documents/v01363_PRA.pdf &quot;Pratique de divination à Madagascar (PDF)&quot;] {{Wayback|url=http://madadoc.irenala.edu.mg/documents/v01363_PRA.pdf |date=20240518132941 }}, ''madadoc.irenala.edu.mg''</text>
      <sha1>eudzfe10l9dwwjtqddmv7j7tnqh4ycd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tale (sikidy)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278088</id>
    <revision>
      <id>1146036</id>
      <parentid>1077548</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T01:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1146036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7732" sha1="pgngbsehjhcwyhtk762fskus90tufy8" xml:space="preserve">Ny '''Tale''', araka ny fanaovana [[sikidy malagasy]], dia ny tsanganan-tsikidy voalohany, iray amin' ny tsanganan-tsikidy enina ambin' ny folo, izay apetraka any amin' ny farany ambony sy farany ankavian' ny fàfana fitambaran' ny tsanganan-tsikidy rehetra. Anisan' ireo atao hoe [[renin-tsikidy]] ny ''Tale''. Anarana iantsoana ny &quot;mpanontany&quot;, izany hoe ny olona manatona mpisikidy mba hahalala zavatra.

== Sokajiny ==
Anisan' ireo atao hoe [[renin-tsikidy]] ny ''Tale'', ka ny tsanganana hafa manarakarala azy, izay samy renin-tsikidy, dia ny ''[[Maly (sikidy)|Maly]]'', ny ''[[Fahatelo (sikidy)|Fahatelo]]'', ny ''[[Bilady]]'', ny ''[[Fianahana (sikidy)|Fianahana]]'', ny ''[[Abily]]'', ny ''[[Alisay]]'' ary ny ''[[Fahavalo (sikidy)|Fahavalo]]''. Ny tsanganana valo manaraka dia lazaina hoe [[tera-tsikidy]], dia tsy inona izany fa ny ''[[Fahasivy (sikidy)|Fahasivy]]'', ny ''[[Ombiasa (sikidy)|Ombisa]]'', ny ''[[Haja (sikidy)|Haja]]'', ny ''[[Zanahary (sikidy)|Zanahary]]'', ny ''[[Asorotà (sikidy)|Asorotà]]'', ny ''[[Tovolahy (sikidy)|Tovolahy]]'', ny ''[[Lalana (sikidy)|Lalana]]'' ary ny ''[[Kiba (sikidy)|Trano]]'' (na ''[[Kiba (sikidy)|Kiba]]'' na ''[[Kiba (sikidy)|Akiba]]'').

== Fomba fahazoana ny ''Tale'' ==
Misy vaniny efatra toy ny tsanganan-tsikidy malagasy rehetra ny ''Tale'' ka misy &quot;lohany&quot; sy &quot;tratrany&quot; sy &quot;valahany &quot; (na &quot;vaniany&quot;) ary &quot;tongony&quot;. Mba hahazoana ny ''Tale'' dia raisin' ny mpisikidy amin' ny tanany havia ny voan-tsikidy ka anaovany toko efatra eo ambony lafika (tsihy na zavatra hafa). Anesorany tsiroaroa mandra-pahasisa iray na roa ny tokom-boan-tsikidy voalohany, dia alainy izay voa sisa (tokana na roa) ka apetrany eo ankavanany mba hamoronany ny &quot;lohany&quot;. Ampihariny amin' ny tokom-boan-tsikidy faharoa indray izany fihetsika izany mba hahazoany ny &quot;tratrany&quot; izay apetrany eo ambanin' ny &quot;lohany&quot;. Ampiharina fanintelony amin' ny toko manaraka indray izany mba hahazoana ny &quot;vaniany&quot;. Ampihariny amin' ny tokom-boan-tsikidy fahefatra farany dia azo ny &quot;tongony&quot;.

== Tsanganana avy amin' ny fanakambanana amin' ny ''Tale'' ==
Ny fanakambanana ny lohan' ny ''Tale'' sy ny an' ny ''[[Maly (sikidy)|Maly]]'' sy ny an' ny ''[[Fahatelo (sikidy)|Fahatelo]]'' ary ny an' ny ''[[Bilady]]'' no ahazoana ny tsanganana ''[[Fianahana (sikidy)|Fianahana]]''. Ny fanakambanana ny tratran' ny ''Tale'' sy ny an' ny ''Maly'' sy ny an' ny ''Fahatelo'' ary ny an' ny ''Bilady'' no ahazoana ny tsanganana ''[[Abily]]''. Ny fanakambanana ny vanian' ny ''Tale'' sy ny an' ny ''Maly'' sy ny an' ny ''Fahatelo'' ary ny an' ny ''Bilady'' no ahazoana ny tsanganana ''[[Alisay]]''. Ny fanakambanana ny tongotry ny ''Tale'' sy ny an' ny ''Maly'' sy ny an' ny ''Fahatelo'' ary ny an' ny ''Bilady'' no ahazoana ny tsanganana ''[[Fahavalo (sikidy)|Fahavalo]]''.

Ny fampifanampiana soratry ny ''Tale'' sy ny an' ny ''Maly'' no ahazoana ny soratry ny ''[[Lalana (sikidy)|Lalana]]''. Ny fampifanampiana ny soratry ny ''Tale'' sy ny an' ny ''Zanahary'' no ahazoana ny soratry ny ''[[Kiba (sikidy)|Trano]]'' (na ''[[Kiba (sikidy)|Kiba]]'' na ''[[Akiba (sikidy)|Akiba]]'').

== Hevitry ny hoe ''Tale'' ==
Ny ''Tale'' dia anarana iantsoana ny &quot;mpanontany&quot; amin' ny sikidy. Io no anjara asa voalohany ao amin' ny tsanganan-tsikidy ka ny sora-tsikidy mety hiaraka aminy no milaza ny eritreritra na ny toetran' ny &quot;mpanontany&quot;. Ny atao hoe &quot;mpanontany&quot; eto dia ny olona manatona mpisikidy mba hahalala zavatra. Ny Tale dia mety hisehoan' ny iray amin' ny [[Sora-tsikidy malagasy|sora-tsikidy]] enina ambin' ny folo toy ny ''Tareky'' (1&amp;nbsp;1'''&amp;nbsp;'''1&amp;nbsp;1), ny ''Jama'' na ''Asombola'' (2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2), ny ''Asorasady'' (2'''&amp;nbsp;'''2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1), ny ''Alahasady'' (1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2), ny ''Alitsimay'' (2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2), sns.

== Jereo koa ==

* Tsanganan-tsikidy: [[Tale (sikidy)|Tale]], [[Maly (sikidy)|Maly]], [[Fahatelo (sikidy)|Fahatelo]], [[Bilady]], [[Fianahana (sikidy)|Fianahana]], [[Abily]], [[Alisay]], [[Fahavalo (sikidy)|Fahavalo]], [[Fahasivy (sikidy)|Fahasivy]], [[Ombiasa (sikidy)|Ombiasa]], [[Haja (sikidy)|Haja]], [[Zanahary (sikidy)|Zanahary]] (na [[Zanahary (sikidy)|Haky]]), [[Asorotà (sikidy)|Asorotà]], [[Tovolahy (sikidy)|Tovolahy]] (na [[Tovolahy (sikidy)|Saily]]) , [[Lalana (sikidy)|Lalana]], [[Kiba (sikidy)|Trano]] (na [[Kiba (sikidy)|Kiba]])

== Tahirin-kevitra azo anovozana ==

=== Boky ===

* Chemillier, Marc, Denis Jacquet, Victor Randrianary &amp; Marc Zabalia, 2005, [https://www.pourlascience.fr/sd/histoire-sciences/l-art-des-devins-a-madagascar-5712.php &quot;L'art des devins à Madagascar&quot;,] ''Pour la science'' 47 : ''Mathématiques exotiques'' : 90-95.
* Dandouau (André.), &quot;Ny fahombiazan' ny sikidy&quot; in ''Bulletin de l'Académie Malgache'',     Tananarive, 1908 (pp. 62-72).
* Decary (Raymond), ''La divination malgache par le sikily'', Paris, Publication du Centre     Universitaire des Langues Orientales vivantes (Volume IX), 1970. ELIADE (Mircea), Le sacré et le profane, Paris, Gallimard, 1965.

* Decary, Raymond, avec la collab. de Marcelle Urbain-Faublée, 1970, ''La Divination malgache par le Sikidy''. Paris, Paul Geuthner.

* Rabedimy (Jean François), ''Pratiques de divination à Madagascar ; Techniques du Sikily en Pays Sakalava Menabe'', Travaux et Documentation de l’ORSTOM (N°51), PARIS, 1976
* Russillon (Henri), &quot;Le sikidy malgache&quot; in ''Bulletin de l’Académie Malgache'', (Vol VI),     Tananarive, 1908-1909 (p.p. 115-162).
* Sibree, James (June 1862). [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/0015587X.1892.9720105 &quot;Divination among the Malagasy, Together with Native Ideas as to Fate and Destiny&quot;.] ''Folklore''. 3 (2): 193–226.

=== Rohy ivelany ===

* [http://culturemath.ens.fr/histoire%20des%20maths/htm/chemillier2010/divination-sikidy-madagascar.html#intro La divination sikidy à Madagascar] {{Wayback|url=http://culturemath.ens.fr/histoire%20des%20maths/htm/chemillier2010/divination-sikidy-madagascar.html#intro|date=20200130225303}} ()
* [http://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_1.pdf &quot;Sikidy&quot;], ''Anthropomada.com''

* Skinner, Stephen (1980-01-01). [https://www.rybn.org/ANTI/ADMXI/documentation/ALGORITHM_DOCUMENTATION/GPS-MANTIC/GEOMANCY/PAPERS/1980_Stephen_Skinner_-_Terrestrial_Astrology_Divination_Geomancy.pdf ''Terrestrial astrology: Divination by geomancy'' (PDF)] (1st ed.). London ; Boston: Routledge &amp; Kegan Paul.
* &quot;[http://madarevues.recherches.gov.mg/IMG/pdf/omaly7-8_8_-2.pdf Ny sikidy (PDF)] {{Wayback|url=http://madarevues.recherches.gov.mg/IMG/pdf/omaly7-8_8_-2.pdf |date=20220806192303 }}&quot;, ''madarevues.recherches.gov.mg''
* Jean François Rabedimy sy Etienne Razafindehibe, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_1.pdf Cours N°1 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_2.pdf Cours N°2 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_3.pdf Cours N°3 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_4.pdf Cours N°4 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* J. F. Rabedimy, [http://madadoc.irenala.edu.mg/documents/v01363_PRA.pdf &quot;Pratique de divination à Madagascar (PDF)&quot;] {{Wayback|url=http://madadoc.irenala.edu.mg/documents/v01363_PRA.pdf |date=20240518132941 }}, ''madadoc.irenala.edu.mg''</text>
      <sha1>pgngbsehjhcwyhtk762fskus90tufy8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tovolahy (sikidy)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278100</id>
    <revision>
      <id>1146045</id>
      <parentid>1077558</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T01:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1146045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5885" sha1="66bp40ezi8n5u9zd7nu3jgj2ogal7kd" xml:space="preserve">Ny '''Tovolahy''', '''Saily''' na '''Sely''', araka ny fanaovana [[sikidy malagasy]], dia ny tsanganan-tsikidy fahefatra ambin' ny folo, anisan' ny tsanganan-tsikidy valo atao hoe [[tera-tsikidy]]. Vokatry ny fampifanampiana ny soratry ny ''[[Asorotany (sikidy)|Asorotany]]'' sy ''[[Lalana (sikidy)|Lalana]]'' ny ''Tovolahy'', izay manondro ny vahoaka.

== Fanasokajiana ==
Anisan' ny tsanganan-tsikidy valo atao hoe [[tera-tsikidy]], izay apetraka any amin' ny fàfana faharoa eo ambanin' ireo atao hoe [[renin-tsikidy]], ny ''Tovolahy''.

== Fomba fahazoana ny ''Tovolahy'' ==
Misy vaniny efatra toy ny tsanganan-tsikidy malagasy rehetra ny ''Tovolahy'': &quot;lohany&quot; sy &quot;tratrany&quot; sy &quot;vaniany&quot; ary &quot;tongony&quot;. Mba hahazoany ny soratry ny ''Tovolahy'' dia manambatra ny isam-boan-tsikidy ao amin' ny soratry ny ''[[Asorotà (sikidy)|Asorotany]]'' sy ''[[Lalana (sikidy)|Lalana]]'' ny mpisikidy, ka ny fitambaran' ny lohan' ireo tsanganan-tsikidy roa ireo no lohany, ny fitambaran' ny tratran' ireo tsanganan-tsikidy roa ireo no tratrany, ny fitambaran' ny vanian' ireo tsanganan-tsikidy roa ireo no vaniany, ary ny fitambaran' ny tongotr' ireo tsanganan-tsikidy roa ireo no tongony.

== Fampifanampiana ny soratry ny ''Tovolahy'' ==
Ny fampifanampiana ny soratry ny tsanganana ''[[Ombiasa (sikidy)|Ombiasa]]'' sy ny an' ny ''Tovolahy'' no ahazoana ny tsanganana ''[[Zanahary (sikidy)|Zanahary]]'' (tsanganana faha-12).

== Hevitry ny hoe ''Tovolahy'' ==
Manondro ny vahoaka ny ''Tovolahy'' na ''Saily''. Ny ''Tovolahy'' dia mety hisehoan' ny iray amin' ny [[sora-tsikidy]] enina ambin' ny folo toy ny ''Tareky'' (1&amp;nbsp;1'''&amp;nbsp;'''1&amp;nbsp;1), ny ''Jama'' na ''Asombola'' (2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2), ny ''Asorasady'' (2'''&amp;nbsp;'''2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1), ny ''Alahasady'' (1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2), ny ''Alitsimay'' (2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2), sns. Ny fanakarana ny hevitry ny soratry ny ''Tovolahy'' no ahazoana ny mombamomba ny &quot;vahoaka&quot;.

== Jereo koa ==

* Tsanganan-tsikidy: [[Tale (sikidy)|Tale]], [[Maly (sikidy)|Maly]], [[Fahatelo (sikidy)|Fahatelo]], [[Bilady]], [[Fianahana (sikidy)|Fianahana]], [[Abily]], [[Alisay]], [[Fahavalo (sikidy)|Fahavalo]], [[Fahasivy (sikidy)|Fahasivy]], [[Ombiasa (sikidy)|Ombiasa]], [[Haja (sikidy)|Haja]], [[Zanahary (sikidy)|Zanahary]] (na [[Zanahary (sikidy)|Haky]]), [[Asorotà (sikidy)|Asorotà]], [[Tovolahy (sikidy)|Tovolahy]] ( na [[Tovolahy (sikidy)|Saily]]), [[Lalana (sikidy)|Lalana]], [[Kiba (sikidy)|Trano]] (na [[Kiba (sikidy)|Kiba]]).

== Tahirin-kevitra azo anovozana ==

=== Boky ===

* Chemillier, Marc, Denis Jacquet, Victor Randrianary &amp; Marc Zabalia, 2005, [https://www.pourlascience.fr/sd/histoire-sciences/l-art-des-devins-a-madagascar-5712.php &quot;L'art des devins à Madagascar&quot;,] ''Pour la science'' 47 : ''Mathématiques exotiques'' : 90-95.
* Dandouau (André.), &quot;Ny fahombiazan' ny sikidy&quot; in ''Bulletin de l'Académie Malgache'',     Tananarive, 1908 (pp. 62-72).
* Decary (Raymond), ''La divination malgache par le sikily'', Paris, Publication du Centre     Universitaire des Langues Orientales vivantes (Volume IX), 1970. ELIADE (Mircea), Le sacré et le profane, Paris, Gallimard, 1965.

* Decary, Raymond, avec la collab. de Marcelle Urbain-Faublée, 1970, ''La Divination malgache par le Sikidy''. Paris, Paul Geuthner.

* Rabedimy (Jean François), ''Pratiques de divination à Madagascar ; Techniques du Sikily en Pays Sakalava Menabe'', Travaux et Documentation de l’ORSTOM (N°51), PARIS, 1976
* Russillon (Henri), &quot;Le sikidy malgache&quot; in ''Bulletin de l’Académie Malgache'', (Vol VI),     Tananarive, 1908-1909 (p.p. 115-162).
* Sibree, James (June 1862). [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/0015587X.1892.9720105 &quot;Divination among the Malagasy, Together with Native Ideas as to Fate and Destiny&quot;.] ''Folklore''. 3 (2): 193–226.

=== Rohy ivelany ===

* [http://culturemath.ens.fr/histoire%20des%20maths/htm/chemillier2010/divination-sikidy-madagascar.html#intro La divination sikidy à Madagascar] {{Wayback|url=http://culturemath.ens.fr/histoire%20des%20maths/htm/chemillier2010/divination-sikidy-madagascar.html#intro|date=20200130225303}} ()
* [http://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_1.pdf &quot;Sikidy&quot;], ''Anthropomada.com''

* Skinner, Stephen (1980-01-01). [https://www.rybn.org/ANTI/ADMXI/documentation/ALGORITHM_DOCUMENTATION/GPS-MANTIC/GEOMANCY/PAPERS/1980_Stephen_Skinner_-_Terrestrial_Astrology_Divination_Geomancy.pdf ''Terrestrial astrology: Divination by geomancy'' (PDF)] (1st ed.). London ; Boston: Routledge &amp; Kegan Paul.
* &quot;[http://madarevues.recherches.gov.mg/IMG/pdf/omaly7-8_8_-2.pdf Ny sikidy (PDF)] {{Wayback|url=http://madarevues.recherches.gov.mg/IMG/pdf/omaly7-8_8_-2.pdf |date=20220806192303 }}&quot;, ''madarevues.recherches.gov.mg''
* Jean François Rabedimy sy Etienne Razafindehibe, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_1.pdf Cours N°1 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_2.pdf Cours N°2 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_3.pdf Cours N°3 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_4.pdf Cours N°4 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* J. F. Rabedimy, [http://madadoc.irenala.edu.mg/documents/v01363_PRA.pdf &quot;Pratique de divination à Madagascar (PDF)&quot;] {{Wayback|url=http://madadoc.irenala.edu.mg/documents/v01363_PRA.pdf |date=20240518132941 }}, ''madadoc.irenala.edu.mg''</text>
      <sha1>66bp40ezi8n5u9zd7nu3jgj2ogal7kd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zanahary (sikidy)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278102</id>
    <revision>
      <id>1146056</id>
      <parentid>1077260</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T01:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1146056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6210" sha1="07nobu9bdrxfyxblgul22df1269m9bs" xml:space="preserve">Ny '''Zanahary''' na '''Haky''', araka ny fanaovana [[sikidy malagasy]], dia ny tsanganan-tsikidy faharoa ambin' ny folo, anisan' ny tsanganan-tsikidy valo atao hoe [[tera-tsikidy]]. Vokatry ny fampifanampiana ny soratry ny ''[[Ombiasa (sikidy)|Ombiasa]]'' sy ny an' ny ''[[Tovolahy (sikidy)|Tovolahy]]'' ny ''Zanahary''. Manondro an' i [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Zanahary]] na [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] ny ''Zanahary''. 

== Fanasokajiana ==
Anisan' ny tsanganan-tsikidy valo atao hoe [[tera-tsikidy]], izay apetraka any amin' ny fàfana faharoa eo ambanin' ireo atao hoe [[renin-tsikidy]].  

== Fahazoana ny ''Zanahary'' ==
Misy vaniny efatra toy ny tsanganan-tsikidy malagasy rehetra ny ''Zanahary'': misy &quot;lohany&quot; sy &quot;tratrany&quot; sy valahany&quot; na &quot;vaniany&quot; ary &quot;tongony&quot;. Mba hahazoany ny soratry ny ''Zanahary'' dia manambatra ny isam-boan-tsikidy ao amin' ny soratry ny ''[[Ombiasa (sikidy)|Ombiasa]]'' sy an' ny ''[[Tovolahy (sikidy)|Tovolahy]]'' ny mpisikidy, ka ny fitambaran' ny lohan' ireo tsanganan-tsikidy roa ireo no lohany, ny fitambaran' ny tratran' ireo tsanganan-tsikidy roa ireo no tratrany, ny fitambaran' ny valahana na vanian' ireo tsanganan-tsikidy roa ireo no vaniany, ary ny fitambaran' ny tongotr' ireo tsanganan-tsikidy roa ireo no tongony.

== Fampifanampiana ny soratry ny ''Zanahary'' ==
Ny fampifanampiana ny isan' ny voan-tsikidy mifanandrify ao amin' ny soratry ny ''Zanahary'' sy an' ny ''[[Tale (sikidy)|Tale]]'' no ahazoana ny tsanganana ''[[Kiba (sikidy)|Trano]]'' na ''[[Kiba (sikidy)|Kiba]]'' (tsanganana faha-16).

== Hevitry ny hoe ''Zanahary'' ==
Manondro an' i [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Zanahary]] na [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] ny ''Zanahary'' na ''Haky''. Ny ''Zanahary'' dia mety hisehoan' ny iray amin' ny [[sora-tsikidy]] enina ambin' ny folo toy ny ''Tareky'' (1&amp;nbsp;1'''&amp;nbsp;'''1&amp;nbsp;1), ny ''Jama'' na ''Asombola'' (2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2), ny ''Asorasady'' (2'''&amp;nbsp;'''2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1), ny ''Alahasady'' (1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2), ny ''Alitsimay'' (2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2), sns. Ny fanakarana ny hevitry ny soratry ny Zanahary no ahazoana ny mombamomba izay lazaina eto hoe &quot;zanahary&quot; na &quot;Zanahary&quot;. 

== Jereo koa ==

* Tsanganan-tsikidy: [[Tale (sikidy)|Tale]], [[Maly (sikidy)|Maly]], [[Fahatelo (sikidy)|Fahatelo]], [[Bilady]], [[Fianahana (sikidy)|Fianahana]], [[Abily]], [[Alisay]], [[Fahavalo (sikidy)|Fahavalo]], [[Fahasivy (sikidy)|Fahasivy]], [[Ombiasa (sikidy)|Ombiasa]], [[Haja (sikidy)|Haja]] (na [[Haja (sikidy)|Haza]]), [[Zanahary (sikidy)|Zanahary]] (na [[Zanahary (sikidy)|Haky]]), [[Asorotà (sikidy)|Asorotà]], [[Tovolahy (sikidy)|Tovolahy]] ([[Tovolahy (sikidy)|Saily]]), [[Lalana (sikidy)|Lalana]], [[Kiba (sikidy)|Trano]] (na [[Kiba (sikidy)|Kiba]]).

== Tahirin-kevitra azo anovozana ==

=== Boky ===

* Chemillier, Marc, Denis Jacquet, Victor Randrianary &amp; Marc Zabalia, 2005, [https://www.pourlascience.fr/sd/histoire-sciences/l-art-des-devins-a-madagascar-5712.php &quot;L'art des devins à Madagascar&quot;,] ''Pour la science'' 47 : ''Mathématiques exotiques'' : 90-95.
* Dandouau (André.), &quot;Ny fahombiazan' ny sikidy&quot; in ''Bulletin de l'Académie Malgache'',     Tananarive, 1908 (pp. 62-72).
* Decary (Raymond), ''La divination malgache par le sikily'', Paris, Publication du Centre     Universitaire des Langues Orientales vivantes (Volume IX), 1970. ELIADE (Mircea), Le sacré et le profane, Paris, Gallimard, 1965.

* Decary, Raymond, avec la collab. de Marcelle Urbain-Faublée, 1970, ''La Divination malgache par le Sikidy''. Paris, Paul Geuthner.

* Rabedimy (Jean François), ''Pratiques de divination à Madagascar ; Techniques du Sikily en Pays Sakalava Menabe'', Travaux et Documentation de l’ORSTOM (N°51), PARIS, 1976
* Russillon (Henri), &quot;Le sikidy malgache&quot; in ''Bulletin de l’Académie Malgache'', (Vol VI),     Tananarive, 1908-1909 (p.p. 115-162).
* Sibree, James (June 1862). [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/0015587X.1892.9720105 &quot;Divination among the Malagasy, Together with Native Ideas as to Fate and Destiny&quot;.] ''Folklore''. 3 (2): 193–226.

=== Rohy ivelany ===

* [http://culturemath.ens.fr/histoire%20des%20maths/htm/chemillier2010/divination-sikidy-madagascar.html#intro La divination sikidy à Madagascar] {{Wayback|url=http://culturemath.ens.fr/histoire%20des%20maths/htm/chemillier2010/divination-sikidy-madagascar.html#intro|date=20200130225303}} ()
* [http://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_1.pdf &quot;Sikidy&quot;], ''Anthropomada.com''

* Skinner, Stephen (1980-01-01). [https://www.rybn.org/ANTI/ADMXI/documentation/ALGORITHM_DOCUMENTATION/GPS-MANTIC/GEOMANCY/PAPERS/1980_Stephen_Skinner_-_Terrestrial_Astrology_Divination_Geomancy.pdf ''Terrestrial astrology: Divination by geomancy'' (PDF)] (1st ed.). London ; Boston: Routledge &amp; Kegan Paul.
* &quot;[http://madarevues.recherches.gov.mg/IMG/pdf/omaly7-8_8_-2.pdf Ny sikidy (PDF)] {{Wayback|url=http://madarevues.recherches.gov.mg/IMG/pdf/omaly7-8_8_-2.pdf |date=20220806192303 }}&quot;, ''madarevues.recherches.gov.mg''
* Jean François Rabedimy sy Etienne Razafindehibe, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_1.pdf Cours N°1 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_2.pdf Cours N°2 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_3.pdf Cours N°3 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_4.pdf Cours N°4 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* J. F. Rabedimy, [http://madadoc.irenala.edu.mg/documents/v01363_PRA.pdf &quot;Pratique de divination à Madagascar (PDF)&quot;] {{Wayback|url=http://madadoc.irenala.edu.mg/documents/v01363_PRA.pdf |date=20240518132941 }}, ''madadoc.irenala.edu.mg''</text>
      <sha1>07nobu9bdrxfyxblgul22df1269m9bs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sora-tsikidy malagasy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278164</id>
    <revision>
      <id>1146031</id>
      <parentid>1077521</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T00:53:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1146031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15297" sha1="89xdpdyznr9gfums9r0b2zasa7mwsc5" xml:space="preserve">[[Sary:Sikidy_malagasy.jpg|vignette|Ny [[sora-tsikidy]] 16]]
Ny '''sora-tsikidy malagasy''' dia endriky ny tsanganan-tsikidy na andalan-tsikidy arakaraka ny filaharana sy ny isan' ny voan-tsikidy mamorona azy, ao amin' ny [[sikidy malagasy]]. Samy manana ny anarany ny sora-tsikidy tsirairay araka ny isa sy ny fipetraky ny voa ao aminy. Izany dia tsy miankina amin' ny toerana misy ilay tsanganana na andalana ao amin' ny fàfana. Noho izany, na dia samy ''Tale'', ohatra, dia tsy voatery hitovy ny isa sy ny filaharan' ny voa ao aminy. Avy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] ireo anarana ireo nefa efa nampifanarahin' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] amin' ny firafitry ny feon-teniny sady matetika dia very ny tena fifandraisany ka indraindray mifandiso. Izany fifandisoana izany dia hita koa na amin' ny samy [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] aza.

== Ny karazana sora-tsikidy ==
Mitondra anarana izay misy tsy fitoviam-panononana, arakaraka ny faritra eto [[Madagasikara]], ny sora-tsikidy. Misy koa ny anarana roa na maro nefa manondro karazan-tsanganana iray. Manondro ny fiheverana na ny toetran' ny mpitana anjara asa toy ny ''Tale, Maly, Fahatelo, Bilady, Fianahana, Abily'', sns ireo anarana ireo.

=== Tareky ===
[[Sary:14_Tareky.jpg|vignette|66x66px]]
Atao hoe ''Tareky'', ''Taraiky'', ''Tareke'' na ''Taraika'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''1'''&amp;nbsp;'''1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=taraiky Taraiky]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Avy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] hoe ''Et tariq'' (midika hoe &quot;lalana&quot;) ny hoe ''Tareky''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2/sikidy#mg.n Sikidy]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Jama na Asombola ===
[[Sary:13_Asombola_(sikidy).jpg|vignette|66x66px]]
Atao hoe ''Jama'' na ''Asombola'', ''Asimbola'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=asombola#mg.n.2 Asombola]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Avy amin' ny teny arabo hoe ''El djamaâ'' (midika hoe &quot;vahoaka&quot;, &quot;fivoriambe&quot;) ny hoe ''Jama''. Avy amin' ny teny arabo hoe ''As-Sumbul'' (midika hoe &quot;[[Fahavirijiniana|virjina]]&quot;) ny hoe ''Asombola''.

=== Asorasady na Adabara ===
[[Sary:01_Adabara.jpg|vignette|66x66px]]
Atao hoe ''Asorasady'' na ''Alahasady'', ''Alahasaty'', ''Alasady'', ''Alahazady'', na ''Asorovavy'', ''Asoravavy'' (misy koa ny manao an' io hoe ''Asoralahy'' na ''Asorolahy''), na ''Alidebara'', ''Adabara'', ''Adabaraho'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=adabaraha Adabaraha]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Raha tsy faritana mazava ny faritra eto Madagasikara manao ny fisikidiana dia mifangaro amin' ny anaran' ny ''Alikasajy'' ny anaran' ny ''Asorasady''.

=== Alahasady ===
[[Sary:02_Alahasady.jpg|vignette|66x66px]]
Atao hoe ''Alikasajy'' na ''Adabara'' na ''Alahasady'', ''Alahasaty'', ''Alasady'', na ''Asoralahy'', ''Soralahy'', na ''Asorara'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''1&amp;nbsp;1'''&amp;nbsp;'''2&amp;nbsp;2'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=alahasaty#mg.n.2 Alahasaty]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Avy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] hoe ''Al-Asad'' (midika hoe &quot;[[liona]]&quot;) ny hoe ''Alahasady''.

Raha tsy faritana mazava ny faritra eto Madagasikara manao ny fisikidiana dia mifangaro amin' ny anaran' ny ''Alikasajy'' ny anaran' ny ''Asorasady'', mifangaro amin' ny anaran' ny ''Alahasady'' koa ny anaran' ny ''Betsivongo''.

=== Alitsimay ===
[[Sary:11_Alotsimay.jpg|vignette|66x66px]]
Atao hoe ''Alitsimay'', ''Alisimay'', ''Aditsimay'', ''Aletsimay'', ''Alatsimay'', ''Alitsimahy'' na ''Alotsima'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=alotsimay Alotsimay]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Avy amin' ny teny arabo hoe ''El idjtimaà'' (midika hoe &quot;fihaonana&quot;, &quot;firaisana&quot;, &quot;fikambanana&quot;) ny hoe ''Alitsimay''.

=== Alokola ===
[[Sary:12_Alokola.jpg|vignette|66x66px]]
Atao hoe ''Alokola'', ''Alikola'', ''Alahokoja'' na ''Alokolo'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''1'''&amp;nbsp;'''2'''&amp;nbsp;'''2'''&amp;nbsp;'''1'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=alokola Alokola]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Mohadidy na Alohotsy ===
[[Sary:09_Alohotsy_(sikidy).jpg|vignette|66x66px]]
Atao hoe ''Mohadidy'' na ''Alohotsy'', ''Alihotsy'' na ''Alahotsy'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2'''&amp;nbsp;'''1'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=alohotsy#mg.n.2 Alohotsy]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Avy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] hoe ''Al-Hut'' (midika hoe &quot;[[trondro]]&quot;) ny hoe ''Alohotsy.''

Raha tsy faritana mazava ny faritra eto Madagasikara manao ny fanandroana dia mifangaro amin'ny anaran' ny ''Mohadidy'' ny anaran' ny ''Karija''.

=== Adalo ===
[[Sary:10_Adalo.jpg|vignette|66x66px]]
Atao hoe ''Adalo'' na ''Karija'' na ''Mikarija'', na ''Alohotsy'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=adalo#mg.n.2 Adalo]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Avy amin' ny teny arabo hoe ''Al-Dalu'' (midika hoe &quot;mpandraraka rano&quot;) ny hoe ''Adalo''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2/adalo Adalo]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;''.''

Raha tsy faritana mazava ny faritra eto Madagasikara manao ny fanandroana dia mifangaro amin' ny anaran' ny ''Mohadidy'' ny anaran' ny ''Adalo''.

=== Alaimora ===
[[Sary:03_Alaimora.jpg|vignette|66x66px]]
Atao hoe ''Alaimora'', ''Alahamora'', ''Alahimora'', ''Alohomora'', ''Alemora'', ''Alahomora'', ''Alaomora'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;'''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=alaimora Alaimora]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2/alaimora Alaimora]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Avy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] hoe ''El homra'' (midika hoe &quot;hamena&quot; na &quot;loko mena&quot;) ny hoe ''Alaimora''.

=== Alibiavo ===
[[Sary:04_Alibiavo.jpg|vignette|66x66px]]
Atao hoe ''Alibiavo'', ''Alibeavo'', ''Alibiavo'', ''Alibaiavy'', ''Alibiavy'', ''Alabiavo'', ''Alibeavotse'', ''Alibeiavo'', ''Alibeavy'' na ''Adibijady'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=alibeavy Alibeavy]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Avy amin' ny teny arabo hoe ''El bayad'' (midika hoe &quot;hafotsy&quot;, &quot;loko fotsy&quot;) ny hoe ''Alibiavo''.

=== Alahizana ===
[[Sary:08_Alahizana.jpg|vignette|66x66px]]
Atao hoe ''Alaizana'', ''Alihizana'', ''Alizany'', ''Alahizany'', ''Alihiza'', ''Aalaizany'', ''Relahaza'', ''Alaizana'', na ''Adimizana'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=adimizana#mg.n.2 Adimizana]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Alikisy ===
[[Sary:07_Alikisy.jpg|vignette|66x66px]]
Atao hoe ''Alikisy'', ''Alikise'', ''Aldikisy'', ''Alinohisa'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=alikisy Alikisy]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Avy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] hoe ''El mankus'' (midika hoe &quot;voavadika&quot;, &quot;voatsingoloka&quot;) ny hoe ''Alikisy''.

=== Alakarabo na Kizo ===
[[Sary:15_Alakarabo.jpg|vignette|69x69px]]
Atao hoe ''Alakarabo'', ''Alikarabo'', na ''Kizo'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=alakarabo#mg.n.2 Alakarabo]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Avy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] hoe ''Al-Akrab'' (midika hoe &quot;[[maingoka]]&quot;) ny hoe ''Alakarabo''.

=== Betsivongo na Alikasajy ===
[[Sary:16_Alikasajy_Betsivongo.jpg|vignette|66x66px]]
Atao hoe ''Betsivongo'', ''Alikasajy'', ''Alikozaza'', ''Adikasajy'', ''Adikasajy'', ''Alikoasajy'', ''Alakasajy'', ''Likoasajy'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=betsivongo Betsivongo]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Avy amin' ny teny arabo hoe ''El kausadj'' (midika hoe &quot;vitsy volombava&quot;) ny hoe ''Alikasajy''.

Raha tsy faritana mazava ny faritra eto Madagasikara manao ny fisikidiana dia mifangaro amin' ny anaran' ny ''Alahasady'' ny anaran' ny ''Betsivongo''.

=== Karija ===
[[Sary:06_Karija.jpg|vignette|66x66px]]
Atao hoe ''Karija'', ''Kariza'', ''Karinja'', na ''Adalo'', na ''Vontsira'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=karija#mg.n.2 Karija]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Avy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] hoe ''El otbet el kharidja'' (midika hoe &quot;tokonana ivelany (fivoahana))&quot; ny hoe ''Karija''.

=== Alakaosy ===
[[Sary:05_Alakaosy_(sikidy).jpg|vignette|66x66px]]
Atao hoe ''Alakaosy'' ny sora-tsikidy ahitana ireto isam-boan-tsikidy ireto, raha isaina avy any ambony mankany ambany: '''2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2?w=alakaosy#mg.n.3 Alakaosy]&quot;, ''motmalgache.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Avy amin' ny teny arabo hoe ''Al-Kaus'' (midika hoe &quot;mpitifitra amin' ny tsipika&quot;) ny hoe ''Alakaosy.''

== Fanasokajiana ny sora-tsikidy ho ''mpanjaka'' sy ''andevo'' ==
Raha ankasa, izay atao hoe koa &quot;tsy ota&quot; (miisa 4 na 6 na 8) ny totalin' ny voan-tsikidy ao amin' ny tsanganana iray dia atao hoe ''mpanjaka'' izany, fa raha tsy ankasa na &quot;ota&quot; (miisa 5 na 7) kosa dia atao hoe ''andevo''. Ny fanavahana ny mpanjaka sy ny andevo dia misy dikany lehibe amin' ny fanakarana ny hevitry ny sikidy. Mahery ny mpanjaka fa malemy kosa ny andevo.

=== Mpanjaka ===
Mpanjaka ny ''Tareky'' (1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1), ny ''Alasady'' (1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2), ny ''Adalo'' (1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2), ny ''Alokola'' (1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1), ny ''Alotsimay'' (2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2), ny ''Alohotsy'' (2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1), ny ''Adabara'' (2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1) ary ny Asombola (2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2'''&amp;nbsp;'''2).

=== Andevo ===
Andevo kosa ny ''Karija'' (1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2), ny ''Alimizanda'' (1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1), ny ''Alakarabo'' (1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1), ny ''Renilaza'' (1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2), ny ''Alakaosy'' (2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1&amp;nbsp;1), ny ''Alaimora'' (2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2), ny ''Alibiavo'' (2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1&amp;nbsp;2) ary ny ''Alikisy'' (2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;2&amp;nbsp;1).

== Jereo koa ==

* [[Ombiasa]] (mpitsabo, mpanandro, mpisikidy)
* [[Sikidy (malagasy)|Sikidy malagasy]]
* [[Sora-tsikidy]]
* [[Tera-tsikidy]]
* [[Renin-tsikidy]]
* [[Sikidy]]

== Tahirin-kevitra azo anovozana ==

=== Boky ===

* Chemillier, Marc, Denis Jacquet, Victor Randrianary &amp; Marc Zabalia, 2005, [https://www.pourlascience.fr/sd/histoire-sciences/l-art-des-devins-a-madagascar-5712.php &quot;L'art des devins à Madagascar&quot;,] ''Pour la science'' 47 : ''Mathématiques exotiques'' : 90-95.
* Dandouau (André.), &quot;Ny fahombiazan' ny sikidy&quot; in ''Bulletin de l'Académie Malgache'',     Tananarive, 1908 (pp. 62-72).
* Decary (Raymond), ''La divination malgache par le sikily'', Paris, Publication du Centre     Universitaire des Langues Orientales vivantes (Volume IX), 1970. ELIADE (Mircea), Le sacré et le profane, Paris, Gallimard, 1965.

* Decary, Raymond, avec la collab. de Marcelle Urbain-Faublée, 1970, ''La Divination malgache par le Sikidy''. Paris, Paul Geuthner.

* Rabedimy (Jean François), ''Pratiques de divination à Madagascar ; Techniques du Sikily en Pays Sakalava Menabe'', Travaux et Documentation de l’ORSTOM (N°51), PARIS, 1976
* Russillon (Henri), &quot;Le sikidy malgache&quot; in ''Bulletin de l’Académie Malgache'', (Vol VI),     Tananarive, 1908-1909 (p.p. 115-162).
* Sibree, James (June 1862). [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/0015587X.1892.9720105 &quot;Divination among the Malagasy, Together with Native Ideas as to Fate and Destiny&quot;.] ''Folklore''. 3 (2): 193–226.

=== Rohy ivelany ===

* [http://culturemath.ens.fr/histoire%20des%20maths/htm/chemillier2010/divination-sikidy-madagascar.html#intro La divination sikidy à Madagascar] {{Wayback|url=http://culturemath.ens.fr/histoire%20des%20maths/htm/chemillier2010/divination-sikidy-madagascar.html#intro|date=20200130225303}} ()
* [http://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_1.pdf &quot;Sikidy&quot;], ''Anthropomada.com''

* Skinner, Stephen (1980-01-01). [https://www.rybn.org/ANTI/ADMXI/documentation/ALGORITHM_DOCUMENTATION/GPS-MANTIC/GEOMANCY/PAPERS/1980_Stephen_Skinner_-_Terrestrial_Astrology_Divination_Geomancy.pdf ''Terrestrial astrology: Divination by geomancy'' (PDF)] (1st ed.). London ; Boston: Routledge &amp; Kegan Paul.
* &quot;[http://madarevues.recherches.gov.mg/IMG/pdf/omaly7-8_8_-2.pdf Ny sikidy (PDF)] {{Wayback|url=http://madarevues.recherches.gov.mg/IMG/pdf/omaly7-8_8_-2.pdf |date=20220806192303 }}&quot;, ''madarevues.recherches.gov.mg''
* Jean François Rabedimy sy Etienne Razafindehibe, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_1.pdf Cours N°1 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_2.pdf Cours N°2 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_3.pdf Cours N°3 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* Jean François Rabedimy sy Eugène Régis Mangalaza, [https://www.anthropomada.com/bibliotheque/SIKIDY_Cours_4.pdf Cours N°4 : &quot;La divination au quotidien : le sikidy et ses formes symboliques &quot;], ''www.anthropomada.com''
* J. F. Rabedimy, [http://madadoc.irenala.edu.mg/documents/v01363_PRA.pdf &quot;Pratique de divination à Madagascar (PDF)&quot;] {{Wayback|url=http://madadoc.irenala.edu.mg/documents/v01363_PRA.pdf |date=20240518132941 }}, ''madadoc.irenala.edu.mg''

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>89xdpdyznr9gfums9r0b2zasa7mwsc5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bemarivo (renirano)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279036</id>
    <revision>
      <id>1146081</id>
      <parentid>1066197</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T05:16:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy Lahatsoratra</comment>
      <origin>1146081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2428" sha1="k3g6l74j7h0wv57snbwetkisuo8orpr" xml:space="preserve">[[Sary:Bemarivo.jpg|thumb|left|I Bemarivo ao akaikin'i [[Nosiarina]]]]
[[Sary:Rijeka-Bemarivo.png|vignette|330x330px]]{{Infobox renirano|anarana=Bemarivo|velarantany=5 400 km²|halavany=140 Km|vava=Androranga, Marerano, Anjialava|loharano=Tendrombohitra Biempoko|firenena=Madagasikara|faritany=Sava}}
I '''Bemarivo''' dia onin' i [[Madagasikara]], any avaratra, ao amin' ny [[faritra Sava]], ao amin' ny [[faritanin'Antsiranana|faritanin' Antsiranana]], izay mivarina mankany atsinanana ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]], ao avaratr' i [[Sambava]]. Manondraka ny faritra amin' ny morontsiraka avaratra andrefana. Mivarina ao aminy ny ampahan-drano avy eny amin' ny ilany atsiananan' ny [[tangorom-bohitra Tsaratanana]] sy ny tapany avaratry ny [[tangorom-bohitra Marojejy]]. Mifanapaka amin' ny lalam-pirenena faha-5 izy ao akaikin' i Nosiarina. Izy no mamaritra ny faritanin' ny [[Betsimisaraka]] ao avaratra. Misy renirano atao hoe ''[[Bemarivo (Sofia)|Bemarivo]]'' koa mivarina ao amin' ny ony [[Sofia (renirano)|Sofia]].

== Hydrografia ==
Bemarivo&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; dia renirano any avaratra-atsinanan'i &lt;nowiki&gt;[[Madagasikara]]&lt;/nowiki&gt;, ao amin'ny &lt;nowiki&gt;[[Faritra Sava]]&lt;/nowiki&gt;. Mivarina ao amin'ny &lt;nowiki&gt;[[Ranomasimbe Indiana]]&lt;/nowiki&gt; izy, ao avaratr'i &lt;nowiki&gt;[[Sambava]]&lt;/nowiki&gt;, ary manondraka ampahany amin'ny morontsiraka avaratra-atsinanana. Mandray rano avy amin'ny ilany atsinanan'ny tangorom-bohitra &lt;nowiki&gt;[[Tsaratanana]]&lt;/nowiki&gt; sy ny tapany avaratry ny tangorom-bohitra &lt;nowiki&gt;[[Marojejy]]&lt;/nowiki&gt; izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Wikipedia contributors. ''Bemarivo (renirano)''. Malagasy Wikipedia. https://mg.wikipedia.org/wiki/Bemarivo_(renirano)&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia mirefy manodidina ny 140 km ny halavan'i Bemarivo, ary manodidina ny 5 400 km² ny velaran'ny fari-drano manompo azy. Ny sakeli-drano lehibe indrindra ao aminy amin'ny morona ankavanana dia ny Androranga&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{commonscat|Bemarivo River}}
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Sava]]</text>
      <sha1>k3g6l74j7h0wv57snbwetkisuo8orpr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146084</id>
      <parentid>1146081</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T05:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Manampy Lahatsoratra</comment>
      <origin>1146084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5207" sha1="ddqo383m10bq2ck11nw1uxdh9lstqnf" xml:space="preserve">[[Sary:Bemarivo.jpg|thumb|left|I Bemarivo ao akaikin'i [[Nosiarina]]]]
[[Sary:Rijeka-Bemarivo.png|vignette|330x330px]]{{Infobox renirano|anarana=Bemarivo|velarantany=5 400 km²|halavany=140 Km|vava=Androranga, Marerano, Anjialava|loharano=Tendrombohitra Biempoko|firenena=Madagasikara|faritany=Sava}}
I '''Bemarivo''' dia onin' i [[Madagasikara]], any avaratra, ao amin' ny [[faritra Sava]], ao amin' ny [[faritanin'Antsiranana|faritanin' Antsiranana]], izay mivarina mankany atsinanana ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]], ao avaratr' i [[Sambava]]. Manondraka ny faritra amin' ny morontsiraka avaratra andrefana. Mivarina ao aminy ny ampahan-drano avy eny amin' ny ilany atsiananan' ny [[tangorom-bohitra Tsaratanana]] sy ny tapany avaratry ny [[tangorom-bohitra Marojejy]]. Mifanapaka amin' ny lalam-pirenena faha-5 izy ao akaikin' i Nosiarina. Izy no mamaritra ny faritanin' ny [[Betsimisaraka]] ao avaratra. Misy renirano atao hoe ''[[Bemarivo (Sofia)|Bemarivo]]'' koa mivarina ao amin' ny ony [[Sofia (renirano)|Sofia]].

== Hydrografia ==
Bemarivo&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; dia renirano any avaratra-atsinanan'i [[Madagasikara]], ao amin'ny [[Faritra Sava]]. Mivarina ao amin'ny [[Ranomasimbe Indiana]] izy, ao avaratr'i [[Sambava]], ary manondraka ampahany amin'ny morontsiraka avaratra-atsinanana. Mandray rano avy amin'ny ilany atsinanan'ny tangorom-bohitra [[Tsaratanana]] sy ny tapany avaratry ny tangorom-bohitra [[Marojejy]] izy&lt;ref&gt;Wikipedia contributors. ''Bemarivo (renirano)''. Malagasy Wikipedia. https://mg.wikipedia.org/wiki/Bemarivo_(renirano)&lt;/ref&gt;.

Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia mirefy manodidina ny 140 km ny halavan'i Bemarivo, ary manodidina ny 5 400 km² ny velaran'ny fari-drano manompo azy. Ny sakeli-drano lehibe indrindra ao aminy amin'ny morona ankavanana dia ny [[Androranga]]&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ao amin'ny pejy anglisy momba azy dia voalaza fa mipoitra avy ao amin'ny Tendrombohitra Biempoko i Bemarivo, eo amin'ny haavo 2 219 m, ary mivarina ao amin'ny Ranomasimbe Indiana. Voalaza koa fa 176,3 m³/s ny salan'ny korian-drano akaikin'ny vavany tamin'ny vanim-potoana 1971–2000&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Wikipedia contributors. ''&lt;/nowiki&gt;Bemarivo River&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. English Wikipedia. [https://en.wikipedia.org/wiki/Bemarivo_River&amp;#x3C;/ref https://en.wikipedia.org/wiki/Bemarivo_River&lt;/ref]&gt;&lt;/ref&gt;.

== Toerana sy lalam-pirenena ==
Mifanapaka amin'ny &lt;nowiki&gt;[[Lalam-pirenena faha-5a]]&lt;/nowiki&gt; i Bemarivo, eo akaikin'i Nosiarina. Ny vavany dia eo amin'ny 17 km eo ho eo avaratr'i Sambava. Anisan'ireo tanàna sy faritra voatonona manakaiky azy ny Nosiarina, Ambinanybe ary Antafiamazava&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Wikipedia contributors. ''Bemarivo River''. English Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Bemarivo_River&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fampiasana sy maha-zava-dehibe ==
Manan-danja amin'ny faritra Sava i Bemarivo, satria mandalo amin'ny faritra fambolena amoron-drano sy faritra malaza amin'ny vokatra fanondrana toy ny lavanila sy kakao. Voalaza fa ny faritra manamorona ny renirano dia ahitana fambolena maro karazana, indrindra ny kakao sy ny lavanila&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;MadaCamp. ''Bemarivo''. https://www.madacamp.com/Bemarivo&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Azo ampiasaina amin'ny fizahantany mifandray amin'ny renirano koa ny faritra sasany amin'i Bemarivo, toy ny fitsangantsanganana an-dakana sy fijerena ny tontolo voajanahary manodidina ny renirano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Prime Magazine Madagascar. ''Madagascar Destinations Guide - Bemarivo River''. https://www.primemedia.international/madagascar-destinations-guide-bemarivo-river-sambava.html&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Tontolo iainana ==
Tafiditra ao anatin'ny rafitra renirano amin'ny faritra avaratra-atsinanan'i Madagasikara i Bemarivo. Ny faritra iavian'ny rano ao aminy dia mifandray amin'ny tangorom-bohitra Tsaratanana sy Marojejy, izay anisan'ny faritra manan-danja amin'ny harena voajanahary sy ny ala mando eto Madagasikara&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Freshwater Ecoregions of the World. ''Madagascar Eastern Highlands''. https://www.feow.org/ecoregions/details/581&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Amin'ny ankapobeny, ny renirano amin'ny tehezan-tany atsinanan'i Madagasikara dia fohy kokoa noho ny ankamaroan'ny renirano andrefana, saingy matetika maranitra fitongilanana, manana fikorianana haingana, ary mora miova rano noho ny rotsak'orana betsaka sy ny rivodoza. Izany no mahatonga ny renirano toa an'i Bemarivo hanana anjara toerana lehibe amin'ny fitondrana rano avy any amin'ny faritra avo mankany amin'ny morontsiraka&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Rivers and Streams on Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, IRD Horizon: &lt;nowiki&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{commonscat|Bemarivo River}}
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Sava]]</text>
      <sha1>ddqo383m10bq2ck11nw1uxdh9lstqnf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146088</id>
      <parentid>1146084</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T06:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy</comment>
      <origin>1146088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5147" sha1="0ythustym0v7owjle5po52znmiwssa5" xml:space="preserve">[[Sary:Bemarivo.jpg|thumb|left|I Bemarivo ao akaikin'i [[Nosiarina]]]]
[[Sary:Rijeka-Bemarivo.png|vignette|330x330px]]{{Infobox renirano|anarana=Bemarivo|velarantany=5 400 km²|halavany=140 Km|vava=Androranga, Marerano, Anjialava|loharano=Tendrombohitra Biempoko|firenena=Madagasikara|faritany=Sava}}
I '''Bemarivo''' dia onin' i [[Madagasikara]], any avaratra, ao amin' ny [[faritra Sava]], ao amin' ny [[faritanin'Antsiranana|faritanin' Antsiranana]], izay mivarina mankany atsinanana ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]], ao avaratr' i [[Sambava]]. Manondraka ny faritra amin' ny morontsiraka avaratra andrefana. Mivarina ao aminy ny ampahan-drano avy eny amin' ny ilany atsiananan' ny [[tangorom-bohitra Tsaratanana]] sy ny tapany avaratry ny [[tangorom-bohitra Marojejy]]. Mifanapaka amin' ny lalam-pirenena faha-5 izy ao akaikin' i Nosiarina. Izy no mamaritra ny faritanin' ny [[Betsimisaraka]] ao avaratra. Misy renirano atao hoe ''[[Bemarivo (Sofia)|Bemarivo]]'' koa mivarina ao amin' ny ony [[Sofia (renirano)|Sofia]].

== Hydrografia ==
Bemarivo&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; dia renirano any avaratra-atsinanan'i [[Madagasikara]], ao amin'ny [[Faritra Sava]]. Mivarina ao amin'ny [[Ranomasimbe Indiana]] izy, ao avaratr'i [[Sambava]], ary manondraka ampahany amin'ny morontsiraka avaratra-atsinanana. Mandray rano avy amin'ny ilany atsinanan'ny tangorom-bohitra [[Tsaratanana]] sy ny tapany avaratry ny tangorom-bohitra [[Marojejy]] izy&lt;ref&gt;Wikipedia contributors. ''Bemarivo (renirano)''. Malagasy Wikipedia. https://mg.wikipedia.org/wiki/Bemarivo_(renirano)&lt;/ref&gt;.

Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia mirefy manodidina ny 140 km ny halavan'i Bemarivo, ary manodidina ny 5 400 km² ny velaran'ny fari-drano manompo azy. Ny sakeli-drano lehibe indrindra ao aminy amin'ny morona ankavanana dia ny [[Androranga]]&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ao amin'ny pejy anglisy momba azy dia voalaza fa mipoitra avy ao amin'ny Tendrombohitra Biempoko i Bemarivo, eo amin'ny haavo 2 219 m, ary mivarina ao amin'ny Ranomasimbe Indiana. Voalaza koa fa 176,3 m³/s ny salan'ny korian-drano akaikin'ny vavany tamin'ny vanim-potoana 1971–2000&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Wikipedia contributors. ''&lt;/nowiki&gt;Bemarivo River&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. English Wikipedia. [https://en.wikipedia.org/wiki/Bemarivo_River&amp;#x3C;/ref https://en.wikipedia.org/wiki/Bemarivo_River&lt;/ref]&gt;&lt;/ref&gt;.

== Toerana sy lalam-pirenena ==
Mifanapaka amin'ny [[Lalam-pirenena faha-5a]] i Bemarivo, eo akaikin'i Nosiarina. Ny vavany dia eo amin'ny 17 km eo ho eo avaratr'i Sambava. Anisan'ireo tanàna sy faritra voatonona manakaiky azy ny Nosiarina, Ambinanybe ary Antafiamazava&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Wikipedia contributors. ''Bemarivo River''. English Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Bemarivo_River&lt;/ref&gt;.

== Fampiasana sy maha-zava-dehibe ==
Manan-danja amin'ny faritra [[Sava]] i [[Bemarivo]], satria mandalo amin'ny faritra fambolena amoron-drano sy faritra malaza amin'ny vokatra fanondrana toy ny lavanila sy kakao. Voalaza fa ny faritra manamorona ny renirano dia ahitana fambolena maro karazana, indrindra ny [[kakao]] sy ny [[lavanila]]&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;MadaCamp. ''Bemarivo''. https://www.madacamp.com/Bemarivo&lt;/ref&gt;.

Azo ampiasaina amin'ny fizahantany mifandray amin'ny renirano koa ny faritra sasany amin'i Bemarivo, toy ny fitsangantsanganana an-dakana sy fijerena ny tontolo voajanahary manodidina ny renirano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Prime Magazine Madagascar. ''Madagascar Destinations Guide - Bemarivo River''. https://www.primemedia.international/madagascar-destinations-guide-bemarivo-river-sambava.html&lt;/ref&gt;.

== Tontolo iainana ==
Tafiditra ao anatin'ny rafitra renirano amin'ny faritra avaratra-atsinanan'i Madagasikara i Bemarivo. Ny faritra iavian'ny rano ao aminy dia mifandray amin'ny tangorom-bohitra Tsaratanana sy Marojejy, izay anisan'ny faritra manan-danja amin'ny harena voajanahary sy ny ala mando eto [[Madagasikara]]&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Freshwater Ecoregions of the World. ''Madagascar Eastern Highlands''. https://www.feow.org/ecoregions/details/581&lt;/ref&gt;.

Amin'ny ankapobeny, ny renirano amin'ny tehezan-tany atsinanan'i Madagasikara dia fohy kokoa noho ny ankamaroan'ny renirano andrefana, saingy matetika maranitra fitongilanana, manana fikorianana haingana, ary mora miova rano noho ny [[rotsak'orana]] betsaka sy ny [[rivodoza]]. Izany no mahatonga ny renirano toa an'i Bemarivo hanana anjara toerana lehibe amin'ny fitondrana rano avy any amin'ny faritra avo mankany amin'ny [[morontsiraka]]&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Rivers and Streams on Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, IRD Horizon: &lt;nowiki&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{commonscat|Bemarivo River}}
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Sava]]</text>
      <sha1>0ythustym0v7owjle5po52znmiwssa5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ikopa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279040</id>
    <revision>
      <id>1145950</id>
      <parentid>1145599</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:21:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4090" sha1="26a5tw9bua6pi72uxxzojicjkmisxom" xml:space="preserve">[[File:Ikopa les Ponts de Tanjombato.jpg|thumb|Ny reniranon' i Ikopa sy ny tetezana ao [[Tanjombato]]|330x330px]]
[[Sary:Ikopa River Madagascar.jpg|vignette|Ny reniranin' Ikopa]]

== Ikopa ==
'''Ikopa''' dia iray amin'ireo renirano lehibe  eto Madagasikara. Mamakivaky ny [[tanànan'Antananarivo]], ao amin'ny Faritra [[Faritra Analamanga|Analamanga]] sy ny [[Faritanin' Antananarivo|Faritanin'Antananarivo]] izy, ary mivarina ao amin'ny reniranon'i [[Betsiboka (ony)|Betsiboka]]. Any [[Angavokely]], ao amin'ny [[Distrikan' Andramasina|Distrikan'Andramasina]], no misy ny loharanony antsoina hoe [[Varahina]], izay any amin'ny haavo 1 810 metatra ambonin'ny ranomasina&lt;ref&gt;https://ehne.fr/fr/node/21028&lt;/ref&gt;.

Mirefy 300 km eo ho eo ny halavan'ny '''Ikopa''' ary mahatratra 18 550 km² ny velaran'ny fari-dranony (bassin versant). Anisan'ny renirano manan-danja indrindra ao amin'ny faritra afovoan-tanin'i [[Madagasikara]] izy, satria mandray sy mampita rano avy amin'ny renirano sy lakandrano maro manodidina an'[[Antananarivo]]&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;.

Ankoatra ny maha-zava-dehibe azy eo amin'ny tontolo voajanahary sy ny tambajotran-drano, dia manana anjara toerana lehibe eo amin'ny famokarana angovo ihany koa Ikopa. Ao aminy no misy ny toby famokarana herinaratra avy amin'ny rano ao [[Antelomita]], izay isan'ireo tobim-pamokarana herinaratra mahery vaika indrindra ao [[Madagasikara]].
[[Sary:Rivière d' Ikopa.jpg|vignette|Ny reniranon ' IKopa]]
Ny manodidina ny reniranon''''Ikopa''' dia ahitana tontolo voajanahary sy lemaka midadasika izay manampy amin'ny fambolena sy ny fiainan'ny mponina. Noho izany dia loharanon-karena ara-tontolo iainana sy ara-toekarena lehibe ho an'ny faritra lalovany ny reniranon''''Ikopa'''.&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;

== Fanazavana fanampiny amin'ireo riandrano lehibe lalovany sy ny fiafarany ==
Hatramin'ny fihaonan'ny renirano [[Varahina Avaratra]] sy [[Varahina Atsimo]] ka hatrany amin'ny fidirana ao amin'ny lemak'Antananarivo, dia mikoriana 20 km ny renirano '''Ikopa'''. Mitongilana 3,75 m isaky ny kilometatra ny lalan-dranony. Mandalo eo amin'ny riandrano roa ao [[Antelomita]] izy, izay mitotaly 36 m ny haavony. Namboarina tsikelikely ireo tobim-pamokarana herinaratra ao Antelomita: ny [[Antelomita I]] tamin'ny taona 1909, ary ny [[Antelomita II]] tamin'ny taona 1928&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

Ao amin'ny [[lemak'Antananarivo]], dia voafehin'ny fefin-drano amin'ny ampahany ny renirano '''Ikopa'''. Mivilana sy mihodinkodina izy mandritra ny 60 km, ary tena malefaka ny fidinany, eo amin'ny 13 sm isaky ny kilometatra monja. Eo no andraisany ireo renirano lehibe manampy azy, dia ny [[Mamba]] eo amin'ny morony havanana, ary ny [[Sisaony]] sy [[Andromba]] eo amin'ny morony havia.

Rehefa avy mihaona amin'ny renirano [[Andromba]] ao [[Bevomanga]], dia mahatratra 4 190 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon''''Ikopa'''.

Manomboka eo [[Bevomanga]], dia mikoriana ao anaty lalan-drano be vatolampy ny '''Ikopa'''. Nisy asa fanapahana sy fanalana vatolampy natao tao mba hahafahan'ny rano be mikoriana mora kokoa. Izany dia natao satria matetika ny tondra-drano no nampisondrotra ny rano ka nanondraka ny manodidina an'[[Antananarivo]], ka nanimba ny tanimbary sy ireo faritra iva ao an-tanàna.

Ao [[Farahantsana]], izay faran'ny tapany ambony amin'ny fari-dranon'Ikopa, dia misy fidinana mitambatra 33 m. Efa nisy fanadihadiana nataon'ny [[Electricité de France]] momba ny fomba hanararaotana io toerana io.

Any [[Farahantsana]], dia mahatratra 4 370 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon'ny renirano '''Ikopa''' manontolo&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{commonscat|Ikopa River}}
{{Renirano malagasy}}

[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Analamanga]]</text>
      <sha1>26a5tw9bua6pi72uxxzojicjkmisxom</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145951</id>
      <parentid>1145950</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:23:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4085" sha1="2vlrju3l69vgemja4mrusyuvcto2kp7" xml:space="preserve">[[File:Ikopa les Ponts de Tanjombato.jpg|thumb|Ny reniranon' i Ikopa sy ny tetezana ao [[Tanjombato]]|330x330px]]
[[Sary:Ikopa River Madagascar.jpg|vignette|Ny reniranin' Ikopa]]

== Ikopa ==
'''Ikopa''' dia iray amin'ireo renirano lehibe  eto Madagasikara. Mamakivaky ny [[tanànan'Antananarivo]], ao amin'ny Faritra [[Faritra Analamanga|Analamanga]] sy ny [[Faritanin' Antananarivo|Faritanin'Antananarivo]] izy, ary mivarina ao amin'ny reniranon'i [[Betsiboka (ony)|Betsiboka]]. Any [[Angavokely]], ao amin'ny [[Distrikan' Andramasina|Distrikan'Andramasina]], no misy ny loharanony antsoina hoe [[Varahina]], izay any amin'ny haavo 1 810 metatra ambonin'ny ranomasina&lt;ref&gt;https://ehne.fr/fr/node/21028&lt;/ref&gt;.

Mirefy 300 km eo ho eo ny halavan'ny '''Ikopa''' ary mahatratra 18 550 km² ny velaran'ny fari-dranony (bassin versant). Anisan'ny renirano manan-danja indrindra ao amin'ny faritra afovoan-tanin'i [[Madagasikara]] izy, satria mandray sy mampita rano avy amin'ny renirano sy lakandrano maro manodidina an'[[Antananarivo]]&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;.

Ankoatra ny maha-zava-dehibe azy eo amin'ny tontolo voajanahary sy ny tambajotran-drano, dia manana anjara toerana lehibe eo amin'ny famokarana angovo  koa Ikopa. Ao aminy no misy ny toby famokarana herinaratra avy amin'ny rano ao [[Antelomita]], izay isan'ireo tobim-pamokarana herinaratra mahery vaika indrindra ao [[Madagasikara]].
[[Sary:Rivière d' Ikopa.jpg|vignette|Ny reniranon ' IKopa]]
Ny manodidina ny reniranon''''Ikopa''' dia ahitana tontolo voajanahary sy lemaka midadasika izay manampy amin'ny fambolena sy ny fiainan'ny mponina. Noho izany dia loharanon-karena ara-tontolo iainana sy ara-toekarena lehibe ho an'ny faritra lalovany ny reniranon''''Ikopa'''.&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;

== Fanazavana fanampiny amin'ireo riandrano lehibe lalovany sy ny fiafarany ==
Hatramin'ny fihaonan'ny renirano [[Varahina Avaratra]] sy [[Varahina Atsimo]] ka hatrany amin'ny fidirana ao amin'ny lemak'Antananarivo, dia mikoriana 20 km ny renirano '''Ikopa'''. Mitongilana 3,75 m isaky ny kilometatra ny lalan-dranony. Mandalo eo amin'ny riandrano roa ao [[Antelomita]] izy, izay mitotaly 36 m ny haavony. Namboarina tsikelikely ireo tobim-pamokarana herinaratra ao Antelomita: ny [[Antelomita I]] tamin'ny taona 1909, ary ny [[Antelomita II]] tamin'ny taona 1928&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

Ao amin'ny [[lemak'Antananarivo]], dia voafehin'ny fefin-drano amin'ny ampahany ny renirano '''Ikopa'''. Mivilana sy mihodinkodina izy mandritra ny 60 km, ary tena malefaka ny fidinany, eo amin'ny 13 sm isaky ny kilometatra monja. Eo no andraisany ireo renirano lehibe manampy azy, dia ny [[Mamba]] eo amin'ny morony havanana, ary ny [[Sisaony]] sy [[Andromba]] eo amin'ny morony havia.

Rehefa avy mihaona amin'ny renirano [[Andromba]] ao [[Bevomanga]], dia mahatratra 4 190 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon''''Ikopa'''.

Manomboka eo [[Bevomanga]], dia mikoriana ao anaty lalan-drano be vatolampy ny '''Ikopa'''. Nisy asa fanapahana sy fanalana vatolampy natao tao mba hahafahan'ny rano be mikoriana mora kokoa. Izany dia natao satria matetika ny tondra-drano no nampisondrotra ny rano ka nanondraka ny manodidina an'[[Antananarivo]], ka nanimba ny tanimbary sy ireo faritra iva ao an-tanàna.

Ao [[Farahantsana]], izay faran'ny tapany ambony amin'ny fari-dranon'Ikopa, dia misy fidinana mitambatra 33 m. Efa nisy fanadihadiana nataon'ny [[Electricité de France]] momba ny fomba hanararaotana io toerana io.

Any [[Farahantsana]], dia mahatratra 4 370 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon'ny renirano '''Ikopa''' manontolo&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{commonscat|Ikopa River}}
{{Renirano malagasy}}

[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Analamanga]]</text>
      <sha1>2vlrju3l69vgemja4mrusyuvcto2kp7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145952</id>
      <parentid>1145951</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4098" sha1="ff1uxcl516lfnf7wxir3647h3cjzfa6" xml:space="preserve">[[File:Ikopa les Ponts de Tanjombato.jpg|thumb|Ny reniranon' i Ikopa sy ny tetezana ao [[Tanjombato]]|330x330px]]
[[Sary:Ikopa River Madagascar.jpg|vignette|Ny reniranin' Ikopa]]

== Ikopa ==
'''Ikopa''' dia iray amin'ireo renirano lehibe  eto Madagasikara. Mamakivaky ny [[tanànan'Antananarivo]], ao amin'ny Faritra [[Faritra Analamanga|Analamanga]] sy ny [[Faritanin' Antananarivo|Faritanin'Antananarivo]] izy, ary mivarina ao amin'ny reniranon'i [[Betsiboka (ony)|Betsiboka]]. Any [[Angavokely]], ao amin'ny [[Distrikan' Andramasina|Distrikan'Andramasina]], no misy ny loharanony antsoina hoe [[Varahina]], izay any amin'ny haavo 1 810 metatra ambonin'ny ranomasina&lt;ref&gt;https://ehne.fr/fr/node/21028&lt;/ref&gt;.

Mirefy 300 km eo ho eo ny halavan'ny '''Ikopa''' ary mahatratra 18 550 km² ny velaran'ny fari-dranony (bassin versant). Anisan'ny renirano manan-danja indrindra ao amin'ny faritra afovoan-tanin'i [[Madagasikara]] izy, satria mandray sy mampita rano avy amin'ny renirano sy lakandrano maro manodidina an'[[Antananarivo]]&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;.

Ankoatra ny maha-zava-dehibe azy eo amin'ny tontolo voajanahary sy ny tambajotran-drano, dia manana anjara toerana lehibe eo amin'ny famokarana angovo  koa Ikopa. Ao aminy no misy ny toby famokarana herinaratra avy amin'ny rano ao [[Antelomita]], izay isan'ireo tobim-pamokarana herinaratra mahery vaika indrindra ao [[Madagasikara]].
[[Sary:Rivière d' Ikopa.jpg|vignette|Ny reniranon ' IKopa]]
Ny manodidina ny reniranon'&lt;nowiki/&gt;'''Ikopa''' dia ahitana tontolo voajanahary sy lemaka midadasika izay manampy amin'ny [[fambolena]] sy ny fiainan'ny mponina. Noho izany dia loharanon-karena ara-tontolo iainana sy ara-toekarena lehibe ho an'ny faritra lalovany ny reniranon''''Ikopa'''.&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;

== Fanazavana fanampiny amin'ireo riandrano lehibe lalovany sy ny fiafarany ==
Hatramin'ny fihaonan'ny renirano [[Varahina Avaratra]] sy [[Varahina Atsimo]] ka hatrany amin'ny fidirana ao amin'ny lemak'Antananarivo, dia mikoriana 20 km ny renirano '''Ikopa'''. Mitongilana 3,75 m isaky ny kilometatra ny lalan-dranony. Mandalo eo amin'ny riandrano roa ao [[Antelomita]] izy, izay mitotaly 36 m ny haavony. Namboarina tsikelikely ireo tobim-pamokarana herinaratra ao Antelomita: ny [[Antelomita I]] tamin'ny taona 1909, ary ny [[Antelomita II]] tamin'ny taona 1928&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

Ao amin'ny [[lemak'Antananarivo]], dia voafehin'ny fefin-drano amin'ny ampahany ny renirano '''Ikopa'''. Mivilana sy mihodinkodina izy mandritra ny 60 km, ary tena malefaka ny fidinany, eo amin'ny 13 sm isaky ny kilometatra monja. Eo no andraisany ireo renirano lehibe manampy azy, dia ny [[Mamba]] eo amin'ny morony havanana, ary ny [[Sisaony]] sy [[Andromba]] eo amin'ny morony havia.

Rehefa avy mihaona amin'ny renirano [[Andromba]] ao [[Bevomanga]], dia mahatratra 4 190 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon''''Ikopa'''.

Manomboka eo [[Bevomanga]], dia mikoriana ao anaty lalan-drano be vatolampy ny '''Ikopa'''. Nisy asa fanapahana sy fanalana vatolampy natao tao mba hahafahan'ny rano be mikoriana mora kokoa. Izany dia natao satria matetika ny tondra-drano no nampisondrotra ny rano ka nanondraka ny manodidina an'[[Antananarivo]], ka nanimba ny tanimbary sy ireo faritra iva ao an-tanàna.

Ao [[Farahantsana]], izay faran'ny tapany ambony amin'ny fari-dranon'Ikopa, dia misy fidinana mitambatra 33 m. Efa nisy fanadihadiana nataon'ny [[Electricité de France]] momba ny fomba hanararaotana io toerana io.

Any [[Farahantsana]], dia mahatratra 4 370 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon'ny renirano '''Ikopa''' manontolo&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{commonscat|Ikopa River}}
{{Renirano malagasy}}

[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Analamanga]]</text>
      <sha1>ff1uxcl516lfnf7wxir3647h3cjzfa6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145954</id>
      <parentid>1145952</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:29:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3859" sha1="7xqivkxqyi17l6u5ntg2rwm6muov7v5" xml:space="preserve">

== Ikopa ==
'''Ikopa''' dia iray amin'ireo renirano lehibe  eto Madagasikara. Mamakivaky ny [[tanànan'Antananarivo]], ao amin'ny Faritra [[Faritra Analamanga|Analamanga]] sy ny [[Faritanin' Antananarivo|Faritanin'Antananarivo]] izy, ary mivarina ao amin'ny reniranon'i [[Betsiboka (ony)|Betsiboka]]. Any [[Angavokely]], ao amin'ny [[Distrikan' Andramasina|Distrikan'Andramasina]], no misy ny loharanony antsoina hoe [[Varahina]], izay any amin'ny haavo 1 810 metatra ambonin'ny ranomasina&lt;ref&gt;https://ehne.fr/fr/node/21028&lt;/ref&gt;.

Mirefy 300 km eo ho eo ny halavan'ny '''Ikopa''' ary mahatratra 18 550 km² ny velaran'ny fari-dranony (bassin versant). Anisan'ny renirano manan-danja indrindra ao amin'ny faritra afovoan-tanin'i [[Madagasikara]] izy, satria mandray sy mampita rano avy amin'ny renirano sy lakandrano maro manodidina an'[[Antananarivo]]&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;.

Ankoatra ny maha-zava-dehibe azy eo amin'ny tontolo voajanahary sy ny tambajotran-drano, dia manana anjara toerana lehibe eo amin'ny famokarana angovo  koa Ikopa. Ao aminy no misy ny toby famokarana herinaratra avy amin'ny rano ao [[Antelomita]], izay isan'ireo tobim-pamokarana herinaratra mahery vaika indrindra ao [[Madagasikara]].
Ny manodidina ny reniranon'&lt;nowiki/&gt;'''Ikopa''' dia ahitana tontolo voajanahary sy lemaka midadasika izay manampy amin'ny [[fambolena]] sy ny fiainan'ny mponina. Noho izany dia loharanon-karena ara-tontolo iainana sy ara-toekarena lehibe ho an'ny faritra lalovany ny reniranon''''Ikopa'''.&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;

== Fanazavana fanampiny amin'ireo riandrano lehibe lalovany sy ny fiafarany ==
Hatramin'ny fihaonan'ny renirano [[Varahina Avaratra]] sy [[Varahina Atsimo]] ka hatrany amin'ny fidirana ao amin'ny lemak'Antananarivo, dia mikoriana 20 km ny renirano '''Ikopa'''. Mitongilana 3,75 m isaky ny kilometatra ny lalan-dranony. Mandalo eo amin'ny riandrano roa ao [[Antelomita]] izy, izay mitotaly 36 m ny haavony. Namboarina tsikelikely ireo tobim-pamokarana herinaratra ao Antelomita: ny [[Antelomita I]] tamin'ny taona 1909, ary ny [[Antelomita II]] tamin'ny taona 1928&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

Ao amin'ny [[lemak'Antananarivo]], dia voafehin'ny fefin-drano amin'ny ampahany ny renirano '''Ikopa'''. Mivilana sy mihodinkodina izy mandritra ny 60 km, ary tena malefaka ny fidinany, eo amin'ny 13 sm isaky ny kilometatra monja. Eo no andraisany ireo renirano lehibe manampy azy, dia ny [[Mamba]] eo amin'ny morony havanana, ary ny [[Sisaony]] sy [[Andromba]] eo amin'ny morony havia.

Rehefa avy mihaona amin'ny renirano [[Andromba]] ao [[Bevomanga]], dia mahatratra 4 190 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon''''Ikopa'''.

Manomboka eo [[Bevomanga]], dia mikoriana ao anaty lalan-drano be vatolampy ny '''Ikopa'''. Nisy asa fanapahana sy fanalana vatolampy natao tao mba hahafahan'ny rano be mikoriana mora kokoa. Izany dia natao satria matetika ny tondra-drano no nampisondrotra ny rano ka nanondraka ny manodidina an'[[Antananarivo]], ka nanimba ny tanimbary sy ireo faritra iva ao an-tanàna.

Ao [[Farahantsana]], izay faran'ny tapany ambony amin'ny fari-dranon'Ikopa, dia misy fidinana mitambatra 33 m. Efa nisy fanadihadiana nataon'ny [[Electricité de France]] momba ny fomba hanararaotana io toerana io.

Any [[Farahantsana]], dia mahatratra 4 370 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon'ny renirano '''Ikopa''' manontolo&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{commonscat|Ikopa River}}
{{Renirano malagasy}}

[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Analamanga]]</text>
      <sha1>7xqivkxqyi17l6u5ntg2rwm6muov7v5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145959</id>
      <parentid>1145954</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nampiditra Infobox</comment>
      <origin>1145959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4017" sha1="hxl0wl4vl1larv77w2zg1cypby670x1" xml:space="preserve">

== Ikopa ==
'''Ikopa''' dia iray amin'ireo renirano lehibe  eto Madagasikara. Mamakivaky ny [[tanànan'Antananarivo]], a

{{Infobox renirano|anarana=Ikopa|velarantany=18 550 km2|halavany=300 km|loharano=Varahina|firenena=Madagasikara|fanjakana=malagasy|faritany=Antananarivo}}

o amin'ny Faritra [[Faritra Analamanga|Analamanga]] sy ny [[Faritanin' Antananarivo|Faritanin'Antananarivo]] izy, ary mivarina ao amin'ny reniranon'i [[Betsiboka (ony)|Betsiboka]]. Any [[Angavokely]], ao amin'ny [[Distrikan' Andramasina|Distrikan'Andramasina]], no misy ny loharanony antsoina hoe [[Varahina]], izay any amin'ny haavo 1 810 metatra ambonin'ny ranomasina&lt;ref&gt;https://ehne.fr/fr/node/21028&lt;/ref&gt;.

Mirefy 300 km eo ho eo ny halavan'ny '''Ikopa''' ary mahatratra 18 550 km² ny velaran'ny fari-dranony (bassin versant). Anisan'ny renirano manan-danja indrindra ao amin'ny faritra afovoan-tanin'i [[Madagasikara]] izy, satria mandray sy mampita rano avy amin'ny renirano sy lakandrano maro manodidina an'[[Antananarivo]]&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;.

Ankoatra ny maha-zava-dehibe azy eo amin'ny tontolo voajanahary sy ny tambajotran-drano, dia manana anjara toerana lehibe eo amin'ny famokarana angovo  koa Ikopa. Ao aminy no misy ny toby famokarana herinaratra avy amin'ny rano ao [[Antelomita]], izay isan'ireo tobim-pamokarana herinaratra mahery vaika indrindra ao [[Madagasikara]].
Ny manodidina ny reniranon'&lt;nowiki/&gt;'''Ikopa''' dia ahitana tontolo voajanahary sy lemaka midadasika izay manampy amin'ny [[fambolena]] sy ny fiainan'ny mponina. Noho izany dia loharanon-karena ara-tontolo iainana sy ara-toekarena lehibe ho an'ny faritra lalovany ny reniranon''''Ikopa'''.&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;

== Fanazavana fanampiny amin'ireo riandrano lehibe lalovany sy ny fiafarany ==
Hatramin'ny fihaonan'ny renirano [[Varahina Avaratra]] sy [[Varahina Atsimo]] ka hatrany amin'ny fidirana ao amin'ny lemak'Antananarivo, dia mikoriana 20 km ny renirano '''Ikopa'''. Mitongilana 3,75 m isaky ny kilometatra ny lalan-dranony. Mandalo eo amin'ny riandrano roa ao [[Antelomita]] izy, izay mitotaly 36 m ny haavony. Namboarina tsikelikely ireo tobim-pamokarana herinaratra ao Antelomita: ny [[Antelomita I]] tamin'ny taona 1909, ary ny [[Antelomita II]] tamin'ny taona 1928&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

Ao amin'ny [[lemak'Antananarivo]], dia voafehin'ny fefin-drano amin'ny ampahany ny renirano '''Ikopa'''. Mivilana sy mihodinkodina izy mandritra ny 60 km, ary tena malefaka ny fidinany, eo amin'ny 13 sm isaky ny kilometatra monja. Eo no andraisany ireo renirano lehibe manampy azy, dia ny [[Mamba]] eo amin'ny morony havanana, ary ny [[Sisaony]] sy [[Andromba]] eo amin'ny morony havia.

Rehefa avy mihaona amin'ny renirano [[Andromba]] ao [[Bevomanga]], dia mahatratra 4 190 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon''''Ikopa'''.

Manomboka eo [[Bevomanga]], dia mikoriana ao anaty lalan-drano be vatolampy ny '''Ikopa'''. Nisy asa fanapahana sy fanalana vatolampy natao tao mba hahafahan'ny rano be mikoriana mora kokoa. Izany dia natao satria matetika ny tondra-drano no nampisondrotra ny rano ka nanondraka ny manodidina an'[[Antananarivo]], ka nanimba ny tanimbary sy ireo faritra iva ao an-tanàna.

Ao [[Farahantsana]], izay faran'ny tapany ambony amin'ny fari-dranon'Ikopa, dia misy fidinana mitambatra 33 m. Efa nisy fanadihadiana nataon'ny [[Electricité de France]] momba ny fomba hanararaotana io toerana io.

Any [[Farahantsana]], dia mahatratra 4 370 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon'ny renirano '''Ikopa''' manontolo&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{commonscat|Ikopa River}}
{{Renirano malagasy}}

[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Analamanga]]</text>
      <sha1>hxl0wl4vl1larv77w2zg1cypby670x1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145960</id>
      <parentid>1145959</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:41:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nampiditra sary</comment>
      <origin>1145960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4077" sha1="2wbn7uob6kplaec4b7a9swp8w9nfxdx" xml:space="preserve">

== Ikopa ==
'''Ikopa''' dia iray amin'ireo renirano lehibe  eto Madagasikara. Mamakivaky ny [[tanànan'Antananarivo]], a

{{Infobox renirano|anarana=Ikopa|velarantany=18 550 km2|halavany=300 km|loharano=Varahina|firenena=Madagasikara|fanjakana=malagasy|faritany=Antananarivo}}

o amin'ny Faritra [[Faritra Analamanga|Analamanga]] sy ny [[Faritanin' Antananarivo|Faritanin'Antananarivo]] izy, ary mivarina ao amin'ny reniranon'i [[Betsiboka (ony)|Betsiboka]]. Any [[Angavokely]], ao amin'ny [[Distrikan' Andramasina|Distrikan'Andramasina]], no misy ny loharanony antsoina hoe [[Varahina]], izay any amin'ny haavo 1 810 metatra ambonin'ny ranomasina&lt;ref&gt;https://ehne.fr/fr/node/21028&lt;/ref&gt;.

Mirefy 300 km eo ho eo ny halavan'ny '''Ikopa''' ary mahatratra 18 550 km² ny velaran'ny fari-dranony (bassin versant). Anisan'ny renirano manan-danja indrindra ao amin'ny faritra afovoan-tanin'i [[Madagasikara]] izy, satria mandray sy mampita rano avy amin'ny renirano sy lakandrano maro manodidina an'[[Antananarivo]]&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;.
[[Sary:Rivière d' Ikopa.jpg|vignette|Ny reniranon ' Ikopa]]
Ankoatra ny maha-zava-dehibe azy eo amin'ny tontolo voajanahary sy ny tambajotran-drano, dia manana anjara toerana lehibe eo amin'ny famokarana angovo  koa Ikopa. Ao aminy no misy ny toby famokarana herinaratra avy amin'ny rano ao [[Antelomita]], izay isan'ireo tobim-pamokarana herinaratra mahery vaika indrindra ao [[Madagasikara]].
Ny manodidina ny reniranon'&lt;nowiki/&gt;'''Ikopa''' dia ahitana tontolo voajanahary sy lemaka midadasika izay manampy amin'ny [[fambolena]] sy ny fiainan'ny mponina. Noho izany dia loharanon-karena ara-tontolo iainana sy ara-toekarena lehibe ho an'ny faritra lalovany ny reniranon''''Ikopa'''.&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;

== Fanazavana fanampiny amin'ireo riandrano lehibe lalovany sy ny fiafarany ==
Hatramin'ny fihaonan'ny renirano [[Varahina Avaratra]] sy [[Varahina Atsimo]] ka hatrany amin'ny fidirana ao amin'ny lemak'Antananarivo, dia mikoriana 20 km ny renirano '''Ikopa'''. Mitongilana 3,75 m isaky ny kilometatra ny lalan-dranony. Mandalo eo amin'ny riandrano roa ao [[Antelomita]] izy, izay mitotaly 36 m ny haavony. Namboarina tsikelikely ireo tobim-pamokarana herinaratra ao Antelomita: ny [[Antelomita I]] tamin'ny taona 1909, ary ny [[Antelomita II]] tamin'ny taona 1928&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

Ao amin'ny [[lemak'Antananarivo]], dia voafehin'ny fefin-drano amin'ny ampahany ny renirano '''Ikopa'''. Mivilana sy mihodinkodina izy mandritra ny 60 km, ary tena malefaka ny fidinany, eo amin'ny 13 sm isaky ny kilometatra monja. Eo no andraisany ireo renirano lehibe manampy azy, dia ny [[Mamba]] eo amin'ny morony havanana, ary ny [[Sisaony]] sy [[Andromba]] eo amin'ny morony havia.

Rehefa avy mihaona amin'ny renirano [[Andromba]] ao [[Bevomanga]], dia mahatratra 4 190 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon''''Ikopa'''.

Manomboka eo [[Bevomanga]], dia mikoriana ao anaty lalan-drano be vatolampy ny '''Ikopa'''. Nisy asa fanapahana sy fanalana vatolampy natao tao mba hahafahan'ny rano be mikoriana mora kokoa. Izany dia natao satria matetika ny tondra-drano no nampisondrotra ny rano ka nanondraka ny manodidina an'[[Antananarivo]], ka nanimba ny tanimbary sy ireo faritra iva ao an-tanàna.

Ao [[Farahantsana]], izay faran'ny tapany ambony amin'ny fari-dranon'Ikopa, dia misy fidinana mitambatra 33 m. Efa nisy fanadihadiana nataon'ny [[Electricité de France]] momba ny fomba hanararaotana io toerana io.

Any [[Farahantsana]], dia mahatratra 4 370 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon'ny renirano '''Ikopa''' manontolo&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{commonscat|Ikopa River}}
{{Renirano malagasy}}

[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Analamanga]]</text>
      <sha1>2wbn7uob6kplaec4b7a9swp8w9nfxdx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145961</id>
      <parentid>1145960</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4162" sha1="nq7516wdz4p9azazu3wlmm448ql7k2z" xml:space="preserve">

== Ikopa ==
'''Ikopa''' dia iray amin'ireo renirano lehibe  eto Madagasikara. Mamakivaky ny [[tanànan'Antananarivo]], a

{{Infobox renirano|anarana=Ikopa|velarantany=18 550 km2|halavany=300 km|loharano=Varahina|firenena=Madagasikara|fanjakana=malagasy|faritany=Antananarivo}}

o amin'ny Faritra [[Faritra Analamanga|Analamanga]] sy ny [[Faritanin' Antananarivo|Faritanin'Antananarivo]] izy, ary mivarina ao amin'ny reniranon'i [[Betsiboka (ony)|Betsiboka]]. Any [[Angavokely]], ao amin'ny [[Distrikan' Andramasina|Distrikan'Andramasina]], no misy ny loharanony antsoina hoe [[Varahina]], izay any amin'ny haavo 1 810 metatra ambonin'ny ranomasina&lt;ref&gt;https://ehne.fr/fr/node/21028&lt;/ref&gt;.

Mirefy 300 km eo ho eo ny halavan'ny '''Ikopa''' ary mahatratra 18 550 km² ny velaran'ny fari-dranony (bassin versant). Anisan'ny renirano manan-danja indrindra ao amin'ny faritra afovoan-tanin'i [[Madagasikara]] izy, satria mandray sy mampita rano avy amin'ny renirano sy lakandrano maro manodidina an'[[Antananarivo]]&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;.
[[Sary:Rivière d' Ikopa.jpg|vignette|Ny reniranon ' Ikopa]]
Ankoatra ny maha-zava-dehibe azy eo amin'ny tontolo voajanahary sy ny tambajotran-drano, dia manana anjara toerana lehibe eo amin'ny famokarana angovo  koa Ikopa. Ao aminy no misy ny toby famokarana herinaratra avy amin'ny rano ao [[Antelomita]], izay isan'ireo tobim-pamokarana herinaratra mahery vaika indrindra ao [[Madagasikara]].
Ny manodidina ny reniranon'&lt;nowiki/&gt;'''Ikopa''' dia ahitana tontolo voajanahary sy lemaka midadasika izay manampy amin'ny [[fambolena]] sy ny fiainan'ny mponina. Noho izany dia loharanon-karena ara-tontolo iainana sy ara-toekarena lehibe ho an'ny faritra lalovany ny reniranon''''Ikopa'''.&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;

== Fanazavana fanampiny amin'ireo riandrano lehibe lalovany sy ny fiafarany ==
[[Sary:Ikopa Barage Tanjombato.jpg|vignette|Ikopa eo amin ' ny tetezana Tanjombato]]
Hatramin'ny fihaonan'ny renirano [[Varahina Avaratra]] sy [[Varahina Atsimo]] ka hatrany amin'ny fidirana ao amin'ny lemak'Antananarivo, dia mikoriana 20 km ny renirano '''Ikopa'''. Mitongilana 3,75 m isaky ny kilometatra ny lalan-dranony. Mandalo eo amin'ny riandrano roa ao [[Antelomita]] izy, izay mitotaly 36 m ny haavony. Namboarina tsikelikely ireo tobim-pamokarana herinaratra ao Antelomita: ny [[Antelomita I]] tamin'ny taona 1909, ary ny [[Antelomita II]] tamin'ny taona 1928&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

Ao amin'ny [[lemak'Antananarivo]], dia voafehin'ny fefin-drano amin'ny ampahany ny renirano '''Ikopa'''. Mivilana sy mihodinkodina izy mandritra ny 60 km, ary tena malefaka ny fidinany, eo amin'ny 13 sm isaky ny kilometatra monja. Eo no andraisany ireo renirano lehibe manampy azy, dia ny [[Mamba]] eo amin'ny morony havanana, ary ny [[Sisaony]] sy [[Andromba]] eo amin'ny morony havia.

Rehefa avy mihaona amin'ny renirano [[Andromba]] ao [[Bevomanga]], dia mahatratra 4 190 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon''''Ikopa'''.

Manomboka eo [[Bevomanga]], dia mikoriana ao anaty lalan-drano be vatolampy ny '''Ikopa'''. Nisy asa fanapahana sy fanalana vatolampy natao tao mba hahafahan'ny rano be mikoriana mora kokoa. Izany dia natao satria matetika ny tondra-drano no nampisondrotra ny rano ka nanondraka ny manodidina an'[[Antananarivo]], ka nanimba ny tanimbary sy ireo faritra iva ao an-tanàna.

Ao [[Farahantsana]], izay faran'ny tapany ambony amin'ny fari-dranon'Ikopa, dia misy fidinana mitambatra 33 m. Efa nisy fanadihadiana nataon'ny [[Electricité de France]] momba ny fomba hanararaotana io toerana io.

Any [[Farahantsana]], dia mahatratra 4 370 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon'ny renirano '''Ikopa''' manontolo&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{commonscat|Ikopa River}}
{{Renirano malagasy}}

[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Analamanga]]</text>
      <sha1>nq7516wdz4p9azazu3wlmm448ql7k2z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145963</id>
      <parentid>1145961</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:45:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4211" sha1="4jc97uxvu5bzclfvr37yg5p97ig6or8" xml:space="preserve">

== Ikopa ==
'''Ikopa''' dia iray amin'ireo renirano lehibe  eto Madagasikara. Mamakivaky ny [[tanànan'Antananarivo]], a

{{Infobox renirano|anarana=Ikopa|velarantany=18 550 km2|halavany=300 km|loharano=Varahina|firenena=Madagasikara|fanjakana=malagasy|faritany=Antananarivo}}

o amin'ny Faritra [[Faritra Analamanga|Analamanga]] sy ny [[Faritanin' Antananarivo|Faritanin'Antananarivo]] izy, ary mivarina ao amin'ny reniranon'i [[Betsiboka (ony)|Betsiboka]]. Any [[Angavokely]], ao amin'ny [[Distrikan' Andramasina|Distrikan'Andramasina]], no misy ny loharanony antsoina hoe [[Varahina]], izay any amin'ny haavo 1 810 metatra ambonin'ny ranomasina&lt;ref&gt;https://ehne.fr/fr/node/21028&lt;/ref&gt;.

Mirefy 300 km eo ho eo ny halavan'ny '''Ikopa''' ary mahatratra 18 550 km² ny velaran'ny fari-dranony (bassin versant). Anisan'ny renirano manan-danja indrindra ao amin'ny faritra afovoan-tanin'i [[Madagasikara]] izy, satria mandray sy mampita rano avy amin'ny renirano sy lakandrano maro manodidina an'[[Antananarivo]]&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;.
[[Sary:Rivière d' Ikopa.jpg|vignette|Ny reniranon ' Ikopa]]
Ankoatra ny maha-zava-dehibe azy eo amin'ny tontolo voajanahary sy ny tambajotran-drano, dia manana anjara toerana lehibe eo amin'ny famokarana angovo  koa Ikopa. Ao aminy no misy ny toby famokarana herinaratra avy amin'ny rano ao [[Antelomita]], izay isan'ireo tobim-pamokarana herinaratra mahery vaika indrindra ao [[Madagasikara]].
Ny manodidina ny reniranon'&lt;nowiki/&gt;'''Ikopa''' dia ahitana tontolo voajanahary sy lemaka midadasika izay manampy amin'ny [[fambolena]] sy ny fiainan'ny mponina. Noho izany dia loharanon-karena ara-tontolo iainana sy ara-toekarena lehibe ho an'ny faritra lalovany ny reniranon''''Ikopa'''.&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;

== Fanazavana fanampiny amin'ireo riandrano lehibe lalovany sy ny fiafarany ==
[[Sary:Ikopa Barage Tanjombato.jpg|vignette|Ikopa eo amin ' ny tetezana Tanjombato]]
Hatramin'ny fihaonan'ny renirano [[Varahina Avaratra]] sy [[Varahina Atsimo]] ka hatrany amin'ny fidirana ao amin'ny lemak'Antananarivo, dia mikoriana 20 km ny renirano '''Ikopa'''. Mitongilana 3,75 m isaky ny kilometatra ny lalan-dranony. Mandalo eo amin'ny riandrano roa ao [[Antelomita]] izy, izay mitotaly 36 m ny haavony. Namboarina tsikelikely ireo tobim-pamokarana herinaratra ao Antelomita: ny [[Antelomita I]] tamin'ny taona 1909, ary ny [[Antelomita II]] tamin'ny taona 1928&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

Ao amin'ny [[lemak'Antananarivo]], dia voafehin'ny fefin-drano amin'ny ampahany ny renirano '''Ikopa'''. Mivilana sy mihodinkodina izy mandritra ny 60 km, ary tena malefaka ny fidinany, eo amin'ny 13 sm isaky ny kilometatra monja. Eo no andraisany ireo renirano lehibe manampy azy, dia ny [[Mamba]] eo amin'ny morony havanana, ary ny [[Sisaony]] sy [[Andromba]] eo amin'ny morony havia.

Rehefa avy mihaona amin'ny renirano [[Andromba]] ao [[Bevomanga]], dia mahatratra 4 190 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon''''Ikopa'''.
[[Sary:Red river.jpg|vignette|Reniranon ' Ikopa]]
Manomboka eo [[Bevomanga]], dia mikoriana ao anaty lalan-drano be vatolampy ny '''Ikopa'''. Nisy asa fanapahana sy fanalana vatolampy natao tao mba hahafahan'ny rano be mikoriana mora kokoa. Izany dia natao satria matetika ny tondra-drano no nampisondrotra ny rano ka nanondraka ny manodidina an'[[Antananarivo]], ka nanimba ny tanimbary sy ireo faritra iva ao an-tanàna.

Ao [[Farahantsana]], izay faran'ny tapany ambony amin'ny fari-dranon'Ikopa, dia misy fidinana mitambatra 33 m. Efa nisy fanadihadiana nataon'ny [[Electricité de France]] momba ny fomba hanararaotana io toerana io.

Any [[Farahantsana]], dia mahatratra 4 370 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon'ny renirano '''Ikopa''' manontolo&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{commonscat|Ikopa River}}
{{Renirano malagasy}}

[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Analamanga]]</text>
      <sha1>4jc97uxvu5bzclfvr37yg5p97ig6or8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145965</id>
      <parentid>1145963</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:47:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3823" sha1="d4gpqnrlqidun6iaoa3e8t7jsj9zd1w" xml:space="preserve">

== Ikopa ==
'''Ikopa''' dia iray amin'ireo renirano lehibe  eto Madagasikara. Mamakivaky ny [[tanànan'Antananarivo]], a

{{Infobox renirano|anarana=Ikopa|velarantany=18 550 km2|halavany=300 km|loharano=Varahina|firenena=Madagasikara|fanjakana=malagasy|faritany=Antananarivo}}

o amin'ny Faritra [[Faritra Analamanga|Analamanga]] sy ny [[Faritanin' Antananarivo|Faritanin'Antananarivo]] izy, ary mivarina ao amin'ny reniranon'i [[Betsiboka (ony)|Betsiboka]]. Any [[Angavokely]], ao amin'ny [[Distrikan' Andramasina|Distrikan'Andramasina]], no misy ny loharanony antsoina hoe [[Varahina]], izay any amin'ny haavo 1 810 metatra ambonin'ny ranomasina&lt;ref&gt;https://ehne.fr/fr/node/21028&lt;/ref&gt;.

Mirefy 300 km eo ho eo ny halavan'ny '''Ikopa''' ary mahatratra 18 550 km² ny velaran'ny fari-dranony (bassin versant). Anisan'ny renirano manan-danja indrindra ao amin'ny faritra afovoan-tanin'i [[Madagasikara]] izy, satria mandray sy mampita rano avy amin'ny renirano sy lakandrano maro manodidina an'[[Antananarivo]]&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;.
[[Sary:Rivière d' Ikopa.jpg|vignette|Ny reniranon ' Ikopa]]
Ankoatra ny maha-zava-dehibe azy eo amin'ny tontolo voajanahary sy ny tambajotran-drano, dia manana anjara toerana lehibe eo amin'ny famokarana angovo  koa Ikopa. Ao aminy no misy ny toby famokarana herinaratra avy amin'ny rano ao [[Antelomita]], izay isan'ireo tobim-pamokarana herinaratra mahery vaika indrindra ao [[Madagasikara]].
Ny manodidina ny reniranon'&lt;nowiki/&gt;'''Ikopa''' dia ahitana tontolo voajanahary sy lemaka midadasika izay manampy amin'ny [[fambolena]] sy ny fiainan'ny mponina. Noho izany dia loharanon-karena ara-tontolo iainana sy ara-toekarena lehibe ho an'ny faritra lalovany ny reniranon''''Ikopa'''.&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;

== Fanazavana fanampiny amin'ireo riandrano lehibe lalovany sy ny fiafarany ==
[[Sary:Ikopa Barage Tanjombato.jpg|vignette|Ikopa eo amin ' ny tetezana Tanjombato]]
Hatramin'ny fihaonan'ny renirano [[Varahina Avaratra]] sy [[Varahina Atsimo]] ka hatrany amin'ny fidirana ao amin'ny lemak'Antananarivo, dia mikoriana 20 km ny renirano '''Ikopa'''. Mitongilana 3,75 m isaky ny kilometatra ny lalan-dranony. Mandalo eo amin'ny riandrano roa ao [[Antelomita]] izy, izay mitotaly 36 m ny haavony. Namboarina tsikelikely ireo tobim-pamokarana herinaratra ao Antelomita: ny [[Antelomita I]] tamin'ny taona 1909, ary ny [[Antelomita II]] tamin'ny taona 1928&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa avy mihaona amin'ny renirano [[Andromba]] ao [[Bevomanga]], dia mahatratra 4 190 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon''''Ikopa'''.
[[Sary:Red river.jpg|vignette|Reniranon ' Ikopa]]
Manomboka eo [[Bevomanga]], dia mikoriana ao anaty lalan-drano be vatolampy ny '''Ikopa'''. Nisy asa fanapahana sy fanalana vatolampy natao tao mba hahafahan'ny rano be mikoriana mora kokoa. Izany dia natao satria matetika ny tondra-drano no nampisondrotra ny rano ka nanondraka ny manodidina an'[[Antananarivo]], ka nanimba ny tanimbary sy ireo faritra iva ao an-tanàna.

Ao [[Farahantsana]], izay faran'ny tapany ambony amin'ny fari-dranon'Ikopa, dia misy fidinana mitambatra 33 m. Efa nisy fanadihadiana nataon'ny [[Electricité de France]] momba ny fomba hanararaotana io toerana io.

Any [[Farahantsana]], dia mahatratra 4 370 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon'ny renirano '''Ikopa''' manontolo&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{commonscat|Ikopa River}}
{{Renirano malagasy}}

[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Analamanga]]</text>
      <sha1>d4gpqnrlqidun6iaoa3e8t7jsj9zd1w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145966</id>
      <parentid>1145965</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3822" sha1="0n935zdx0tbdkh0zlglhqrkmfeyl2vl" xml:space="preserve">

== Ikopa ==
'''Ikopa''' dia iray amin'ireo renirano lehibe  eto Madagasikara. Mamakivaky ny [[tanànan'Antananarivo]], ao

{{Infobox renirano|anarana=Ikopa|velarantany=18 550 km2|halavany=300 km|loharano=Varahina|firenena=Madagasikara|fanjakana=malagasy|faritany=Antananarivo}}

amin'ny Faritra [[Faritra Analamanga|Analamanga]] sy ny [[Faritanin' Antananarivo|Faritanin'Antananarivo]] izy, ary mivarina ao amin'ny reniranon'i [[Betsiboka (ony)|Betsiboka]]. Any [[Angavokely]], ao amin'ny [[Distrikan' Andramasina|Distrikan'Andramasina]], no misy ny loharanony antsoina hoe [[Varahina]], izay any amin'ny haavo 1 810 metatra ambonin'ny ranomasina&lt;ref&gt;https://ehne.fr/fr/node/21028&lt;/ref&gt;.

Mirefy 300 km eo ho eo ny halavan'ny '''Ikopa''' ary mahatratra 18 550 km² ny velaran'ny fari-dranony (bassin versant). Anisan'ny renirano manan-danja indrindra ao amin'ny faritra afovoan-tanin'i [[Madagasikara]] izy, satria mandray sy mampita rano avy amin'ny renirano sy lakandrano maro manodidina an'[[Antananarivo]]&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;.
[[Sary:Rivière d' Ikopa.jpg|vignette|Ny reniranon ' Ikopa]]
Ankoatra ny maha-zava-dehibe azy eo amin'ny tontolo voajanahary sy ny tambajotran-drano, dia manana anjara toerana lehibe eo amin'ny famokarana angovo  koa Ikopa. Ao aminy no misy ny toby famokarana herinaratra avy amin'ny rano ao [[Antelomita]], izay isan'ireo tobim-pamokarana herinaratra mahery vaika indrindra ao [[Madagasikara]].
Ny manodidina ny reniranon'&lt;nowiki/&gt;'''Ikopa''' dia ahitana tontolo voajanahary sy lemaka midadasika izay manampy amin'ny [[fambolena]] sy ny fiainan'ny mponina. Noho izany dia loharanon-karena ara-tontolo iainana sy ara-toekarena lehibe ho an'ny faritra lalovany ny reniranon''''Ikopa'''.&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;

== Fanazavana fanampiny amin'ireo riandrano lehibe lalovany sy ny fiafarany ==
[[Sary:Ikopa Barage Tanjombato.jpg|vignette|Ikopa eo amin ' ny tetezana Tanjombato]]
Hatramin'ny fihaonan'ny renirano [[Varahina Avaratra]] sy [[Varahina Atsimo]] ka hatrany amin'ny fidirana ao amin'ny lemak'Antananarivo, dia mikoriana 20 km ny renirano '''Ikopa'''. Mitongilana 3,75 m isaky ny kilometatra ny lalan-dranony. Mandalo eo amin'ny riandrano roa ao [[Antelomita]] izy, izay mitotaly 36 m ny haavony. Namboarina tsikelikely ireo tobim-pamokarana herinaratra ao Antelomita: ny [[Antelomita I]] tamin'ny taona 1909, ary ny [[Antelomita II]] tamin'ny taona 1928&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa avy mihaona amin'ny renirano [[Andromba]] ao [[Bevomanga]], dia mahatratra 4 190 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon''''Ikopa'''.
[[Sary:Red river.jpg|vignette|Reniranon ' Ikopa]]
Manomboka eo [[Bevomanga]], dia mikoriana ao anaty lalan-drano be vatolampy ny '''Ikopa'''. Nisy asa fanapahana sy fanalana vatolampy natao tao mba hahafahan'ny rano be mikoriana mora kokoa. Izany dia natao satria matetika ny tondra-drano no nampisondrotra ny rano ka nanondraka ny manodidina an'[[Antananarivo]], ka nanimba ny tanimbary sy ireo faritra iva ao an-tanàna.

Ao [[Farahantsana]], izay faran'ny tapany ambony amin'ny fari-dranon'Ikopa, dia misy fidinana mitambatra 33 m. Efa nisy fanadihadiana nataon'ny [[Electricité de France]] momba ny fomba hanararaotana io toerana io.

Any [[Farahantsana]], dia mahatratra 4 370 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon'ny renirano '''Ikopa''' manontolo&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{commonscat|Ikopa River}}
{{Renirano malagasy}}

[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Analamanga]]</text>
      <sha1>0n935zdx0tbdkh0zlglhqrkmfeyl2vl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145967</id>
      <parentid>1145966</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:50:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3825" sha1="9ek86i4ibfzt8xnzz81hqy0y8744mnt" xml:space="preserve">

{{Infobox renirano|anarana=Ikopa|velarantany=18 550 km2|halavany=300 km|loharano=Varahina|firenena=Madagasikara|fanjakana=malagasy|faritany=Antananarivo}}

  == Ikopa ==
'''Ikopa''' dia iray amin'ireo renirano lehibe  eto Madagasikara. Mamakivaky ny [[tanànan'Antananarivo]], ao   amin'ny Faritra [[Faritra Analamanga|Analamanga]] sy ny [[Faritanin' Antananarivo|Faritanin'Antananarivo]] izy, ary mivarina ao amin'ny reniranon'i [[Betsiboka (ony)|Betsiboka]]. Any [[Angavokely]], ao amin'ny [[Distrikan' Andramasina|Distrikan'Andramasina]], no misy ny loharanony antsoina hoe [[Varahina]], izay any amin'ny haavo 1 810 metatra ambonin'ny ranomasina&lt;ref&gt;https://ehne.fr/fr/node/21028&lt;/ref&gt;.

Mirefy 300 km eo ho eo ny halavan'ny '''Ikopa''' ary mahatratra 18 550 km² ny velaran'ny fari-dranony (bassin versant). Anisan'ny renirano manan-danja indrindra ao amin'ny faritra afovoan-tanin'i [[Madagasikara]] izy, satria mandray sy mampita rano avy amin'ny renirano sy lakandrano maro manodidina an'[[Antananarivo]]&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;.
[[Sary:Rivière d' Ikopa.jpg|vignette|Ny reniranon ' Ikopa]]
Ankoatra ny maha-zava-dehibe azy eo amin'ny tontolo voajanahary sy ny tambajotran-drano, dia manana anjara toerana lehibe eo amin'ny famokarana angovo  koa Ikopa. Ao aminy no misy ny toby famokarana herinaratra avy amin'ny rano ao [[Antelomita]], izay isan'ireo tobim-pamokarana herinaratra mahery vaika indrindra ao [[Madagasikara]].
Ny manodidina ny reniranon'&lt;nowiki/&gt;'''Ikopa''' dia ahitana tontolo voajanahary sy lemaka midadasika izay manampy amin'ny [[fambolena]] sy ny fiainan'ny mponina. Noho izany dia loharanon-karena ara-tontolo iainana sy ara-toekarena lehibe ho an'ny faritra lalovany ny reniranon''''Ikopa'''.&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;

== Fanazavana fanampiny amin'ireo riandrano lehibe lalovany sy ny fiafarany ==
[[Sary:Ikopa Barage Tanjombato.jpg|vignette|Ikopa eo amin ' ny tetezana Tanjombato]]
Hatramin'ny fihaonan'ny renirano [[Varahina Avaratra]] sy [[Varahina Atsimo]] ka hatrany amin'ny fidirana ao amin'ny lemak'Antananarivo, dia mikoriana 20 km ny renirano '''Ikopa'''. Mitongilana 3,75 m isaky ny kilometatra ny lalan-dranony. Mandalo eo amin'ny riandrano roa ao [[Antelomita]] izy, izay mitotaly 36 m ny haavony. Namboarina tsikelikely ireo tobim-pamokarana herinaratra ao Antelomita: ny [[Antelomita I]] tamin'ny taona 1909, ary ny [[Antelomita II]] tamin'ny taona 1928&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa avy mihaona amin'ny renirano [[Andromba]] ao [[Bevomanga]], dia mahatratra 4 190 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon''''Ikopa'''.
[[Sary:Red river.jpg|vignette|Reniranon ' Ikopa]]
Manomboka eo [[Bevomanga]], dia mikoriana ao anaty lalan-drano be vatolampy ny '''Ikopa'''. Nisy asa fanapahana sy fanalana vatolampy natao tao mba hahafahan'ny rano be mikoriana mora kokoa. Izany dia natao satria matetika ny tondra-drano no nampisondrotra ny rano ka nanondraka ny manodidina an'[[Antananarivo]], ka nanimba ny tanimbary sy ireo faritra iva ao an-tanàna.

Ao [[Farahantsana]], izay faran'ny tapany ambony amin'ny fari-dranon'Ikopa, dia misy fidinana mitambatra 33 m. Efa nisy fanadihadiana nataon'ny [[Electricité de France]] momba ny fomba hanararaotana io toerana io.

Any [[Farahantsana]], dia mahatratra 4 370 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon'ny renirano '''Ikopa''' manontolo&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{commonscat|Ikopa River}}
{{Renirano malagasy}}

[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Analamanga]]</text>
      <sha1>9ek86i4ibfzt8xnzz81hqy0y8744mnt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145968</id>
      <parentid>1145967</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:50:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3810" sha1="0adwu4a112u9l4uzog81jg7xphc8rqm" xml:space="preserve">

{{Infobox renirano|anarana=Ikopa|velarantany=18 550 km2|halavany=300 km|loharano=Varahina|firenena=Madagasikara|fanjakana=malagasy|faritany=Antananarivo}}
'''Ikopa''' dia iray amin'ireo renirano lehibe  eto Madagasikara. Mamakivaky ny [[tanànan'Antananarivo]], ao   amin'ny Faritra [[Faritra Analamanga|Analamanga]] sy ny [[Faritanin' Antananarivo|Faritanin'Antananarivo]] izy, ary mivarina ao amin'ny reniranon'i [[Betsiboka (ony)|Betsiboka]]. Any [[Angavokely]], ao amin'ny [[Distrikan' Andramasina|Distrikan'Andramasina]], no misy ny loharanony antsoina hoe [[Varahina]], izay any amin'ny haavo 1 810 metatra ambonin'ny ranomasina&lt;ref&gt;https://ehne.fr/fr/node/21028&lt;/ref&gt;.

Mirefy 300 km eo ho eo ny halavan'ny '''Ikopa''' ary mahatratra 18 550 km² ny velaran'ny fari-dranony (bassin versant). Anisan'ny renirano manan-danja indrindra ao amin'ny faritra afovoan-tanin'i [[Madagasikara]] izy, satria mandray sy mampita rano avy amin'ny renirano sy lakandrano maro manodidina an'[[Antananarivo]]&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;.
[[Sary:Rivière d' Ikopa.jpg|vignette|Ny reniranon ' Ikopa]]
Ankoatra ny maha-zava-dehibe azy eo amin'ny tontolo voajanahary sy ny tambajotran-drano, dia manana anjara toerana lehibe eo amin'ny famokarana angovo  koa Ikopa. Ao aminy no misy ny toby famokarana herinaratra avy amin'ny rano ao [[Antelomita]], izay isan'ireo tobim-pamokarana herinaratra mahery vaika indrindra ao [[Madagasikara]].
Ny manodidina ny reniranon'&lt;nowiki/&gt;'''Ikopa''' dia ahitana tontolo voajanahary sy lemaka midadasika izay manampy amin'ny [[fambolena]] sy ny fiainan'ny mponina. Noho izany dia loharanon-karena ara-tontolo iainana sy ara-toekarena lehibe ho an'ny faritra lalovany ny reniranon''''Ikopa'''.&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;

== Fanazavana fanampiny amin'ireo riandrano lehibe lalovany sy ny fiafarany ==
[[Sary:Ikopa Barage Tanjombato.jpg|vignette|Ikopa eo amin ' ny tetezana Tanjombato]]
Hatramin'ny fihaonan'ny renirano [[Varahina Avaratra]] sy [[Varahina Atsimo]] ka hatrany amin'ny fidirana ao amin'ny lemak'Antananarivo, dia mikoriana 20 km ny renirano '''Ikopa'''. Mitongilana 3,75 m isaky ny kilometatra ny lalan-dranony. Mandalo eo amin'ny riandrano roa ao [[Antelomita]] izy, izay mitotaly 36 m ny haavony. Namboarina tsikelikely ireo tobim-pamokarana herinaratra ao Antelomita: ny [[Antelomita I]] tamin'ny taona 1909, ary ny [[Antelomita II]] tamin'ny taona 1928&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa avy mihaona amin'ny renirano [[Andromba]] ao [[Bevomanga]], dia mahatratra 4 190 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon''''Ikopa'''.
[[Sary:Red river.jpg|vignette|Reniranon ' Ikopa]]
Manomboka eo [[Bevomanga]], dia mikoriana ao anaty lalan-drano be vatolampy ny '''Ikopa'''. Nisy asa fanapahana sy fanalana vatolampy natao tao mba hahafahan'ny rano be mikoriana mora kokoa. Izany dia natao satria matetika ny tondra-drano no nampisondrotra ny rano ka nanondraka ny manodidina an'[[Antananarivo]], ka nanimba ny tanimbary sy ireo faritra iva ao an-tanàna.

Ao [[Farahantsana]], izay faran'ny tapany ambony amin'ny fari-dranon'Ikopa, dia misy fidinana mitambatra 33 m. Efa nisy fanadihadiana nataon'ny [[Electricité de France]] momba ny fomba hanararaotana io toerana io.

Any [[Farahantsana]], dia mahatratra 4 370 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon'ny renirano '''Ikopa''' manontolo&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{commonscat|Ikopa River}}
{{Renirano malagasy}}

[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Analamanga]]</text>
      <sha1>0adwu4a112u9l4uzog81jg7xphc8rqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mahavavy Avaratra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279047</id>
    <revision>
      <id>1145979</id>
      <parentid>1078152</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="808" sha1="kthusbkshqbyrspq8xknqljyp1al2uh" xml:space="preserve">[[Sary:Madagascar rivers.svg|vignette]
I '''Mahavavy''' na '''Mahavavy Avaratra''' dia onin' i [[Madagasikara]] any avaratra, ao amin' ny [[faritra Diana]], ao amin' ny [[faritanin'Antsiranana|faritanin' Antsiranana]], izay mivarina mankany andrefana ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]]. Ao [[Maromokotro]], tendron' ny [[tangorom-bohitra Tsaratanana]] no misy ny loharanony. [[Ambilobe]] no tanàna lehibe andalovan' i Mahavavy. Mamakivaky tany lemaka lonaka izy ka anodrahana tany mirefy 5 500 ha izay ampiasaina indrindra amin' ny fambolena landihazo. 

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
* [[Mahavavy Atsimo]] -ony ao amin' ny faritra [[Boeny]] sy ny faritra [[Betsiboka]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Diana]]</text>
      <sha1>kthusbkshqbyrspq8xknqljyp1al2uh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145980</id>
      <parentid>1145979</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:06:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="769" sha1="4jr7wttkn1cmhtss2fbvtggb57mb3dw" xml:space="preserve">I '''Mahavavy''' na '''Mahavavy Avaratra''' dia onin' i [[Madagasikara]] any avaratra, ao amin' ny [[faritra Diana]], ao amin' ny [[faritanin'Antsiranana|faritanin' Antsiranana]], izay mivarina mankany andrefana ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]]. Ao [[Maromokotro]], tendron' ny [[tangorom-bohitra Tsaratanana]] no misy ny loharanony. [[Ambilobe]] no tanàna lehibe andalovan' i Mahavavy. Mamakivaky tany lemaka lonaka izy ka anodrahana tany mirefy 5 500 ha izay ampiasaina indrindra amin' ny fambolena landihazo. 

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
* [[Mahavavy Atsimo]] -ony ao amin' ny faritra [[Boeny]] sy ny faritra [[Betsiboka]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Diana]]</text>
      <sha1>4jr7wttkn1cmhtss2fbvtggb57mb3dw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145981</id>
      <parentid>1145980</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:08:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="853" sha1="tbvkffa9qtlq65nggmv0rbj9xq8isuz" xml:space="preserve">[[Sary:Riviere Mahavavy à Ambilobe.jpg|vignette|Ny onin' ny Mahavavy ao Ambilobe]]
I '''Mahavavy''' na '''Mahavavy Avaratra''' dia onin' i [[Madagasikara]] any avaratra, ao amin' ny [[faritra Diana]], ao amin' ny [[faritanin'Antsiranana|faritanin' Antsiranana]], izay mivarina mankany andrefana ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]]. Ao [[Maromokotro]], tendron' ny [[tangorom-bohitra Tsaratanana]] no misy ny loharanony. [[Ambilobe]] no tanàna lehibe andalovan' i Mahavavy. Mamakivaky tany lemaka lonaka izy ka anodrahana tany mirefy 5 500 ha izay ampiasaina indrindra amin' ny fambolena landihazo. 

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
* [[Mahavavy Atsimo]] -ony ao amin' ny faritra [[Boeny]] sy ny faritra [[Betsiboka]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Diana]]</text>
      <sha1>tbvkffa9qtlq65nggmv0rbj9xq8isuz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145982</id>
      <parentid>1145981</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:10:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="857" sha1="iqcnn6hbjmvz23ji7he8h1xrrpw4snn" xml:space="preserve">[[Sary:Riviere Mahavavy à Ambilobe.jpg|vignette|Ny onin' ny Mahavavy ao Ambilobe]]
I '''Mahavavy''' na '''Mahavavy Avaratra''' dia onin' i [[Madagasikara]] any avaratra, ao amin' ny [[faritra Diana]], ao amin' ny [[faritanin'Antsiranana|faritanin' Antsiranana]], izay mivarina mankany andrefana ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]]. Ao [[Maromokotro]], tendron' ny [[tangorom-bohitra Tsaratanana]] no misy ny loharanony. [[Ambilobe]] no tanàna lehibe andalovan' i Mahavavy. Mamakivaky tany lemaka  sy lonaka izy ka anodrahana tany mirefy 5 500 ha izay ampiasaina indrindra amin' ny fambolena landihazo. 

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
* [[Mahavavy Atsimo]] -ony ao amin' ny faritra [[Boeny]] sy ny faritra [[Betsiboka]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Diana]]</text>
      <sha1>iqcnn6hbjmvz23ji7he8h1xrrpw4snn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145983</id>
      <parentid>1145982</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:11:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="861" sha1="q3bhkljy9vdggg8zaeuzu7ixsc1oynw" xml:space="preserve">[[Sary:Riviere Mahavavy à Ambilobe.jpg|vignette|Ny onin' ny Mahavavy ao Ambilobe]]
I '''Mahavavy''' na '''Mahavavy Avaratra''' dia onin' i [[Madagasikara]] any avaratra, ao amin' ny [[faritra Diana]], ao amin' ny [[faritanin'Antsiranana|faritanin' Antsiranana]], izay mivarina mankany andrefana ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]]. Ao [[Maromokotro]], tendron' ny [[tangorom-bohitra Tsaratanana]] no misy ny loharanony. [[Ambilobe]] no tanàna lehibe andalovan' i Mahavavy. Mamakivaky tany [[lemaka]]  sy lonaka izy ka anodrahana tany mirefy 5 500 ha izay ampiasaina indrindra amin' ny fambolena landihazo. 

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
* [[Mahavavy Atsimo]] -ony ao amin' ny faritra [[Boeny]] sy ny faritra [[Betsiboka]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Diana]]</text>
      <sha1>q3bhkljy9vdggg8zaeuzu7ixsc1oynw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145984</id>
      <parentid>1145983</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <comment>Mitondra makany amin ' ny rohy hafa</comment>
      <origin>1145984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="875" sha1="6tu84bbtja9ixn53lmj72pxvkqygrgq" xml:space="preserve">[[Sary:Riviere Mahavavy à Ambilobe.jpg|vignette|Ny onin' ny Mahavavy ao Ambilobe]]
I '''Mahavavy''' na '''Mahavavy Avaratra''' dia onin' i [[Madagasikara]] any avaratra, ao amin' ny [[faritra Diana]], ao amin' ny [[faritanin'Antsiranana|faritanin' Antsiranana]], izay mivarina mankany andrefana ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]]. Ao [[Maromokotro]], tendron' ny [[tangorom-bohitra Tsaratanana]] no misy ny loharanony. [[Ambilobe]] no tanàna lehibe andalovan' i Mahavavy. Mamakivaky tany [[lemaka]]  sy lonaka izy ka anodrahana tany mirefy 5 500 ha izay ampiasaina indrindra amin' ny fambolena [[Landihazo|landihazo.]] 

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
* [[Mahavavy Atsimo]] -ony ao amin' ny faritra [[Boeny]] sy ny faritra [[Betsiboka]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Diana]]</text>
      <sha1>6tu84bbtja9ixn53lmj72pxvkqygrgq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mahavavy Atsimo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279048</id>
    <revision>
      <id>1145987</id>
      <parentid>1078153</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="877" sha1="ok8r5u6vkbulbous26bilk4bn5opf1h" xml:space="preserve">
[[File:Village des pêcheurs le long du fleuve de Mahavavy.jpg|left|thumb|Village des pêcheurs - fleuve de Mahavavy]]
[[Sary:Complexe Mahavavy Kinkony-crop23.jpg|vignette]]
[[Sary:Juzni-Mahavavi.png|vignette|274x274px]]
I '''Mahavavy Atsimo''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] ao amin' ny [[faritra Boeny]] sy ny [[faritra Betsiboka]], ao amin' ny [[faritanin'i Mahajanga|faritanin' i Mahajanga]], izay mivarina mankany andrefana ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]]. Mamakivaky ny tahirin-javaboary Mahavavy-Kinkony sy ny tahirin-javaboary manokana Kasijy ity renirano ity. Iray amin' ireo renirano mamatsy an' i Mahavavy Atsimo avy ankavia i [[Tandra]].

== Jereo koa ==
* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
* [[Mahavavy Avaratra]] -ony ao amin' ny faritra [[Diana]].

{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Betsiboka]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>ok8r5u6vkbulbous26bilk4bn5opf1h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145989</id>
      <parentid>1145987</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:29:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="901" sha1="tm6dhgos8jde2c1rg2x7nmhsmtbvvyc" xml:space="preserve">
[[File:Village des pêcheurs le long du fleuve de Mahavavy.jpg|left|thumb|Village des pêcheurs - fleuve de Mahavavy]]
[[Sary:Complexe Mahavavy Kinkony-crop23.jpg|vignette|Reniranon ' ny Mahavavy]]
[[Sary:Juzni-Mahavavi.png|vignette|274x274px]]
I '''Mahavavy Atsimo''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] ao amin' ny [[faritra Boeny]] sy ny [[faritra Betsiboka]], ao amin' ny [[faritanin'i Mahajanga|faritanin' i Mahajanga]], izay mivarina mankany andrefana ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]]. Mamakivaky ny tahirin-javaboary Mahavavy-Kinkony sy ny tahirin-javaboary manokana Kasijy ity renirano ity. Iray amin' ireo renirano mamatsy an' i Mahavavy Atsimo avy ankavia i [[Tandra]].

== Jereo koa ==
* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
* [[Mahavavy Avaratra]] -ony ao amin' ny faritra [[Diana]].

{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Betsiboka]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>tm6dhgos8jde2c1rg2x7nmhsmtbvvyc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145990</id>
      <parentid>1145989</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:30:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="782" sha1="h5fihq3j6g86er9wksz0dikyig211nf" xml:space="preserve">
[[Sary:Complexe Mahavavy Kinkony-crop23.jpg|vignette|Reniranon ' ny Mahavavy]]
[[Sary:Juzni-Mahavavi.png|vignette|274x274px]]
I '''Mahavavy Atsimo''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] ao amin' ny [[faritra Boeny]] sy ny [[faritra Betsiboka]], ao amin' ny [[faritanin'i Mahajanga|faritanin' i Mahajanga]], izay mivarina mankany andrefana ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]]. Mamakivaky ny tahirin-javaboary Mahavavy-Kinkony sy ny tahirin-javaboary manokana Kasijy ity renirano ity. Iray amin' ireo renirano mamatsy an' i Mahavavy Atsimo avy ankavia i [[Tandra]].

== Jereo koa ==
* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
* [[Mahavavy Avaratra]] -ony ao amin' ny faritra [[Diana]].

{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Betsiboka]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>h5fihq3j6g86er9wksz0dikyig211nf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mania</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279055</id>
    <revision>
      <id>1145971</id>
      <parentid>1064850</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="964" sha1="cjmb3aflgmfe14b1uh9c0ghugs25tru" xml:space="preserve">[[Sary:Mania river-01.jpg|vignette|293x293px]]
[[Sary:Carte Mania.svg|thumb|left|Carte Mania]]
I '''Mania''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] mitodika mankany andrefana, mamatsy  an' i [[Tsiribihina]], izay manana halava 280 km, mipoitra  avy ao afovoan-tany ao amin'ny ala avaratra atsinanan' ny kaomin' i [[Miarinavaratra]]. Ny tapany voalohany dia atao hoe Fisakana, izay manondraka ny faritra Betsileo avaratra, avy eo izy mihaona amin' i Mahajilo ka mamorona an' i Tsiribihina. Avy amin' ny anarany ny anaran' ny [[faritra Amoron'i Mania]] ao amin' ny [[faritanin'i Fianarantsoa|faritanin' i Fianarantsoa]]. Ireto ny renirano manompo azy: Ivato, Imorona, Ikoly, Menala, [[Sakeny]], Fitanamaria, Sakorendrika, Manandona, Isakely ary Iandratsay.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Menabe]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Amoron'i Mania]]</text>
      <sha1>cjmb3aflgmfe14b1uh9c0ghugs25tru</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145972</id>
      <parentid>1145971</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="916" sha1="6rkcff9tvnjcbk1uzc38s65v5ko4a80" xml:space="preserve">[[Sary:Mania river-01.jpg|vignette|293x293px]]
I '''Mania''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] mitodika mankany andrefana, mamatsy  an' i [[Tsiribihina]], izay manana halava 280 km, mipoitra  avy ao afovoan-tany ao amin'ny ala avaratra atsinanan' ny kaomin' i [[Miarinavaratra]]. Ny tapany voalohany dia atao hoe Fisakana, izay manondraka ny faritra Betsileo avaratra, avy eo izy mihaona amin' i Mahajilo ka mamorona an' i Tsiribihina. Avy amin' ny anarany ny anaran' ny [[faritra Amoron'i Mania]] ao amin' ny [[faritanin'i Fianarantsoa|faritanin' i Fianarantsoa]]. Ireto ny renirano manompo azy: Ivato, Imorona, Ikoly, Menala, [[Sakeny]], Fitanamaria, Sakorendrika, Manandona, Isakely ary Iandratsay.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Menabe]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Amoron'i Mania]]</text>
      <sha1>6rkcff9tvnjcbk1uzc38s65v5ko4a80</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145974</id>
      <parentid>1145972</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="936" sha1="87t5h2os9cxlnf5naoh5c56oul9ky88" xml:space="preserve">[[Sary:Mania river-01.jpg|vignette|293x293px|Reniranon ' i Mania]]
I '''Mania''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] mitodika mankany andrefana, mamatsy  an' i [[Tsiribihina]], izay manana halava 280 km, mipoitra  avy ao afovoan-tany ao amin'ny ala avaratra atsinanan' ny kaomin' i [[Miarinavaratra]]. Ny tapany voalohany dia atao hoe Fisakana, izay manondraka ny faritra Betsileo avaratra, avy eo izy mihaona amin' i Mahajilo ka mamorona an' i Tsiribihina. Avy amin' ny anarany ny anaran' ny [[faritra Amoron'i Mania]] ao amin' ny [[faritanin'i Fianarantsoa|faritanin' i Fianarantsoa]]. Ireto ny renirano manompo azy: Ivato, Imorona, Ikoly, Menala, [[Sakeny]], Fitanamaria, Sakorendrika, Manandona, Isakely ary Iandratsay.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Menabe]]
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Amoron'i Mania]]</text>
      <sha1>87t5h2os9cxlnf5naoh5c56oul9ky88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maningory</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279058</id>
    <revision>
      <id>1145976</id>
      <parentid>1064087</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="504" sha1="17wuoz1boscwqpd2lm00vvr9svsuzfv" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeka maningori.png|vignette]]
I '''Maningory''' dia onin' i [[Madagasikara]] ao amin' ny [[faritra Analanjirofo]], ao amin' ny [[Faritanin'i Toamasina|faritanin' i Toamasina]], izay mivarina mankany antsinanana ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]]. Izy no mpamatsy rano ny [[Farihin' Alaotra]]. I Sandratsio kosa no lehibe indrindra amin' ireo renirano mamatsy azy.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>17wuoz1boscwqpd2lm00vvr9svsuzfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ramena (renirano)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279110</id>
    <revision>
      <id>1146078</id>
      <parentid>1145602</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T04:59:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy</comment>
      <origin>1146078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5731" sha1="cblq0d5vuri24aaxedo7a6b0cfkzzsb" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeka Sumbiruno.png|vignette]]{{Infobox renirano|anarana=Ramena|velarantany=1 115 km²|halavany=78 Km|loharano=Maromokotro, Tangorom-bohitra Tsaratanana|vava=Sambirano, eo akaikin'i Ambodimanga Ramena|firenena=Madagasikara|faritany=Diana|sary=}}
I '''Ramena''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] ao avaratra andrefana ao amin' ny [[faritra Diana]]. Ao Maromokotra no ipoirany ary izy no renirano lehibe indrindra manompoa an' i [[Sambirano]].

== Hydrografia ==
Ramena&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; dia renirano any avaratra-andrefan'i Madagasikara, ao amin'ny Faritra Diana. Mipoitra avy amin'ny faritra Maromokotro, ao amin'ny tangorom-bohitra Tsaratanana, izy ary mikoriana amin'ny faritra be ala alohan'ny hidirany ao amin'ny renirano Sambirano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia mikoriana amin'ny làlana atsimo-atsinanana mankany avaratra-andrefana i Ramena mandra-pahatongany any Antseva. Avy eo dia mihodina miankandrefana-atsimo-andrefana izy ary mitambatra amin'i Sambirano eo ambanin'Ambodimanga. Tombanana ho 78 km ny halavany amin'io loharano io, ary 1 115 km² ny velaran'ny fari-drano entiny ao anatin'ny rafitra Sambirano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Misy fanadihadiana ara-modely hydrologika tatỳ aoriana, nampiasa HEC-HMS, QGIS ary angona DEM, izay nandrefy ny halavan'ny renirano lehibe Ramena ho 86,2 km manomboka amin'ny loharano hatramin'ny fivoahana ao Ambodimanga. Ao amin'io fanadihadiana io dia tombanana ho 1 030 km² ny velaran'ny watershed Ramena, ary 261 km ny perimetra manodidina azy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&amp;lt;nowiki&amp;gt;&lt;ref&gt;Ratsaramody, Justin. &lt;/nowiki&gt;''Proposal of a Systematic Approach for the Identification of Favorable Sites and the Evaluation of the Average Hydroelectric Potential in Ungauged Watersheds with HEC-HMS - Case of the Ramena River (Madagascar)''. ''Resources and Environment'', 2022, 12(2): 47–58. DOI: 10.5923/j.re.20221202.02. https://www.researchgate.net/publication/373119744_Proposal_of_a_Systematic_Approach_for_the_Identification_of_Favorable_Sites_and_the_Evaluation_of_the_Average_Hydroelectric_Potential_in_Ungauged_Watersheds_with_HEC-HMS_-Case_of_the_Ramena_River_Mada&lt;/ref&gt;.

== Fifandraisana amin'i Sambirano ==
I Ramena no iray amin'ireo sakeli-drano lehibe indrindra ao amin'ny rafitra Sambirano. Miditra ao amin'i Sambirano izy eo ambanin'Ambodimanga, manodidina ny 28 km mialoha ny fivarinan'i Sambirano any amin'ny helodranon'Ampasindava. Noho izany dia manana anjara toerana lehibe amin'ny famatsiana rano sy ny rafitra hydrologikan'ny lohasahan'i Sambirano izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Fifandraisana amin'ny Tahirin-javaboary Tsaratanana ==
Mifandray akaiky amin'ny &lt;nowiki&gt;[[Tsaratanana]]&lt;/nowiki&gt; i Ramena, satria ao anatin'ny faritra avo ao amin'ny tangorom-bohitra Tsaratanana no misy ny loharanony. Araka ny Madagascar National Parks, dia renirano dimy no mipoitra ao anatin'ny Tahirin-javaboary manokan'i Tsaratanana: Sambirano, Ramena, Ifasy, Mahavavy ary Maevarano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Madagascar National Parks. ''Tsaratanana''. https://parcs-madagascar.com/en/parc/tsaratanana-2/&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Tsaratanana dia ahitana an'i Maromokotro, tendrombohitra avo indrindra eto Madagasikara, mirefy 2 876 m. Ao amin'io faritra io ihany koa no ifanenan'ny loharano sy fari-dranon'i Ramena, Sambirano ary Mahavavy Avaratra&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Protected Areas Madagascar. ''Tsaratanàna''. https://protectedareas.mg/landscape/show/79&lt;/ref&gt;.

== Herinaratra avy amin'ny rano ==
Nampiasaina ho ohatra tamin'ny fanadihadiana momba ny fahafahana mamantatra toerana mety amin'ny famokarana herinaratra avy amin'ny rano amin'ny fari-drano tsy misy tobim-pandrefesana i Ramena. Ilay fanadihadiana dia nampiasa fitaovana toy ny QGIS, SAGA, R ary HEC-HMS mba hamaritana toerana mety, handrafetana modely hydrologika, ary hanombanana ny korian-drano azo antoka sy ny hery azo vokarina amin'ny toerana samihafa ao amin'ny renirano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Ratsaramody, Justin. ''Proposal of a Systematic Approach for the Identification of Favorable Sites and the Evaluation of the Average Hydroelectric Potential in Ungauged Watersheds with HEC-HMS - Case of the Ramena River (Madagascar)''. ''Resources and Environment'', 2022, 12(2): 47–58. DOI: 10.5923/j.re.20221202.02. https://www.researchgate.net/publication/373119744_Proposal_of_a_Systematic_Approach_for_the_Identification_of_Favorable_Sites_and_the_Evaluation_of_the_Average_Hydroelectric_Potential_in_Ungauged_Watersheds_with_HEC-HMS_-Case_of_the_Ramena_River_Mada&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

{{Renirano malagasy}}

== Loharano nanovozana ==
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Diana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
&lt;references /&gt;

== Jereo ato ==
&lt;nowiki&gt;https://l.facebook.com/l.php?u=https%3A%2F%2Fapp.oliverlist.com%2Fbookerregistration%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0BMABhZGlkAaszEbZ4pJZzcnRjBmFwcF9pZA8yNzUyNTQ2OTI1OTgyNzkAAR6IziQuAERNoUcPVTTDomrefpeCqzNIAvaRgCOEnA4Z9VY3zKA8_SzM-XJyuQ_aem_q8b_xUcUqUCiAbnxj_ZGEA&amp;h=AUA_AkhSbOo3WNudFkWyaeUnrzbDOj625BiEgzzL5PAsx05qLdk9PMZTwZ9G-nzYli6S0PnO4KQbOId2qAvnNtU_H2GPK_VkGl0YyLlJg0H_yLq257fuvJ5TD7o3Np5F-7O2p40hnQ&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>cblq0d5vuri24aaxedo7a6b0cfkzzsb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146079</id>
      <parentid>1146078</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T05:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5300" sha1="hl9ip7mdt0jk2yx4q4vdyoeneuopuy5" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeka Sumbiruno.png|vignette]]{{Infobox renirano|anarana=Ramena|velarantany=1 115 km²|halavany=78 Km|loharano=Maromokotro, Tangorom-bohitra Tsaratanana|vava=Sambirano, eo akaikin'i Ambodimanga Ramena|firenena=Madagasikara|faritany=Diana|sary=}}
I '''Ramena''' dia reniranon' i [[Madagasikara]] ao avaratra andrefana ao amin' ny [[faritra Diana]]. Ao Maromokotra no ipoirany ary izy no renirano lehibe indrindra manompoa an' i [[Sambirano]].

== Hydrografia ==
Ramena&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt; dia renirano any avaratra-andrefan'i Madagasikara, ao amin'ny Faritra Diana. Mipoitra avy amin'ny faritra Maromokotro, ao amin'ny tangorom-bohitra Tsaratanana, izy ary mikoriana amin'ny faritra be ala alohan'ny hidirany ao amin'ny renirano Sambirano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Araka ny fanadihadiana hydrografika nataon'i Aldegheri, dia mikoriana amin'ny làlana atsimo-atsinanana mankany avaratra-andrefana i Ramena mandra-pahatongany any Antseva. Avy eo dia mihodina miankandrefana-atsimo-andrefana izy ary mitambatra amin'i Sambirano eo ambanin'Ambodimanga. Tombanana ho 78 km ny halavany amin'io loharano io, ary 1 115 km² ny velaran'ny fari-drano entiny ao anatin'ny rafitra Sambirano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Misy fanadihadiana ara-modely hydrologika tatỳ aoriana, nampiasa HEC-HMS, QGIS ary angona DEM, izay nandrefy ny halavan'ny renirano lehibe Ramena ho 86,2 km manomboka amin'ny loharano hatramin'ny fivoahana ao Ambodimanga. Ao amin'io fanadihadiana io dia tombanana ho 1 030 km² ny velaran'ny watershed Ramena, ary 261 km ny perimetra manodidina azy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&amp;lt;nowiki&amp;gt;&lt;ref&gt;Ratsaramody, Justin. &lt;/nowiki&gt;''Proposal of a Systematic Approach for the Identification of Favorable Sites and the Evaluation of the Average Hydroelectric Potential in Ungauged Watersheds with HEC-HMS - Case of the Ramena River (Madagascar)''. ''Resources and Environment'', 2022, 12(2): 47–58. DOI: 10.5923/j.re.20221202.02. https://www.researchgate.net/publication/373119744_Proposal_of_a_Systematic_Approach_for_the_Identification_of_Favorable_Sites_and_the_Evaluation_of_the_Average_Hydroelectric_Potential_in_Ungauged_Watersheds_with_HEC-HMS_-Case_of_the_Ramena_River_Mada&lt;/ref&gt;.

== Fifandraisana amin'i Sambirano ==
I Ramena no iray amin'ireo sakeli-drano lehibe indrindra ao amin'ny rafitra Sambirano. Miditra ao amin'i Sambirano izy eo ambanin'Ambodimanga, manodidina ny 28 km mialoha ny fivarinan'i Sambirano any amin'ny helodranon'Ampasindava. Noho izany dia manana anjara toerana lehibe amin'ny famatsiana rano sy ny rafitra hydrologikan'ny lohasahan'i Sambirano izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Fifandraisana amin'ny Tahirin-javaboary Tsaratanana ==
Mifandray akaiky amin'ny &lt;nowiki&gt;[[Tsaratanana]]&lt;/nowiki&gt; i Ramena, satria ao anatin'ny faritra avo ao amin'ny tangorom-bohitra Tsaratanana no misy ny loharanony. Araka ny Madagascar National Parks, dia renirano dimy no mipoitra ao anatin'ny Tahirin-javaboary manokan'i Tsaratanana: Sambirano, Ramena, Ifasy, Mahavavy ary Maevarano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Madagascar National Parks. ''Tsaratanana''. https://parcs-madagascar.com/en/parc/tsaratanana-2/&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Tsaratanana dia ahitana an'i Maromokotro, tendrombohitra avo indrindra eto Madagasikara, mirefy 2 876 m. Ao amin'io faritra io ihany koa no ifanenan'ny loharano sy fari-dranon'i Ramena, Sambirano ary Mahavavy Avaratra&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Protected Areas Madagascar. ''Tsaratanàna''. https://protectedareas.mg/landscape/show/79&lt;/ref&gt;.

== Herinaratra avy amin'ny rano ==
Nampiasaina ho ohatra tamin'ny fanadihadiana momba ny fahafahana mamantatra toerana mety amin'ny famokarana herinaratra avy amin'ny rano amin'ny fari-drano tsy misy tobim-pandrefesana i Ramena. Ilay fanadihadiana dia nampiasa fitaovana toy ny QGIS, SAGA, R ary HEC-HMS mba hamaritana toerana mety, handrafetana modely hydrologika, ary hanombanana ny korian-drano azo antoka sy ny hery azo vokarina amin'ny toerana samihafa ao amin'ny renirano&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Ratsaramody, Justin. ''Proposal of a Systematic Approach for the Identification of Favorable Sites and the Evaluation of the Average Hydroelectric Potential in Ungauged Watersheds with HEC-HMS - Case of the Ramena River (Madagascar)''. ''Resources and Environment'', 2022, 12(2): 47–58. DOI: 10.5923/j.re.20221202.02. https://www.researchgate.net/publication/373119744_Proposal_of_a_Systematic_Approach_for_the_Identification_of_Favorable_Sites_and_the_Evaluation_of_the_Average_Hydroelectric_Potential_in_Ungauged_Watersheds_with_HEC-HMS_-Case_of_the_Ramena_River_Mada&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

{{Renirano malagasy}}

== Loharano nanovozana ==
[[Sokajy:Reniranon'i Faritra Diana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>hl9ip7mdt0jk2yx4q4vdyoeneuopuy5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Akondro (zavamaniry)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279218</id>
    <revision>
      <id>1146096</id>
      <parentid>1132337</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T06:11:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nandamina lahatsoratra</comment>
      <origin>1146096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9789" sha1="icwyv1p62tlfxqqa886xqhmerxnzha8" xml:space="preserve">[[Sary:Colbanana01.jpg|vignette|374x374px|Tanin' akondro]]
Ny '''akondro''' dia [[Angiospermae|zamaniry mamony]] [[tokan-dravin-tsimoka]] isan-karazany mamorona ny antokon-javamaniry '''''Musa''''' izay ao amin'ny fianakaviana ''[[Musaceae]]''. Maniry maharitra taona maro izy io sady be ravina, maitso lalandava, mitahiry rano betsaka sady amin' ny ankapobeny fihinam-boa. Tsy [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] fa [[zavamaniry ahitra]] ny akondro, tsy araka ny bika aman' endriny. Raha ny marina dia tsy tena manana vatany izy, fa fitambarana ravina no mampitsangana azy.

Ity antokon-javamaniry ity dia ahitana karazana enimpolo eo ho eo, izay maniry amin'ny faritra trôpikaly avokoa amin'ny ankamaroany, ary maro amin'izy ireo no ambolena hahazoana voany izay atao hoe [[Akondro (voany)|akondro]] ihany koa. Ny karazana sasany dia fanao haingo ary volena anaty trano fonenana any amin' ny tany manana [[toetany antonony]].

Zavamaniry avy any [[Azia Atsimo-Atsinanana]] ny akondro, nefa vokarina manerana ny faritra mafana sy mando izy ankehitriny, izay volena mba hahazoana ny voany, ny [[Tsiraka|tsiratsiraka]] amin' ny vatany, na ny raviny.

== Toerana ahafahan' ny akondro maniry ==
[[Sary:Starr 050826-4195 Musa sp..jpg|vignette|Akondro|281x281px]]
Vokatra fahita manerana ny faritra rehetra manana [[toetanin-jana-pehin-tany]] ny akondro. Afaka maniry amin' ny toerana rehetra misy rano ny akondro na amin' ny tany mananana toetany misy [[ririnina]] tsy dia mangatsiaka loatra (toy ny an’ ny vondon-nosy [[Vondronosy Canarias|Canarias]] izay niavian' ny fambolena akondro any [[Amerika]]) na amin' ny tany mafana. Tsy afaka maniry amin' ny tany be [[orampanala]] anefa izy. Ny sala-maripana anatin' ny taona ahafahany maniry dia 20&amp;nbsp;°C, mila [[orana]] eo anelanelan' ny 1&amp;nbsp;500&amp;nbsp;mm  sy 2&amp;nbsp;000&amp;nbsp;mm  izy  hahafahany maniry tsara ary mila rivotra mando. Ny [[antsanga]] misy fotaka entin’ ny [[renirano]] sy ny ony no nofon-tany tiany aniriana.

== Toetoetrany ==
=== Ny vatan' ny akondro ===
Ny vatan' ny akondro dia tsy inona fa ny tahon-dravina mifanosona sy mifampiditra ka miendrika [[varingarina]] matevina. Rehefa lehibe ny vatan' akondro dia mahatratra 3 hatramin' ny 12 m.

=== Ny ravina ===
[[Sary:Musa beccarii (Bananier) - 77.jpg|vignette|Akondro|309x309px]]
Ny eny an-tampon' izany vatan' akondro izany dia ivoahan’ ny [[Ravina (zavamaniry)|ravina]] be velarana miainga avy eo afovoany ka mitodika any ivelany toa tana-masoandro, ny ankamaroan'ny raviny (ireo tsy eo afovoany) dia miondrika manondro ny tany.

=== Ny voniny ===
[[Sary:Flower banana.jpg|vignette|210x210px|Embok' akondro|ankavia]]
Mivoaka avy eo afovoan' izay ivo isarahan'ny foto-dravina ny tahom-bonin' ny akondro. Ny vony lahy dia eo am-pototr' ilay tahom-bony fa ny vony vavy kosa dia eo an-tendron' ny tahom-bony.

=== Ny voan' akondro ===
Tsy misy [[Vihim-boa|vihiny]] ny [[Akondro (voany)|voan' akondro]], ka noho izany ny fampitomboan-taranaky ny akondro dia amin' ny alalan' ny zanany izay mipoitra avy eo am-potony avy amin' ny [[Faka|fakany]] any anaty tany. Mirefy 10 sm hatramin' ny 40 sm ny halavan' ny voan' akondro. Ny salan-danjan' ny embok' akondro iray dia eo amin' ny 10 kg eo nefa misy embok' akondro mahatratra 20 kg.  Ny 75 % amin' ny lanjan' ny voan' akondro dia [[rano]] fa ny 21 % kosa dia [[gliosida]].

=== Tsingerim-piainan' ny akondro ===
Ahitana [[Embok' akondro|emboka]] izay maty aorian' ny fahamasahan' ny voany ny vatan' akondro. Ny fakan' akondro izay milevina any anaty tany no tsy maty fa manome zanany afaka mitomba ho akondro vaovao isan-taona. Mitombo haingana ny akondro ka mahatonga ny voany ho masaka ao anatin' ny 10 volana aorian' ny fambolena zanak' akondro sy 3 volana aorian' ny fivoahan' ny [[Voninkazo|voniny]].

== Famokarana sy fampiasana ny akondro ==

=== Famokarana akondro   ===
Na dia avy any [[Azia]] aza ny akondro dia avy ao [[Afrika]] ny antsasaky ny vokatra [[Akondro (voany)|akondro]] maneran-tany, nefa lany ao Afrika avokoa ny ankabetsahan' ny vokatra. Ny firenena any [[Amerika Afovoany]] sy [[Amerika Avaratra]] no tena manondrana akondro.

=== Fampiasana ny akondro ===
Ahazoana voany mamy izay azo hanina rehefa masaka ny akondro sasany, ny karazany hafa indray dia manome voany izay tsy maintsy ahandroina satria tsy tena mamy (''[[Musa paradisiaca]]''). Misy ny akondro volena mba hakana ny tsiratsiraka sy ny ravina eny aminy (''[[Musa textilis]]''), izay ampiasaina amin' ny fanamboarana [[taratasy]] sy [[tady]]. Misy koa karazan' akondro ahazoana ny tadin' abaka.

== Aretina mpahazo ny akondro ==
Betsaka ny aretina izay afaka manimba ny akondro eny amin' ny toeram-pambolena manontolo. Tokony hisafidy karazana akondro tsara raha te hahazo vokatra mahafa-po sady hampihena ny vola lany amin' ny fikarakarana ny fahasalamany.

== Karazan' akondro ==

=== Karazana ===
Mitsinjara ao amin' ny zanak' antoko telo ny karazana ankondro, dia ny ''Ingentimusa'' sy ny ''Eumusa'' ary ny ''Callimusa''.

==== ''Ingentimusa'' ====

* ''[[Musa ingens]]''.
[[Sary:Musa acuminata1.jpg|vignette|''[[Musa acuminata]]'']]

==== ''Eumusa'' ====

* ''[[Musa acuminata]]'' Colla
* ''Musa angcorensis''
* ''Musa aurantiaca''
* ''Musa banksii''
* ''Musa balbisiana'' Colla
* ''Musa basjoo'', bananier du Japon, très rustique
* ''Musa cavendishii''
* ''Musa cheesmanii''
* ''Musa ensete''
* ''Musa flaviflora''
* ''Musa griersonii''
* ''Musa itinerans''
* ''Musa laterita''
* ''Musa mannii''
* ''Musa nagensium''
* ''Musa ochracea''
* ''Musa rubra''
* ''Musa sanguinea''
* ''Musa schizocarpa''
* ''Musa siamea''
* ''Musa sikkimensis''
* ''Musa thomsonii''
* ''[[Musa × paradisiaca]]'' L.
* ''Musa velutina'' H.Wendl. &amp; Drude
* ''Musa'' sp. 'Burmese Blue'
* ''Musa'' sp. 'VN1-054'
[[Sary:Abaca fiber.jpg|vignette|''[[Musa textilis]]'' sy ny [[tsiraka]] azo avy aminy.|208x208px]]

==== ''Callimusa'' ====

* ''Musa alinsanaya''
* ''Musa bauensis''
* ''Musa beccarii''
* ''Musa boman''
* ''Musa borneënsis''
* ''Musa bukensis''
* ''Musa campestris''
* ''Musa coccinea''
* ''Musa exotica''
* ''Musa fitzalanii'' - (éteinte)
* ''Musa flavida''
* ''Musa gracilis''
* ''Musa hirta''
* ''Musa insularimontana''
* ''Musa jackeyi''
* ''Musa johnsii''
* ''Musa lawitiensis''
* ''Musa lolodensis''
* ''Musa maclayi''
* ''Musa monticola''
* ''Musa muluensis''
* ''Musa paracoccinea''
* ''Musa peekelii''
* ''Musa pigmaea''
* ''Musa salaccensis''
* ''Musa splendida''
* ''Musa suratii''
* ''[[Musa textilis]]'' Nee
* ''Musa troglodytarum'' L.
* ''Musa tuberculata''
* ''Musa violascens''

=== Karazan' akondro misy eto Madagasikara ===
[[Sary:2018 06 TropicalIslands IMG 2170.jpg|vignette|''[[Musa × paradisiaca]]''|226x226px]]
Misy ny akondro atao voly fihinana izay ahandroina alohan' ny hihinanana azy noho izy tsy tena mamy, ka azo atao laoka koa, izy no ataon' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] hoe ''akondrolahy'' (''Musa textilis''). Ny akondro mamy kosa dia azo hanina eo no ho eo rehefa masaka hoazy eny am-potony na navomboka.

* ''[[Musa acuminata]] --''  ambihy
* ''[[Musa balbisiana]]'' --

* ''[[Musa paradisiaca|Musa × paradisiaca]]'' -- akondro, batavia, fontsilahy, fontsy, hontsy, horita, katakata, kifapanonotsy, mavokely, otsy, tsienamboa (heverina ho mitovy ainy ihany ny ''[[Musa sapientum]]'' -- afontsy, akondro, ambarabahy, barabahy, boroboaka, fontsy'','' hontsy, kadaka, katakata, kida, kidamenaloky, tsiomeroa)
* ''[[Ensete perrieri]]'' na ''[[Musa perrieri]] --'' antsirohoroka, ontsy, tsirohoroka, voantsirohoroka
* ''[[Musa sylvestris]]'' ''--'' 

* ''[[Musa textilis]]'' -- akondrolahy, akondrolambo, akondrosarika, foto-tsarika, raty, sarika, taintsarika

== Jereo koa ==

* [[Akondro (voany)]]

* [[Voankazo]]
* [[Manga]]
* [[Voasary]]
* [[Voasarimakirana]]
* [[Mandarinina (zavamaniry)]]
* [[Laoranjy]]

* [[Paoma]]
* [[Paiso]]

== Rohy ivelany ==

* [http://www.nutritiondata.com/facts-B00001-01c20Tm.html Complete nutritional information.]
* [http://www.inibap.org/ International Network for the Improvement of Banana and Plantain (INIBAP)]
* [http://www.honduras.com/fhia/engl-menu.htm Honduran Foundation of Agricultural Research (FHIA)] {{Wayback|url=http://www.honduras.com/fhia/engl-menu.htm |date=20111214122041 }}
* [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/banana.html Banana from ''Fruits of Warm Climates'' by Julia Morton]
* [http://www.uga.edu/fruit/banana.htm Banana and Plantain - University of Georgia] {{Wayback|url=http://www.uga.edu/fruit/banana.htm |date=20060810044214 }}
* [http://www.crfg.org/pubs/ff/banana.html Banana Fruit Facts - California Rare Fruit Growers] {{Wayback|url=http://www.crfg.org/pubs/ff/banana.html |date=20201017075339 }}.
* [http://www.pacificbiological.org.au/projects/PBF_02_3/pbf_02_3.htm Tracing antiquity of banana cultivation in Papua New Guinea] {{Wayback|url=http://www.pacificbiological.org.au/projects/PBF_02_3/pbf_02_3.htm |date=20051018030537 }}
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/2664373.stm Bananas could split for good]
* [http://www.fao.org/english/newsroom/news/2003/13120-en.html Bananas not on verge of extinction, says FAO] {{Wayback|url=http://www.fao.org/english/newsroom/news/2003/13120-en.html |date=20050829070721 }}.
* [http://www.eurekalert.org/pub_releases/2003-02/aps-ppu021403.php Plant pathologists unpeel rumors of banana extinction] {{Wayback|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2003-02/aps-ppu021403.php |date=20070126100813 }}
* [http://www.delaat.nl/main.php?main=ripening&amp;sub=intro&amp;ln=en De Laat Koudetechniek - Information about ripeningrooms] {{Wayback|url=http://www.delaat.nl/main.php?main=ripening&amp;sub=intro&amp;ln=en |date=20070929033856 }}
* [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&amp;db=PubMed&amp;list_uids=8044524&amp;dopt=Abstract The influence of banana stem e]


[[Sokajy:Voankazo]]</text>
      <sha1>icwyv1p62tlfxqqa886xqhmerxnzha8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpilalao baolina kitra alemainy</title>
    <ns>14</ns>
    <id>279301</id>
    <revision>
      <id>1145906</id>
      <parentid>1089299</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T15:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="198" sha1="7d1dpdego0r8qwxrig2kq4migajkg90" xml:space="preserve">{{Commonscat|Association football players from Germany}}

[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra|Alemaina]]
[[Sokajy:Baolina kitra ao Alemaina]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra]]
[[Sokajy:Mpanao alemainy]]</text>
      <sha1>7d1dpdego0r8qwxrig2kq4migajkg90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Goavy (zavamaniry)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279529</id>
    <revision>
      <id>1146114</id>
      <parentid>1120032</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T07:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1226" sha1="8j6oz1lshers7hf1f7zoa5akg9hx0ni" xml:space="preserve">[[Sary:Árbol en fructificación de Psidium guajava.jpg|vignette|348x348px|Goavy mamoa]]
[[Sary:Psidium guajava flower 26032014 01.jpg|vignette|187x187px|Ravina sy vonin-goavy]]
Ny '''goavy''' dia [[zavamaniry]] fihinam-boa avy any amin' ny faritra manana [[toetanin-jana-pehin-tany]] any [[Amerika]], nefa afaka maniry amin' ny faritra kôntinenta hafa manana izany [[Toe-tany|toetany]] izany ihany koa. Ao amin' ny fianakaviana des ''[[Myrtaceae]]'' ity zavamaniry ity zay atao amin' ny anarana ara-tsiansa hoe '''''Psidium guajava'''''. Hazo tsy dia avo ny goavy, izay mety mahatratra 8 m. Somary lavalava ny raviny izay voarakotry ny volovolo madiika ao amin' ny lafiny ambany. Misy amin' ny ravin-goavy ny mahatratra halavana 15 sm sy sakany 7 sm. Ny bibikely no miantoka ny fitondrana ny lahim-bony mankeo amin' ny vavim-bony ka ahafahan' ny goavy hamoa. Azo hanina tsy misy fikarakarana afa-tsy ny fanadiovana azy ny [[Goavy|voan-goavy]] masaka. Azo atao koa ny manamboatra ranom-boankazo amin' ny goavy. 

Ny ravin-goavy avy nosasana dia azo tsakoina na alona anaty rano ka sotroina raha misy traran' ny fivalanana mipiriritra.

== Jereo koa ==

* [[Goavy|Goavy (voany)]]
* ''[[Psidium]]''

[[Sokajy:hazo fihinam-boa]]</text>
      <sha1>8j6oz1lshers7hf1f7zoa5akg9hx0ni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vintana (fanandroana malagasy)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280477</id>
    <revision>
      <id>1145986</id>
      <parentid>1145654</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:27:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bienvenue Fidèle</username>
        <id>40160</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy lohateny</comment>
      <origin>1145986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25723" sha1="kuq1d81icojyqvzqoboh509idrdcr9w" xml:space="preserve">== ANKAPOBENY MIKASIKA NY VINTANA ==
Ny '''vintana''', amin' ny [[finoan-drazana malagasy]] sy amin' ny [[fanandroana malagasy]], dia hery alefan' ny zavatra eny amin' ny lanitra, mifanandrify amin' ny fotoana ahaterahan' ny olona iray na ny fotoana ahatanterahan' ny zavatra iray andaniny, amin' ny toerana sy ny toetran' ny zavatra eny amin' ny lanitra, indrindra ny [[Volana]], ankilany, araka ny [[Tetiandro malagasy|tetiandro nentin-drazana malagasy]], sy ny fifandraisan' izany amin' ny ho toetr' ilay olona teraka sy ny zotram-piainany na ny toetr' ilay zavatra miseho na tiana hotanteraka. Inoan' ny Ntaolo malagasy fa mamaritra ny ho toetra sy ny hoavin' ny olona ateraka na ny zavatra atao ny vintana, nefa azo ovana izany amin' ny alalan' ny [[fanalana vintana]] raha ratsy ka atahorana hitera-doza io vintan-dratsy io.

Ireto avy ny anaram-bintana amin' ny fanandroana malagasy, izay sady anaran' ny [[Tetiandro malagasy|volana malagasy]] avy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] koa: [[Alahamady]], [[Adaoro]], [[Adizaoza]], [[Asorotany]], [[Alahasaty]], [[Asombola]], [[Adimizana]], [[Alakarabo]], [[Alakaosy]], [[Adijady]], [[Adalo]] ary [[Alohotsy]]. Ary ireo dia mizara ho sokajy efatra: afo, rano, rivotra, ary tany. Misy ny mifamono ary misy ihany koa ny mifamelona; ilaina ny fahatarana izany amin'ny alalan'ny fanatonana sikidy satri izy ireo no afaka manambara izany misimisy kokoa ary manoro hevitra ny olona izay manantona azy ireo. Ny olona hifanambady dia tokony mafatatra tsara ny vintan'izy ireo tsirairay avy sao dia tsy mifanambina.

Matetika fantarina amin' ny alalan' ny [[Sikidy (malagasy)|sikidy]] na amin' ny fomba hafa ny vintana. Heverina ho tsara na ratsy ny andro na fotoana sasany arakaraka ny vintan' ny olona, ka misy fiantraikany amin' ny fanapahan-kevitra lehibe toy ny [[fanambadiana]], ny dia lavitra na ny asa fivelomana.

== Fiforonan-teny ==
Ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] hoe ''vintana'' dia avy amin' ny [[Fiteny indôneziana|teny indôneziana]] hoe ''[[:id:Bintang|bintang]]'' izay midika hoe &quot;kintana&quot;. Lasa tsy dia mifandray loatra amin' ny [[kintana]] ny [[fanandroana malagasy]] taty aoriana fa amin' ny [[Volana]]. Ny hoe ''vintana'', amin' ny Malagasy, dia tsy manondro kintana intsony fa fizaràm-potoana ao anatin' ny iray volana na iray andro na fizaràn' ny erana manodidina.

== Renivintana sy zanabintana ==

=== Renivintana ===
Ny [[renivintana]] na renim-bintana dia ireo vintana mifanandrify amin' ny zoro efatra amin' ny trano, ka ireto avy izy ireo: ny [[Alahamady]], ny [[Asorotany]], ny [[Adimizana]] ary ny [[Adijady]]. Ny renivintana iray dia manana [[zanabintana]] roa ka ny iray babeny ary ny iray trotroiny. Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon' andro telo avy ny renivintana tsirairay, izay atao hoe &quot;''vava&quot;'' sy &quot;''vonto&quot;'' ary &quot;''vody&quot;.'' Izany no mampisy ny hoe &quot;vava Alahamady&quot; sy &quot;vonto Alahamady&quot; ary &quot;vody Alahamady&quot;. Tsy toy izany ny zanabinta izay tsy mitondra afa-tsy tonon'andro roa, dia &quot;vava&quot; sy &quot;vody&quot;.

=== Zanabintana ===
[[Zanabintana]] no iantsoana ireo vintana valo ampifanandrifina amin' ny lafin-trano avaratra ([[Adalo]] sy [[Alohotsy]]) sy atsinanana ([[Adaoro]] sy [[Adizaoza]]) sy atsimo ([[Alahasaty]] sy [[Asombola]]) ary andrefana ([[Alakarabo]] sy [[Alakaosy]]). Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon' andro roa avy ny zanabintana tsirairay, izay atao hoe &quot;''vava&quot;'' sy &quot;''vody&quot;.'' Izany no mampisy ny hoe &quot;vava Adaoro&quot; sy &quot;vody Adaoro&quot;.

== Findraisan' ny vintana samy vintana ==

=== Renivintana sy zanabintana ===
==== Renivintana mibaby sy mitrotro zanabintana ====
Ny vintana roa mialoha sy manaraka ny [[renivintana]] iray dia [[Zanabintana|zanabintan]]' ity renivintana ity, ka ilay mialoha azy dia lazaina fa &quot;babeny&quot; ary ilay manaraka azy dia atao hoe &quot;trotroiny&quot;. Noho izany, ny [[Alahamady]] mitrotro ny [[Adaoro]], ny [[Asorotany]] mitrotro ny [[Alahasaty]], ny [[Adimizana]] mitrotro ny [[Alakarabo]], ary ny [[Adijady]] mitrotro ny [[Adalo]]. Alahamady mibaby ny [[Alohotsy]], ny Asorotany mibaby ny [[Adizaoza]], ny Adimizana mibaby ny [[Asombola]], ary ny Adijady mibaby ny [[Alakaosy]].

==== Vintana mitanila na miarina ====
Ny renivintana iray dia &quot;mitanila&quot; na &quot;miarina&quot; eo amin' ny [[zanabintana]] roan' ny renivintana mifandratra aminy. Ny zanabintana iray dia mitanila na miarina eo amin' ny renivintana mifandratra amin' ny renivintana mibaby na mitrotro azy.

=== Vintana mifandratra sy vintana mifanambina ===

==== Vintana mifandratra ====
Ny vintana iray eo amin' ny zoron-trano na lafin-trano iray sy ny vintana iray hafa izay eo amin' ny zoron-trano na lafin-trano mifanatrika amin' io (manome zoro 180°) dia lazaina hoe &quot;mifandratra&quot; na &quot;mifanoto&quot; na &quot;mifanohitra&quot; na &quot;mifaniho&quot;na &quot;mifamotitra&quot;. Tsy maintsy renivintana no mifandratra amin' ny renivintana. Ny zanabintana trotroina dia tsy maintsy mifandratra amin' ny zanabintana trotroina, ary ny zanabintana babena dia tsy maintsy mifandratra amin' ny zanabintana babena. Noho izany dia mifandratra ny [[Alahamady]] sy ny [[Adimizana]], ny [[Adaoro]] sy ny [[Alakarabo]], ny [[Adizaoza]] sy ny [[Alakaosy]], ny [[Asorotany]] sy ny [[Adijady]], ny [[Alahasaty]] sy ny [[Adalo]], ary ny ny [[Asombola]] sy ny [[Alohotsy]].
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''Vintana mifandratra'''
|-
|Alahamady
|Adimizana
|-
|Adaoro
|Alakarabo
|-
|Adizaoza
|Alakaosy
|-
|Asorontany
|Adijady
|-
|Alahasaty
|Adalo
|-
|Asombola
|Alohotsy
|}

Inoan' ny Ntaolo malagasy sy ny Malagasy mandala ny finoan-drazana fa matetika tsy mahita fahombiazana ny olona roa na maro (mpivady, mpiara-monina, sns) mifanohi-bintana. 

== Toetran' ny vintana na ny tonon' andro mihatra amin' ny olona ==
Mety ho tsara na ratsy, mahery na malemy ny vintana na ny tonon' andro iray arakaraka ny toerana misy azy ao amin' ny filaharan' ny vintana rehetra.

=== Vintana na tonon' andro tsara ===
Ny vintana na ny tonon' andro tsara dia mahatonga ny olona manana izany vintana izany, na ny olona manodidina azy koa aza, ho tojo fahasoavana matetika eo amin' ny fiainana ka tsindraindray ihany no mba sendra zava-dratsy.

=== Vintana na tonon' andro ratsy ===
Ny vintana na ny tonon' andro ratsy dia mahatonga ny olona manana izany vintana izany, na ny olona manodidina azy koa aza, ho tojo zava-dratsy matetika eo amin' ny fiainana ka tsindraindray ihany no mba sendra fahasoavana.

=== Vintana na na tonon' andro mahery ===
Ny vintana na ny tonon' andro mahery dia vintana tsy hay tohain' ny vintan' ny mpiara-belona aminy, ka matetika no mitera-pahavoazana eo amin' ny mpiara-monina aminy. Malaza ho vintana mahery ny [[Alakaosy]] nefa ny [[Alahamady]] no vintana mahery indrindra.

=== Vintana na tonon' andro malemy ===
Ny vintana na ny tonon' andro malemy dia vintana tsy mahatohitra ny vintan' ny hafa, ka matetika no iharam-pahavoazana izay mitondra azy.

== Antsipiriany momba ny orim-bintana tsirairay ==

=== Ny renivintana efatra ===

==== Alahamady ====
Ny [[Alahamady]] no volana sy vintana voalohany amin'ny fanandroana. Ny zoro avaratra-atsinana amin' ny trano no toerana omena azy. Io zoro io dia atao hoe zorofirarazana koa. Atao hoe &quot;Alahamadin-tany&quot; ny faritra na tanàna ao avaratra-atsinanan' ny tanàna iray. Atao hoe ''Dama'', ''Idama'', ''Lehidama'', ''Ilaidama'', sns (izany hoe ''Adama'', hoy ny Kristiana malagasy) ny zazalahy teraka Alahamady ha ny zazavavy kosa atao hoe ''Hova, Haova'' na ''Hôva'' (izany hoe ''Eva'', hoy ny Kristiana malagasy)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Manambara izany fa efa fantatry ny Malagasy talohan' ny nidiran' ny [[Kristianisma eto Madagasikara|fivavahana kristiana]] teto Madagasikara ny fedrà momba an' i [[Adama sy Eva]].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. I Alimareky (ny planeta [[Marsa (fajiry)|Marsa]]) no &quot;kintana&quot; manjaka aminy. Eo amin' io zoro Alahamady io no an' ny vadibe fa ny zoro [[Adijady]] mifandratra aminy no an' ny vadimasay.

Mibaby ny Alohotsy sy mitrotro ny Adaoro ny Alahamady sady mifandratra amin' ny Adimizana nefa mitanila eo amin' ny [[Asombola]] sy [[Alakarabo]] izay iandrianany sy iarenany. Amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon' andro telo ny Alahamady, dia ny vava Alahamady (na vavan' Alahamady) sy ny vonto Alahamady (na vonton' Alahamady) ary ny vody Alahamady (na vodin' Alahamady).

Inoana ho vintan' [[andriana]] sady vintana maha mpanjaka ny Alahamady. Ny Alahamady no vintana mahery indrindra. Andro mahery ny vava Alahamady ka ny zaza teraka amin' io dia alam-bintana fandrao misavika ny [[andriana]], ka raha ankohonan' ny andriana dia tsy avela hiara-mitoetra aminy. Ny olona teraka vonto Alahamady dia ampitehirizina [[amponga]] telon-jehy sy ampiompina [[gisa]] fotsy mivady mba ho tratra antitra. Tonon' andro tsara ny vody Alahamady ka ny olona teraka amin' io dia ho tonga lehibe sy hanan-karena ary ho tratra antitra.

==== Asorotany ====
Vintana sy volana fahefatra ny [[Asorotany]]. Ny zoron-trano atsimo-atsinana no toerana omena azy. Mibaby ny [[Adizaoza]] sy mitrotro ny [[Alahasaty]] ny Asorotany. Mifandratra amin' ny [[Adijady]] nefa mitanila sy miarina eo amin' ny [[Alakaosy]] sy [[Adalo]] izy. Mitondra tonon' andro telo ny Asorotany, dia vava Asorotany (na vavan' Asorotany) sy ny vonto Asorotany (na vonton' Asorotany) ary ny vody Asorotany (na vodin' Asorotany). I Alakamary (izany hoe ny [[Volana]]) no manjaka aminy. 

Andro mahery ny Asorotany. Atahorana no maty kely ny zaza teraka amin' ny vava Asorotany, fa raha tsy izany dia ho tratra antitra ihany izy, nefa amin' izany tsy tezain' ny ray aman-dreniny izy fa omena ho tezain' ny havana. Ho tratra antitra ny olona teraka vonto Asorotany. Atahorana ho maty kely ny olona teraka vody Asorotany, ka raha tsy maty izy dia hanan-karena sy holava abdro iainana.

==== Adimizana ====
Ny [[Adimizana]] no vintana sy volana fahafito. Ny zoron-trano atsimo-andrefana no toerana omena azy. Mifandratra amin' ny Alahamady sady mitanila sy miarina eo amin' ny Alohotsy sy eo amin' ny Adaoro ny Adimizana. Mitrotro ny [[Alakarabo]] sy mibaby ny [[Asombola]] ny Adimizana. Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon'andro telo ny Adimizana, dia vava Adimizana (vavan' Adimizana) sy ny vonto Adimizana (na vonton' Adimizana) ary ny vody Adimizana (na vodin' Adimizana). Eo amin' io zoro Adimizana io no an' ny vadimasay fa ny zoro Alahamady mifandratra aminy no an' ny vadibe. I Azohara (ny planeta [[Venosy]]) no manjaka aminy.

Vintana mahery ny Adimizana nefa mety ho tsara na hahafaty mbola kely. Ny zazalahy teraka vava Adimizana dia ho mpivarotra sy mpandranto. Ny zazavavy kosa dia atahorana ho maty kely na nefa mety ho tratra antitra sy hanan-karena. Tononandro tsara ny vonto Adimizana ka ny zaza teraka eo dia ho mpanan-karena sy tsy maty vonoina. Tononandro tsara ny vodiy Adimizana ka ny zaza teraka eo dia ho tratra antitra raha tsy maty kely.

==== Adijady ====
Vintana sy volana fahafolo ny [[Adijady]]. Ny zoron-trano avaratra-andrefana no toerana omena azy. Mitrotro ny Adalo sy mibaby ny Alakaosy ny Adijady. Mifandratra amin' ny Asorotany sady mitanila sy miarina eo amin' ny Alahasaty sy ny Adizaoza ny Adijady. Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon' andro telo ny Adijady, dia vava Adijady (vavan' Adijady) sy ny vonto Adijady (na vonton' Adijady) ary ny vody Adijady (na vodin' Adijady). I Azoaly (na [[Satiorna (planeta)|Satiorna]]) no &quot;kintana&quot; manjaka aminy.

Amin' ny ankapobeny dia vintana mafy ny Adijady ka tsara anorenana zavatra tiana hateza satria &quot;mijadina mafy&quot;. Ny zavatra tian-ko mafy sy mateza no santarina amin' io andro io, toy ny fampidiram-pananana sy biby hompiana ary vola hotehirizina. Tonom-bintana fanorenan-trano sy fampakaram-bady ny Adijady. Ny Adijady koa no heverina ho andro tsara hampakaram-bady. Ho vitsy teny ny zaza teraka vava Adijady, noho izany dia tokony [[Fisoronana sy fanalana vintana|halam-bintana]] fandrao mijadina loatra ka tsy miteny. Heverina ho tsara vintana ny zaza teraka amin' ny vonto Adijady. Heverina ho tsara vintana ihany koa ny zaza teraka amin'ny vody Adijady.

=== Ny zanabintana valo ===
==== Adaoro ====
Ny [[Adaoro]] no vintana sy volana faharoa. Zanabintana izy io. Ny tapany avaratra amin' ny rindrin-trano atsinanana no toerana omena azy. Mifandratra amin' ny [[Alakarabo]] sady mihataka sy miarina eo amin' ny Adimizana ny Adaoro. Ankoatra izany dia trotroin' ny renivintana Alahamady ny zanabintana Adaoro. Mitondra tonon' andro roa ny Adaoro, dia ny vava Adaoro (na vavan' Adaoro) sy ny vody Adaoro (na vodin' Adaoro). Inoana ho andron' [[afo]] na andro mandoro ny Adaoro.

Atahorana amin' ny afo ny olona teraka vava Adaoro ka tsy maintsy alam-bintana amin' ny alalan' ny fitondran-dreniny azy mandositra avy anaty trano tomboka kely nodorana. Tsara vintana ny olona teraka vody Adaoro ka raha lahy dia hahay mikabary fa raha vavy kosa dia ho tsara fanahy.

==== Adizaoza ====
Vintana sy volana fahatelo ny [[Adizaoza]]. Ny toerana omena azy dia ny tapany atsimo amin' ny rindrin-trano antsinanana. Eo amin' ny Adizaoza no fitoeran' ny sinibe ao an-trano. Ny [[Alakaosy]] no mifandratra amin' ny Adizaoza sady miarina eo amin' ny [[Adijady]]. Baben' ny renivintana Asorotany ny zanabintana Adizaoza. Mitondra tonon' andro roa ny Adizaoza, dia ny vava Adizaoza (na vavan' Adizaoza) sy ny vody Adizaoza (na vodin' Adizaoza). Raha ny [[Alahamady]] no zoro omena ny mpanjaka, ny Adizaoza kosa no zoro omena ny [[Andevo (teto Madagasikara)|mpanompo]].

Izay olona mikasa hampaka-bady, na hanorin-trano, sns., nefa sendra mifandratra amin' ny vintany ny andro tsara fanaovana izany, dia ny Adizaoza no tokony hofidiny, fa io tsy mihetsiketsika tahaka ny sinibe, ka hampateza ny zavatra kasaina hatao. Amin' ny ankapobeny dia vintana mahery ny Adizaoza. Tonon' andro mahery ny vava Adizaoza ka ny olona teraka aminy dia miozanozana sy sahozanina raha tsy alam-bintana, ka ho lasa mahantra rehefa lehibe. Ny vody Adizaoza dia malefaka kokoa ka ny vehivavy teraka amin' izany dia ho maro anaka nefa malahelon-karena, fa ny lehilahy kosa tsy hambinina amin' ny fihariana.

==== Alahasaty ====
Ny [[Alahasaty]] no vintana sy volana malagasy fahadimy. Ny tapany atsinanana amin' ny rindrin-trano atsimo no toerana omena azy. Mifandratra amin' ny [[Adalo]] sy miarina eo amin' ny [[Adijady]] ny vintana Alahasaty. Trotroin' ny renivintana Asorotany ny zanabintana Alahasaty. Mitondra tonon'andro roa ny Adizaoza, dia ny vava Alahasaty (na vavan'Alahasaty) sy ny vody Alahasaty (vodin' Alahasaty).

Lazaina ho vinta-mpamosavy sy andron' ody ny Alahasaty. Ny olona teraka vava Alahasaty dia mety ho mpamosavy na ho mpitana ody mahery raha teraka misasaka alina. Tonon' andro tsara anandratana ody sy sampy ny vava Alahasaty ka tsy tsara anaovana zavatra hafa. Ny olona terana vody Alahasaty dia ho tratra antitra. Tononandro tsara ho fisantarana zavatra sy fampakaram-bady ny vody Alahasaty.

==== Asombola ====
Vintana sy volana fahenina ny [[Asombola]]. Ny tapany andrefana amin' ny rindrin-trano atsimo no toerana omena azy. Mifandratra amin' ny [[Alohotsy]] sy miarina eo amin' ny [[Alahamady]] ny vintana Asombola. Baben' ny renivintana Adimizana ny zanabintana Asombola. Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon' andro roa ny Asombola, dia ny vava Asombola (na vavan' Asombola) sy ny vody Asombola (na vodin' Asombola).

Vintam-bola sy vintan' ny olona tia harena ny Asombola. Ny zazalahy teraka vava Asombola dia ho mpivarotra ary hahazo volabe. Ny zazavavy kosa ho mpanao taozavatra sy ho mpila harena. Ny zaza teraka vody Asombola dia ho mpila vola sy hanan-karena.

==== Alakarabo ====
Ny [[Alakarabo]] no vintana sy volana fahavalo. Ny tapany atsimo amin' ny rindrin-trano andrefana no toerana omena azy. Miarina eo amin' ny Alahamady sady mifandratra amin' ny Adaoro ny vintana Alakarabo. Ny renivintana Adimizana no mitrotro azy. Mitondra tonon' andro roa ny Alakarabo, dia ny vava Alakarabo (na vavan' Alakarabo) sy ny vody Alakarabo (na vodin'Alakarabo).

Vintana tsara ny Alakarabo satria androm-bokatra. Tokony misoronana akondro vokatra ny olona amin' ny vava Alakarabo amin' ny maha vintam-bokatra azy. Ny zazavavy teraka vava Alakarabo dia ho maro anaka fa ny zazalahy kosa ho tratra antitra. Ny zazavavy teraka vody Alakarabo dia ho maro anaka ihany koa ary ny zazalahy ho tratra antitra.

==== Alakaosy ====
Ny [[Alakaosy]] dia vintana sy volana fahasivy ao amin' ny fanandroana sy tetiandro malagasy. Ny tapany avaratra amin' ny rindrin-trano andrefana no toerana omena azy. Mifandratra amin' ny Adizaoza ny Alakaosy sady miarina sy miandriana eo amin' ny Asorotany ny Alakaosy. Baben' ny renivintana Adijady ny Alakaosy. Mitondra tonon' andro roa ny Alakaosy, dia ny vava Alakaosy (na vavan' Alakaosy) sy ny vody Alakaosy (na vodin' Alakaosy).

Vintana mahery indrindra ny Alakaosy. Raha tsy alam-bintana ny zaza teraka aminy dia atahorana hahafaty izay lehibe noho izy ka ahohoka ho faty. Atao hoe ''[[Alakaosibe]]'' ny vava Alakaosy ao amin' ny volana Alakaosy. Amin' ny vava Alakaosy amin' ny volana Alakaosy no andro fanandratana ody sy sampy. Manao sorona ny mpitahiry ody mahery sy sampy. Ny vehivavy mbola tokony hiteraka dia tsy mihinan-kanina amin'ny vava Alakaosy mba tsy hiteraka Alakaosy. Ny zaza teraka vava Alakaosy dia hanoto ray aman-dreny, ka ahohoka ho faty na alam-bintana mba ho tratra antitra sy ho lehibe ary ho mpanan-karena. Tsy mifankaiza firy amin'ny vava Alakaosy ny vody Alakaosy. Andron' ady sy androm-pifandirana koa ny Alakaosy.

==== Adalo ====
Vintana sy volana faharaika ambin' ny folo ny [[Adalo]]. Ny tapany andrefana amin'ny rindrin-trano avaratra no toerana omena azy. Mifandratra amin' ny [[Alahasaty]] sy miarina eo amin' ny [[Asorotany|Asorontany]] ny vintana Adalolo. Trotroin' ny renivintana Adijady ny zanabintana Adalo. Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon'andro roa ny Adalo, dia ny vava Adalo (na vavan' Adalo)sy ny vody Adalo (na vodin' Adalo).

Vintan-dranomaso sy alahelo ny Adalo. Atahorana ho maty kely ny zaza teraka vava Adalo. Ny zaza teraka vody Adalo dia tsara vintana ihany ka ho tratra antitra na dia manan-toetra malahelohelo aza.

==== Alohotsy ====
Vintana sy volana faharoa ambin'ny folo ny [[Alohotsy]]. Ny tapany antsinana amin' ny rindrin-trano avaratra no toerana omena azy. Mifandratra amin' ny [[Asombola]] sy miarina eo amin' ny [[Adimizana]] ny vintana Alohotsy. Baben' ny renivintana Alahamady ny zanabintana Alohotsy. Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon' andro roa ny Alohotsy, dia ny vava Alohotsy (na vavan' Alohotsy) sy ny vody Alohotsy (na vodin' Alohotsy).

Atao hoe volam-padina ny volana Alohotsy noho izy iomanana amin' ny Asaramanitra (izany hoe ny Alahamadibe). Tandremana mafy mba tsy haràtra amin' ny hety na antsy ny zazamadinika fa tsy ho mety sitrana ka noho izay tsy alana volo na hoho na ampiasana zava-maranitra. Ny olona maty ao amin' ny volana Alohotsy dia alevina mangingina. Vintan' olona tsy mahatombin-toerana ny Alohotsy. Amin' ny vava Alohotsy sy ny vody Alohotsy dia tsy misy manao taozavatra. Raha hanorin-trano sy hampaka-bady amin' ny andro Alohotsy dia tsy maintsy misorona vatokaranana sy hazo harahara na famaho alevina eo atsinanan'ny andry avaratra tandrify ny Alohotsy mba tsy hihetsiketsika. Ny zaza teraka vava Alohotsy dia tsy ho marim-ponenana fa mifindrafindra na toerana na zavatra hafa. Ny zaza teraka vody Alohotsy dia ho salama ihany.

== Ny orim-bintana sy ny zavatra mifandray aminy ==

=== Ny orim-bintana sy ny singa efatra ===
Araka ny tenin' i [[Jobily Rakotoson]]&lt;sup&gt;[[Fanandroana malagasy#cite note-:0-2|[1]]]&lt;/sup&gt; dia mifandray amin' ny fanandroana ny [[singa efatra]], dia ny [[rano]] sy ny [[rivotra]] sy ny [[tany]] ary ny [[afo]]. Atao hoe vintan-drano ny Asorotany sy ny Alakarabo ary ny Alohotsy. Vintan-drivotra kosa ny Adimizana sy ny Adalo ary ny Adizaoza. Vintan-tany ny Adaoro sy ny Adijady ary ny Asombola. Vintan' afo ny Alahamady sy ny Alahasaty ary ny Alakaosy.

=== Ny vazantany sy ny zoron-trano ===

==== Avaratra ====
Lafy itoeran' ny vintana [[Adalo]] sy ny [[Alohotsy]] ny avaratra. Ao an-trano dia atao eo afovoany mahazo avaratra ny fatana. Ny avaratra dia vazantanin' ny fahefana sy ny fibaikoana ary ny fanjakana. Eo amin' ny misy ny Adalo no toerana fanajam-bahiny indrindra ao an-trano. Tandrify ny Alohotsy no fametrahana ny [[lovia]] sy ny [[sotro]].

==== Avaratra atsinanana ====
Ny zoro avaratra-atsinana no zoron' ny [[Alahamady]]. Ny zoro avaratra-atsinanana amin' ny trano no omena ny Alahamady izay atao hoe [[zorofirarazana]] koa. Atao hoe Alahamadintany ny tanana na ny faritra manandrify ny zoro Alahamady amin' ny tanana na faritra iray. Ny olona hajaina indrindra, raha misy fivoriana, dia asai-mipetraka eo amin' ny Alahamadintany.

==== Atsinanana ====
Lafy itoeran' ny vintana [[Adaoro]] sy [[Adizaoza]] ny atsinanana. Vazantany natokana ho an' ny vavaka sy ny [[Razana (finoana malagasy)|Razana]] ny atsinanana ao an-trano. Eo atsinanana tandrify ny Adizaoza no ametrahana ny siny ao an-trano. Ny faritra avaratra amin' ny rindrina atsinana, tandrify ny Adaoro, no asiana ny farafara.

==== Atsimo atsinanana ====
Ny zoron-trano atsimo-atsinana no toerana omena ny [[Asorotany]].

==== Atsimo ====
Lafy itoeran' ny vintana [[Asombola]] sy [[Alahasaty]] ny atsimo. Ny atsimo ao an-trano dia vazantany natokana ho an' ny fanekena ny manam-pahefana, ny fanetren-tena, ny olona anjakana, ny maha mpanompo.

Eo atsimo manandrify ny Alahasaty (ilany atsinanana amin' ny rindrina atsimo) no ametrahana ny zanak' omby. Tandrify ny Asombola (ilany andrefana amin' ny rindrina atsimo) no ametrahana ny laona sy ny fanoto sady eo no mitoto vary.

==== Atsimo andrefana ====
Ny zoron-trano atsimo-andrefana no toerana omena ny [[Adimizana]]. Eo no misy ny varavarambe amin' ny trano, izay ivoahana sy idiran'ny tsara sy ny ratsy.

==== Andrefana ====
Lafy itoeran' ny vintana [[Alakaosy]] sy [[Alakarabo]] ny andrefana. Faritra tsy madio sy tsy masina ary an' ny vahiny ny andrefana ao an-trano. Ao amin'ny tapany atsimo amin' ny rindrina andrefana (manandrify ny Alakarabo) no asiana ny varavarambe amin' ny trano, izay ivoahana sy idiran' ny soa sy ny ratsy. Tandrify ny Alakaosy no amelaran-tsihy hampandrosoana ny andriana. Eo koa no misy ny farafaran' ny vehivavy tera-bao izay akaikin' ny fatana ka tsara ho an' ny mpifana.

==== Avaratra adrefana ====
Ny lafin-tany avaratra-andrefana dia atao hoe [[Adijady]] ka ny lafin-trano avaratra-andrefana no omena azy. Atao hoe zorom-baravarankely koa ny eo. 

== Ohabolana momba ny vintana ==

* ''Alahasaty angaha no vintana, ka [[Famosaviana|mamosavy]].''
* ''Aza manao vintana Alohotsin-kevitra.''
* ''Aza miady vintana amin' ny [[akoho]] fa raha ho any an-tsena izy lanjaina.''
* ''Ilay [[sorohitra]] nanala vintana: halako olona, halako aho, nefa izaho halako kokoa.''
* ''Ny faniriana tsy ho ary takatry ny vintana.''
* ''Ny tarehy an-dRahiratra, fa ny vintana an-dRasitamoraina.''
* ''Ny vintana tsy azon' olona ovana, fa didy avy amin' Andriamanitra.''
* ''[[Papango|Papangolahy]] manala vintana, ka ny maso omaly tsy miova.''
* ''Ratsy vintana hoatry ny [[saka]], be vohoka vao mamosavy.''
* ''Tolo-kena maty jiro, ka miandry izay anjara vintana.''
* ''Tsy mandidy alohan' Andriamanitra aho, fa izay zara-vintana lolohavina.''
* ''Tsy mety raha asandratry ny vintana, fa abotetaky ny saina.''
* ''Tsy misy nivavaka niankandrefana, fa samy nianavaratra ihany; fa ny harena mila vintana, ka raha tsy anjara, tsy tonga.''

== Jereo koa ==

* [[Lahatra (finoana malagasy)|Lahatra]]
* [[Anjara (finoana)|Anjara]]
*[[Tendry]]
* [[Fanandroana]]
* [[Fanandroana malagasy]]
* [[Fanalana faditra]]
*[[Fisoronana sy fanalana vintana]]
*[[Sikidy (malagasy)|Sikidy malagasy]]

== Rohy ivelany ==

* [http://gasikar-histo.e-monsite.com/pages/geographie/culture-et-arts-traditionnels/astrologie-et-divination-malgaches.html Astrologie et divination malgaches] {{Wayback|url=http://gasikar-histo.e-monsite.com/pages/geographie/culture-et-arts-traditionnels/astrologie-et-divination-malgaches.html|date=20180616153757}}
* [http://www.madalascar.fr/astro.html Astrologie malgache] {{Wayback|url=http://www.madalascar.fr/astro.html|date=20190514022301}}
* [https://www.letananarivien.com/tana-way-of-life/horoscope-malgache-prediction-de-chance-vintana/ Les horoscope Malgache une prédiction de la chance ou le « Vintana »] {{Wayback|url=https://www.letananarivien.com/tana-way-of-life/horoscope-malgache-prediction-de-chance-vintana/ |date=20201204224406 }}
* [http://alimanakarabesata.free.fr/12signes.htm Les 12 signes du zodiaque malagasy]
* [http://icalendrier.fr/calendriers-saga/calendriers/malgache Le calendrier malgache]
* [https://www.madagascarautrement.com/fetes-malgaches.htm Fêtes Malgaches]
* [http://ariniaina.mondoblog.org/2014/03/27/le-nouvel-malgache/ Le Nouvel An Malgache]
* [https://malagasy4all.blogspot.com/2012/05/malagasy-horoscopes-alahamady-alakaosy.html Malagasy Horoscopes : Alahamady, Alakaosy, Asombola.....]
* [https://malagasy4all.blogspot.com/2012/05/malagasy-horoscopes-alahamady-alakaosy.html Rabesata Arim''a &quot;''Alimanaka Rabesata Vintana&quot;]
* [https://www.calendrier-365.fr/lune/phases-de-la-lune.html Phase de la lune in ''Calendrier-365.fr'']

== Fanovozan-kevitra ==

* Jaovelo-Dzao R., ''Mythes, rites et transes à Madagascar'', ''Angano et Tromba sakalava'', Karthala et Ambozontany, 1996.
* Beaujard P., ''Mythe et société à Madagascar'' ''(Tanala de l'Ikongo)'', ''Le chasseur d'oiseau et la princesse du ciel'', Paris, L'Harmattan, 1991.
* Antoine de Padoue Rahajarizafy, ''Filozofia malagasy'', Editions Ambozontany Antananarivo, 2004.
* Fivondronamben' ny Eveka eto Madagasikara (mpandika teny), ''Katesizin' ny Fiangonana Katôlika'', Antananarivo, Madagasikara, 2009.

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>kuq1d81icojyqvzqoboh509idrdcr9w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146047</id>
      <parentid>1145986</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T01:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>25011</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1146047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25823" sha1="2xwcdl69jxprjrmdwd6sms157363jz7" xml:space="preserve">== ANKAPOBENY MIKASIKA NY VINTANA ==
Ny '''vintana''', amin' ny [[finoan-drazana malagasy]] sy amin' ny [[fanandroana malagasy]], dia hery alefan' ny zavatra eny amin' ny lanitra, mifanandrify amin' ny fotoana ahaterahan' ny olona iray na ny fotoana ahatanterahan' ny zavatra iray andaniny, amin' ny toerana sy ny toetran' ny zavatra eny amin' ny lanitra, indrindra ny [[Volana]], ankilany, araka ny [[Tetiandro malagasy|tetiandro nentin-drazana malagasy]], sy ny fifandraisan' izany amin' ny ho toetr' ilay olona teraka sy ny zotram-piainany na ny toetr' ilay zavatra miseho na tiana hotanteraka. Inoan' ny Ntaolo malagasy fa mamaritra ny ho toetra sy ny hoavin' ny olona ateraka na ny zavatra atao ny vintana, nefa azo ovana izany amin' ny alalan' ny [[fanalana vintana]] raha ratsy ka atahorana hitera-doza io vintan-dratsy io.

Ireto avy ny anaram-bintana amin' ny fanandroana malagasy, izay sady anaran' ny [[Tetiandro malagasy|volana malagasy]] avy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] koa: [[Alahamady]], [[Adaoro]], [[Adizaoza]], [[Asorotany]], [[Alahasaty]], [[Asombola]], [[Adimizana]], [[Alakarabo]], [[Alakaosy]], [[Adijady]], [[Adalo]] ary [[Alohotsy]]. Ary ireo dia mizara ho sokajy efatra: afo, rano, rivotra, ary tany. Misy ny mifamono ary misy ihany koa ny mifamelona; ilaina ny fahatarana izany amin'ny alalan'ny fanatonana sikidy satri izy ireo no afaka manambara izany misimisy kokoa ary manoro hevitra ny olona izay manantona azy ireo. Ny olona hifanambady dia tokony mafatatra tsara ny vintan'izy ireo tsirairay avy sao dia tsy mifanambina.

Matetika fantarina amin' ny alalan' ny [[Sikidy (malagasy)|sikidy]] na amin' ny fomba hafa ny vintana. Heverina ho tsara na ratsy ny andro na fotoana sasany arakaraka ny vintan' ny olona, ka misy fiantraikany amin' ny fanapahan-kevitra lehibe toy ny [[fanambadiana]], ny dia lavitra na ny asa fivelomana.

== Fiforonan-teny ==
Ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] hoe ''vintana'' dia avy amin' ny [[Fiteny indôneziana|teny indôneziana]] hoe ''[[:id:Bintang|bintang]]'' izay midika hoe &quot;kintana&quot;. Lasa tsy dia mifandray loatra amin' ny [[kintana]] ny [[fanandroana malagasy]] taty aoriana fa amin' ny [[Volana]]. Ny hoe ''vintana'', amin' ny Malagasy, dia tsy manondro kintana intsony fa fizaràm-potoana ao anatin' ny iray volana na iray andro na fizaràn' ny erana manodidina.

== Renivintana sy zanabintana ==

=== Renivintana ===
Ny [[renivintana]] na renim-bintana dia ireo vintana mifanandrify amin' ny zoro efatra amin' ny trano, ka ireto avy izy ireo: ny [[Alahamady]], ny [[Asorotany]], ny [[Adimizana]] ary ny [[Adijady]]. Ny renivintana iray dia manana [[zanabintana]] roa ka ny iray babeny ary ny iray trotroiny. Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon' andro telo avy ny renivintana tsirairay, izay atao hoe &quot;''vava&quot;'' sy &quot;''vonto&quot;'' ary &quot;''vody&quot;.'' Izany no mampisy ny hoe &quot;vava Alahamady&quot; sy &quot;vonto Alahamady&quot; ary &quot;vody Alahamady&quot;. Tsy toy izany ny zanabinta izay tsy mitondra afa-tsy tonon'andro roa, dia &quot;vava&quot; sy &quot;vody&quot;.

=== Zanabintana ===
[[Zanabintana]] no iantsoana ireo vintana valo ampifanandrifina amin' ny lafin-trano avaratra ([[Adalo]] sy [[Alohotsy]]) sy atsinanana ([[Adaoro]] sy [[Adizaoza]]) sy atsimo ([[Alahasaty]] sy [[Asombola]]) ary andrefana ([[Alakarabo]] sy [[Alakaosy]]). Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon' andro roa avy ny zanabintana tsirairay, izay atao hoe &quot;''vava&quot;'' sy &quot;''vody&quot;.'' Izany no mampisy ny hoe &quot;vava Adaoro&quot; sy &quot;vody Adaoro&quot;.

== Findraisan' ny vintana samy vintana ==

=== Renivintana sy zanabintana ===
==== Renivintana mibaby sy mitrotro zanabintana ====
Ny vintana roa mialoha sy manaraka ny [[renivintana]] iray dia [[Zanabintana|zanabintan]]' ity renivintana ity, ka ilay mialoha azy dia lazaina fa &quot;babeny&quot; ary ilay manaraka azy dia atao hoe &quot;trotroiny&quot;. Noho izany, ny [[Alahamady]] mitrotro ny [[Adaoro]], ny [[Asorotany]] mitrotro ny [[Alahasaty]], ny [[Adimizana]] mitrotro ny [[Alakarabo]], ary ny [[Adijady]] mitrotro ny [[Adalo]]. Alahamady mibaby ny [[Alohotsy]], ny Asorotany mibaby ny [[Adizaoza]], ny Adimizana mibaby ny [[Asombola]], ary ny Adijady mibaby ny [[Alakaosy]].

==== Vintana mitanila na miarina ====
Ny renivintana iray dia &quot;mitanila&quot; na &quot;miarina&quot; eo amin' ny [[zanabintana]] roan' ny renivintana mifandratra aminy. Ny zanabintana iray dia mitanila na miarina eo amin' ny renivintana mifandratra amin' ny renivintana mibaby na mitrotro azy.

=== Vintana mifandratra sy vintana mifanambina ===

==== Vintana mifandratra ====
Ny vintana iray eo amin' ny zoron-trano na lafin-trano iray sy ny vintana iray hafa izay eo amin' ny zoron-trano na lafin-trano mifanatrika amin' io (manome zoro 180°) dia lazaina hoe &quot;mifandratra&quot; na &quot;mifanoto&quot; na &quot;mifanohitra&quot; na &quot;mifaniho&quot;na &quot;mifamotitra&quot;. Tsy maintsy renivintana no mifandratra amin' ny renivintana. Ny zanabintana trotroina dia tsy maintsy mifandratra amin' ny zanabintana trotroina, ary ny zanabintana babena dia tsy maintsy mifandratra amin' ny zanabintana babena. Noho izany dia mifandratra ny [[Alahamady]] sy ny [[Adimizana]], ny [[Adaoro]] sy ny [[Alakarabo]], ny [[Adizaoza]] sy ny [[Alakaosy]], ny [[Asorotany]] sy ny [[Adijady]], ny [[Alahasaty]] sy ny [[Adalo]], ary ny ny [[Asombola]] sy ny [[Alohotsy]].
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''Vintana mifandratra'''
|-
|Alahamady
|Adimizana
|-
|Adaoro
|Alakarabo
|-
|Adizaoza
|Alakaosy
|-
|Asorontany
|Adijady
|-
|Alahasaty
|Adalo
|-
|Asombola
|Alohotsy
|}

Inoan' ny Ntaolo malagasy sy ny Malagasy mandala ny finoan-drazana fa matetika tsy mahita fahombiazana ny olona roa na maro (mpivady, mpiara-monina, sns) mifanohi-bintana. 

== Toetran' ny vintana na ny tonon' andro mihatra amin' ny olona ==
Mety ho tsara na ratsy, mahery na malemy ny vintana na ny tonon' andro iray arakaraka ny toerana misy azy ao amin' ny filaharan' ny vintana rehetra.

=== Vintana na tonon' andro tsara ===
Ny vintana na ny tonon' andro tsara dia mahatonga ny olona manana izany vintana izany, na ny olona manodidina azy koa aza, ho tojo fahasoavana matetika eo amin' ny fiainana ka tsindraindray ihany no mba sendra zava-dratsy.

=== Vintana na tonon' andro ratsy ===
Ny vintana na ny tonon' andro ratsy dia mahatonga ny olona manana izany vintana izany, na ny olona manodidina azy koa aza, ho tojo zava-dratsy matetika eo amin' ny fiainana ka tsindraindray ihany no mba sendra fahasoavana.

=== Vintana na na tonon' andro mahery ===
Ny vintana na ny tonon' andro mahery dia vintana tsy hay tohain' ny vintan' ny mpiara-belona aminy, ka matetika no mitera-pahavoazana eo amin' ny mpiara-monina aminy. Malaza ho vintana mahery ny [[Alakaosy]] nefa ny [[Alahamady]] no vintana mahery indrindra.

=== Vintana na tonon' andro malemy ===
Ny vintana na ny tonon' andro malemy dia vintana tsy mahatohitra ny vintan' ny hafa, ka matetika no iharam-pahavoazana izay mitondra azy.

== Antsipiriany momba ny orim-bintana tsirairay ==

=== Ny renivintana efatra ===

==== Alahamady ====
Ny [[Alahamady]] no volana sy vintana voalohany amin'ny fanandroana. Ny zoro avaratra-atsinana amin' ny trano no toerana omena azy. Io zoro io dia atao hoe zorofirarazana koa. Atao hoe &quot;Alahamadin-tany&quot; ny faritra na tanàna ao avaratra-atsinanan' ny tanàna iray. Atao hoe ''Dama'', ''Idama'', ''Lehidama'', ''Ilaidama'', sns (izany hoe ''Adama'', hoy ny Kristiana malagasy) ny zazalahy teraka Alahamady ha ny zazavavy kosa atao hoe ''Hova, Haova'' na ''Hôva'' (izany hoe ''Eva'', hoy ny Kristiana malagasy)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Manambara izany fa efa fantatry ny Malagasy talohan' ny nidiran' ny [[Kristianisma eto Madagasikara|fivavahana kristiana]] teto Madagasikara ny fedrà momba an' i [[Adama sy Eva]].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. I Alimareky (ny planeta [[Marsa (fajiry)|Marsa]]) no &quot;kintana&quot; manjaka aminy. Eo amin' io zoro Alahamady io no an' ny vadibe fa ny zoro [[Adijady]] mifandratra aminy no an' ny vadimasay.

Mibaby ny Alohotsy sy mitrotro ny Adaoro ny Alahamady sady mifandratra amin' ny Adimizana nefa mitanila eo amin' ny [[Asombola]] sy [[Alakarabo]] izay iandrianany sy iarenany. Amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon' andro telo ny Alahamady, dia ny vava Alahamady (na vavan' Alahamady) sy ny vonto Alahamady (na vonton' Alahamady) ary ny vody Alahamady (na vodin' Alahamady).

Inoana ho vintan' [[andriana]] sady vintana maha mpanjaka ny Alahamady. Ny Alahamady no vintana mahery indrindra. Andro mahery ny vava Alahamady ka ny zaza teraka amin' io dia alam-bintana fandrao misavika ny [[andriana]], ka raha ankohonan' ny andriana dia tsy avela hiara-mitoetra aminy. Ny olona teraka vonto Alahamady dia ampitehirizina [[amponga]] telon-jehy sy ampiompina [[gisa]] fotsy mivady mba ho tratra antitra. Tonon' andro tsara ny vody Alahamady ka ny olona teraka amin' io dia ho tonga lehibe sy hanan-karena ary ho tratra antitra.

==== Asorotany ====
Vintana sy volana fahefatra ny [[Asorotany]]. Ny zoron-trano atsimo-atsinana no toerana omena azy. Mibaby ny [[Adizaoza]] sy mitrotro ny [[Alahasaty]] ny Asorotany. Mifandratra amin' ny [[Adijady]] nefa mitanila sy miarina eo amin' ny [[Alakaosy]] sy [[Adalo]] izy. Mitondra tonon' andro telo ny Asorotany, dia vava Asorotany (na vavan' Asorotany) sy ny vonto Asorotany (na vonton' Asorotany) ary ny vody Asorotany (na vodin' Asorotany). I Alakamary (izany hoe ny [[Volana]]) no manjaka aminy. 

Andro mahery ny Asorotany. Atahorana no maty kely ny zaza teraka amin' ny vava Asorotany, fa raha tsy izany dia ho tratra antitra ihany izy, nefa amin' izany tsy tezain' ny ray aman-dreniny izy fa omena ho tezain' ny havana. Ho tratra antitra ny olona teraka vonto Asorotany. Atahorana ho maty kely ny olona teraka vody Asorotany, ka raha tsy maty izy dia hanan-karena sy holava abdro iainana.

==== Adimizana ====
Ny [[Adimizana]] no vintana sy volana fahafito. Ny zoron-trano atsimo-andrefana no toerana omena azy. Mifandratra amin' ny Alahamady sady mitanila sy miarina eo amin' ny Alohotsy sy eo amin' ny Adaoro ny Adimizana. Mitrotro ny [[Alakarabo]] sy mibaby ny [[Asombola]] ny Adimizana. Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon'andro telo ny Adimizana, dia vava Adimizana (vavan' Adimizana) sy ny vonto Adimizana (na vonton' Adimizana) ary ny vody Adimizana (na vodin' Adimizana). Eo amin' io zoro Adimizana io no an' ny vadimasay fa ny zoro Alahamady mifandratra aminy no an' ny vadibe. I Azohara (ny planeta [[Venosy]]) no manjaka aminy.

Vintana mahery ny Adimizana nefa mety ho tsara na hahafaty mbola kely. Ny zazalahy teraka vava Adimizana dia ho mpivarotra sy mpandranto. Ny zazavavy kosa dia atahorana ho maty kely na nefa mety ho tratra antitra sy hanan-karena. Tononandro tsara ny vonto Adimizana ka ny zaza teraka eo dia ho mpanan-karena sy tsy maty vonoina. Tononandro tsara ny vodiy Adimizana ka ny zaza teraka eo dia ho tratra antitra raha tsy maty kely.

==== Adijady ====
Vintana sy volana fahafolo ny [[Adijady]]. Ny zoron-trano avaratra-andrefana no toerana omena azy. Mitrotro ny Adalo sy mibaby ny Alakaosy ny Adijady. Mifandratra amin' ny Asorotany sady mitanila sy miarina eo amin' ny Alahasaty sy ny Adizaoza ny Adijady. Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon' andro telo ny Adijady, dia vava Adijady (vavan' Adijady) sy ny vonto Adijady (na vonton' Adijady) ary ny vody Adijady (na vodin' Adijady). I Azoaly (na [[Satiorna (planeta)|Satiorna]]) no &quot;kintana&quot; manjaka aminy.

Amin' ny ankapobeny dia vintana mafy ny Adijady ka tsara anorenana zavatra tiana hateza satria &quot;mijadina mafy&quot;. Ny zavatra tian-ko mafy sy mateza no santarina amin' io andro io, toy ny fampidiram-pananana sy biby hompiana ary vola hotehirizina. Tonom-bintana fanorenan-trano sy fampakaram-bady ny Adijady. Ny Adijady koa no heverina ho andro tsara hampakaram-bady. Ho vitsy teny ny zaza teraka vava Adijady, noho izany dia tokony [[Fisoronana sy fanalana vintana|halam-bintana]] fandrao mijadina loatra ka tsy miteny. Heverina ho tsara vintana ny zaza teraka amin' ny vonto Adijady. Heverina ho tsara vintana ihany koa ny zaza teraka amin'ny vody Adijady.

=== Ny zanabintana valo ===
==== Adaoro ====
Ny [[Adaoro]] no vintana sy volana faharoa. Zanabintana izy io. Ny tapany avaratra amin' ny rindrin-trano atsinanana no toerana omena azy. Mifandratra amin' ny [[Alakarabo]] sady mihataka sy miarina eo amin' ny Adimizana ny Adaoro. Ankoatra izany dia trotroin' ny renivintana Alahamady ny zanabintana Adaoro. Mitondra tonon' andro roa ny Adaoro, dia ny vava Adaoro (na vavan' Adaoro) sy ny vody Adaoro (na vodin' Adaoro). Inoana ho andron' [[afo]] na andro mandoro ny Adaoro.

Atahorana amin' ny afo ny olona teraka vava Adaoro ka tsy maintsy alam-bintana amin' ny alalan' ny fitondran-dreniny azy mandositra avy anaty trano tomboka kely nodorana. Tsara vintana ny olona teraka vody Adaoro ka raha lahy dia hahay mikabary fa raha vavy kosa dia ho tsara fanahy.

==== Adizaoza ====
Vintana sy volana fahatelo ny [[Adizaoza]]. Ny toerana omena azy dia ny tapany atsimo amin' ny rindrin-trano antsinanana. Eo amin' ny Adizaoza no fitoeran' ny sinibe ao an-trano. Ny [[Alakaosy]] no mifandratra amin' ny Adizaoza sady miarina eo amin' ny [[Adijady]]. Baben' ny renivintana Asorotany ny zanabintana Adizaoza. Mitondra tonon' andro roa ny Adizaoza, dia ny vava Adizaoza (na vavan' Adizaoza) sy ny vody Adizaoza (na vodin' Adizaoza). Raha ny [[Alahamady]] no zoro omena ny mpanjaka, ny Adizaoza kosa no zoro omena ny [[Andevo (teto Madagasikara)|mpanompo]].

Izay olona mikasa hampaka-bady, na hanorin-trano, sns., nefa sendra mifandratra amin' ny vintany ny andro tsara fanaovana izany, dia ny Adizaoza no tokony hofidiny, fa io tsy mihetsiketsika tahaka ny sinibe, ka hampateza ny zavatra kasaina hatao. Amin' ny ankapobeny dia vintana mahery ny Adizaoza. Tonon' andro mahery ny vava Adizaoza ka ny olona teraka aminy dia miozanozana sy sahozanina raha tsy alam-bintana, ka ho lasa mahantra rehefa lehibe. Ny vody Adizaoza dia malefaka kokoa ka ny vehivavy teraka amin' izany dia ho maro anaka nefa malahelon-karena, fa ny lehilahy kosa tsy hambinina amin' ny fihariana.

==== Alahasaty ====
Ny [[Alahasaty]] no vintana sy volana malagasy fahadimy. Ny tapany atsinanana amin' ny rindrin-trano atsimo no toerana omena azy. Mifandratra amin' ny [[Adalo]] sy miarina eo amin' ny [[Adijady]] ny vintana Alahasaty. Trotroin' ny renivintana Asorotany ny zanabintana Alahasaty. Mitondra tonon'andro roa ny Adizaoza, dia ny vava Alahasaty (na vavan'Alahasaty) sy ny vody Alahasaty (vodin' Alahasaty).

Lazaina ho vinta-mpamosavy sy andron' ody ny Alahasaty. Ny olona teraka vava Alahasaty dia mety ho mpamosavy na ho mpitana ody mahery raha teraka misasaka alina. Tonon' andro tsara anandratana ody sy sampy ny vava Alahasaty ka tsy tsara anaovana zavatra hafa. Ny olona terana vody Alahasaty dia ho tratra antitra. Tononandro tsara ho fisantarana zavatra sy fampakaram-bady ny vody Alahasaty.

==== Asombola ====
Vintana sy volana fahenina ny [[Asombola]]. Ny tapany andrefana amin' ny rindrin-trano atsimo no toerana omena azy. Mifandratra amin' ny [[Alohotsy]] sy miarina eo amin' ny [[Alahamady]] ny vintana Asombola. Baben' ny renivintana Adimizana ny zanabintana Asombola. Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon' andro roa ny Asombola, dia ny vava Asombola (na vavan' Asombola) sy ny vody Asombola (na vodin' Asombola).

Vintam-bola sy vintan' ny olona tia harena ny Asombola. Ny zazalahy teraka vava Asombola dia ho mpivarotra ary hahazo volabe. Ny zazavavy kosa ho mpanao taozavatra sy ho mpila harena. Ny zaza teraka vody Asombola dia ho mpila vola sy hanan-karena.

==== Alakarabo ====
Ny [[Alakarabo]] no vintana sy volana fahavalo. Ny tapany atsimo amin' ny rindrin-trano andrefana no toerana omena azy. Miarina eo amin' ny Alahamady sady mifandratra amin' ny Adaoro ny vintana Alakarabo. Ny renivintana Adimizana no mitrotro azy. Mitondra tonon' andro roa ny Alakarabo, dia ny vava Alakarabo (na vavan' Alakarabo) sy ny vody Alakarabo (na vodin'Alakarabo).

Vintana tsara ny Alakarabo satria androm-bokatra. Tokony misoronana akondro vokatra ny olona amin' ny vava Alakarabo amin' ny maha vintam-bokatra azy. Ny zazavavy teraka vava Alakarabo dia ho maro anaka fa ny zazalahy kosa ho tratra antitra. Ny zazavavy teraka vody Alakarabo dia ho maro anaka ihany koa ary ny zazalahy ho tratra antitra.

==== Alakaosy ====
Ny [[Alakaosy]] dia vintana sy volana fahasivy ao amin' ny fanandroana sy tetiandro malagasy. Ny tapany avaratra amin' ny rindrin-trano andrefana no toerana omena azy. Mifandratra amin' ny Adizaoza ny Alakaosy sady miarina sy miandriana eo amin' ny Asorotany ny Alakaosy. Baben' ny renivintana Adijady ny Alakaosy. Mitondra tonon' andro roa ny Alakaosy, dia ny vava Alakaosy (na vavan' Alakaosy) sy ny vody Alakaosy (na vodin' Alakaosy).

Vintana mahery indrindra ny Alakaosy. Raha tsy alam-bintana ny zaza teraka aminy dia atahorana hahafaty izay lehibe noho izy ka ahohoka ho faty. Atao hoe ''[[Alakaosibe]]'' ny vava Alakaosy ao amin' ny volana Alakaosy. Amin' ny vava Alakaosy amin' ny volana Alakaosy no andro fanandratana ody sy sampy. Manao sorona ny mpitahiry ody mahery sy sampy. Ny vehivavy mbola tokony hiteraka dia tsy mihinan-kanina amin'ny vava Alakaosy mba tsy hiteraka Alakaosy. Ny zaza teraka vava Alakaosy dia hanoto ray aman-dreny, ka ahohoka ho faty na alam-bintana mba ho tratra antitra sy ho lehibe ary ho mpanan-karena. Tsy mifankaiza firy amin'ny vava Alakaosy ny vody Alakaosy. Andron' ady sy androm-pifandirana koa ny Alakaosy.

==== Adalo ====
Vintana sy volana faharaika ambin' ny folo ny [[Adalo]]. Ny tapany andrefana amin'ny rindrin-trano avaratra no toerana omena azy. Mifandratra amin' ny [[Alahasaty]] sy miarina eo amin' ny [[Asorotany|Asorontany]] ny vintana Adalolo. Trotroin' ny renivintana Adijady ny zanabintana Adalo. Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon'andro roa ny Adalo, dia ny vava Adalo (na vavan' Adalo)sy ny vody Adalo (na vodin' Adalo).

Vintan-dranomaso sy alahelo ny Adalo. Atahorana ho maty kely ny zaza teraka vava Adalo. Ny zaza teraka vody Adalo dia tsara vintana ihany ka ho tratra antitra na dia manan-toetra malahelohelo aza.

==== Alohotsy ====
Vintana sy volana faharoa ambin'ny folo ny [[Alohotsy]]. Ny tapany antsinana amin' ny rindrin-trano avaratra no toerana omena azy. Mifandratra amin' ny [[Asombola]] sy miarina eo amin' ny [[Adimizana]] ny vintana Alohotsy. Baben' ny renivintana Alahamady ny zanabintana Alohotsy. Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon' andro roa ny Alohotsy, dia ny vava Alohotsy (na vavan' Alohotsy) sy ny vody Alohotsy (na vodin' Alohotsy).

Atao hoe volam-padina ny volana Alohotsy noho izy iomanana amin' ny Asaramanitra (izany hoe ny Alahamadibe). Tandremana mafy mba tsy haràtra amin' ny hety na antsy ny zazamadinika fa tsy ho mety sitrana ka noho izay tsy alana volo na hoho na ampiasana zava-maranitra. Ny olona maty ao amin' ny volana Alohotsy dia alevina mangingina. Vintan' olona tsy mahatombin-toerana ny Alohotsy. Amin' ny vava Alohotsy sy ny vody Alohotsy dia tsy misy manao taozavatra. Raha hanorin-trano sy hampaka-bady amin' ny andro Alohotsy dia tsy maintsy misorona vatokaranana sy hazo harahara na famaho alevina eo atsinanan'ny andry avaratra tandrify ny Alohotsy mba tsy hihetsiketsika. Ny zaza teraka vava Alohotsy dia tsy ho marim-ponenana fa mifindrafindra na toerana na zavatra hafa. Ny zaza teraka vody Alohotsy dia ho salama ihany.

== Ny orim-bintana sy ny zavatra mifandray aminy ==

=== Ny orim-bintana sy ny singa efatra ===
Araka ny tenin' i [[Jobily Rakotoson]]&lt;sup&gt;[[Fanandroana malagasy#cite note-:0-2|[1]]]&lt;/sup&gt; dia mifandray amin' ny fanandroana ny [[singa efatra]], dia ny [[rano]] sy ny [[rivotra]] sy ny [[tany]] ary ny [[afo]]. Atao hoe vintan-drano ny Asorotany sy ny Alakarabo ary ny Alohotsy. Vintan-drivotra kosa ny Adimizana sy ny Adalo ary ny Adizaoza. Vintan-tany ny Adaoro sy ny Adijady ary ny Asombola. Vintan' afo ny Alahamady sy ny Alahasaty ary ny Alakaosy.

=== Ny vazantany sy ny zoron-trano ===

==== Avaratra ====
Lafy itoeran' ny vintana [[Adalo]] sy ny [[Alohotsy]] ny avaratra. Ao an-trano dia atao eo afovoany mahazo avaratra ny fatana. Ny avaratra dia vazantanin' ny fahefana sy ny fibaikoana ary ny fanjakana. Eo amin' ny misy ny Adalo no toerana fanajam-bahiny indrindra ao an-trano. Tandrify ny Alohotsy no fametrahana ny [[lovia]] sy ny [[sotro]].

==== Avaratra atsinanana ====
Ny zoro avaratra-atsinana no zoron' ny [[Alahamady]]. Ny zoro avaratra-atsinanana amin' ny trano no omena ny Alahamady izay atao hoe [[zorofirarazana]] koa. Atao hoe Alahamadintany ny tanana na ny faritra manandrify ny zoro Alahamady amin' ny tanana na faritra iray. Ny olona hajaina indrindra, raha misy fivoriana, dia asai-mipetraka eo amin' ny Alahamadintany.

==== Atsinanana ====
Lafy itoeran' ny vintana [[Adaoro]] sy [[Adizaoza]] ny atsinanana. Vazantany natokana ho an' ny vavaka sy ny [[Razana (finoana malagasy)|Razana]] ny atsinanana ao an-trano. Eo atsinanana tandrify ny Adizaoza no ametrahana ny siny ao an-trano. Ny faritra avaratra amin' ny rindrina atsinana, tandrify ny Adaoro, no asiana ny farafara.

==== Atsimo atsinanana ====
Ny zoron-trano atsimo-atsinana no toerana omena ny [[Asorotany]].

==== Atsimo ====
Lafy itoeran' ny vintana [[Asombola]] sy [[Alahasaty]] ny atsimo. Ny atsimo ao an-trano dia vazantany natokana ho an' ny fanekena ny manam-pahefana, ny fanetren-tena, ny olona anjakana, ny maha mpanompo.

Eo atsimo manandrify ny Alahasaty (ilany atsinanana amin' ny rindrina atsimo) no ametrahana ny zanak' omby. Tandrify ny Asombola (ilany andrefana amin' ny rindrina atsimo) no ametrahana ny laona sy ny fanoto sady eo no mitoto vary.

==== Atsimo andrefana ====
Ny zoron-trano atsimo-andrefana no toerana omena ny [[Adimizana]]. Eo no misy ny varavarambe amin' ny trano, izay ivoahana sy idiran'ny tsara sy ny ratsy.

==== Andrefana ====
Lafy itoeran' ny vintana [[Alakaosy]] sy [[Alakarabo]] ny andrefana. Faritra tsy madio sy tsy masina ary an' ny vahiny ny andrefana ao an-trano. Ao amin'ny tapany atsimo amin' ny rindrina andrefana (manandrify ny Alakarabo) no asiana ny varavarambe amin' ny trano, izay ivoahana sy idiran' ny soa sy ny ratsy. Tandrify ny Alakaosy no amelaran-tsihy hampandrosoana ny andriana. Eo koa no misy ny farafaran' ny vehivavy tera-bao izay akaikin' ny fatana ka tsara ho an' ny mpifana.

==== Avaratra adrefana ====
Ny lafin-tany avaratra-andrefana dia atao hoe [[Adijady]] ka ny lafin-trano avaratra-andrefana no omena azy. Atao hoe zorom-baravarankely koa ny eo. 

== Ohabolana momba ny vintana ==

* ''Alahasaty angaha no vintana, ka [[Famosaviana|mamosavy]].''
* ''Aza manao vintana Alohotsin-kevitra.''
* ''Aza miady vintana amin' ny [[akoho]] fa raha ho any an-tsena izy lanjaina.''
* ''Ilay [[sorohitra]] nanala vintana: halako olona, halako aho, nefa izaho halako kokoa.''
* ''Ny faniriana tsy ho ary takatry ny vintana.''
* ''Ny tarehy an-dRahiratra, fa ny vintana an-dRasitamoraina.''
* ''Ny vintana tsy azon' olona ovana, fa didy avy amin' Andriamanitra.''
* ''[[Papango|Papangolahy]] manala vintana, ka ny maso omaly tsy miova.''
* ''Ratsy vintana hoatry ny [[saka]], be vohoka vao mamosavy.''
* ''Tolo-kena maty jiro, ka miandry izay anjara vintana.''
* ''Tsy mandidy alohan' Andriamanitra aho, fa izay zara-vintana lolohavina.''
* ''Tsy mety raha asandratry ny vintana, fa abotetaky ny saina.''
* ''Tsy misy nivavaka niankandrefana, fa samy nianavaratra ihany; fa ny harena mila vintana, ka raha tsy anjara, tsy tonga.''

== Jereo koa ==

* [[Lahatra (finoana malagasy)|Lahatra]]
* [[Anjara (finoana)|Anjara]]
*[[Tendry]]
* [[Fanandroana]]
* [[Fanandroana malagasy]]
* [[Fanalana faditra]]
*[[Fisoronana sy fanalana vintana]]
*[[Sikidy (malagasy)|Sikidy malagasy]]

== Rohy ivelany ==

* [http://gasikar-histo.e-monsite.com/pages/geographie/culture-et-arts-traditionnels/astrologie-et-divination-malgaches.html Astrologie et divination malgaches] {{Wayback|url=http://gasikar-histo.e-monsite.com/pages/geographie/culture-et-arts-traditionnels/astrologie-et-divination-malgaches.html|date=20180616153757}}
* [http://www.madalascar.fr/astro.html Astrologie malgache] {{Wayback|url=http://www.madalascar.fr/astro.html|date=20190514022301}}
* [https://www.letananarivien.com/tana-way-of-life/horoscope-malgache-prediction-de-chance-vintana/ Les horoscope Malgache une prédiction de la chance ou le « Vintana »] {{Wayback|url=https://www.letananarivien.com/tana-way-of-life/horoscope-malgache-prediction-de-chance-vintana/ |date=20201204224406 }}
* [http://alimanakarabesata.free.fr/12signes.htm Les 12 signes du zodiaque malagasy]
* [http://icalendrier.fr/calendriers-saga/calendriers/malgache Le calendrier malgache]
* [https://www.madagascarautrement.com/fetes-malgaches.htm Fêtes Malgaches]
* [http://ariniaina.mondoblog.org/2014/03/27/le-nouvel-malgache/ Le Nouvel An Malgache] {{Wayback|url=http://ariniaina.mondoblog.org/2014/03/27/le-nouvel-malgache/ |date=20180526084501 }}
* [https://malagasy4all.blogspot.com/2012/05/malagasy-horoscopes-alahamady-alakaosy.html Malagasy Horoscopes : Alahamady, Alakaosy, Asombola.....]
* [https://malagasy4all.blogspot.com/2012/05/malagasy-horoscopes-alahamady-alakaosy.html Rabesata Arim''a &quot;''Alimanaka Rabesata Vintana&quot;]
* [https://www.calendrier-365.fr/lune/phases-de-la-lune.html Phase de la lune in ''Calendrier-365.fr'']

== Fanovozan-kevitra ==

* Jaovelo-Dzao R., ''Mythes, rites et transes à Madagascar'', ''Angano et Tromba sakalava'', Karthala et Ambozontany, 1996.
* Beaujard P., ''Mythe et société à Madagascar'' ''(Tanala de l'Ikongo)'', ''Le chasseur d'oiseau et la princesse du ciel'', Paris, L'Harmattan, 1991.
* Antoine de Padoue Rahajarizafy, ''Filozofia malagasy'', Editions Ambozontany Antananarivo, 2004.
* Fivondronamben' ny Eveka eto Madagasikara (mpandika teny), ''Katesizin' ny Fiangonana Katôlika'', Antananarivo, Madagasikara, 2009.

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>2xwcdl69jxprjrmdwd6sms157363jz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tsiomeko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281670</id>
    <revision>
      <id>1146134</id>
      <parentid>1135508</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T10:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nandamina lahatsoratra</comment>
      <origin>1146134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3020" sha1="27ziwla7wiipwansefa37hyr4n3i987" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Tsiomeko|teraka=1828|toerana=Boina|firenena=Madagasikara|asa=Mpnjakavavy sakalava|asa hafa=|}} I '''Tsiomeko''' dia mpanjakavavy [[sakalava]] nitondra ny [[Fanjakan' i Boina]] teo anelanelan' ny taona 1836 sy 1839/1840&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;G. Grandidier et R. Decary. Guillaume Grandidier, ''Histoire politique et coloniale: Histoire des populations autres que les Merina. f. 1. Betsileo, Betsimisaraka, Antanosy, Sihanaka, Tsimihety, Bezanozano, Antanala, Antankarana, Bara, Mahafaly, Antandroy'',  Impr. officielle, 1958&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Teraka tamin' ny taona 1828 izy ary maty tamin' ny taona 1843. Tamin'  ny taona 1840 dia rava io fanjankana io noho ny fampidiran' ny [[Merina]] azy tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]].

== Ny mombamomba azy ==
I Tsiomeko dia zanakavavin' i Taratra ary zafikelin' ny mpanjaka [[Andriantsoly]], izay noroahin' ny tafika merina tao Boina. Teraka tamin'ny taona 1828 izy, ary maty teo am-piterahana tamin' ny taona 1843&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://lexpress.mg/02/08/2016/4946/&lt;/ref&gt;. Efa-taona fotsiny no nanjakany tao amin' ny [[Fanjakan' i Boina]], teo anelanelan' ny taona 1836 sy 1839/1840&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Ny fanjakany ==
I Tsiomeko día lasa mpanjakavavy tamin’ ny 5 aprily 1836&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; teo amin' ny faha valo taonany. Izy no nandimby ny mpanjakavavy [[Oantitsy]], anabavin' ny mpanjaka [[Andriantsoly]]&lt;ref&gt;https://midi-madagasikara.mg/les-reines-oubliees-de-lhistoire-malgache/&lt;/ref&gt;. Tamin' ny taona 1837 dia noroahin’ ny Merina hiala ny trano fonenany tao Ambataokony izy ary nandositra nankany [[Nosy Komba]]. Nitsahatra ny maha mpanjakavavy an' i Tsiomeko rehefa nampidirina tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]] ny fanjakany tamin' ny taona 1840. Nanenjika azy ihany ny Fanjakana Merina ka nila fiarovana tamin' i Seyid Saïd, soltanan' i [[Zanzibar]] izy, rehefa tsy nahafa-po azy izany dia nitodika tamin' ny amiral Hell, avy amin' ny tafika frantsay izy ka nangataka fiarovana tamin' ny [[Frantsay]], ka tamin' ny taona 1940&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; dia nanao sonia fifanarahana tamin' ny mpanjakavavy ny amiraly de Hell mba hahatonga an' i Boina ho [[prôtektôrata]] frantsay &lt;ref&gt;https://www.madagascar-destination.mg/voyage-madagascar/sites-touristiques/nosy-be.html&lt;/ref&gt;. Maty teo am-piterahana tamin' ny taona 1843&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.  

== Lisitry ny mpanjakan' i Boina ==

* [[Andriamandisoarivo]] (Tsimanata) (1690-1720)
* [[Andrianamboniarivo]] (Toakafa) (1720-1730)
* [[Andriamahatindriarivo]] (1730-1760)
* [[Andrianahilitsy]] (1760-1767)
* [[Andrianiveniarivo]] (1767-1770)
* [[Andrianihoatra]] (1770-1771)
* [[Andrianikeniarivo]] (1771-1777)
* [[Andrianaginarivo]] (1777-1778), mpanjakavavy
* [[Tombola]] (1778), mpanjakavavy
* [[Ravahiny]] (1778-1808), mpanjakavavy
* [[Tsimalomo]] (1808-1822?)
* [[Maka Andrianaresy|Maka (Andrianaresy)]] (1808)
* [[Andriantsoly]] (1822-1832)
* [[Oantitsy]] (1832-1836), mpanjakavavy
* [[Tsiomeko]] (1836-1840), mpanjakavavy

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>27ziwla7wiipwansefa37hyr4n3i987</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146135</id>
      <parentid>1146134</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T10:44:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nandamina lahatsoratra</comment>
      <origin>1146135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3141" sha1="2x0yqblg6mbn2jy1i036ouzkw7f3t07" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Tsiomeko|teraka=1828|toerana=Boina|firenena=Madagasikara|asa=Mpnjakavavy sakalava|asa hafa=|}} I '''Tsiomeko''' dia mpanjakavavy [[sakalava]] nitondra ny [[Fanjakan' i Boina]] teo anelanelan' ny taona 1836 sy 1839/1840&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;G. Grandidier et R. Decary. Guillaume Grandidier, ''Histoire politique et coloniale: Histoire des populations autres que les Merina. f. 1. Betsileo, Betsimisaraka, Antanosy, Sihanaka, Tsimihety, Bezanozano, Antanala, Antankarana, Bara, Mahafaly, Antandroy'',  Impr. officielle, 1958&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Izy no mpanjaka farany tao amin' io fanjakana io talohan' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahantany frantsay]]. Teraka tamin' ny taona 1828 izy ary maty tamin' ny taona 1843. Tamin'  ny taona 1840 dia rava io fanjankana io noho ny fampidiran' ny [[Merina]] azy tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]].

== Ny mombamomba azy ==
I Tsiomeko dia zanakavavin' i Taratra ary zafikelin' ny mpanjaka [[Andriantsoly]], izay noroahin' ny tafika merina tao Boina. Teraka tamin'ny taona 1828 izy, ary maty teo am-piterahana tamin' ny taona 1843&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://lexpress.mg/02/08/2016/4946/&lt;/ref&gt;. Efa-taona fotsiny no nanjakany tao amin' ny [[Fanjakan' i Boina]], teo anelanelan' ny taona 1836 sy 1839/1840&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Ny fanjakany ==
I Tsiomeko día lasa mpanjakavavy tamin’ ny 5 aprily 1836&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; teo amin' ny faha valo taonany. Izy no nandimby ny mpanjakavavy [[Oantitsy]], anabavin' ny mpanjaka [[Andriantsoly]]&lt;ref&gt;https://midi-madagasikara.mg/les-reines-oubliees-de-lhistoire-malgache/&lt;/ref&gt;. Tamin' ny taona 1837 dia noroahin’ ny Merina hiala ny trano fonenany tao Ambataokony izy ary nandositra nankany [[Nosy Komba]]. Nitsahatra ny maha mpanjakavavy an' i Tsiomeko rehefa nampidirina tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]] ny fanjakany tamin' ny taona 1840. Nanenjika azy ihany ny Fanjakana Merina ka nila fiarovana tamin' i Seyid Saïd, soltanan' i [[Zanzibar]] izy, rehefa tsy nahafa-po azy izany dia nitodika tamin' ny amiral Hell, avy amin' ny tafika frantsay izy ka nangataka fiarovana tamin' ny [[Frantsay]], ka tamin' ny taona 1940&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; dia nanao sonia fifanarahana tamin' ny mpanjakavavy ny amiraly de Hell mba hahatonga an' i Boina ho [[prôtektôrata]] frantsay &lt;ref&gt;https://www.madagascar-destination.mg/voyage-madagascar/sites-touristiques/nosy-be.html&lt;/ref&gt;. Maty teo am-piterahana tamin' ny taona 1843&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.  

== Lisitry ny mpanjakan' i Boina ==

* [[Andriamandisoarivo]] (Tsimanata) (1690-1720)
* [[Andrianamboniarivo]] (Toakafa) (1720-1730)
* [[Andriamahatindriarivo]] (1730-1760)
* [[Andrianahilitsy]] (1760-1767)
* [[Andrianiveniarivo]] (1767-1770)
* [[Andrianihoatra]] (1770-1771)
* [[Andrianikeniarivo]] (1771-1777)
* [[Andrianaginarivo]] (1777-1778), mpanjakavavy
* [[Tombola]] (1778), mpanjakavavy
* [[Ravahiny]] (1778-1808), mpanjakavavy
* [[Tsimalomo]] (1808-1822?)
* [[Maka Andrianaresy|Maka (Andrianaresy)]] (1808)
* [[Andriantsoly]] (1822-1832)
* [[Oantitsy]] (1832-1836), mpanjakavavy
* [[Tsiomeko]] (1836-1840), mpanjakavavy

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>2x0yqblg6mbn2jy1i036ouzkw7f3t07</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146137</id>
      <parentid>1146135</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T10:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Loharano</comment>
      <origin>1146137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3412" sha1="4okiiq03lpgig9omqfrv3lzpm7gof5b" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Tsiomeko|teraka=1828|toerana=Boina|firenena=Madagasikara|asa=Mpnjakavavy sakalava|asa hafa=|}} I '''Tsiomeko''' dia mpanjakavavy [[sakalava]] nitondra ny [[Fanjakan' i Boina]] teo anelanelan' ny taona 1836 sy 1839/1840&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;G. Grandidier et R. Decary. Guillaume Grandidier, ''Histoire politique et coloniale: Histoire des populations autres que les Merina. f. 1. Betsileo, Betsimisaraka, Antanosy, Sihanaka, Tsimihety, Bezanozano, Antanala, Antankarana, Bara, Mahafaly, Antandroy'',  Impr. officielle, 1958&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Izy no mpanjaka farany tao amin' io fanjakana io talohan' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahantany frantsay]]. Teraka tamin' ny taona 1828 izy ary maty tamin' ny taona 1843. Tamin'  ny taona 1840 dia rava io fanjankana io noho ny fampidiran' ny [[Merina]] azy tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]].

== Ny mombamomba azy ==
I Tsiomeko dia zanakavavin' i Taratra ary zafikelin' ny mpanjaka [[Andriantsoly]], izay noroahin' ny tafika merina tao Boina. Teraka tamin'ny taona 1828 izy, ary maty teo am-piterahana tamin' ny taona 1843&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://lexpress.mg/02/08/2016/4946/ Des cessions à la France pour bloquer l'expansion hova&quot;], ''lexpress.mg''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Efa-taona fotsiny no nanjakany tao amin' ny [[Fanjakan' i Boina]], teo anelanelan' ny taona 1836 sy 1839/1840&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Ny fanjakany ==
I Tsiomeko día lasa mpanjakavavy tamin’ ny 5 aprily 1836&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; teo amin' ny faha valo taonany. Izy no nandimby ny mpanjakavavy [[Oantitsy]], anabavin' ny mpanjaka [[Andriantsoly]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://midi-madagasikara.mg/les-reines-oubliees-de-lhistoire-malgache/ Les reines oubliées de l’histoire malgache]&quot;, ''midi-madagasikara.mg''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Tamin' ny taona 1837 dia noroahin’ ny Merina hiala ny trano fonenany tao Ambataokony izy ary nandositra nankany [[Nosy Komba]]. Nitsahatra ny maha mpanjakavavy an' i Tsiomeko rehefa nampidirina tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]] ny fanjakany tamin' ny taona 1840. Nanenjika azy ihany ny Fanjakana Merina ka nila fiarovana tamin' i Seyid Saïd, soltanan' i [[Zanzibar]] izy, rehefa tsy nahafa-po azy izany dia nitodika tamin' ny amiral Hell, avy amin' ny tafika frantsay izy ka nangataka fiarovana tamin' ny [[Frantsay]], ka tamin' ny taona 1940&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; dia nanao sonia fifanarahana tamin' ny mpanjakavavy ny amiraly de Hell mba hahatonga an' i Boina ho [[prôtektôrata]] frantsay &lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.madagascar-destination.mg/voyage-madagascar/sites-touristiques/nosy-be.html Nosy-Be (l’Île de Nosy-Be)]&quot;, ''www.madagascar-destination.mg''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Maty teo am-piterahana tamin' ny taona 1843 izy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.  

== Lisitry ny mpanjakan' i Boina ==

* [[Andriamandisoarivo]] (Tsimanata) (1690-1720)
* [[Andrianamboniarivo]] (Toakafa) (1720-1730)
* [[Andriamahatindriarivo]] (1730-1760)
* [[Andrianahilitsy]] (1760-1767)
* [[Andrianiveniarivo]] (1767-1770)
* [[Andrianihoatra]] (1770-1771)
* [[Andrianikeniarivo]] (1771-1777)
* [[Andrianaginarivo]] (1777-1778), mpanjakavavy
* [[Tombola]] (1778), mpanjakavavy
* [[Ravahiny]] (1778-1808), mpanjakavavy
* [[Tsimalomo]] (1808-1822?)
* [[Maka Andrianaresy|Maka (Andrianaresy)]] (1808)
* [[Andriantsoly]] (1822-1832)
* [[Oantitsy]] (1832-1836), mpanjakavavy
* [[Tsiomeko]] (1836-1840), mpanjakavavy

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>4okiiq03lpgig9omqfrv3lzpm7gof5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kinana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283160</id>
    <revision>
      <id>1145970</id>
      <parentid>1129675</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:55:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nafindra any amin' ny Ricinus communis ny votoatiny</comment>
      <origin>1145970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="574" sha1="pu2bt39jqitwfzi5vu0cubc34uq7tyk" xml:space="preserve">Ny '''kinana''' dia karazan-javamaniry roa samy hafa ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'':

* ''[[Jatropha curcas]]'' -- boy, kimampotsy, kinana, kinapotsy, kizika, salabo, savoa, taimboae, tanantanambazaha, tanantanampotsy, tanantanana, tanantanankisoa, tanapotsy, tanatana, tanatanafotsy, tanatanampotsy, tanatanana, tantàna, valavelo, voanongo
* ''[[Ricinus communis]]'' -- fampinonoana, kimanga, kinamena, kinana, kinanamena, tanantanamanga, tanatana, tanatanamanga, tanatanamena, tanatanankisoa, tseroka

== Jereo koa ==

* ''[[Jatropha]]''
* ''[[Ricinus]]''</text>
      <sha1>pu2bt39jqitwfzi5vu0cubc34uq7tyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jatropha curcas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283162</id>
    <revision>
      <id>1145962</id>
      <parentid>1137988</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:43:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nandamina lahatsoratra</comment>
      <origin>1145962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2522" sha1="maztvr9ba565jgalojf0k8jclka258m" xml:space="preserve">[[Sary:Jatropha curcas1 henning.jpg|vignette|Savoa na tanatanamanga|373x373px]]
[[Sary:Starr-090713-2607-Jatropha curcas-fruit-Lahaina-Maui (24673910630).jpg|vignette|207x207px|Voan-tsavoa aman-kodiny ivelany]]
Ny '''''Jatropha curcas''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'', avy any amin' ny tany trôpikaly any [[Amerika]], mety ho any [[Meksika]] na any [[Brezila]] sy any [[Amerika Afovoany]]. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''boy''', '''kimampotsy''', '''kinana''', '''kinapotsy''', '''kizika''', '''salabo''', '''savoa''', '''taimboae''', '''tanantanambazaha''', '''tanantanampotsy''', '''tanantanana''', '''tanantanankisoa''', '''tanapotsy''', '''tanatana''', '''tanatanafotsy''', '''tanatanampotsy''', '''tanatanana''', '''tantàna''', '''valavelo''', ary '''voanongo'''.

Tany am-boalohany dia avy any amin' ny faritra mafana any [[Amerika]] manomboka any [[Meksika]] ka hatrany [[Arzantina]] ny ''Jatropha curcas'', ary niely nanerana an'izao tontolo izao any amin' ny faritra mafana sy ny manakaiky an’ izany eran' izao tontolo izao.

Ny hoe &quot;''curcas''&quot;, dia nampiasain' ilay dokotera pôrtogey Garcia de Orta, 400 taona mahery lasa izay (taona 1563).
[[Sary:J curcas seed ies.jpg|vignette|204x204px|Vihin-tsavoa]]
Ny ''Jatropha curcas'' dia miendrika ahitra lehibe na hazo madinika maitso lalandava, mahatratra 6 m na mihoatra ny haavony. Mahatohitra ny fahamainan’ ny tany izy, ka mahatonga azy haniry any amin’ ny [[tany efitra]]. Misy poizina (estera fôrbôla) izy. Misy ihany koa anefa ny zana-karazany maro fihinam-boa (tsy misy poizina) any any Meksika, izay antsoin’ ny mponina any an-toerana amin’ ny anarana hoe ''piñón manso'', ''xuta'', ''chuta'', ''aishte'', ankoatra ny hafa.
[[Sary:Jatropha curcas, male flowers.jpg|vignette|206x206px|Vonin-tsavoa lahy]]
Misy [[menaka]] 27 % hatramin’ ny 40 % (salany 34,4 %) ny voan-tsavoa izay azo aodina mba hahazoana solika biôdiezely avo lenta, azo ampiasaina amin' ny môtera diezely mahazatra. Izany menaka izany koa dia ampiasaina amin' ny sehatry ny taozavabaventy. Manana toetra afaka anadiovana kibo (mampandoa) ny menaka ''Jatropha curcas''. Ny karazany azo hanina (tsy misy poizina), vokatry ny fifantenana nataon’ ny teratany Meksikana ao [[Veracruz]], dia azo ampiasaina amin' ny sakafom-biby  sy ny sakafon’ olombelona. Azo anamboarana [[savony]] koa ny menaka savoa.

== Jereo koa ==

* ''[[Jatropha]]''

* [[Voanjo]] - [[Sôza]]
* [[Komanga]] - [[Tangena (zavamaniry)]]</text>
      <sha1>maztvr9ba565jgalojf0k8jclka258m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Litisia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283886</id>
    <revision>
      <id>1146115</id>
      <parentid>1110085</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T08:10:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nandamina</comment>
      <origin>1146115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2504" sha1="k71h4ajal4bu6m28jubconm8eb06f3x" xml:space="preserve">[[Sary:Litchi chinensis fruits.JPG|vignette|357x357px|Litisia]]
Ny '''litisia''' na '''letisia''' dia hazo fihinam-boa avy amin' ny fianakaviana ''[[Sapindaceae]]'', izay mamokatra voankazo azo hanina atao hoe ''litisia'' na ''letisia'' koa. Ity hazo trôpikaly ity no hany ao amin' ny antokon-javamaniry '''''Litchi'''''. Ny anarany ara-tsiansa dia '''''Litchi chinensis''''' &lt;small&gt;Sonn.&lt;/small&gt; na '''''Nephelium litchi''''' &lt;small&gt;Cambess&lt;/small&gt;.. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''litisia''', '''letisia''', '''letisy''', '''lotisia''', '''laotisy'''.

Teratany any amin' ny faritany [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|sinoa]] telo ([[Guangdong]] sy [[Fujian]] ary [[Yunnan]]), izay nahitana ny fambolena azy nandritra ny 2&amp;nbsp;100 taona mahery, ity hazo ity. Ny nofony miloko fotsy be ranony izay mandrakotra vihy tokana no ampahany hanina amin' ny voany.

Mitovy amin' ny voankazo trôpikaly hafa amin' ny fianakaviana iray ihany: ''longane'' (na ''longani''), ny ''rambutan'' (na &quot;litisia misy volo&quot;), ny ''quenettier'' raha amin' ny firafiny, ny litisia. Ny litisia no manana ny maha izy azy indrindra eo amin' ny lafiny toekarena amin’ izy ireo.
[[Sary:Litchi chinensis (tree).jpg|vignette|Fototra litisia|206x206px]]
Teratany any atsimo atsinanan' i [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]] sy [[Azia Atsimo-Atsinanana]] ny zana-karazana ''chinensis'' izay nampidirina ho amin' ny famokarana any amin' ny faritra trôpikaly hafa toa an' i [[Kambôdia]], i [[India]], i [[Vietnamy]], i [[Madagasikara]], i [[Tailandy]], i [[Hawaii]], i [[La Réunion]],  i [[Mayotte]], i [[Maorisy]], i [[Kômôro]], i Nouvelle-Calédonie,  i Martinika ary i Guadeloupe, izay mbola tsy ahitana azy firy sady tsy ahafahana mamboly azy firy noho ny fahasahiranana amin' ny fanazarana azy ny toetany ka tsy ahafaha-mioty afa-tsy kely isaky ny 5 taona, any [[Brezila]] ao amin' ny Fanjakan' i São Paulo, sns.
[[Sary:Litchi chinensis flowers 01.JPG|vignette|Vonin' ny litisia|209x209px]]
I Sina no firenena mamokatra litisia be indrindra, arahin' i India, i Vietnamy, i Taiwan, ary i Madagasikara.

Any amin' ny ila-bolantany avaratra, ny litisia dia hanina any [[Azia]] amin' ny vanim-potoana mafana, amin' ny fotoana famokarana amin' ny volana Mey-Jona-Jolay, raha any [[Eorôpa]] kosa dia hanina amin' ny vanim-potoana mangatsiaka amin' ny faran' ny fialan-tsasatra amin' ny fahavaratra, ka ny litisia amin' izany dia nohafarina avy any amin' ny ila-bolantany atsimo.

[[Sokajy:Hazo fihinam-boa]]</text>
      <sha1>k71h4ajal4bu6m28jubconm8eb06f3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihy Kinkony</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284946</id>
    <revision>
      <id>1146099</id>
      <parentid>1136548</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T06:52:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <comment>Noforonina tamin'ny alalan'ny fandikana an'i &quot;[[:fr:Special:Redirect/revision/237360847|Lac Kinkony]]&quot;</comment>
      <origin>1146099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1472" sha1="958gd30sbkv95imtejuq4egpt9v1k0j" xml:space="preserve">
{{Infobox Lac|nom=Lac Kinkony|image=Lake Kinkony NASA.jpg|légende=Image satellite du lac Kinkony.|pays={{Madagascar}}|subdivision=|District=[[Mitsinjo]]|région=[[Boeny]]|lien province=[[Provinces de Madagascar|Province]]|latitude=-16.15|longitude=45.833333|échelle=|référence=|type=|origine=|superficie=140|superficie notes=|superficie maximale=|superficie maximale notes=|superficie minimale=|superficie minimale notes=|longueur=|longueur notes=|largeur=|largeur notes=|altitude=|altitude notes=|profondeur=|profondeur notes=|profondeur maximale=|profondeur maximale notes=|profondeur moyenne=|profondeur moyenne notes=|volume=|volume notes=|bassin=|bassin notes=|alimentation=|émissaire=|durée de rétention=|nombre d'îles=|îles principales=|peuplement piscicole=|peuplement avifaune=|commentaire=|géolocalisation=Madagascar}}

Ny farihin 'i Kinkony dia  toerana Ramsar ao amin'ny faritr'i [[Faritra Boeny|Boeny]] any avaratra andrefan'i [[Madagasikara]]  . Tafiditra ao anatin'ny [[faritra arovana]] vaovao ao Mahavavy-Kinkony izy io. Mirefy 14 000 ha ny velarany. Izy no farihy faharoa lehibe indrindra eto Madagasikara. Tena zava-dehibe ho an'ny zavamananaina anaty rano ity farihy ity, satria fonenan'ny karazam-biby maro tsy fahita firy. Ankoatra izany, mitana anjara toerana lehibe eo amin'ny toekarena eo an-toerana izy io, manohana ny asa fanjonoana sy ny fambolena vary ho an'ireo vondrom-piarahamonina manodidina.
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>958gd30sbkv95imtejuq4egpt9v1k0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146100</id>
      <parentid>1146099</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T06:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <comment>Noforonina tamin'ny alalan'ny fandikana an'i &quot;[[:fr:Special:Redirect/revision/237360847|Lac Kinkony]]&quot;</comment>
      <origin>1146100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2110" sha1="b7ntqwpy300i0smrz1yx48erow50tgl" xml:space="preserve">
{{Infobox Lac|nom=Lac Kinkony|image=Lake Kinkony NASA.jpg|légende=Image satellite du lac Kinkony.|pays={{Madagascar}}|subdivision=|District=[[Mitsinjo]]|région=[[Boeny]]|lien province=[[Provinces de Madagascar|Province]]|latitude=-16.15|longitude=45.833333|échelle=|référence=|type=|origine=|superficie=140|superficie notes=|superficie maximale=|superficie maximale notes=|superficie minimale=|superficie minimale notes=|longueur=|longueur notes=|largeur=|largeur notes=|altitude=|altitude notes=|profondeur=|profondeur notes=|profondeur maximale=|profondeur maximale notes=|profondeur moyenne=|profondeur moyenne notes=|volume=|volume notes=|bassin=|bassin notes=|alimentation=|émissaire=|durée de rétention=|nombre d'îles=|îles principales=|peuplement piscicole=|peuplement avifaune=|commentaire=|géolocalisation=Madagascar}}

Ny farihin 'i Kinkony dia  toerana Ramsar ao amin'ny faritr'i [[Faritra Boeny|Boeny]] any avaratra andrefan'i [[Madagasikara]]  . Tafiditra ao anatin'ny [[faritra arovana]] vaovao ao Mahavavy-Kinkony izy io. Mirefy 14 000 ha ny velarany. Izy no farihy faharoa lehibe indrindra eto Madagasikara. Tena zava-dehibe ho an'ny zavamananaina anaty rano ity farihy ity, satria fonenan'ny karazam-biby maro tsy fahita firy. Ankoatra izany, mitana anjara toerana lehibe eo amin'ny toekarena eo an-toerana izy io, manohana ny asa fanjonoana sy ny fambolena vary ho an'ireo vondrom-piarahamonina manodidina.

== Description ==
Ao amin'ny faritr'i Boeny, distrikan'i Mitsinjo no misy ny Farihin'i Kinkony, ao amin'ny lohasaha Mahavavy any andrefan'i Madagasikara '''.''' Izy io dia tontolo iainana maharitra misy farihy rano [[Ranomamy|madio]] mirefy 14 000 ha  , &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Kiener A. |date=1963 |title=Poissons, Pêche et Pisciculture à Madagascar |journal=Centre Technique Forestier Tropical |location=Nogent sur Marne, France |issue=Publication 24}}&lt;/ref&gt;, izay mametraka azy ho [[farihy]] faharoa lehibe indrindra eto [[Madagasikara]], aorian'ny Farihin'i Alaotra, izay ao amin'ny faritr'i [[Faritra Boeny|Boeny]] .
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>b7ntqwpy300i0smrz1yx48erow50tgl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Angano malagasy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288637</id>
    <revision>
      <id>1146142</id>
      <parentid>1145583</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T11:36:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanitsy tsipelina</comment>
      <origin>1146142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3400" sha1="gbep1tbbi5iqwlpuuvwf93i59qa48xi" xml:space="preserve">Ny '''angano''' dia [[fitantarana]] zavatra tsy nisy nefa namboarina ho toy ny nisy ary natao hanatsoahana fananarana, na fitantarana zava-nitranga tokoa. Karazana [[lahabolana]] tsotra, lava ary miendrika [[tantara foronina]] ny angano noho ny dingana hita ao anatiny sy ny mpandray anjara ary ny olana sy ny vahaolana hita taratra ao amin' ny fitantarana.Anisan' ny [[Literatiora am-bava (kolontsaina malagasy)|literatiora am-bava]] izy.

== Famaritana ==
Izao no amaritan' i [[Régis Rajemisa Raolison|Rajemisa-Raolison Régis]] ny angano: &quot;Tantara ifandovana an-dovantsofina mampiseho zavatra toa tsy azo inoana, izay angamba marina ihany tany an-tendrony, saingy novaovan' ny taranaka nifandimby taty aoriana: ''Ny anganon' Ikotofetsy sy Imahakà''&quot;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[[Régis Rajemisa Raolison]], &quot;Angano&quot;; in ''Rakibolana Malagasy''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Manana hevitra manokana ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] hoe &quot;angano&quot;, tsy azo ampitovina fotsiny amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] hoe ''conte'' na ''mythe'' izay tsy mitovy dika aminy. Ny &quot;conte&quot; dia entina manazava ny fiainan' olombelona avy amin' ny fanoharana azy amin' ny samy olombelona na amin' ny [[zavaboary]] hafa. Matetika amin' izany dia misy lohateny vahavahana mandritra ny angano iray manontolo. Ohatra: &quot;Ny tanalahy sy ny lambo&quot;. Ny [[fedrà]] (&quot;mythe&quot;) dia karazana angano manazava ny fiandohana na ny fiforonana. Ohatra: &quot;Ifara sy i Trimobe&quot;''.''

== Anjara toeran' ny angano ==

=== Ny angano teo amin' ny Ntaolo ===
Ny [[Ntaolo]] dia nanabe ny taranany tamin' ny alalan' ny fitantarana angano amin'ny hariva eo amorom-patana izay tatarain'ny ray na ny reniny. Isaky ny maheno angano ny ankizy dia manatsoaka lesona, mahalala zava-baovao momba ny fiainana satria izany no tanjona amin'ny fitatarana ny angano.

=== Ny angano ankehitriny ===
Ankehitriny dia mila tsy hanana ny anjara toerana notanany taloha ny angano noho ny fisian' ny fitaovana vokatry ny [[teknôlôjia]] vaovao toy ny [[sary miaina]] sy ny kilalao elektrônika. Tantaraina am-bava ny angano tamin' ny andro taloha fa ankehitriny dia maro ny voasoratra am-boky. Ankehitriny dia tsy mahavatra mitantara angano amin' ny zanany na ny zafikeliny na ny mpianany ny ray aman-dreny sy ny raibe na renibe ary ny mpampianatra.

=== Tanjon' ny fitantarana angano ===
Fitaovana ahafahana manabe sy manefy ny maha [[Olombelona|olona]] ny olona ny angano. Mahatonga ny [[ankizy]] haharesy ny [[tahotra]] ao aminy sady ahazoany fanazavana tsotra momba ny fianana ny angano. Ahafahan' ny ankizy mizatra ireo lohahevitra lehibe toy ny fiainana sy ny [[fahafatesana]], ny fomba amam-panao, ny fahasahiana sy ny hakanosana, ny fahantrana sy ny fananan-karena, ny [[tsara]] sy ny [[ratsy]]. Ny angano dia mitondra fahalalana momba ny teny sy ny fiteny satria heno ao daholo ireo [[voanteny]] tsy faheno andavanandro. Fitaovam-pampianarana ny angano noho izy afaka mampahatsiahy ny zava-nitranga tamin' ny fotoana lasa. Mandefa ny fisainana any amin' ny lasa ny angano.
== Loharano sy fanamarihana ==
{{Reflist}}
== Jereo koa ==
* [[Angano]]~
* [[Kolontsaina malagasy]]
* [[Mozika malagasy]]

* [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]]
* [[Lisitry ny karazana literatiora malagasy nentim-paharazana]]
* [[Lisitry ny zavatra sy ny zavamananaina ao amin' ny angano malagasy]]

== Loharano ==
[[Sokajy:Angano]]
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Literatiora am-bava]]</text>
      <sha1>gbep1tbbi5iqwlpuuvwf93i59qa48xi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ricinus communis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290973</id>
    <revision>
      <id>1145956</id>
      <parentid>1096117</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:36:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Namindra votoatiny avy amin' ny hoe &quot;Kinana&quot;</comment>
      <origin>1145956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6144" sha1="e7jhtsl0le129ro018ots8jpv0v6703" xml:space="preserve">[[Sary:Ricin.jpg|vignette|Kinana (''Ricinus communis'')|458x458px]]
Ny '''''Ricinus communis''''' dia karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Malpighiales]], maniry any amin’ ny tany manana [[toetanin-jana-pehin-tany]]. Izy no hany karazana amin' ny antoko misy azy: '''''Ricinus'''''. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy io dia atsoina amin' ireto anarana ireto: '''fampinonoana''', '''kimanga''', '''kinamena''', '''kinana''', '''kinanamena''', '''tanantanamanga''', '''tanatana''', '''tanatanamanga''', '''tanatanamena''', '''tanatanankisoa''', '''tseroka'''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://tenymalagasy.org/bins/teny2/Ricinus Ricinus]&quot;, ''Rakibolana sy Rakipahalalana malagasy''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ity zavamaniry ity no ahazoana ny menaka kinana, izay ampiasaina amin' ny fomba isan-karazany. Misy poizina koa izy io. Matetika koa izy io no ambolena mba hanaingoana tanàna na tokotany.

== Toetoetrany ==

=== Bikany ankapobeny ===
Miseho amin' ny endrika [[ahitra]] na [[hazobotry]] ny ''Ricinus communis'', maniry isan-taona na maharitra taona maro izy any amin' ny faritra tiany aniriany. 1 ka hatramin' ny 13 m ny haavony.

=== Raviny ===

Tahaka ny ratsan-tanana (5 ka hatramin' ny 12 fisampanana) ny raviny maitso na mena amin' ny ''Ricinus communis'', izay mipetaka amin’ ny taho lava. Ny karazana fanaovana haingon-tanàna sasany dia misy raviny miloko mena ny ambany.

=== Voniny ===
[[Sary:Ricinus communis (male) - Flickr - Kevin Thiele.jpg|ankavia|vignette|201x201px|Vony lahy]]
[[Sary:Ricinus communis (female) - Flickr - Kevin Thiele.jpg|vignette|214x214px|Vony vavy]]

Mivondrona ny vonin' ny ''Ricinus communis'' ka ny vony vavy eo ambony ary ny vony lahy eo ambany. Amin' ny [[fahavaratra]] ny kinana no mamony.

=== Voany ===
[[Sary:Frutta spinosa dell'Alasca -- stachelige Fruechte von Alaska -- strange fruits from Alaska.jpg|vignette|203x203px|Voan-kinana miaraka amin' ny hodiny ivelany|ankavia]]
Misy tsilotsilo ny hoditry ny voan' ny ''Ricinus communis'', nefa indraindray koa tsy misy. Mamirapiratra, miloko mena na manja, misy tsipika misongadina sahala amin' ny vombony ny vihim-boany. Misy menaka 40 % hatramin’ ny 60 % izay misy trigliserida ny voan' ny kinana. Ny karazana manana voa lehibe kokoa ihany no ampiasaina amin' ny famokarana [[menaka]], fa ny voa madinika dia matetika tsy tsara hahazoana menaka.

== Faritra aniriany ==
[[Sary:Ricinus communis in Sicily 2024.jpg|vignette|Kinana|321x321px]]
Avy aty amin' ny faritr’ i [[Afrika]] manana [[toetanin-jana-pehin-tany]] ny ''Ricinus communis'', ary niely manerana izao tontolo izao, amin' ny faritra manana toetany mafana. Ambolena any amin' ny firenena mafana maro any [[Arabia]], any [[Azia]], aty [[Afrika]] ary any [[Amerika]] izy io mba hahazoana menaka. Hita any amin’ ny faritra sobtrôpikaly koa izy. Ankehitriny dia hita any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]] ny kinana, izay atao haingon-tanàna na haingon-trano.

== Fampiasana azy ==

=== Ampiasaina amin' ny indostria ===
Nampiasaina ho solika fandrehitra ho an' ny jiro ny ''Ricinus communis'', ary vao haingana dia nampiasaina ho loharano ahazoana biôfioly. Ampiasaina ho menaka môtera ao amin' ny fiara mpihazakazaka sy ao amin' fiara amin' ny môdely kely dia kely ihany koa ny menaka kinana. Anisan' ny singa taharo ao amin' ny akora plastika antsoina hoe Rilsan koa izy io.

=== Mety mahafaty ===
[[Sary:Seeds of Ricinus communis.jpg|vignette|193x193px|Voan-kinana]]Amin' ny ankapobeny dia misy poizina ny tenan' ny ''Ricinus communis'' iray manontolo, indrindra ny vihim-boany izay misy risinina (poizina mahery vaika), prôteinina, lipida ary menaka be asidra risinôleika manana fahafahana mampivalana mipiriritra ka mety mahalany ny rano ao amin' ny tenan' ny olombelona. Misy poizina hafa izay mety hiteraka aretina ho an' ny olombelona ihany koa ny vihim-boa sy ny hodiny. Mety hahafaty ny fihinanana vihim-boa vitsivitsy, indrindra ho an' ny ankizy (voany telo fotsiny dia mety hahafaty), fa ny halehiben' izany dia miovaova arakaraka ny olona. Mitaky fanaraha-maso any amin' ny hôpitaly ny fitsaboana ny fanapoizinana, ary amin' ny ankapobeny dia avotra ny olona avy nihinana voan-kinana raha tsaboina haingana. Nisy koa ny fampiasana ny kinana hanatanteraha heloka bevava ary misy ny fanapoizinana tsy nahy (tafaraka amin' ny [[voamadinika]] ohatra).

=== Fanafody ===
Fanadiovana kibo mahery vaika izay tena sarobidy amin' ny fitsaboana amin' ny alalan' ny zavamaniry ny menaka kinana azo avy amin' ny fanapotsirana ny voany mangatsiaka izay ampiasaina koa amin' ny kôsmetika (fikarakarana ny  hoditra sy ny volo).
[[Sary:Kartoffelkäferlarven.jpg|vignette|256x256px|''Leptinotarsa decemlineata'']]
Amin' ny fambolena tsy mampiasa akora simika dia mandroaka ny voangory ''Leptinotarsa decemlineata'' ny kinana  volena mifanelanelana amin' ny [[ovimbazaha]]. Poizina tena mandaitra amin' ny [[biby mpikiky]] ny faikan' ny vihin-kinanana avy nakana menaka, noho izy io misy risinina izay poizina mahery vaika, sady matsiro, ka mahatonga azy io hahafaty amin' ny tranga maro. Marihina anefa fa mahasarika alika ihany koa ny fofony, izay mety hahatonga azy ireo hihady ny tany nandevanana azy ka hihinana io poizina io. Nahitana taham-pahafatesana eo amin' ny 9&amp;nbsp;% ny fanadihadiana naharitra 10 taona natao tany [[Amerika Avaratra]] momba ny alika. Ampiasaina ho akora hanamboarana asidra (C&lt;sub&gt;11&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;20&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) izay famonoana [[holatra]] mpanimba zavamaniry koa ny voan-kinana.

=== Volena hatao haingo ===
Amin' ny maha zavamaniry fanao haingo ny ''Ricinus communis'' dia tsara  raha apetrana eo afovoan' ny zavamaniry maro nefa fohy kokoa na ao aorian' izany. Ny kinana dia miavaka noho ny voany mena misy tsilo izay mamokatra vihim-boa lehibe, sy noho ny raviny lehibe miendrika felan-tanana. Manomboka amin' ny volana Aogositra dia azo angonina ny vihim-boa hatao masomboly amin' ny taona manaraka, satria tsy ho tafavoaka velona amin' ny ririnina ny kinana any amin' ny faritra avaratra.

== Jereo koa ==

* [[Fampinonoana]]
* [[Tanatana]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>e7jhtsl0le129ro018ots8jpv0v6703</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zavamaniry eto Madagasikara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291003</id>
    <revision>
      <id>1146086</id>
      <parentid>1143438</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T05:43:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11841" sha1="dxvifq71y081e0j78vyxyna8fdmhrxb" xml:space="preserve">[[Sary:Spiny Forest Ifaty Madagascar.jpg|vignette|Ala misy tsilo any Ifaty, eto [[Madagasikara]]|341x341px]]
Ny '''zavamaniry eto Madagasikara''' dia ampahany amin'ny [[zavamaniry]] eto amin'ity Nosy ity. Ny fanisana ny zavamaniry eto [[Madagasikara]] dia nahitana karazana misy [[lalan-dranon-kazo]] (''[[Tracheophyta]]'') sy tsy misy lalan-dranon-kazo ([[ahidrano]] sy [[briôfita]]) mihoatra ny 12&amp;nbsp;000. Mbola tsy fantatra tanteraka ny momba ny [[holatra]] (''[[Fungi]]'').[[Sary:Ravenala,_travellers_palms,_on_Maui.jpg|vignette|250x250px|Ravinala]]
Manodidina ny 83&amp;nbsp;% amin' ny zavamaniry misy lalan-dranon-kazo eto Madagasikara dia tsy hita afa-tsy eto amin' ny Nosy&lt;ref&gt;https://www.moov.mg/article/97921-zavamaniry-sy-biby-dia-an-tapitrisany-mahery-no-ahiana-ho-lany-tamingana&lt;/ref&gt;. Ireo zavamaniry tsy misy any an-kafa ireo, izay mitsinjara amin' ny fianakavian-javamaniry dimy, dia ahitana ny 85&amp;nbsp;% amin' ny karazana ôrkide (fianakaviana ''[[Orchidaceae]]'') manodidina ny 1&amp;nbsp;000 eo ho eo, karazana palmie (fianakaviana ''[[Arecaceae]]'') miisa 200 eo ho eo, karazana [[zaha]] (vondron-karazana ''[[Zaha|Adansonia]]'' ao amin' ny fianakaviana ''[[Bombacaceae]]'') enina amin' ny valo fantatra maneran-tany, ary karazan-javamaniry famantarana an' i Madagasikara toy ny ravinala (''[[Ravinala|Ravenala madagascariensis]]'', ao amin' ny fianakaviana ''[[Strelitziaceae]]'') sy ny tonga (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'', ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]''). Ny alamboronala (''[[Delonix regia]]'', ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]''), izay ambolena manerana ny faritra mafana amin' izao tontolo izao, dia avy aty Madagasikara.[[Sary:Adansonia_grandidieri_Pat_Hooper.jpg|vignette|292x292px|[[Zaha]]]]

Io taha ambony ben' ny zavamaniry tsy hita raha tsy eto Madagasikara io dia vokatry ny fitokanan' i Madagasikara nandritra ny fotoana ela be taorian' ny nisarahany tamin' i [[Afrika]] sy tamin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinanta Indiana]] tamin' ny vanim-potoanana Mesôzôika, teo anelanelan' ny 150 sy 160 sy teo anelanelan' ny 84 sy 91 tapitrisa taona lasa izay. Na izany aza dia vitsy ny tarihan-javamaniry sisa tavela avy amin' ny zavamaniry tranainy tao amin' i [[Gondwana]]; tonga eto tamin' ny alalan' ny fiparitahana niampita ranomasina ela be taorian' ny fisarahan' ny kôntinanta ny ankamaroan' ny vondron-javamaniry misy ankehitriny.[[Sary:Royal_Poinciana.jpg|vignette|266x266px|''Delonix regia'']]
Ny 21,9 % amin' ny velaran' i [[Madagasikara]] (13 tapitrisa ha) fotsiny no misy ala. Ankoatry ny faritra rakotra ala any avaratra, dia efa ala naniry taty aoriana no sisa (simba ny ala voalohany). Ahitana [[ala honko]], izay hita koa tsindraindray any amin' ny morontsiraka avaratra-atsinanana sy atsimo-atsinanana, ny morontsiraka andrefana. Ny [[fatrana]] no manjaka any amin' ny faritra andrefana izay maina ary ny zavamaniry misy tsilo an-tany efitra no mandrakotra ny faritra atsimo-andrefana amin' ny Nosy.

== Zavamaniry maro isan-karazany ==
[[Sary:Asteropeia labatii 49433393.jpg|vignette|''Asteropeia labatii'']]
Nofaritana ho anisan' ny toerana tsy manam-paharoa indrindra eran-tany amin' ny tontolon' ny zavamaniry i [[Madagasikara]]. Araka ny ''[[Catalogue of Plants of Madagascar]]'' (2018) dia fianakavian-javamaniry misy lalan-dranon-kazo (''[[Tracheophyta]]'') sy [[briôfita]] (''[[Ahidrano|Algae]]'' sy ''[[Volombato|Bryophita]]'') miisa 343 no voarakitra, izay ahitana karazana 12&amp;nbsp;000 eo ho eo. Mbola tsy ampy fanadihadiana ny ankamaroan' ny vondrona zavamaniry. Amin' ny zavamaniry trakeôfita dia 83&amp;nbsp;% no tsy hita raha tsy eto amin' ny Nosy. Fianakaviana dimy manontolo amin' ny [[Roa ravin-tsimoka|zavamaniry]] [[roa ravin-tsimoka]] (dikôtiledôna) no tsy hita raha tsy eto Madagasikara: ''[[Asteropeiaceae]]'', ''[[Barbeuiaceae]]'', ''[[Physena|Physenaceae]]'', ''[[Sarcolaenaceae]]'', ary ''[[Sphaerosepalaceae]]''. Fara fahakeliny dia tombanana ho tsy hita afa-tsy eto Madagasikara ny 96&amp;nbsp;% amin' ny [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] sy [[hazobotry]] na [[kirihitra]] malagasy.

=== Zavamaniry misy lalan-dranon-kazo ===

==== Ny ''Pteridophyta'' ====
Amin' ny ''[[Pteridophyta]]'' (zavamaniry tsy mamony) — ny ''[[Ampanga|Filicophyta]]'' (ampanga) sy ny ''[[Lycopodiopsida|Lycophyta]]'' ary ny havany — dia misy karazana 570 eo ho eo voafaritra eto Madagasikara; eo ho eo amin' ny antsasany amin' ireo no tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara. Amin' ny ''[[Cyatheaceae]]'' — ampanga hazo misy kirany, maniry amin' ny ala mando — ny telo amin' ny karazany 47 voafaritra ihany no tsy hita afa-tsy eto amin' ny Nosy. Karazana ''[[Pinophyta]]'' ([[hazokesika]], sns) enina amin' ny vondron-karazana ''[[Podocarpus]]'' — tsy hita afa-tsy eto Madagasikara avokoa — ary ''[[Cycadophyta]]'' iray (''Cycas thouarsii'', izay atao amin' ny teny malagasy hoe faho na fatra) no teratany eto amin' ny Nosy.

==== Ny ''Angiospermae'' ====
Eo amin' ny [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] (''Angiospermae'') dia misy karazana malagasy 320 eo ho eo ny vondrona tranainy ([[ANITA]]) sy ny ''[[Magnolianae]]'', ka tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara ny 94&amp;nbsp;% amin' ireo. Ny fianakaviana ahitana karazana betsaka indrindra dia ny ''[[Annonaceae]]'', ny ''[[Lauraceae]]'', ny ''[[Monimiaceae]]'', ary ny ''[[Myristicaceae]]'', izay miseho amin' ny endrika [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] sy [[hazobotry]]  ary [[vahy]] amin' ny ankapobeny, ankoatra ny fianakaviana be karazana ''[[Piperaceae]]'' (ahitana ny [[Dipoavatra mainty|dipoavatra]]).

Tena maro isan-karazany ny karazan-javamaniry [[tokan-dravin-tsimoka]] (mônôkôtiledôna). Miisa 900 mahery ny karazana ao amin' izy ireo, ary tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara ny 85&amp;nbsp;% amin' ireo, anisan' izany ny ôrkide (''[[Orchidaceae]]'') izay fianakaviana betsaka karazana indrindra eto amin' ny Nosy. Ahitana karazana 200 eo ho eo ny palmie (''[[Arecaceae]]'') eto Madagasikara (ny ankamaroany dia ao amin' ny vondron-karazana ''[[Dypsis]]''), manan-tombo telo heny noho ny isan' ny karazana hita ao [[Afrika]] izany; tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara izy rehetra ireo, afa-tsy ny dimy.

Ny fianakavian-javamaniry [[tokan-dravin-tsimoka]] (mônôkôtiledôna) lehibe maro hafa dia ahitana ny ''[[Pandanaceae]]'', misy karazana miisa 88 ao amin' ny vondron-karazana ''[[Pandanus]]'', hita indrindra any amin' ny toeram-paniriana mando ka hatramin' ny tena mando, ary ny ''[[Asphodelaceae]]'', izay tsy hita raha tsy eto Madagasikara, ary karazana miisa 130 mahery ao amin' ny vondron-karazana ''[[Aloe]]''. Hita tsara ny ''[[Poaceae]]'' (bozaka, misy karazany 550 eo ho eo) sy ny ''[[Cyperaceae]]'' (misy karazana 300 eo ho eo) saingy ambany ny tahan' endemisma (40&amp;nbsp;% sy 37&amp;nbsp;% avy).

Ny [[ravinala]] (''Ravenala madagascariensis''), izay mari-pamantarana nasiônaly sy ambolena betsaka, no hany karazana malagasy ao amin' ny fianakaviana ''[[Strelitziaceae]]''.

Ao amin' ny ''[[Eudicotyledoneae]]'' no ahitana ny ampahany betsaka amin' ny karazan-javamaniry eto Madagasikara, ary ny fianakaviana ahitana karazana betsaka indrindra dia:

* ny ''[[Fabaceae]]'' (662 karazana, ny 77&amp;nbsp;% amin' ireo dia tsy fahita any ivelany), anisan' izany ny hazo maro ao amin' ny ala malagasy, toy ny andramena (vondron-karazana ''[[Dalbergia]]'');
* ny ''[[Rubiaceae]]'' (karazana 632, ny 92&amp;nbsp;% amin' ireo dia tsy fahita any ivelany), ahitana karazana ''[[Psychotria]]'' maherin' ny 100 sy karazana kafe (''[[Coffea]]'') 60, ny ankamaroany dia tsy fahita firy any ivelany;
* ny ''[[Asteraceae]]'' (karazana 535, ny 81&amp;nbsp;% amin' izy ireo dia tsy fahita any ivelany), ahitana ny karazana tsy fahita any ivelany ao amin' ny vondron-karazana ''[[Helichrysum]]'' 100 mahery;
* ny ''[[Acanthaceae]]'' (karazana 500, ny 94 % amin' ireo dia tsy fahita any ivelany), ahitana karazana 90 ao amin' ny vondron-karazana ''[[Hypoestes]]'';
* ny ''[[Euphorbiaceae]]'' (karazana 459, ny 94&amp;nbsp;% amin' ireo dia tsy fahita any ivelany), indrindra ny vondron-karazana ''[[Croton]]'' sy ''[[Euphorbia]]'' izay ahitana karazana be dia be;
* ny ''[[Malvaceae]]'' (karazana 486 ka ny 87&amp;nbsp;% amin' ireo dia tsy fahita any ivelany), indrindra fa ny vondron-karazana ''[[Dombeya]]'' izay ahitana karazana be dia be (karazana 177 ka ny 97&amp;nbsp;% amin' ireo dia tsy fahita any ivelany) ary ny 7 amin' ny karazana zaha (''[[Zaha|Adansonia]]'') 9 fantatra, ka ny 6 amin' ireo dia tsy fahita any ivelany;
* ny ''[[Apocynaceae]]'' (karazana 363 ahitana 93&amp;nbsp;% tsy fahita any ivelany), anisan' izany ny [[Tonga (zavamaniry)|tonga]] (''Catharanthus roseus'');
* ny ''[[Melastomataceae]]'' (karazana 341, ny 98&amp;nbsp;% amin' ireo dia tsy fahita any ivelany), miseho indrindra amin' ny endrka hazo sy ny hazobotry.

Amin' ny ''[[Eudicotyledoneae]]'', ny ''[[Crassula micans]]'' dia ohatra iray amin' ny zavamaniry noheverina ho efa lany tamingana. Ity karazana ao amin' ny vondron-karazana ''[[Crassula]]'' ity dia hita voalohany tamin' ny taona 1770, saingy tamin' ny taona 2000 vao hita indray, rehefa nihevitra ny bôtanista fa lany tamingana izy io.

'''Zavamaniry''' '''tsy misy lalan-dranon-kazo'''

Ny lisitra natao tamin' ny taona 2012 dia mirakitra karazana ''[[Volombato|Bryophyta]]'' ([[volombato]]) miisa 751, karazana ''[[Marchantiophyta|Hepaticophyta]]'' miisa 390 ary karazana ''[[Anthocerotophyta]]'' telo. Manodidina ny 34&amp;nbsp;% amin' ny ''Bryophita'' sy 19&amp;nbsp;% amin' ny ''Hepaticophyta'' dia tsy fahita raha tsy eto Madagasikara. Tsy fantatra hoe firy amin' ireo karazana ireo no efa lany tamingana hatramin' ny nahitana azy ireo, ary mbola mety misy tsy fantatra isa koa.

=== Ny ''Algae'' ===
Maneho karazan-javamaniry malagasy be dia be ao amin' ny ''[[Bacillariophyta]]'' ny boky mitondra ny lohateny hoe ''The natural history of Madagascar''. Mbola tsy fantatra tsara ny [[ahidrano]] eto Madagasikara, indrindra fa ny ahidrano bitika (''Microalgae''). Nahafahan' ny mpahay siansa nahafantatra ny fiovana paleôklimatika teto amin' ny Nosy ny antsanga anaty farihy. Karazana an-dranomamy ao amin' ny ''Bacillariophyta'' miisa 134 eo ho eo no fantatra, avy amin' ny angon-dilatra fôsily ny ankamaroany.

=== Ny holatra sy ny savoronala ===
[[Sary:Fougère Épiphyte.jpg|vignette|Ampanga mivelona eny amin' ny zavamaniry (hazo) hafa]]
Karazana [[holatra]] (''[[Fungi]]'') maro eto [[Madagasikara]] no mbola tokony hofariparitana. Ny karazana  holatra maro no hanina eto amin' ny firenena, indrindra ao amin' ny vondron-karazana ''[[Auricularia]]'', ''[[Lepiota]]'', ''[[Cantharellus]]'' ary ''[[Russula]]''. Ny ankamaroan' ny karazana ektômikôriziana dia maniry eny amin' ny fambolena [[Kininina (zavamaniry)|kininina]] (''Eucalyptus'') sy [[Hazokesika|hazo kesika]] (''Pinus'') ary koa any amin' ny alan-[[tapia]] (''Uapaca bojeri''). Ilay holatra ao amin' ny fizaràna ''Chytridiomycota'' atao hoe ''Batrachochytrium dendrobatidis'', tompon' andraikitra amin' ny [[sitridiômikôzy]], areti-mifindra izay mandrahona ny mponina ''[[Amphibia]]'' maneran-tany, dia noheverina hatry ny ela fa tsy misy eto [[Madagasikara]]. Notaterina tamin' ny taona 2010 izany ary nohamafisina avy eo tany amin' ny faritra samihafa sy tamin' ny fianakaviana sahona maro, ka nampandrenesina ny mpahay siansa amin' ny loza vaovao ho an' ireo sahona any amin' ny vondronosy izay efa atahorana ho lany tamingana.

== Jereo koa ==

* [[Biby eto Madagasikara]]
* [[Toetanin' i Madagasikara]]
* [[Jeôgrafian' i Madagasikara]]
* [[Lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara]]
* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny anaran-javamaniry fanao fanafody amin' ny teny malagasy]]
* [[Lisitry ny amfibiana eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny reptiliana eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny karazam-borona eto  Madagasikara]]
* [[Lisitry ny biby mampinono eto Madagasikara]]
== Loharano ==</text>
      <sha1>dxvifq71y081e0j78vyxyna8fdmhrxb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>SV Austria Salzburg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291841</id>
    <revision>
      <id>1146055</id>
      <parentid>1099784</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T01:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="387" sha1="py65h1nexlofdow8pw9qb1tpk5n4pa4" xml:space="preserve">[[sary:SV Austria Salzburg crest.svg]]
[[File:Unk38.jpg|thumb|Austria Salzburg]]
Ny '''Sportverein Austria Salzburg''', nohafohezina '''SV Austria Salzburg''' na '''Austria Salzburg''', dia klioba baolina kitra avy any [[Salzburg]], {{Aotrisy.}}. Hilalao ao amin'ny Regionalliga West izy amin'ny taom-pilalaovana 2024/25.

[[Sokajy:Klioba Baolina kitra aotrisianina]]
[[Sokajy:Salzburg]]</text>
      <sha1>py65h1nexlofdow8pw9qb1tpk5n4pa4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146057</id>
      <parentid>1146055</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T01:54:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="422" sha1="sezvhq6z1p6tfuw9pcpcokokk1a655a" xml:space="preserve">[[sary:SV Austria Salzburg crest.svg]]
[[File:Unk38.jpg|thumb|Austria Salzburg]]
Ny '''Sportverein Austria Salzburg''', nohafohezina '''SV Austria Salzburg''' na '''Austria Salzburg''', dia klioba baolina kitra avy any [[Salzburg]], {{Aotrisy.}}. Hilalao ao amin'ny Regionalliga West izy amin'ny taom-pilalaovana 2024/25.

[[Sokajy:Klioba Baolina kitra aotrisianina]]
[[Sokajy:Salzburg]]
[[Sokajy:Bundesliga aotrisianina]]</text>
      <sha1>sezvhq6z1p6tfuw9pcpcokokk1a655a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146059</id>
      <parentid>1146057</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T02:31:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="453" sha1="dcst8lqbzs1diqrpghfx4397or001ys" xml:space="preserve">[[sary:SV Austria Salzburg crest.svg]]
[[File:Unk38.jpg|thumb|Austria Salzburg]]
Ny '''Sportverein Austria Salzburg''', nohafohezina '''SV Austria Salzburg''' na '''Austria Salzburg''', dia klioba baolina kitra avy any [[Salzburg]], {{Aotrisy.}}. Hilalao ao amin'ny Regionalliga West izy amin'ny taom-pilalaovana 2024/25.

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
[[Sokajy:Klioba Baolina kitra aotrisianina]]
[[Sokajy:Salzburg]]
[[Sokajy:Bundesliga aotrisianina]]</text>
      <sha1>dcst8lqbzs1diqrpghfx4397or001ys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aloe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292001</id>
    <revision>
      <id>1146046</id>
      <parentid>1135050</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T01:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazana misy eto Madagasikara</comment>
      <origin>1146046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7628" sha1="2b8wb0pnt9mn9lswmcpw2kma03cgfuw" xml:space="preserve">[[Sary:Aloe vera flower inset.png|vignette|357x357px|Karazam-bahona atao hoe ''[[Aloe vera]]'']]
Ny '''''Aloe''''' dia antokon-[[Angiospermae|javamaniry mamony]] be ranony, izay atao amin' ny [[teny malagasy]] hoe '''vahona'''. Ao amin' ny fianakaviana ''[[Aloaceae]]'' izay ao amin' ny filaharana [[Liliales]] izy io araka ny [[Fanasokajian' i Cronquist|fanasokajiana klasikan' i Cronquist]]. Nametraka an' io vondron-karazana io ao amin' ny fianakaviana ''[[Xanthorrhoeaceae]]'', zana-pianakaviana ''[[Asphodeloideae]]'', ao amin' ny filaharana [[Asparagales]], ny [[fanasokajiana APG III]] (2009). Ny [[fanasokajiana APG IV]] (2016) dia nametraka an' io antoko io ao amin' ny fianakaviana ''[[Asphodelaceae]]'', zana-pianakaviana ''Asphodeloideae'', ao amin' ny filaharana [[Asparagales]].

Teratany ao [[Afrika]], eto [[Madagasikara]], ao amin' ny nosy [[Maskarena]], any amin' ny [[Saikanosin' i Arabia|Saikinosy Arabo]] ary any [[Sôkôtra|Socotra]] ny karazana ao aminy. Nampidirina tany amin' ny firenena maro ny karazana vahona sasany. Izy ireo koa dia hita manerana ny [[Mediteranea]], any [[Amerika Avaratra]], any [[Amerika Atsimo]], any [[Amerika Afovoany]], any [[India]], any [[Azia Atsimo-Atsinanana]], ary any [[Kôrea]] sy [[Aostralia]] koa aza.

== Ny karazana fantatra ==
Miisa eo anelan' ny 600 sy 650 ny karazana vahona ekena fisiana ao amin' ny vondron-karazana ''Aloe'' (jereo: [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Aloe|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Aloe'']]). Indreto ny sasany amin' ny karazana ekena:

* ''Aloe aculeata'' &lt;small&gt;Pole-Evans&lt;/small&gt;
* ''Aloe africana'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
* ''Aloe albida'' &lt;small&gt;(Stapf) Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe albiflora'' &lt;small&gt;Guillaumin&lt;/small&gt;
* ''Aloe arborescens'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
* ''Aloe arenicola'' &lt;small&gt;Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe argenticauda'' &lt;small&gt;Merxm. &amp; Giess&lt;/small&gt;
* ''Aloe bakeri'' &lt;small&gt;Scott-Elliot&lt;/small&gt;
* ''Aloe ballii'' &lt;small&gt;Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe ballyi'' &lt;small&gt;Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe brevifolia'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
* ''Aloe broomii'' &lt;small&gt;Schönland&lt;/small&gt;
* ''Aloe buettneri'' &lt;small&gt;A.Berger&lt;/small&gt;
* ''Aloe camperi'' &lt;small&gt;Schweinf.&lt;/small&gt;
* ''Aloe capitata'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Aloe comosa'' &lt;small&gt;Marloth &amp; A.Berger&lt;/small&gt;
* ''Aloe cooperi'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Aloe corallina'' &lt;small&gt;Verd.&lt;/small&gt;
* ''Aloe dewinteri'' &lt;small&gt;Giess ex Borman &amp; Hardy&lt;/small&gt;
* ''Aloe erinacea'' &lt;small&gt;D.S.Hardy&lt;/small&gt;
* ''Aloe excelsa'' &lt;small&gt;A.Berger&lt;/small&gt;
* ''Aloe ferox'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
* ''Aloe forbesii'' &lt;small&gt;Balf.f.&lt;/small&gt;
* ''Aloe helenae'' &lt;small&gt;Danguy&lt;/small&gt;
* ''Aloe hereroensis'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Aloe inermis'' &lt;small&gt;Forssk.&lt;/small&gt;
* ''Aloe inyangensis'' &lt;small&gt;Christian&lt;/small&gt;
* ''Aloe jawiyon'' &lt;small&gt;S.J.Christie, D.P.Hannon &amp; Oakman ex A.G.Mill.&lt;/small&gt;
* ''Aloe jucunda'' &lt;small&gt;Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe khamiesensis'' &lt;small&gt;Pillans&lt;/small&gt;
* ''Aloe kilifiensis'' &lt;small&gt;Christian&lt;/small&gt;
* ''Aloe maculata'' &lt;small&gt;All.&lt;/small&gt;
* ''Aloe marlothii'' &lt;small&gt;A.Berger&lt;/small&gt;
* ''Aloe mubendiensis'' &lt;small&gt;Christian&lt;/small&gt;
* ''Aloe namibensis'' &lt;small&gt;Giess&lt;/small&gt;
* ''Aloe nyeriensis'' &lt;small&gt;Christian &amp; I.Verd.&lt;/small&gt;
* ''Aloe pearsonii'' &lt;small&gt;Schönland&lt;/small&gt;
* ''Aloe peglerae'' &lt;small&gt;Schönland&lt;/small&gt;
* ''Aloe perfoliata'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Aloe perryi'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Aloe petricola'' &lt;small&gt;Pole-Evans&lt;/small&gt;
* ''Aloe polyphylla'' &lt;small&gt;Pillans&lt;/small&gt;
* ''Aloe rauhii'' &lt;small&gt;Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe reynoldsii'' &lt;small&gt;Letty&lt;/small&gt;
* ''Aloe scobinifolia'' &lt;small&gt;Reynolds &amp; Bally&lt;/small&gt;
* ''Aloe sinkatana'' &lt;small&gt;Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe squarrosa'' &lt;small&gt;Baker ex Balf.f.&lt;/small&gt;
* ''Aloe striata'' &lt;small&gt;Haw.&lt;/small&gt;
* ''Aloe succotrina'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
* ''Aloe suzannae'' &lt;small&gt;Decary&lt;/small&gt;
* ''Aloe thraskii'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''[[Aloe vera]]'' &lt;small&gt;(L.) Burm.f.&lt;/small&gt;
* ''Aloe viridiflora'' &lt;small&gt;Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe wildii'' &lt;small&gt;(Reynolds) Reynolds&lt;/small&gt;

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
[[Sary:Aloe Macroclada.jpg|vignette|''[[Aloe macroclada]]'']]I [[Madagasikara]] dia iray amin' ny ivon-toerana lehibe indrindra amin' ny fipariahan' ny karazana ''Aloe''. Manodidina ny 130 ka hatramin' ny 140 eo ho eo ny karazana ''Aloe'' malagasy, araka ny tombantombana sy ny fanasokajiana farany indrindra. Indreto misy karazana notsongaina:

* ''[[Aloe acutissima]]'': kisahondra
* ''Aloe albiflora''
* ''Aloe ambositrae''
* ''Aloe ambrensis''
* ''Aloe ampefyana''
* ''Aloe analavelonensis''
* ''Aloe andringitrensis''
* ''Aloe anivoranoensis''
* ''Aloe ankaranensis''
* ''[[Aloe antandroi]]'': tsikivahombaho
* ''Aloe antonii''
* ''Aloe antsingyensis''
* ''Aloe argyrostachys''
* ''Aloe arneodoi''
* ''Aloe aurelienii''
* ''Aloe belitsakensis''
* ''Aloe bellatula''
* ''[[Aloe betsileensis]]'': kisahondra
* ''[[Aloe capitata]]'': kisahondra, sahondra
* ''Aloe castilloniae''
* ''Aloe compressa''
* ''Aloe darainensis''
* ''Aloe decaryi''
* ''Aloe decorsei''
* ''Aloe deinacantha''
* ''Aloe delicatifolia''
* ''Aloe delphinensis''
* ''[[Aloe deltoideodonta]]'': kisahondra, vahombato, vahongarana
* ''Aloe descoingsii''
* ''[[Aloe divaricata]]'': sahondra, vahomafaitra, vahona, vahondranjo, vahontsohy, vahotsohy, vahontsoy, zilazira
* ''Aloe droseroides''
* ''Aloe haworthioides var. aurantiaca'': sarivahona
* ''Aloe helenae''
* ''[[Aloe macroclada]]'': kisaondra, lahim-bahona, vahombe, vahona
* ''Aloe megalocarpa''
* ''Aloe rakotonasoloi''
* ''Aloe rapanarivoi''
* ''Aloe rauhii''
* ''Aloe rebmannii''
* ''Aloe richaudii''
* ''Aloe rodolphei''
* ''Aloe roeoeslii''
* ''Aloe rosea''
* ''Aloe rugosquamosa''
* ''Aloe suarezensis''
* ''[[Aloe suzannae]]'': vahona, vahondrano
* ''[[Aloe vahontsohy]]'': vahona
* ''[[Aloe vaombe]]'': vahombe, vahombey, vahona
* ''[[Aloe vaotsanda]]'': vahona, vahotsanda
* ''Aloe vaotsohy''
* ''Aloe vatovavensis''
* ''Aloe zombitseensis''

== Fampiasana ==

=== Fampiasan' ny Malagasy ny vahona ===
[[Sary:Aloe vaombe - Flora park - Cologne, Germany - DSC00771.jpg|vignette|315x315px|''[[Aloe vaombe]]'' ]]
Antsoina hoe ''sahondra'' ny vondrom-bonin' ny vahona any amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Merina]]. Any amin' ny [[Betsileo]] dia natokana indrindra ho an' ilay karazana atao hoe ''[[Aloe macroclada]]'' ny anarana hoe &quot;vahona&quot;, fa ny karazana kely maniry eny amin' ny vatolampy dia antsoina hoe &quot;kisahondra&quot;. Nampiasaina hatramin' ny [[Andro Taloha]] ny ''[[Aloe officinalis]]'', izay avy ao [[Afrika]] amin' ny ankapobeny; mba hahazoana ny ranony madity miloko manja dia potehina ny raviny izay be nofony ary aetona. Anisan' ny vondrona antrakinôna ny singa fanao fanafody amin' izany. Tany [[Fanjakan' Imerina|Imerina]] dia ny ''[[Aloe macroclada]]'' no nampiasaina.

Hita any amn' ny tapany atsimon' ny Nosy ny ''[[Aloe vaombe]]'' sy ny ''[[Aloe vahontsohy]]''. Manome ranony manitra mahafinaritra ny ''[[Aloe divaricata]]''. Karazana roa fanao fanafody any atsimo izay lasa tsy fahita firy ny ''[[Aloe vaotsanda]]'' sy ny ''[[Aloe suzannae]]''. I [[Madagasikara]] dia afaka mamokatra ''[[Aloe officinalis]]'' betsaka, izay fantatra fa ampiasaina ho fanafody manamora ny fandefasana ny ranon' [[afero]] any amin' ny [[tsinay]] sy manafaingana ny fiasan' ny tsinay ka iadiana amin' ny fitohanana sy fanadiovana ny tsinay.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Aloe|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Aloe'']]

* ''[[Aloaceae]]''
* ''[[Asphodelaceae]]''
* ''[[Liliaceae]]''
* ''[[Xanthorrhoeaceae]]''
* [[Asparagales]]
* [[Liliales]]
* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>2b8wb0pnt9mn9lswmcpw2kma03cgfuw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146072</id>
      <parentid>1146046</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T04:30:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7736" sha1="9xqea2lsqq6e9sz7ikkmc14hmnrf9yh" xml:space="preserve">[[Sary:Aloe vera flower inset.png|vignette|357x357px|Karazam-bahona atao hoe ''[[Aloe vera]]'']]
Ny '''''Aloe''''' dia antokon-[[Angiospermae|javamaniry mamony]] be ranony, izay atao amin' ny [[teny malagasy]] hoe '''vahona'''. Ao amin' ny fianakaviana ''[[Aloaceae]]'' izay ao amin' ny filaharana [[Liliales]] izy io araka ny [[Fanasokajian' i Cronquist|fanasokajiana klasikan' i Cronquist]]. Nametraka an' io vondron-karazana io ao amin' ny fianakaviana ''[[Xanthorrhoeaceae]]'', zana-pianakaviana ''[[Asphodeloideae]]'', ao amin' ny filaharana [[Asparagales]], ny [[fanasokajiana APG III]] (2009). Ny [[fanasokajiana APG IV]] (2016) dia nametraka an' io antoko io ao amin' ny fianakaviana ''[[Asphodelaceae]]'', zana-pianakaviana ''Asphodeloideae'', ao amin' ny filaharana [[Asparagales]].

Teratany ao [[Afrika]], eto [[Madagasikara]], ao amin' ny nosy [[Maskarena]], any amin' ny [[Saikanosin' i Arabia|Saikinosy Arabo]] ary any [[Sôkôtra|Socotra]] ny karazana ao aminy. Nampidirina tany amin' ny firenena maro ny karazana vahona sasany. Izy ireo koa dia hita manerana ny [[Mediteranea]], any [[Amerika Avaratra]], any [[Amerika Atsimo]], any [[Amerika Afovoany]], any [[India]], any [[Azia Atsimo-Atsinanana]], ary any [[Kôrea]] sy [[Aostralia]] koa aza.

== Ny karazana fantatra ==
Miisa eo anelan' ny 600 sy 650 ny karazana vahona ekena fisiana ao amin' ny vondron-karazana ''Aloe'' (jereo: [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Aloe|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Aloe'']]). Indreto ny sasany amin' ny karazana ekena:

* ''Aloe aculeata'' &lt;small&gt;Pole-Evans&lt;/small&gt;
* ''Aloe africana'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
* ''Aloe albida'' &lt;small&gt;(Stapf) Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe albiflora'' &lt;small&gt;Guillaumin&lt;/small&gt;
* ''Aloe arborescens'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
* ''Aloe arenicola'' &lt;small&gt;Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe argenticauda'' &lt;small&gt;Merxm. &amp; Giess&lt;/small&gt;
* ''Aloe bakeri'' &lt;small&gt;Scott-Elliot&lt;/small&gt;
* ''Aloe ballii'' &lt;small&gt;Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe ballyi'' &lt;small&gt;Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe brevifolia'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
* ''Aloe broomii'' &lt;small&gt;Schönland&lt;/small&gt;
* ''Aloe buettneri'' &lt;small&gt;A.Berger&lt;/small&gt;
* ''Aloe camperi'' &lt;small&gt;Schweinf.&lt;/small&gt;
* ''Aloe capitata'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Aloe comosa'' &lt;small&gt;Marloth &amp; A.Berger&lt;/small&gt;
* ''Aloe cooperi'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Aloe corallina'' &lt;small&gt;Verd.&lt;/small&gt;
* ''Aloe dewinteri'' &lt;small&gt;Giess ex Borman &amp; Hardy&lt;/small&gt;
* ''Aloe erinacea'' &lt;small&gt;D.S.Hardy&lt;/small&gt;
* ''Aloe excelsa'' &lt;small&gt;A.Berger&lt;/small&gt;
* ''Aloe ferox'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
* ''Aloe forbesii'' &lt;small&gt;Balf.f.&lt;/small&gt;
* ''Aloe helenae'' &lt;small&gt;Danguy&lt;/small&gt;
* ''Aloe hereroensis'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Aloe inermis'' &lt;small&gt;Forssk.&lt;/small&gt;
* ''Aloe inyangensis'' &lt;small&gt;Christian&lt;/small&gt;
* ''Aloe jawiyon'' &lt;small&gt;S.J.Christie, D.P.Hannon &amp; Oakman ex A.G.Mill.&lt;/small&gt;
* ''Aloe jucunda'' &lt;small&gt;Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe khamiesensis'' &lt;small&gt;Pillans&lt;/small&gt;
* ''Aloe kilifiensis'' &lt;small&gt;Christian&lt;/small&gt;
* ''Aloe maculata'' &lt;small&gt;All.&lt;/small&gt;
* ''Aloe marlothii'' &lt;small&gt;A.Berger&lt;/small&gt;
* ''Aloe mubendiensis'' &lt;small&gt;Christian&lt;/small&gt;
* ''Aloe namibensis'' &lt;small&gt;Giess&lt;/small&gt;
* ''Aloe nyeriensis'' &lt;small&gt;Christian &amp; I.Verd.&lt;/small&gt;
* ''Aloe pearsonii'' &lt;small&gt;Schönland&lt;/small&gt;
* ''Aloe peglerae'' &lt;small&gt;Schönland&lt;/small&gt;
* ''Aloe perfoliata'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Aloe perryi'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Aloe petricola'' &lt;small&gt;Pole-Evans&lt;/small&gt;
* ''Aloe polyphylla'' &lt;small&gt;Pillans&lt;/small&gt;
* ''Aloe rauhii'' &lt;small&gt;Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe reynoldsii'' &lt;small&gt;Letty&lt;/small&gt;
* ''Aloe scobinifolia'' &lt;small&gt;Reynolds &amp; Bally&lt;/small&gt;
* ''Aloe sinkatana'' &lt;small&gt;Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe squarrosa'' &lt;small&gt;Baker ex Balf.f.&lt;/small&gt;
* ''Aloe striata'' &lt;small&gt;Haw.&lt;/small&gt;
* ''Aloe succotrina'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
* ''Aloe suzannae'' &lt;small&gt;Decary&lt;/small&gt;
* ''Aloe thraskii'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''[[Aloe vera]]'' &lt;small&gt;(L.) Burm.f.&lt;/small&gt;
* ''Aloe viridiflora'' &lt;small&gt;Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe wildii'' &lt;small&gt;(Reynolds) Reynolds&lt;/small&gt;

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
[[Sary:Aloe Macroclada.jpg|vignette|''[[Aloe macroclada]]'']]I [[Madagasikara]] dia iray amin' ny ivon-toerana lehibe indrindra amin' ny fipariahan' ny karazana ''Aloe''. Manodidina ny 130 ka hatramin' ny 140 eo ho eo ny karazana ''Aloe'' malagasy, araka ny tombantombana sy ny fanasokajiana farany indrindra. Indreto misy karazana notsongaina:

* ''[[Aloe acutissima]]'': kisahondra
* ''Aloe albiflora''
* ''Aloe ambositrae''
* ''Aloe ambrensis''
* ''Aloe ampefyana''
* ''Aloe analavelonensis''
* ''Aloe andringitrensis''
* ''Aloe anivoranoensis''
* ''Aloe ankaranensis''
* ''[[Aloe antandroi]]'': tsikivahombaho
* ''Aloe antonii''
* ''Aloe antsingyensis''
* ''Aloe argyrostachys''
* ''Aloe arneodoi''
* ''Aloe aurelienii''
* ''Aloe belitsakensis''
* ''Aloe bellatula''
* ''[[Aloe betsileensis]]'': kisahondra
* ''[[Aloe capitata]]'': kisahondra, sahondra
* ''Aloe castilloniae''
* ''Aloe compressa''
* ''Aloe darainensis''
* ''Aloe decaryi''
* ''Aloe decorsei''
* ''Aloe deinacantha''
* ''Aloe delicatifolia''
* ''Aloe delphinensis''
* ''[[Aloe deltoideodonta]]'': kisahondra, vahombato, vahongarana
* ''Aloe descoingsii''
* ''[[Aloe divaricata]]'': sahondra, vahomafaitra, vahona, vahondranjo, vahontsohy, vahotsohy, vahontsoy, zilazira
* ''Aloe droseroides''
* ''Aloe haworthioides var. aurantiaca'': sarivahona
* ''Aloe helenae''
* ''[[Aloe macroclada]]'': kisaondra, lahim-bahona, vahombe, vahona
* ''Aloe megalocarpa''
* ''Aloe rakotonasoloi''
* ''Aloe rapanarivoi''
* ''Aloe rauhii''
* ''Aloe rebmannii''
* ''Aloe richaudii''
* ''Aloe rodolphei''
* ''Aloe roeoeslii''
* ''Aloe rosea''
* ''Aloe rugosquamosa''
* ''Aloe suarezensis''
* ''[[Aloe suzannae]]'': vahona, vahondrano
* ''[[Aloe vahontsohy]]'': vahona
* ''[[Aloe vaombe]]'': vahombe, vahombey, vahona
* ''[[Aloe vaotsanda]]'': vahona, vahotsanda
* ''Aloe vaotsohy''
* ''Aloe vatovavensis''
* ''Aloe zombitseensis''

== Fampiasana ==

=== Fampiasan' ny Malagasy ny vahona ===
[[Sary:Aloe vaombe - Flora park - Cologne, Germany - DSC00771.jpg|vignette|315x315px|''[[Aloe vaombe]]'' ]]
Antsoina hoe ''sahondra'' ny vondrom-bonin' ny vahona any amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Merina]]. Any amin' ny [[Betsileo]] dia natokana indrindra ho an' ilay karazana atao hoe ''[[Aloe macroclada]]'' ny anarana hoe &quot;vahona&quot;, fa ny karazana kely maniry eny amin' ny vatolampy dia antsoina hoe &quot;kisahondra&quot;. Nampiasaina hatramin' ny [[Andro Taloha]] ny ''[[Aloe officinalis]]'', izay avy ao [[Afrika]] amin' ny ankapobeny; mba hahazoana ny ranony madity miloko manja dia potehina ny raviny izay be nofony ary aetona. Anisan' ny vondrona antrakinôna ny singa fanao fanafody amin' izany. Tany [[Fanjakan' Imerina|Imerina]] dia ny ''[[Aloe macroclada]]'' no nampiasaina.

Hita any amn' ny tapany atsimon' ny Nosy ny ''[[Aloe vaombe]]'' sy ny ''[[Aloe vahontsohy]]''. Manome ranony manitra mahafinaritra ny ''[[Aloe divaricata]]''. Karazana roa fanao fanafody any atsimo izay lasa tsy fahita firy ny ''[[Aloe vaotsanda]]'' sy ny ''[[Aloe suzannae]]''. I [[Madagasikara]] dia afaka mamokatra ''[[Aloe officinalis]]'' betsaka, izay fantatra fa ampiasaina ho fanafody manamora ny fandefasana ny ranon' [[afero]] any amin' ny [[tsinay]] sy manafaingana ny fiasan' ny tsinay ka iadiana amin' ny fitohanana sy fanadiovana ny tsinay.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Aloe|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Aloe'']]
* [[Lisitry ny karazana Aloe maniry eto Madagasikara|Lisitry ny karazana ''Aloe'' maniry eto Madagasikara]]

* ''[[Aloaceae]]''
* ''[[Asphodelaceae]]''
* ''[[Liliaceae]]''
* ''[[Xanthorrhoeaceae]]''
* [[Asparagales]]
* [[Liliales]]
* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>9xqea2lsqq6e9sz7ikkmc14hmnrf9yh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146077</id>
      <parentid>1146072</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T04:53:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7741" sha1="9ytxvsa42uu7092rulfqdnq5b25orye" xml:space="preserve">[[Sary:Aloe vera flower inset.png|vignette|357x357px|Karazam-bahona atao hoe ''[[Aloe vera]]'']]
Ny '''''Aloe''''' dia antokon-[[Angiospermae|javamaniry mamony]] be ranony, izay atao amin' ny [[teny malagasy]] hoe '''vahona'''. Ao amin' ny fianakaviana ''[[Aloaceae]]'' izay ao amin' ny filaharana [[Liliales]] izy io araka ny [[Fanasokajian' i Cronquist|fanasokajiana klasikan' i Cronquist]]. Nametraka an' io antokon-javamaniry  io ao amin' ny fianakaviana ''[[Xanthorrhoeaceae]]'', zana-pianakaviana ''[[Asphodeloideae]]'', ao amin' ny filaharana [[Asparagales]], ny [[fanasokajiana APG III]] (2009). Ny [[fanasokajiana APG IV]] (2016) dia nametraka an' io antoko io ao amin' ny fianakaviana ''[[Asphodelaceae]]'', zana-pianakaviana ''Asphodeloideae'', ao amin' ny filaharana [[Asparagales]].

Teratany ao [[Afrika]], eto [[Madagasikara]], ao amin' ny nosy [[Maskarena]], any amin' ny [[Saikanosin' i Arabia|Saikinosy Arabo]] ary any [[Sôkôtra|Socotra]] ny karazana ao aminy. Nampidirina tany amin' ny firenena maro ny karazana vahona sasany. Izy ireo koa dia hita manerana ny [[Mediteranea]], any [[Amerika Avaratra]], any [[Amerika Atsimo]], any [[Amerika Afovoany]], any [[India]], any [[Azia Atsimo-Atsinanana]], ary any [[Kôrea]] sy [[Aostralia]] koa aza.

== Ny karazana fantatra ==
Miisa eo anelan' ny 600 sy 650 ny karazana vahona ekena fisiana ao amin' ny antokon-javamaniry ''Aloe'' (jereo: [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Aloe|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Aloe'']]). Indreto ny sasany amin' ny karazana ekena:

* ''Aloe aculeata'' &lt;small&gt;Pole-Evans&lt;/small&gt;
* ''Aloe africana'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
* ''Aloe albida'' &lt;small&gt;(Stapf) Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe albiflora'' &lt;small&gt;Guillaumin&lt;/small&gt;
* ''Aloe arborescens'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
* ''Aloe arenicola'' &lt;small&gt;Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe argenticauda'' &lt;small&gt;Merxm. &amp; Giess&lt;/small&gt;
* ''Aloe bakeri'' &lt;small&gt;Scott-Elliot&lt;/small&gt;
* ''Aloe ballii'' &lt;small&gt;Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe ballyi'' &lt;small&gt;Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe brevifolia'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
* ''Aloe broomii'' &lt;small&gt;Schönland&lt;/small&gt;
* ''Aloe buettneri'' &lt;small&gt;A.Berger&lt;/small&gt;
* ''Aloe camperi'' &lt;small&gt;Schweinf.&lt;/small&gt;
* ''Aloe capitata'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Aloe comosa'' &lt;small&gt;Marloth &amp; A.Berger&lt;/small&gt;
* ''Aloe cooperi'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Aloe corallina'' &lt;small&gt;Verd.&lt;/small&gt;
* ''Aloe dewinteri'' &lt;small&gt;Giess ex Borman &amp; Hardy&lt;/small&gt;
* ''Aloe erinacea'' &lt;small&gt;D.S.Hardy&lt;/small&gt;
* ''Aloe excelsa'' &lt;small&gt;A.Berger&lt;/small&gt;
* ''Aloe ferox'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
* ''Aloe forbesii'' &lt;small&gt;Balf.f.&lt;/small&gt;
* ''Aloe helenae'' &lt;small&gt;Danguy&lt;/small&gt;
* ''Aloe hereroensis'' &lt;small&gt;Engl.&lt;/small&gt;
* ''Aloe inermis'' &lt;small&gt;Forssk.&lt;/small&gt;
* ''Aloe inyangensis'' &lt;small&gt;Christian&lt;/small&gt;
* ''Aloe jawiyon'' &lt;small&gt;S.J.Christie, D.P.Hannon &amp; Oakman ex A.G.Mill.&lt;/small&gt;
* ''Aloe jucunda'' &lt;small&gt;Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe khamiesensis'' &lt;small&gt;Pillans&lt;/small&gt;
* ''Aloe kilifiensis'' &lt;small&gt;Christian&lt;/small&gt;
* ''Aloe maculata'' &lt;small&gt;All.&lt;/small&gt;
* ''Aloe marlothii'' &lt;small&gt;A.Berger&lt;/small&gt;
* ''Aloe mubendiensis'' &lt;small&gt;Christian&lt;/small&gt;
* ''Aloe namibensis'' &lt;small&gt;Giess&lt;/small&gt;
* ''Aloe nyeriensis'' &lt;small&gt;Christian &amp; I.Verd.&lt;/small&gt;
* ''Aloe pearsonii'' &lt;small&gt;Schönland&lt;/small&gt;
* ''Aloe peglerae'' &lt;small&gt;Schönland&lt;/small&gt;
* ''Aloe perfoliata'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Aloe perryi'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Aloe petricola'' &lt;small&gt;Pole-Evans&lt;/small&gt;
* ''Aloe polyphylla'' &lt;small&gt;Pillans&lt;/small&gt;
* ''Aloe rauhii'' &lt;small&gt;Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe reynoldsii'' &lt;small&gt;Letty&lt;/small&gt;
* ''Aloe scobinifolia'' &lt;small&gt;Reynolds &amp; Bally&lt;/small&gt;
* ''Aloe sinkatana'' &lt;small&gt;Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe squarrosa'' &lt;small&gt;Baker ex Balf.f.&lt;/small&gt;
* ''Aloe striata'' &lt;small&gt;Haw.&lt;/small&gt;
* ''Aloe succotrina'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
* ''Aloe suzannae'' &lt;small&gt;Decary&lt;/small&gt;
* ''Aloe thraskii'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''[[Aloe vera]]'' &lt;small&gt;(L.) Burm.f.&lt;/small&gt;
* ''Aloe viridiflora'' &lt;small&gt;Reynolds&lt;/small&gt;
* ''Aloe wildii'' &lt;small&gt;(Reynolds) Reynolds&lt;/small&gt;

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
[[Sary:Aloe Macroclada.jpg|vignette|''[[Aloe macroclada]]'']]I [[Madagasikara]] dia iray amin' ny ivon-toerana lehibe indrindra amin' ny fipariahan' ny karazana ''Aloe''. Manodidina ny 130 ka hatramin' ny 140 eo ho eo ny karazana ''Aloe'' malagasy, araka ny tombantombana sy ny fanasokajiana farany indrindra. Indreto misy karazana notsongaina:

* ''[[Aloe acutissima]]'': kisahondra
* ''Aloe albiflora''
* ''Aloe ambositrae''
* ''Aloe ambrensis''
* ''Aloe ampefyana''
* ''Aloe analavelonensis''
* ''Aloe andringitrensis''
* ''Aloe anivoranoensis''
* ''Aloe ankaranensis''
* ''[[Aloe antandroi]]'': tsikivahombaho
* ''Aloe antonii''
* ''Aloe antsingyensis''
* ''Aloe argyrostachys''
* ''Aloe arneodoi''
* ''Aloe aurelienii''
* ''Aloe belitsakensis''
* ''Aloe bellatula''
* ''[[Aloe betsileensis]]'': kisahondra
* ''[[Aloe capitata]]'': kisahondra, sahondra
* ''Aloe castilloniae''
* ''Aloe compressa''
* ''Aloe darainensis''
* ''Aloe decaryi''
* ''Aloe decorsei''
* ''Aloe deinacantha''
* ''Aloe delicatifolia''
* ''Aloe delphinensis''
* ''[[Aloe deltoideodonta]]'': kisahondra, vahombato, vahongarana
* ''Aloe descoingsii''
* ''[[Aloe divaricata]]'': sahondra, vahomafaitra, vahona, vahondranjo, vahontsohy, vahotsohy, vahontsoy, zilazira
* ''Aloe droseroides''
* ''Aloe haworthioides var. aurantiaca'': sarivahona
* ''Aloe helenae''
* ''[[Aloe macroclada]]'': kisaondra, lahim-bahona, vahombe, vahona
* ''Aloe megalocarpa''
* ''Aloe rakotonasoloi''
* ''Aloe rapanarivoi''
* ''Aloe rauhii''
* ''Aloe rebmannii''
* ''Aloe richaudii''
* ''Aloe rodolphei''
* ''Aloe roeoeslii''
* ''Aloe rosea''
* ''Aloe rugosquamosa''
* ''Aloe suarezensis''
* ''[[Aloe suzannae]]'': vahona, vahondrano
* ''[[Aloe vahontsohy]]'': vahona
* ''[[Aloe vaombe]]'': vahombe, vahombey, vahona
* ''[[Aloe vaotsanda]]'': vahona, vahotsanda
* ''Aloe vaotsohy''
* ''Aloe vatovavensis''
* ''Aloe zombitseensis''

== Fampiasana ==

=== Fampiasan' ny Malagasy ny vahona ===
[[Sary:Aloe vaombe - Flora park - Cologne, Germany - DSC00771.jpg|vignette|315x315px|''[[Aloe vaombe]]'' ]]
Antsoina hoe ''sahondra'' ny vondrom-bonin' ny vahona any amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Merina]]. Any amin' ny [[Betsileo]] dia natokana indrindra ho an' ilay karazana atao hoe ''[[Aloe macroclada]]'' ny anarana hoe &quot;vahona&quot;, fa ny karazana kely maniry eny amin' ny vatolampy dia antsoina hoe &quot;kisahondra&quot;. Nampiasaina hatramin' ny [[Andro Taloha]] ny ''[[Aloe officinalis]]'', izay avy ao [[Afrika]] amin' ny ankapobeny; mba hahazoana ny ranony madity miloko manja dia potehina ny raviny izay be nofony ary aetona. Anisan' ny vondrona antrakinôna ny singa fanao fanafody amin' izany. Tany [[Fanjakan' Imerina|Imerina]] dia ny ''[[Aloe macroclada]]'' no nampiasaina.

Hita any amn' ny tapany atsimon' ny Nosy ny ''[[Aloe vaombe]]'' sy ny ''[[Aloe vahontsohy]]''. Manome ranony manitra mahafinaritra ny ''[[Aloe divaricata]]''. Karazana roa fanao fanafody any atsimo izay lasa tsy fahita firy ny ''[[Aloe vaotsanda]]'' sy ny ''[[Aloe suzannae]]''. I [[Madagasikara]] dia afaka mamokatra ''[[Aloe officinalis]]'' betsaka, izay fantatra fa ampiasaina ho fanafody manamora ny fandefasana ny ranon' [[afero]] any amin' ny [[tsinay]] sy manafaingana ny fiasan' ny tsinay ka iadiana amin' ny fitohanana sy fanadiovana ny tsinay.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Aloe|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Aloe'']]
* [[Lisitry ny karazana Aloe maniry eto Madagasikara|Lisitry ny karazana ''Aloe'' maniry eto Madagasikara]]

* ''[[Aloaceae]]''
* ''[[Asphodelaceae]]''
* ''[[Liliaceae]]''
* ''[[Xanthorrhoeaceae]]''
* [[Asparagales]]
* [[Liliales]]
* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>9ytxvsa42uu7092rulfqdnq5b25orye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alafia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292776</id>
    <revision>
      <id>1145905</id>
      <parentid>1102704</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T15:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Lisitry ny karazana</comment>
      <origin>1145905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2141" sha1="kp16p0n291vlk4jbpm63fm96426c9he" xml:space="preserve">[[Sary:Alafia caudata subsp. latiloba S-1651.jpg|vignette|340x340px|''Alafia caudata'']]
Ny '''''Alafia''''' dia antokon-javamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]''. Vahy maniry ao [[Afrika]] sy eto [[Madagasikara]] izy ireo.

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[Plants of the World Online]]'' tamin' ny Jona 2026:

* ''Alafia alba'' &lt;small&gt;Pichon&lt;/small&gt;
* ''Alafia barteri'' &lt;small&gt;Oliv.&lt;/small&gt;
* ''Alafia benthamii'' &lt;small&gt;(Baill.) Stapf&lt;/small&gt;
* ''Alafia berrieri'' &lt;small&gt;Jum.&lt;/small&gt;
* ''[[Alafia calophylla]]'' &lt;small&gt;Pichon&lt;/small&gt;
* ''Alafia caudata'' &lt;small&gt;Stapf&lt;/small&gt;
* ''Alafia erythrophthalma'' &lt;small&gt;(K.Schum) Leeuwenb.&lt;/small&gt;
* ''Alafia falcata'' &lt;small&gt;Leeuwenb.&lt;/small&gt;
* ''[[Alafia fuscata]]'' &lt;small&gt;Pichon&lt;/small&gt;
* ''Alafia insularis'' &lt;small&gt;Pichon&lt;/small&gt;
* ''[[Alafia intermedia]]'' &lt;small&gt;Pichon&lt;/small&gt;
* ''Alafia landolphioides'' &lt;small&gt;(A.DC.) K.Schum&lt;/small&gt;
* ''Alafia lucida'' &lt;small&gt;Stapf&lt;/small&gt;
* ''Alafia microstylis'' &lt;small&gt;K.Schum&lt;/small&gt;
* ''Alafia multiflora'' &lt;small&gt;(Stapf) Stapf&lt;/small&gt;
* ''[[Alafia nigrescens]]'' &lt;small&gt;Pichon&lt;/small&gt;
* ''Alafia orientalis'' &lt;small&gt;K.Schum ex De Wild.&lt;/small&gt;
* ''Alafia parciflora'' &lt;small&gt;Stapf&lt;/small&gt;
* ''[[Alafia pauciflora]]'' &lt;small&gt;Radlk.&lt;/small&gt;
* ''[[Alafia perrieri]]'' &lt;small&gt;Jum.&lt;/small&gt;
* ''Alafia schumannii'' &lt;small&gt;Stapf&lt;/small&gt;
* ''[[Alafia thouarsii]]'' &lt;small&gt;Roem. &amp; Schult.&lt;/small&gt;
* ''Alafia vallium'' &lt;small&gt;Pichon&lt;/small&gt;
* ''Alafia whytei'' &lt;small&gt;Stapf&lt;/small&gt;
* ''Alafia zambesiaca'' &lt;small&gt;Kupicha&lt;/small&gt;

=== Karazana misy eto Madagasikara ===

* ''[[Alafia calophylla]]'' -- pitikala, vahibindro
* ''[[Alafia fuscata]]'' -- savoa, tandrokosy, vahitanana
* ''[[Alafia intermedia]]'' -- vahimainty, vahindronono
* ''[[Alafia nigrescens]]'' -- vahivy
* ''[[Alafia pauciflora]]'' -- alafy, vahinamboa, vahy
* ''[[Alafia perrieri]]'' -- alafy, rikiatra, tsivahabahatra, vahitanana
* ''[[Alafia thouarsii]]'' -- alafy, felambaratra, felambarika, fingimbahy, helabaratra, tangetangenamasoandro, vahavy,  vahentangena, vahimainty, vahimankany, vahimata, vahivy, vahizaha, voalafy</text>
      <sha1>kp16p0n291vlk4jbpm63fm96426c9he</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Clarisse Ratsifandrihamanana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293372</id>
    <revision>
      <id>1146144</id>
      <parentid>1145816</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T11:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nandamina lahatsoratra</comment>
      <origin>1146144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3129" sha1="4iwoukqczgej6lfbsbtszhdvxrex53k" xml:space="preserve">
{{Infobox olona|anarana=Clarrisse Ratsifandrihamanana|teraka=5 desambra 1926|toerana=Fenoarivo Atsinana|maty=28 jona 1987|firenena=Madagasikara|asa=Mpampianatra}}

I '''Clarisse Hortense Ratsifandrihamanana''' dia vehivavy malagasy mpanoratra. Teraka tamin' ny 5 Desambra 1926 tao [[Fenoarivo Atsinanana|Fénérive-Est]] izy ary nodimandry tao [[Antananarivo]] tamin' ny 28 Jona 1987.

== Ny fiainany ==
I Clarisse Hortense Andriamampandry Ratsifandrihamanana no tena anarany. Teraka tamin'ny 5 desambra 1926 tao [[Fenoarivo Atsinanana|Fenoarivo Atsinana]] izy. Fianakaviana avy amin'ny razan'[[Andriana]] mpikabary, mpamoron-kira, [[mpanoratra]] malaza no niaviany. Niaina betsaka tamin'ny fiainana ambanivohitra izy, mpianatr'ilay [[Pôeta|poeta]] malaza antsoina hoe: [[Jean Narivony]]. Ankoatra ny maha mpanoratra azy dia mpikaroka nafana fo teo amin'ny sehatra [[pôlitika]] izy, tao anatin'ny antoko:  [[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|Antokon'ny Kongresy ho amin'ny Fahaleovan-tenan'i Madagasikara]] (A.K.F.M).

== Ny fiainany ny kanto ==
Anisan'ireo vehivavy malaza eo amin'ny sehatry ny haisoratra izy. Ny tara-kevitra novoiziny dia ny fanoherana ny tsy rariny amin'ny endriny samihafa: fanavakavahana, fahantran'ny vahoaka, tsy fitovian-jo sns. Tany amin'ny taona 1960 izy no nanomboka nanoratra. Mpikambana tao amin'ny UPEM sy tao amin'ny Akademia Malagasy izy. Ny tononkalo no tena nanavanana ity mpanoratra iray ity. Na izany aza, dia nanoratra tantara foronina sy angano ihany koa izy.

=== Asa soratra ===
Sady nanoratra [[tononkalo]], tantara foronina, [[sombin-tantara]] ary tantara an-tsehatra maro izy. Santionany  amin'ny sangan'asany ireto:

* 1948: ''Fahavaratra'' (nosotarana 1948, navoaka 1969) ;

* 1960: ''Sarindra'' (tononkalo nahazo ny loka voalohany nomen'ny Antenimeran'ny tanànan'Antananarivo).
* 1961: ''Salohy'' (amboaran-tononkalo)
* 1964: ''Fahavaratra'' (tantara foronina)
* 1964: ''Lavakombarika (''sombin-tantara)

* 1966: ''Tamberintany'' (tantara an-tsehatra)
* 1967: Ikalomanga&lt;ref&gt;[https://www.lexpress.mg/2024/03/litterature-ikalomanga-de-clarisse.html LITTÉRATURE - « Ikalomanga » de Clarisse Ratsifandrihamanana présenté par ses enfants]&lt;/ref&gt;
* 1970: ''Lohataona sy ririnina''
* 1970: ''Ramose'' (navoaka 2006)
* 1970: ''Ny zanako'' (tantara foronina)
* 1979: ''Velan'angano'' ( tantara an-tsehatra)
* 1979: ''Tany vaovao'' (tantara foronina)

=== Ny mampiavaka azy eo amin' ny asa sorany ===
Ny [[Literatiora malagasy|literatiora]] manavanana azy dia ny an-tsoratra, (tantara foronina, sombin-tantara, [[angano]] miendrika tantara,...). Sokajin-dahatsoratra fampiasany ny mitantara sy ny manoritsoritra ary ny mandresy lahatra. Fomba filazan-javatra na sarinteny mampiavaka azy ny fampiasana [[tamberin-teny]], ny [[tamberin-drafitra]], ny [[fanovana endri-javatra]] ary ny [[fanovana anarana]].

== Jereo koa ==
* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
# http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=483
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-61.html
[[Sokajy:Mpanoratra Malagasy]]</text>
      <sha1>4iwoukqczgej6lfbsbtszhdvxrex53k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aya Nakamura</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293998</id>
    <revision>
      <id>1146030</id>
      <parentid>1129332</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T00:53:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanitsy fomba fanoratana</comment>
      <origin>1146030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8326" sha1="q3ktsn9er0m6svjmdz946plgfjlzev4" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Aya Nakamura, Aya Coco Danioko|teraka=10 mai 1995|toerana=Bamako, Mali|asa=Mpihira|firenena=France|image=}}

Teraka tamin'ny 10 mai 1995, tao [[Bamako]], [[Malỳ|Mali]] i Aya Coco Danioko, izay mampiasa ny anarana hoe '''Aya Nakamura''' eo amin'ny sehatra maha-mpanakanto azy, mpihira [[frantsay]] [[Maliana (vahoaka)|maliàna]]

Nanao fandrosoana teo amin'ny sehatry ny [[mozika]] izy, tamin'ny alalan'ny rakikira voalohany, mitondra ny lohateny hoe: &quot;Journal intime&quot;, taorian'ny fanombohana izay nahasarika ny sain'ny maro tao amin'ny [[Tambajotra sôsialy|tambajotra sosialy]] sy fiaraha-miasa maro samihafa, izay nivoaka tamin'ny taona 2017, nahazoany mari-pahankasitrahana &quot;disque de platine&quot;, roa taona taty aoriana.Tamin'ny taona 2018, namoaka ny rakikira faharoa mitondra ny lohateny &quot;Nakamura&quot; izy,  izay nahatonga azy ho malaza amin'ny vahoaka maro  noho ny hira &quot;Djadja&quot;. Nahazo ny mari-pankasitrahana &quot;disque de diamant&quot;, io rakikira io, nivarotra mihoatra ny 550 000 dika [[Frantsa]] ary mihoatra ny 1,2 tapitrisa maneran-tany.

Ity rakikira ity no rakikira frantsay be mpihaino indrindra maneran-tany, miaraka amin'ny 1,9lavitrisa fihainoana (stremeas) tamin'ny volana aogositra 2024.  Ny hirany dia mahavita mandresy lahatra amin'ireo [[firenena]] miteny [[frantsay]] sy ny any ivelany.&lt;ref&gt;1.&lt;nowiki&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Aya_Nakamura&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

Izy no mpanakanto vehivavy miteny frantsay be mpihaino indrindra ao amin'ny Spotify miaraka amin'ny mpihaino 20 tapitrisa isam-bolana, tamin'ny taona 2020. Namoaka ny rakikira fahatelo mitondra ny lohateny hoe: &quot;Aya&quot; izy, tamin'io taona io ihany. Io rakikira io dia nahazo ny mari-mpakasitrahana : &quot;double disque de platine&quot;  tamin'ny taona 2023, namarotana 200 000 dika.

Tamin'ny volana janoary 2023, namoaka ny rakikira fahaefatra, mitondra ny lohateny hoe: &quot;DNK&quot; izy, manondro ny anaran'ny fianakaviany hoe Donioko. Nahazo ny mari-mpankasitrahana: &quot;double disque de platine&quot; io rakikira io fito volana taorian'ny nivoahany, niaraka tamin'ny namarotana 100 000 dika. Nanomboka ny fitetezam-paritra sy ny iraisam-pirenena izy, ka nivarotra ireo tapakila rehetra ho an'ireo fampisehoana telo tao amin'ny Accor Arena, nandritra ny dimy amby folo minitra, izany hoe tapakila 60 000.

Nasain'i Anna Wintour i Aya Nakamura hanatrika ny &quot;Met Gala&quot; tamin'ny 6 may 2024, ary nihira nandritra ny lamaody &quot;Vogue world Paris&quot; tamin'ny jona 2024, amin'ilay hira &quot;fly&quot;, amin'ny endrika &quot;orchestré&quot;, tao anatin'ilay akanjo rebareba avo lenta nataon'i Jean-Paul Gaultier. Io fampisehoana  io dia noderain'ny mpitsikera sy ireo mpanakanto toa an-dry Madonna.

Nandritra ny lalao olaimpika  fahavaratra 2024, dia izy no nanao ny [[hira]] nandritra ny lanonam-panokafana tamin'ny 26 jolay 2024, nahitana mpijery 31,4 tapitrisa tamin'ny [[fahitalavitra]], io no isa ambony indrindra teo amin'ny tantaran'ny  fahitalavitra frantsay.

Tamin'ny 23 febroary 2025, tamin'ny 1ora  sy 48minitra, ny &quot;clip de single Djadja&quot; dia lasa hira fahaefatra amin'ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]], nahatratra mihoatra ny 1miliara ny mpijery ao amin'ny &quot;You Tube&quot;, aorian'ny &quot;Dernière Danse&quot; an'i Indila, &quot;Papaoutai an'i Stromae, ary &quot;Ego&quot; an'i Willy William. Lasa mpanakanto [[Afrikana (vahoaka)|Afrikana]] voalohany manana lahatsary mihoatra ny 1miliara fijery izy.  Tao anatin'ny enina taona, dia lasa izy ihany koa no mpanakanto miteny frantsay nahatratra izany haingana indrindra.&lt;ref&gt;1.&lt;nowiki&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Aya_Nakamura&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== Tantaram-piainany ==

=== Fahazazana ===
Teraka tamin'ny 10 may 1995, tao [[Bamako]], any [[Malỳ|Mali]], avy amin'ny [[fianakaviana]] mpitendry [[zavamaneno]] sy mpitantara nentin-drazana. Dimy mianadahy ry zareo, ary izy no zokiny indrindra. Volana vitsivitsy taorian'ny nahaterahany dia tonga tany [[Frantsa]] ny finakaviany ary nipetraka tao Aulnay-sous-Bois izy ireo fony mbola zaza. Ny Rainy dia mpiasa ao amin'ny fisotroana ao amin'ny seranam-piaramanidina Roissy, ary ny reniny mpihira sy mpitantara nentin-drazana. Tsy nahazo antoka ny amin'izay lalan'asa mety ho raisiny izy, ka nanomboka nianatra [[lamaody]] tao La Courneuve: &quot;Te ho lasa mpamorona lamaody aho, hoy izy, fa tsy nankafy izany intsony aho, ka dia nankany amin'ny [[mozika]] ka niafara tamin'izany&quot;.&lt;ref&gt;5.&lt;nowiki&gt;https://mg.globalvoices.org/2024/07/26/170841&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

Teraka tao Mali izy, nefa nangataka [[zom-pirenena frantsay]] tamin'ny taona 2017, ary nahazo izany tamin'ny 30 avrily 2021.&lt;ref&gt;2.&lt;nowiki&gt;https://www.cheriefm.fr/artistes/aya-nakamura/biographie3.https://fr.vikidia.org/wiki/Aya_Nakamura￼￼&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== Asa sy fiainana an-tsehatra ==
Fiandohana sy fahombiazana voalohany, niarahana amin'ny &quot;Journal intime&quot;(2014-2017). Nanomboka nanoratra tononkira izy tamin'ny fahazazany. Namoaka ny hirany voalohany mitondra ny lohateny hoe &quot;Karma&quot; tao amin'ny [[Tambajotra sôsialy|tambajotran-tserasera]] izy tamin'ny taona 2014, fony vao sivy amby folo taona. Nifidy anarana an-tsehatra avy amin'ny anaran'iray amin'ireo mpilalao ao: Hiro Nakamura izy, noho ny fitiavanay manokana ilay andian-tantara amin'ny [[fahitalavitra]] mitondra ny lohateny hoe:&quot;Heroes&quot;.

Niara-namorona [[hira]] mitantara fisarahana amin'ny [[fitiavana]] ihany koa izy sy Seysey, antsoina hoe &quot;J'ai mal&quot;, amin'ny gadona &quot;Zouk love&quot;. Nahazo mpijery mihoatra ny iray tapitrisa tao amin'ny &quot;You Tube&quot; ilay [[sarimihetsika]].

Lasa mpamokatra sy mpitantana ny asany amin'ny sehatra ara-java-kanto i Dembo Camara, sakaizany efa ela. Tamin'ny taona 2015, niara-niasa tamin'ny mpamorona mozika Christopher Ghenda izy, tamin'ny [[Famoronana (finoana sy fedrà)|famoronana]] [[hira]] mitondra ny lohateny hoe &quot;Brisé&quot;, nahatratra telo amby folo tapitrisa ny mpijery izany tao amin'ny &quot;You Tube&quot;.

Nandefa hira hafa koa izy,niarahany tamin'ilay mpanao &quot;rap&quot; fababy, nitondra ny lohateny hoe: &quot;Love d'un voyau&quot;, ka vao mainka nahazo fankasitrahana bebe kokoa tao amin'ny &quot;You Tube&quot;.

Nanao fampisehoana tao amin'ny [[kianja]] &quot;Stade omnisports Modibo-Keïta&quot; any [[Bamako]] izy, ho fanehoana ny firaiketam-pony amin'ny fiaviany, tamin'ny fandraisana anjara mialoha tamin'ny seho nataon'i Davido. Nanao hira manokana ho an'i Oumou Sangaré, iray amin'ireo mpihira malaza indrindra ao [[Malỳ|Mali]], teraka tao Bamako tahaka azy ihany koa. Nanaiky handray anjara tao anatin'ilay &quot;clip&quot; mozika i Oumou Sangaré, hita tao anatin'izy io ny firaisankina sy fiarahana feno hafaliana teo amin'izy mirahavavy.

Tamin'ny volana janoary 2016, ilay mpihira dia nahazo fifanarahana tamin'ny tranom-pamokarana mozika &quot;Warner Music&quot;. Nitohy ny fiaraha-miasa nataony tamin'io taona io ary namoaka ny hirany faharoa, mitondra ny lohateny hoe:&quot;Super Héros&quot;, niarahana tamin'ilay mpanao rap Gradur. Noho ny fahombiazana sy ny fandraisana tsara tany anaty [[Tambajotra sôsialy|tambajotra sosialy]], dia nanomana ny rakikira voalohany izy, naharitra vao vita nohon'ny fahasahiranana tamin'ny fiandohana niaraka  tamin'ny tranom-pamokarana voalohany, ary nohon'ny fahaterahan'ny zanany vavy.

Namoaka ny rakikira voalohany mitondra ny lohateny hoe:&quot;Journal intime&quot; izy tamin'ny 25 aogositra 2017. Tsy nilaza tamin'ny tranom-pamokarana mozika izy, momba ny fitondrany vohoka, raha tsy efa feno fito volana, satria hoy izy :&quot;Raha tsy izany dia tsy ho nisy nanasonia fifanarahana tamiko mihitsy&quot;.

Nahazo takela-bolamena ilay rakikira, araka ny fanamafisan'ny SNEP (Syndicat National de l'Edition Phonographique) any [[Frantsa]], tamin'ny volana febroary 2018. Nandray anjara tamin'ny alin'ni Mali tao Bercy izy, tamin'ny Asabotsy 23 septambra 2017, hetsika nokarakarain'ilay  Wati-Boss, Dawala, ho fankalazana ny tsingerin-taona nahaterahan'nh [[Malỳ|Mali]] tany [[Paris]] amin'ny alalan'ny mozika. Niara-nanaka-danja an-tsehatra tamin'i Oumou Sangaré sy ireo mpanakanto maliàna hafa toa an-dry: Cheick Tidiane Seck, Lassana Hawa, Mokobe,... Izy.

Nankatoavina ho &quot;disque de platine&quot; ilay rakikira tamin'ny volana martsa 2020.

== Loharano ==

1.https://fr.wikipedia.org/wiki/Aya_Nakamura

2.https://www.cheriefm.fr/artistes/aya-nakamura/biographie&lt;nowiki/&gt;3.[[vikidia:Aya_Nakamura|https://fr.vikidia.org/wiki/Aya_]]Nakamura￼￼

4.https://open.spotify.com/intl-fr/artist/7IlRNXHjoOCgEAWN5qYksg

5.https://mg.globalvoices.org/2024/07/26/170841</text>
      <sha1>q3ktsn9er0m6svjmdz946plgfjlzev4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kylian Mbappé</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294186</id>
    <revision>
      <id>1146032</id>
      <parentid>1144401</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T00:53:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1865" sha1="k3vbwmugvyuiz1vi524ol5q5q7l8dvd" xml:space="preserve">{{Infobox olona
|anarana=Kylian Mbappé
|teraka=20 Desambra 1998
|toerana=[[Saint-Denis, Seine-Saint-Denis|St.Denis]]
|firenena={{Frantsa}}
|asa=Mpilalao baolina
|sary=Kylian_Mbapp%C3%A9_World_Cup_Trophy.jpg}}I 

'''Kylian Mbappé''' dia mpilalao baolina kitra matihanina frantsay, anisan’ny malaza indrindra maneran-tany ankehitriny. 

== Mombamba azy ==
* Anarana feno: Kylian Mbappé Lotin
* Teraka: 20 Desambra 1998
* Toerana nahaterahana: Bondy, Seine Saint-Denis, {{Frantsa}}
* Haavo: 1,78 m
* Toerana hilalaovany: Mpanafika (Attaquant)

== Asa ara-panatanjahantena ==

* Ekipam-pirenena: Equipe de France (Hatramin'ny 2017)
* Klioba nolalaovany:
* [[AS Monaco]] (2015–2017)
* [[Paris Saint-Germain]] – PSG (2017–2024)
* [[Real Madrid]] CF (2024–ankehitriny)

== Zava-bita lehibe ==
* Tompondakan’i Frantsa imbetsaka miaraka amin’ny PSG
* Campions League Finalist (2020, niaraka tamin'ny PSG)
* Tompondaka Erantany (FIFA World Cup 2018) miaraka amin’i Frantsa
* Faharoa amin’ny World Cup 2022 (nahatafiditra hat-trick tamin’ny famaranana!)
* Ballon d'Or Top 3 (isan-taona 2022–2023)
* Ligin'i Eoropa sy Lalao Nasionaly maro nahavitana zava-bita

== Toetra manokana ==
* Malaza amin’ny hafainganany, fandanjalanjany amin'ny baolina, ary famaranana mazava tsara
* Mpitondra fanahy sy fitaratra amin'ny tanora frantsay sy afrikana, satria avy amin'ny fianakaviana avy any Kamerona sy Alzeria izy.

== Fanamarihana ==
Tamin'ny taona 2024, dia nifindra tany amin'ny Real Madrid i Mbappé taorian'ny taona maro niaraka tamin'ny PSG. Ity dia iray amin’ireo fifindran-toerana goavana indrindra teo amin’ny tantaran’ny baolina kitra.

== Loharano ==
{{DEFAULTSORT:Mbappé, Kylian}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra frantsay]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra nasionaly frantsay]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1998]]
[[Sokajy:Ballon d'Or]]</text>
      <sha1>k3vbwmugvyuiz1vi524ol5q5q7l8dvd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146033</id>
      <parentid>1146032</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T00:54:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1864" sha1="nu8pincau6oaz7umlnzucx4z85dgc4p" xml:space="preserve">{{Infobox olona
|anarana=Kylian Mbappé
|teraka=20 Desambra 1998
|toerana=[[Saint-Denis, Seine-Saint-Denis|St.Denis]]
|firenena={{Frantsa}}
|asa=Mpilalao baolina
|sary=Kylian_Mbapp%C3%A9_World_Cup_Trophy.jpg}}
I '''Kylian Mbappé''' dia mpilalao baolina kitra matihanina frantsay, anisan’ny malaza indrindra maneran-tany ankehitriny. 

== Mombamba azy ==
* Anarana feno: Kylian Mbappé Lotin
* Teraka: 20 Desambra 1998
* Toerana nahaterahana: Bondy, Seine Saint-Denis, {{Frantsa}}
* Haavo: 1,78 m
* Toerana hilalaovany: Mpanafika (Attaquant)

== Asa ara-panatanjahantena ==

* Ekipam-pirenena: Equipe de France (Hatramin'ny 2017)
* Klioba nolalaovany:
* [[AS Monaco]] (2015–2017)
* [[Paris Saint-Germain]] – PSG (2017–2024)
* [[Real Madrid]] CF (2024–ankehitriny)

== Zava-bita lehibe ==
* Tompondakan’i Frantsa imbetsaka miaraka amin’ny PSG
* Campions League Finalist (2020, niaraka tamin'ny PSG)
* Tompondaka Erantany (FIFA World Cup 2018) miaraka amin’i Frantsa
* Faharoa amin’ny World Cup 2022 (nahatafiditra hat-trick tamin’ny famaranana!)
* Ballon d'Or Top 3 (isan-taona 2022–2023)
* Ligin'i Eoropa sy Lalao Nasionaly maro nahavitana zava-bita

== Toetra manokana ==
* Malaza amin’ny hafainganany, fandanjalanjany amin'ny baolina, ary famaranana mazava tsara
* Mpitondra fanahy sy fitaratra amin'ny tanora frantsay sy afrikana, satria avy amin'ny fianakaviana avy any Kamerona sy Alzeria izy.

== Fanamarihana ==
Tamin'ny taona 2024, dia nifindra tany amin'ny Real Madrid i Mbappé taorian'ny taona maro niaraka tamin'ny PSG. Ity dia iray amin’ireo fifindran-toerana goavana indrindra teo amin’ny tantaran’ny baolina kitra.

== Loharano ==
{{DEFAULTSORT:Mbappé, Kylian}}
[[sokajy:mpilalao baolina kitra frantsay]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra nasionaly frantsay]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1998]]
[[Sokajy:Ballon d'Or]]</text>
      <sha1>nu8pincau6oaz7umlnzucx4z85dgc4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Romba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295206</id>
    <revision>
      <id>1145897</id>
      <parentid>1128368</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T13:58:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Namafa soratra tsy ilaina</comment>
      <origin>1145897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1306" sha1="1575klcw90lkeczs6ige52fr9rdwgzm" xml:space="preserve">[[Sary:Ocimum basilicum 001.JPG|vignette|420x420px|''[[Ocimum basilicum]]'']]
[[Sary:Basil-Basilico-Ocimum_basilicum-albahaca.jpg|thumb|248x248px|''[[Ocimum basilicum]]'']]
[[Sary:Ocimum gratissimum (21913853081).jpg|vignette|''[[Ocimum gratissimum]]'']]
[[Sary:Ocimum americanum 002.JPG|vignette|260x260px|''[[Ocimum americanum]]'']]
Ny '''romba''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Ocimum]]'', ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'', sy ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Coelocarpum]]'' ao amin' ny fianakaviana ''[[Verbenaceae]]'' izay samy ao amin' ny filaharana [[Lamiales]]. Ireto ny sasany amin' ireo zavamaniry ireo:

* ''[[Coelocarpum madagascariense]]'' &lt;small&gt;Scott Elliot&lt;/small&gt; (''Verbenaceae'') -- amboamboankibo, ampembakibo, ampombakibo, romba.

* ''[[Ocimum basilicum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''Lamiaceae'') -- bazilika, kiranjaivazaha, romba;
* ''[[Ocimum americanum]]'' L. (← ''[[Ocimum canum]]'' na ''[[Ocimum tenellum]]'') (''Lamiaceae'') -- karanzane, kirangay, kiranjay, kirijana, mampivehana, romba, rombakely, rombantsahona, rombiromby, rombovola;
* ''[[Ocimum gratissimum]]'' L. (← ''[[Ocimum suave]]'' &lt;small&gt;Willd&lt;/small&gt;) (''Lamiaceae'') -- romba, rombabe, romby

== Jereo koa ==

* ''[[Ocimum]]''

* ''[[Coelocarpum]]''
* ''[[Leonotis]]''</text>
      <sha1>1575klcw90lkeczs6ige52fr9rdwgzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alamboronala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295620</id>
    <revision>
      <id>1145917</id>
      <parentid>1137314</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T16:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="345" sha1="b5awth7536etg4ps397jgpsg8ch5os0" xml:space="preserve">[[Sary:Delonix regia in China (14).jpg|vignette|''[[Delonix regia]]''|359x359px]]
Ny '''alamboronala''' dia hazo samihafa ao amin' ny vondron-karazana ''[[Delonix]]'', ao amin' ny fianakaviana [[Fabaceae]], zana-pianakavina [[Caesalpinioideae]], indrindra ny ''[[Delonix regia]]'' sy ny ''[[Delonix leucantha]]''.

== Jereo koa ==

* [[Monongo]]</text>
      <sha1>b5awth7536etg4ps397jgpsg8ch5os0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jatropha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295982</id>
    <revision>
      <id>1145964</id>
      <parentid>1127431</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:46:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3269" sha1="3dhlprth1rgghwy8tybmzak88q4gjs5" xml:space="preserve">[[Sary:Redflowers8.jpg|vignette|340x340px|''Jatropha integerrima'']]
Ny '''''Jatropha''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Malpighiales]]. Avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] hoe ἰατρός / ''iatros'', midika hoe &quot;mpitsabo&quot;, sy τροφή / ''trophe'', midika hoe &quot;sakafo&quot; ny anarany. Ahitana karazan-javamaniry miisa 180 eo ho eo ity vondrona ity. Teratany any [[Amerika]], ny ankamaroan' izy ireo nefa misy karazana 66 hita any amin' ny [[Tontolo Tranainy|Tontolo Taloha]]. Manana voniny lahy sy vavy misaraka ny zavamaniry ao amin' io vondrona io.
[[Sary:Jatropha multifida (1).jpg|vignette|225x225px|''[[Jatropha multifida]]'']]
[[Sary:Jatropha integerrima 1.jpg|vignette|201x201px|''Jatropha integerrima'']]
[[Sary:Jatropha curcas at thenmala 2014 (1).jpg|vignette|200x200px|[[Savoa]] (''Jatropha curcas'')]]
Tahaka ny mpikambana maro ao amin' ny fianakaviana ''Euphorbiaceae'', ny ''Jatropha'' dia misy akora izay tena misy poizina. Nampiasaina tamin' ny fandrariana (harona sns) sy tamin' ny fanomanana ny hoditra ary tamin' ny fandokoana ny karazana ao amin' ny ''Jatropha''. Tamin' ny taompolo 2000, ny karazana iray, ny [[savoa]] (''Jatropha curcas'') dia niteraka fahalianana amin' ny maha voly ahazoana menaka azy amin' ny famokarana biôdiezely ary nahazo lanja ara-pitsaboana rehefa nampiasaina amin' ny famokarana menaka fandrehetan-jiro. Tamin' ny alalan' ny fifantenana dia namolavola fanovan' ny ''Jatropha curcas'' tsy misy poizina ny Meksikana teratany any amin' ny faritr' i [[Veracruz]], ka miteraka fidiram-bola tsara kokoa rehefa ampiasaina ho loharanon' ny biôdiezely, noho ny sisam-panodinana azo hanina. Mety hiverina ny poizina raha toa ka voalonaky ny fanova misy poizina ny ''Jatropha'' azo hanina.

== Karazana ==
[[Sary:Bellyache Bush (Jatropha gossipifolia) in Hyderabad, AP W IMG 9219.jpg|vignette|201x201px|''Jatropha gossipifolia'']]
[[Sary:Jatropha podagrica (Buddha Belly plant) in Hyderabad W IMG 8812.jpg|vignette|199x199px|''[[Jatropha podagrica]]'']]
Ahitana karazan-javamaniry miisa 180 eo ho eo ity vondrona ity, izay miseho amin' ny endrika [[hazobotry]] sy [[Hazo (zavamaniry)|hazo]]. Indreto ny karazana voafantina:

* ''Jatropha bullockii'' &lt;small&gt;E.J.Lott&lt;/small&gt;
* ''Jatropha cathartica'' &lt;small&gt;Terán &amp; Berland.&lt;/small&gt; 
* ''Jatropha chamelensis'' &lt;small&gt;Pérez-Jiménez&lt;/small&gt;
* ''Jatropha costaricensis'' &lt;small&gt;G.L.Webster &amp; Poveda&lt;/small&gt;
* ''[[Savoa|Jatropha curcas]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; – [[savoa]]
* ''Jatropha dioica'' &lt;small&gt;Sessé&lt;/small&gt; 
* ''Jatropha elliptica'' &lt;small&gt;(Pohl) Oken&lt;/small&gt;
* ''Jatropha gossypiifolia'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; 
* ''Jatropha integerrima'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt; 
* ''Jatropha macrantha'' &lt;small&gt;Mull. Arg&lt;/small&gt; 
* ''[[Jatropha mahafalensis]]'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''Jatropha moranii'' &lt;small&gt;Dehgan &amp; G.L.Webster&lt;/small&gt;
* ''[[Jatropha multifida]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; 
* ''Jatropha nudicaulis'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''[[Jatropha podagrica]]'' &lt;small&gt;Hook.&lt;/small&gt; 
* ''Jatropha rivae'' &lt;small&gt;Pax&lt;/small&gt;
* ''Jatropha unicostata'' &lt;small&gt;Balf.f.&lt;/small&gt;

== Jereo koa ==

* ''[[Euphorbia]]''
* [[Lisitry ny karazana Jatropha|Lisitry ny karazana ''Jatropha'']]</text>
      <sha1>3dhlprth1rgghwy8tybmzak88q4gjs5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rotra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296016</id>
    <revision>
      <id>1145898</id>
      <parentid>1145593</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T14:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4761" sha1="l1m6eiazsho3fsvww8ek45jaov9e4ic" xml:space="preserve">Ny '''rotra''' dia [[Plantae|zavamaniry]] isan-karazany ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Syzygium]]'' sy ''[[Eugenia]]'' ao amin' ny fiakakaviana ''[[Myrtaceae]]''. Tsy ny karazana ao amin' ny ''Eugenia'' sy ao amin' ny ''Syzygium'' rehetra no atao hoe &quot;''rotra''&quot;. Marihina fa mety efa nafindra any amin' ny antoko ''Syzygium'' ny ankamaroan' ireo karazana ao amin' ny ''Eugenia'', raha tsy izy rehetra. Ny voan' izy ireo dia mety ho kely na lehibe, misy nofony, mipetaka mitongilana, boribory tendro, miloko volomparasy antitra na mainty. Indreto ny karazan-javamaniry antsoina amin' io anarana io, arakaraka ny faritra eto [[Madagasikara]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://tenymalagasy.org/bins/teny2/rotra# Rotra]&quot;, ''[[Rakibolana sy Rakipahalalana malagasy]]''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;:
== Zavamaniry atao hoe ''rotra'' ==
=== Antoko ''Eugenia''  ===
* ''[[Eugenia analamerensis]]'' &lt;small&gt;H.  Perrier&lt;/small&gt;,
* ''[[Eugenia antongilensis]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt; ,
* ''[[Eugenia arenicola]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;,
* ''[[Eugenia arthroopoda]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt;,
* ''Eugenia bernieri'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; ;
* ''[[Eugenia cassinoides]]'' &lt;small&gt;Lam&lt;/small&gt;. ,
* ''[[Eugenia cloiselii]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;
* ''[[Eugenia coursiana]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;,
* ''Eugenia cupulifera'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;,
* ''[[Eugenia diospyroides]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;,
* ''[[Eugenia goviala]]'' &lt;small&gt;H. Perrier,&lt;/small&gt;
* ''[[Eugenia guillotii]]'' &lt;small&gt;Hochr.&lt;/small&gt;,
* ''Eugenia hazompasika'' &lt;small&gt;H. Perrier,&lt;/small&gt;
* ''Eugenia hovarum'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;,
* ''Eugenia louvelii'' &lt;small&gt;H. Perrier ,&lt;/small&gt;
* ''[[Eugenia nompa]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''[[Eugenia ombrophila]]'' &lt;small&gt;H. Perrier,&lt;/small&gt;
* ''[[Eugenia pluricymosa]]'' &lt;small&gt;H. Perrier,&lt;/small&gt;
* ''Eugenia pseudovenosa'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''[[Eugenia quadriflora]]'' &lt;small&gt;H. Perrier,&lt;/small&gt;
* ''Eugenia sakalavarum'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;,
* ''Eugenia sambiranensis'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''Eugenia scottii'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;,
* ''Eugenia sihanakensis'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;
* ''Eugenia tropophylla'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;,
* ''Eugenia urschiana'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt; ,
* ''Eugenia vacciniifolia'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Eugenia vatomandrensis'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;,
* ''Eugenia viguieriana'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;,     
=== Antoko ''Syzygium'' ===

* ''[[Syzygium alaotrense]]'' &lt;small&gt;(H. Perrier) N. Snow &amp; Callm.&lt;/small&gt; na ''Eugenia alaotrensis'' H. Perrier,
* ''[[Syzygium condensatum]]'' &lt;small&gt;(Baker) Labat &amp; Schatz.&lt;/small&gt; na ''Eugenia condensata'' Baker, na ''Eugenia tanalensis'' Baker
* ''[[Syzygium danguyanum]]'' &lt;small&gt;(H. Perrier) J.-N. Labat &amp; G. E. Schatz&lt;/small&gt; na ''Eugenia danguyana'' H. Perrier
* ''[[Syzygium emirnense]]'' &lt;small&gt;(H. Perrier) Labat &amp; G.E. Schatz&lt;/small&gt; na ''Eugenia emirnensis'' Baker,
* ''[[Syzygium humblotii]]'' &lt;small&gt;(H. Perrier) P. S. Ashtonna&lt;/small&gt; na ''Eugenia humblotii'' H.Perrier,
* ''[[Syzygium lokohense]]'' &lt;small&gt;(H. Perrier) Labat &amp; Schatz&lt;/small&gt; na ''Eugenia lokohensis'' H. Perrier,
* ''[[Syzygium lugubre]]'' &lt;small&gt;(H. Perrier) Labat &amp; G.E. Schatz&lt;/small&gt; na ''Eugenia lugubris'' H. Perrier,
* ''[[Syzygium micropodum]]'' &lt;small&gt;(H. Perrier) Labat &amp; G.E. Schatz&lt;/small&gt; na ''Eugenia micropoda'' Baker,
* ''[[Syzygium oliganthum]]'' &lt;small&gt;Thw.&lt;/small&gt; na ''Eugenia oligantha'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;,
* ''[[Syzygium onivense]]'' &lt;small&gt;(H. Perrier) Labat &amp; G.E. Schatz&lt;/small&gt; na ''Eugenia onivensis'' H. Perrier
* ''[[Syzygium parkeri]]'' &lt;small&gt;(Baker) Labat &amp; G.E. Schatz&lt;/small&gt; na ''Eugenia parkeri'' Baker
* ''[[Syzygium phillyreifolium]]'' &lt;small&gt;(Baker) Labat &amp; G.E. Schatz&lt;/small&gt; na ''Eugenia phillyreaefolia'' Baker,
* ''[[Syzygium tapiaka]]'' &lt;small&gt;(H. Perrier) Labat &amp; G.E. Schatz&lt;/small&gt; na ''Eugenia tapiaka'' H. Perrier,
* ''[[Syzygium thouvenotii]]'' &lt;small&gt;(H. Perrier) J.-N. Labat &amp; G. E. Schatz&lt;/small&gt; na ''Eugenia thouvenotiana'' H. Perrier
==Zavamaniry manana anarana misy ny teny hoe &quot;rotra&quot; ==
Indreto ny anaran-javamaniry kambanteny ahitana na niforona avy amin' ny teny hoe &quot;rotra&quot; na &quot;ro-&quot;:
* [[Oviandrotra]] (karazana [[Ovy (Dioscorea)|ovy]] - ''[[Dioscorea]]'')
* [[Robazaha]], [[rotrambazaha]] na [[rotravazaha]] (''[[Eugenia jambolana]]'' ''= [[Syzygium cumini]]'')
* [[Rodrano]] (''[[Eugenia condensata]]'' = ''[[Syzygium condensatum]]''),
* [[Rotrala]] (''[[Eugenia sakalavarum]]'' = ''[[Syzygium sakalavarum]]'' sy ''[[Diospyros platycalyx]]'').

== Jereo koa ==

* ''[[Eugenia]]'' sy [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Eugenia|Lisitry ny karazana ''Eugenia'']]
* ''[[Syzygium]]'' sy ''[[Lisitry ny karazana ao amin' ny Syzygium|Lisitry ny karazana Syzygium]]''

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>l1m6eiazsho3fsvww8ek45jaov9e4ic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Televiziona brazilianina</title>
    <ns>14</ns>
    <id>296343</id>
    <revision>
      <id>1146061</id>
      <parentid>1123735</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T03:16:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117" sha1="1r6wqqfqqq8ln4fhhbweop812e978r6" xml:space="preserve">[[Sokajy:Orinasa breziliana]]

[[Sokajy:televiziona]]
[[Sokajy:Media ao Brazila]]
[[Sokajy:Televiziona brazilianina]]</text>
      <sha1>1r6wqqfqqq8ln4fhhbweop812e978r6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amaranthaceae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296363</id>
    <revision>
      <id>1145924</id>
      <parentid>1136703</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T16:59:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12402" sha1="kwvrqs0sldl2zzpgofhz9gt68iuu12b" xml:space="preserve">[[Sary:Amaranthus retroflexus full1.jpg|vignette|436x436px|''Amaranthus retroflexus'']]
Ny '''''Amaranthaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny filaharana [[Caryophyllales]]. Ahitana karazana 800 mahery izay mitsinjara amin' ny vondron-karazana 75 eo ho eo ity fianakaviana ity. Miseho amin' ny endrika dia [[hazobotry]] na [[zavamaniry ahitra]] izy ireo, izay hita any amin' ny faritra manana toetany antonony sy mafana ary miparitaka be. Ny fianakaviana ''Amaranthaceae'' dia ahitana indrindra ny vondron-karazana ''[[Amaranthus]]'', izay ahitana zavamaniry fanao haingo toy ny ''Amaranthus caudatus'', zavamaniry famboly toy ny ''Beta vulgaris'' subsp. ''vulgaris'' ([[betiravy]]) na [[ahidratsy]], ary koa ny ''[[Salicornia]]'' (ahitana ny [[Salicornia pachystachya|''Salicornia pachystachy''a]] na tombotsamaka), ny ''Spinacia oleracea'' ([[epinara]]) ary ''Beta vulgaris'' (izay tao amin' ny fianakaviana ''[[Chenopodiaceae]]'' taloha).

== Lisitry ny vondron-karazana ==
Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[ITIS]]'' &lt;small&gt;(3&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Jona 2016)&lt;/small&gt;:

* ''[[Achyranthes]]'' L.
* ''Aerva'' Forssk.
* ''Allenrolfea'' Kuntze
* ''Alternanthera'' Forssk.
* ''[[Amaranthus]]'' L.
* ''Aphanisma'' Nutt. ex Moq.
* ''Arthrocnemum'' Moq.
* ''Atriplex'' L.
* ''Axyris'' L.
* ''Bassia'' All.
* ''[[Beta]]'' L.
* ''Blutaparon'' Raf.
* ''Camphorosma'' L.
* ''[[Celosia]]'' L.
* ''Centrostachys'' Wall.
* ''Chamissoa'' Kunth
* ''Charpentiera'' Gaudich.
* ''[[Chenopodium]]'' L.
* ''Corispermum'' L.
* ''Cyathula'' Blume
* ''Cycloloma'' Moq.
* ''Deeringia'' R. Br.
* ''Digera'' Forssk.
* ''[[Dysphania]]'' R. Br.
* ''Enchylaena'' R. Br.
* ''Exomis'' Fenzl ex Moq.
* ''Extriplex'' E.H. Zacharias
* ''Froelichia'' Moench
* ''Gomphrena'' L.
* ''Gossypianthus'' Hook.
* ''Grayia'' Hook. &amp; Arn.
* ''Guilleminea'' Kunth
* ''Halimione'' Aellen
* ''Halocnemum'' M. Bieb.
* ''Halogeton'' C.A. Mey.
* ''Hermbstaedtia'' Rchb.
* ''Holmbergia'' Hicken
* ''Iresine'' P. Browne
* ''Kochia'' Roth
* ''Krascheninnikovia'' Gueldenst.
* ''Lithophila'' Sw.
* ''Maireana'' Moq.
* ''Micromonolepis'' Ulbr.
* ''Monolepis'' Schrad.
* ''Nitrophila'' S. Watson
* ''Nototrichium'' (A. Gray) W.F. Hillebr.
* ''Patellifolia'' A.J. Scott, Ford-Lloyd &amp; J.T. Williams
* ''Pfaffia'' Mart.
* ''Philoxerus'' R. Br.
* ''Polycnemum'' L.
* ''Proatriplex'' (W.A. Weber) Stutz &amp; G.L. Chu
* ''Psilotrichum'' Blume
* ''[[Salicornia]]'' L.
* ''Salsola'' L.
* ''Sarcocornia'' A.J. Scott
* ''[[Spinacia]]'' L.
* ''Stutzia'' E.H. Zacharias
* ''Suaeda'' Forssk. ex J.F. Gmel.
* ''Suckleya'' A. Gray
* ''Tidestromia'' Standl.

Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[Tropicos]]'' &lt;small&gt;(3&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Jona 2016)&lt;/small&gt; (fampitandremana: ity dia lisitra manta izay mety misy teny mitovy hevitra):

* ''Acanthochiton'' Torr.
* ''Achyrantes'' L.
* ''[[Achyranthes]]'' L.
* ''Achyropsis'' (Moq.) Benth. &amp; Hook. f.
* ''Acnida'' L.
* ''Acnide'' Mitch.
* ''Acroglochin'' Schrad.
* ''Adoceton'' Raf.
* ''Adoketon'' Raf.
* ''Aellenia'' Ulbr.
* ''Aerua'' Juss.
* ''Aerva'' Forssk.
* ''Agathophora'' (Fenzl) Bunge
* ''Agathophytum'' Moq.
* ''Agriophyllum'' M. Bieb.
* ''Albersia'' Kunth
* ''Alexandra'' Bunge
* ''Allaganthera'' Mart.
* ''Allemania'' Endl.
* ''Allenrolfea'' Kuntze
* ''Allmania'' R. Br. ex Wight
* ''Allmaniopsis'' Suess.
* ''Allochlamys'' Moq.
* ''Alternanthera'' Forssk.
* ''Amarantellus'' Speg.
* ''Amarantesia'' Regel
* ''Amaranthoides'' Mill.
* ''Amaranthus'' L.
* ''Amblogyna'' Raf.
* ''Ambrina'' Spach
* ''Amorgine'' Raf.
* ''Anabasis'' L.
* ''Anisacantha'' R. Br.
* ''Anserina'' Dumort.
* ''Anthochlamys'' Fenzl
* ''Aphanisma'' Nutt. ex Moq.
* ''Apterantha'' C.H. Wright
* ''Archiatriplex'' G.L. Chu
* ''Argyrostachys'' Lopr.
* ''Armola'' (Kirschl.) Friche-Joset &amp; Montandon
* ''Arthraerua'' (Kuntze) Schinz
* ''Arthrocnemum'' Moq.
* ''Arthrophytum'' Schrenk
* ''Arthrotrichum'' F. Muell.
* ''Atriplex'' L.
* ''Austrobassia'' Ulbr.
* ''Axyris'' L.
* ''Babbagia'' F. Muell.
* ''Bajan'' Adans.
* ''Baolia'' H.W. Kung &amp; G.L. Chu
* ''Bassia'' All.
* ''Belowia'' Moq.
* ''Belutta'' Raf.
* ''Berzelia'' Mart.
* ''Beta'' L.
* ''Bienertia'' Bunge ex Boiss.
* ''Blackiella'' Aellen
* ''Blitanthus'' Rchb.
* ''Bliton'' Adans.
* ''Blitum'' L.
* ''Blutaparon'' Raf.
* ''Borith'' Adans.
* ''Borsczowia'' Bunge
* ''Bosea'' L.
* ''Bosia'' Mill.
* ''Botrydium'' Spach
* ''Brachylepis'' C.A. Mey. ex Ledeb.
* ''Bragantia'' Vand.
* ''Brandesia'' Mart.
* ''Brayulinea'' Small
* ''Brezia'' Moq.
* ''Cadelari'' Adans.
* ''Cadelaria'' Raf.
* ''Calicorema'' Hook. f.
* ''Calvelia'' Moq.
* ''Camphorata'' Zinn
* ''Camphorosma'' L.
* ''Caroxylon'' Thunb.
* ''Caspia'' Galushko
* ''Celosia'' L.
* ''Centema'' Hook. f.
* ''Centemopsis'' Schinz
* ''Centrostachys'' Wall.
* ''Ceratocarpus'' L.
* ''Ceratospermum'' Pers.
* ''Chamissoa'' Kunth
* ''Charpentiera'' Gaudich.
* ''Chenolea'' Thunb.
* ''Chenoleoides'' (Ulbr.) Botsch.
* ''Chenopodina'' (Moq.) Moq.
* ''Chenopodium'' L.
* ''Chionothrix'' Hook. f.
* ''Chlamyphorus'' Klatt
* ''Chnoanthus'' Phil.
* ''Choriptera'' Botsch.
* ''Cladostachys'' D. Don
* ''Climacoptera'' Botsch.
* ''Cocchia'' Boehm.
* ''Cochliospermum'' Lag.
* ''Codivalia'' Raf.
* ''Coilocarpus'' Domin
* ''Coilosperma'' Raf.
* ''Coluppa'' Adans.
* ''Comphrena'' Aubl.
* ''Copianthus'' Hill
* ''Corispermum'' L.
* ''Cornulaca'' Delile
* ''Cremnophyton'' Brullo &amp; Pavone
* ''Crucita'' L.
* ''Cruzita'' L.
* ''Cyathobasis'' Aellen
* ''Cyathula'' Blume
* ''Cycloloma'' Moq.
* ''Cyphocarpa'' Lopr.
* ''Cyrilwhitea'' Ising
* ''Darniella'' Maire &amp; Weiller
* ''Dasycalyx'' F. Muell.
* ''Dasysphaera'' Volkens ex Gilg
* ''Deeringia'' R. Br.
* ''Dendroportulaca'' Eggli
* ''Desmochaeta'' DC.
* ''Dicraurus'' Hook. f.
* ''Dicrurus'' Post &amp; Kuntze
* ''Didymanthus'' Endl.
* ''Digera'' Forssk.
* ''Dimeiandra'' Raf.
* ''Dimeianthus'' Raf.
* ''Diotis'' Schreb.
* ''Dipteranthemum'' F. Muell.
* ''Dissocarpus'' F. Muell.
* ''Duriala'' (R.H. Anderson) Ulbr.
* ''Dysphania'' R. Br.
* ''Echinopsilon'' Moq.
* ''Eclotoripa'' Raf.
* ''Einadia'' Raf.
* ''Enchylaena'' R. Br.
* ''Eremochion'' Gilli
* ''Eremophea'' Paul G. Wilson
* ''Eremosemium'' Greene
* ''Eriochiton'' (R.H. Anderson) A.J. Scott
* ''Eriostylos'' C.C. Towns.
* ''Esfandiaria'' Charif &amp; Aellen
* ''Eurotia'' Adans.
* ''Euxolus'' Raf.
* ''Everion'' Raf.
* ''Exomis'' Fenzl ex Moq.
* ''Extriplex'' E.H. Zacharias
* ''Fadenia'' Aellen &amp; C.C. Towns.
* ''Fredolia'' (Coss. &amp; Durieu ex Bunge) Ulbr.
* ''Fremontia'' Torr.
* ''Froehlichia'' Endl.
* ''Froelichia'' Moench
* ''Froelichiella'' R.E. Fr.
* ''Galliaria'' Bubani
* ''Gamanthus'' Bunge
* ''Gandola'' Raf.
* ''Girgensohnia'' Bunge ex Fenzl
* ''Glomeraria'' Cav.
* ''Goerziella'' Urb.
* ''Gomotriche'' Turcz.
* ''Gomphraena'' Jacq.
* ''Gomphrena'' L.
* ''Goniotriche'' Turcz.
* ''Gonufas'' Raf.
* ''Gossypianthus'' Hook.
* ''Grayia'' Hook. &amp; Arn.
* ''Gromphaena'' St.-Lager
* ''Grubovia'' Freitag &amp; G. Kadereit
* ''Guilleminea'' Kunth
* ''Gyroptera'' Botsch.
* ''Hablitzia'' M. Bieb.
* ''Halanthium'' K. Koch
* ''Halarchon'' Bunge
* ''Halimione'' Aellen
* ''Halimocnemis'' C.A. Mey.
* ''Halimocnemum'' Lindemann
* ''Halocharis'' Moq.
* ''Halocnemum'' M. Bieb.
* ''Halogeton'' C.A. Mey.
* ''Halopeplis'' Bunge ex Ung.-Sternb.
* ''Halosarcia'' Paul G. Wilson
* ''Halostachys'' C.A. Mey. ex Schrenk
* ''Halothamnus'' Jaub. &amp; Spach
* ''Halotis'' Bunge
* ''Haloxanthium'' Ulbr.
* ''Haloxylon'' Bunge
* ''Hammada'' Iljin
* ''Hebanthe'' Mart.
* ''Hebanthodes'' Pedersen
* ''Hebeanthe'' Rchb.
* ''Helicilla'' Moq.
* ''Hemichroa'' R. Br.
* ''Hemisteirus'' F. Muell.
* ''Henonia'' Moq.
* ''Herbstia'' Sohmer
* ''Hermbstaedtia'' Rchb.
* ''Hermstaedtia'' Steud.
* ''Heterostachys'' Ung.-Sternb.
* ''Holmbergia'' Hicken
* ''Hoplotheca'' Spreng.
* ''Horaninovia'' Fisch. &amp; C.A. Mey.
* ''Hyparete'' Raf.
* ''Hypocylix'' Woł.
* ''Iljinia'' Korovin ex Iljin
* ''Indobanalia'' A.N. Henry &amp; B. Roy
* ''Ireneis'' Moq.
* ''Irenella'' Suess.
* ''Iresine'' P. Browne
* ''Isgarum'' Raf.
* ''Kali'' Mill.
* ''Kalidiopsis'' Aellen
* ''Kalidium'' Moq.
* ''Kentropsis'' Moq.
* ''Kirilowia'' Bunge
* ''Kochia'' Roth
* ''Kranikofa'' Raf.
* ''Krascheninnikovia'' Gueldenst.
* ''Krasnikovia'' Raf.
* ''Lagenantha'' Chiov.
* ''Lagrezia'' Moq.
* ''Langia'' Endl.
* ''Lecanocarpus'' Nees, T. Nees &amp; Sinning
* ''Lecosia'' Pedersen
* ''Lepiphaia'' Raf.
* ''Lestibondesia'' Rchb.
* ''Lestibudesia'' Thouars
* ''Leucosphaera'' Gilg
* ''Lipandra'' Moq.
* ''Lithophila'' Sw.
* ''Londesia'' Fisch. &amp; C.A. Mey.
* ''Lophocarpus'' Link
* ''Lophoxera'' Raf.
* ''Lopriorea'' Schinz
* ''Maireana'' Moq.
* ''Malacocera'' R.H. Anderson
* ''Manochlamys'' Aellen
* ''Marcelliopsis'' Schinz
* ''Mechowia'' Schinz
* ''Meiomeria'' Standl.
* ''Melanocarpum'' Hook. f.
* ''Mengea'' Schauer
* ''Microcnemum'' Ung.-Sternb.
* ''Microgynoecium'' Hook. f.
* ''Micromonolepis'' Ulbr.
* ''Micropeplis'' Bunge
* ''Mogiphanes'' Mart.
* ''Monolepis'' Schrad.
* ''Montelia'' (Moq.) A. Gray
* ''Morrisiella'' Aellen
* ''Muratina'' Maire
* ''Nanophyton'' Less.
* ''Nelsia'' Schinz
* ''Neobassia'' A.J. Scott
* ''Neobotrydium'' Moldenke
* ''Neocentema'' Schinz
* ''Neopreissia'' Ulbr.
* ''Nevrolis'' Raf.
* ''Ninanga'' Raf.
* ''Nitrophila'' S. Watson
* ''Nitrosalsola'' Tzvelev
* ''Noaea'' Moq.
* ''Nothosaerva'' Wight
* ''Nototrichium'' W.F. Hillebr.
* ''Nucularia'' Batt.
* ''Nyssanthes'' R. Br.
* ''Obione'' Gaertn.
* ''Ofaiston'' Raf.
* ''Omegandra'' G.J. Leach &amp; C.C. Towns.
* ''Oplotheca'' Nutt.
* ''Oreobliton'' Durieu
* ''Orthosporum'' (R. Br.) T. Nees
* ''Osteocarpum'' F. Muell.
* ''Ouret'' Adans.
* ''Oxybasis'' Kar. &amp; Kir.
* ''Pachycornia'' Hook. f.
* ''Pachypharynx'' Aellen
* ''Panderia'' Fisch. &amp; C.A. Mey.
* ''Pandiaka'' (Moq.) Hook. f.
* ''Patellifolia'' A.J. Scott, Ford-Lloyd &amp; J.T. Williams
* ''Pedersenia'' Holub
* ''Pentrius'' Raf.
* ''Petrosimonia'' Bunge
* ''Pfaffia'' Mart.
* ''Philoxerus'' R. Br.
* ''Physandra'' Botsch.
* ''Physogeton'' Jaub. &amp; Spach
* ''Piptoptera'' Bunge
* ''Pityranthus'' Mart.
* ''Pleuropetalum'' Hook. f.
* ''Pleuropterantha'' Franch.
* ''Poechia'' Endl.
* ''Polycnemum'' L.
* ''Polyrhabda'' C.C. Towns.
* ''Proatriplex'' (W.A. Weber) Stutz &amp; G.L. Chu
* ''Pseudocentema'' Chiov.
* ''Pseudodigera'' Chiov.
* ''Pseudogomphrena'' R.E. Fr.
* ''Pseudoplantago'' Suess.
* ''Pseudosericocoma'' Cavaco
* ''Psilodigera'' Suess.
* ''Psilotrichopsis'' C.C. Towns.
* ''Psilotrichum'' Blume
* ''Pterocalyx'' Schrenk
* ''Pterochiton'' Torr. &amp; Frém.
* ''Ptilothus'' Dumort.
* ''Ptilotus'' R. Br.
* ''Pupalia'' Juss.
* ''Quaternella'' Pedersen
* ''Rhagodia'' R. Br.
* ''Rhaphidophyton'' Iljin
* ''Robynsiella'' Suess.
* ''Rodetia'' Moq.
* ''Rosea'' Mart.
* ''Rosifax'' C.C. Towns.
* ''Roubieva'' Moq.
* ''Rovillia'' Bubani
* ''Roycea'' C.A. Gardner
* ''Rumicastrum'' Ulbr.
* ''Salicornia'' L.
* ''Salsola'' L.
* ''Saltia'' R. Br. ex Moq.
* ''Sarcathria'' Raf.
* ''Sarcocornia'' A.J. Scott
* ''Sarratia'' Moq.
* ''Schanginia'' C.A. Mey.
* ''Schoberia'' C.A. Mey.
* ''Sclerobassia'' Ulbr.
* ''Scleroblitum'' Ulbr.
* ''Sclerocalymma'' Asch.
* ''Sclerochlamys'' F. Muell.
* ''Sclerolaena'' R. Br.
* ''Scleropus'' Schrad.
* ''Sclerostegia'' Paul G. Wilson
* ''Sedobassia'' Freitag &amp; G. Kadereit
* ''Seidlitzia'' Bunge ex Boiss.
* ''Senniella'' Aellen
* ''Sericocoma'' Fenzl
* ''Sericocomopsis'' Schinz
* ''Sericoma'' C. Krauss
* ''Sericorema'' (Hook. f.) Lopr.
* ''Sericostachys'' Gilg &amp; Lopr.
* ''Sertuernera'' Mart.
* ''Sevada'' Moq.
* ''Siamosia'' K. Larsen &amp; Pedersen
* ''Soda'' (Dumort.) Fourr.
* ''Spinacia'' L.
* ''Stachyarpagophora'' M. Gómez
* ''Steiremis'' Raf.
* ''Stelligera'' A.J. Scott
* ''Stilbanthus'' Hook. f.
* ''Stutzia'' E.H. Zacharias
* ''Suaeda'' Forssk. ex J.F. Gmel.
* ''Suckleya'' A. Gray
* ''Sukana'' Adans.
* ''Surreya'' R. Masson &amp; G. Kadereit
* ''Sympegma'' Bunge
* ''Syoctonum'' Bernh.
* ''Tecticornia'' Hook. f.
* ''Tegicornia'' Paul G. Wilson
* ''Telanthera'' R. Br.
* ''Teleianthera'' Endl.
* ''Teloxys'' Moq.
* ''Teutliopsis'' (Dumort.) Čelak.
* ''Theleophyton'' (Hook. f.) Moq.
* ''Threlkeldia'' R. Br.
* ''Tidestromia'' Standl.
* ''Traganopsis'' Maire &amp; Wilczek
* ''Traganum'' Delile
* ''Trichinium'' R. Br.
* ''Trichuriella'' Bennet
* ''Trikalis'' Raf.
* ''Uretia'' Raf.
* ''Volkensinia'' Schinz
* ''Vulvaria'' Bubani
* ''Woehleria'' Griseb.
* ''Xeraea'' Kuntze
* ''Xerandra'' Raf.
* ''Xerosiphon'' Turcz.
* ''Xylosalsola'' Tzvelev
* ''Yervamora'' Kuntze
* ''Zuckia'' Standl.

== Jereo koa ==</text>
      <sha1>kwvrqs0sldl2zzpgofhz9gt68iuu12b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tarata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297746</id>
    <revision>
      <id>1145985</id>
      <parentid>1129526</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nandamina lahatsoratra</comment>
      <origin>1145985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1937" sha1="qc5f13omxzfagf4ob04vwily2cjjple" xml:space="preserve">Ny '''tarata''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]],'' ''[[Dilleniaceae]], [[Malvaceae]]'' ary ''[[Sapindaceae]]'':

* ''[[Abrahamia deflexa]]'' (← ''Protorhus deflexa'') (''Anacardiaceae''): sohihy, sohy, tarata
* ''[[Abrahamia oblongifolia]]'' (← ''Protorhus oblongifolia'') (''Anacardiaceae''): hazombarorana, manavodrevo, tarata.
* ''[[Campnosperma micranteia]]'' (''Anacardiaceae''): nanto, tarata;
* ''[[Dillenia triquetra]]'' (''Dilleniaceae''): bararaby, bararaka, bararata, lalona, lomparimbarika, lopalombarika, loparimbarika, mamboloalala, mantalana, mokatranambavy, molompangady, paka, talafoitra, tarata, tsiloparimbarika, tsimesomeso, tsipalombarika, varikanda, voapaka ;
* ''[[Dombeya laurifolia]]'' (''Malvaceae''): afotramena, afotramenamadinidravina, hafibalohany, hafobalo, hafobalofotsy, hafobalolahy, hafobalomadinidravina, hafobato, hafopotsy, hafotra, hafotrambarahazo, hafotramena, hafotravalimpona, hafotravalo, hafotravalomadindravina, karakarana, tarata, valanirandrano, valempona, valimpony;
* ''[[Molinaea brevipes]]'' (''Sapindaceae'') marodona, marodonala, ramaindafa, sandramy, somotranadahy, somotrorana, somotroranalahy, somotrorandahy, tarata, voandelakala
* ''[[Micronychia perrieri]]'' (''Anacardiaceae''):  harata, mabiboberavina, manavidrado, manavidredo, manavidrevo, sitake, tsiokaomby, voamay;
* ''[[Micronychia taratana]]'' (''Anacardiaceae''):  maharovolona, tarata;
* [[Micronychia tsiramiramy|''Micronychia'']] [[Micronychia tsiramiramy|''tsiramiramy'']] (''Anacardiaceae''): ditimena, ditimenalahy, hoditrovy, tsiramiramimadindravina, tarata, tsiramiramy 

Marihina fa misy amin' ireo karazana ireo ny efa niova vondrona, tsy araka ny ilazan' io rakibolana io azy.

== Jereo koa ==

* ''[[Campnosperma]]''
* ''[[Dillenia]]''
* ''[[Dombeya]]''
* ''[[Micronychia (zavamaniry)|Micronychia]]''
* ''[[Molinaea]]''
* ''[[Protorhus]]''
* ''[[Abrahamia]]''</text>
      <sha1>qc5f13omxzfagf4ob04vwily2cjjple</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fidelis Justin Rabetsimandranto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297887</id>
    <revision>
      <id>1145893</id>
      <parentid>1144573</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T13:39:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Louisalphonse28</username>
        <id>35968</id>
      </contributor>
      <comment>Nampiditra sokajy</comment>
      <origin>1145893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4813" sha1="gwcw1hqfjf3xm39ksp7jnvmrdi9o81t" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Fidelis Justin Rabetsimandranto|teraka=oktobra 1907|toerana=[[Antananarivo]]|maty=Aogositra 1966|firenena=[[Madagasikara]]|asa=mpanoratra|asa hafa=mpikabary}}

'''Fidelis Justin Rabetsimandranto''' dia mpanoratra, mpanao tantara ary [[mpanoratra]] tantara an-tsehatra malagasy teraka tao [[Antananarivo]] tamin’ny volana Oktobra 1907 ary nodimandry tamin’ny taona 1966. Anisan’ireo mpanoratra nanamarika ny [[literatiora malagasy]] tamin’ny taonjato faha-20 izy, indrindra tamin’ny alalan’ny [[tantara]], [[kabary]] ary asa momba ny fomba amam-panao malagasy.

== Tantaram-pianany ==
Nampiasa ny anarana hoe Fidelis Justin ho solon’anarana literera izy tamin’ny asa sorany sasany. Tafiditra tao anatin’ny taranaka mpanoratra malagasy tamin’ny fanoratana amin’ny teny malagasy sy teny frantsay izy, niaraka tamin’ireo anarana malaza toa an’i [[Jean-Joseph Rabearivelo]] sy Jean Verdi Salomon Razakandrainy.

Tao Mananjara, vohitra kely naorin’[[Andrianampoinimerina]] eny an-tendrombohitr’Ambohijanahary atsimo, no nahaterahan’i Rabetsimandranto. Avy amin’ireo “Valopololahy” sy “Valopolovavy” nafindran’Andrianampoinimerina honina tao ny razambeny.

Tao amin’ny Sekolim-panjakana tao Fiadanana izy no nanomboka nianatra, ary tatỳ aoriana dia nifindra tao amin’ny “École Supérieure” tao Faravohitra. Rehefa avy teo dia niditra ho kilasimandry tao amin’ny “Collège Saint-Michel” Amparibe izy, toerana nianarany nandritra ny efa-taona ka nahazoany ny diplaoma hahafahany mampianatra&lt;ref&gt;http://www.mondemalgache.org/bins/teny2/rabetsimandrantofidelisjustin&lt;/ref&gt;.

Tamin’ny taona 1925, rehefa nahavita fianarana izy, dia voamariky ny maro ny talentany teo amin’ny fanoratana ka nantsoina ho isan’ny mpanoratra tao amin’ny gazety “Feon’ny Marina”&lt;ref&gt;https://www.jstor.org/stable/3172042&lt;/ref&gt;. Tao no tena nanombohany ny asa soratra sy nahafantaran’ny olona ny hakanton’ny peniny, izay nosoniaviny tamin’ny solon’anarana hoe “Fidelis-Justin”, anarana nampiasainy mandra-pahafatiny.

Ny [[Pôezia|poezia]] no tena sehatra nahafinaritra sy nampalaza azy indrindra; [[zavakanto]] nokolokoloiny sy nanakaiky ny fony indrindra izany. Herintaona monja taorian’ny nanombohany nanoratra an-gazety dia efa namoaka ny bokiny voalohany izy, mitondra ny lohateny hoe “Fehezam-boninkazo”, fitambaran-tononkalo mirindra sy feno aingam-panahy avo lenta, izay niavaka tamin’ireo asa soratra fahita tamin’izany fotoana izany &lt;ref&gt;https://www.sudoc.abes.fr/cbs//DB=2.1/SET=1/TTL=1/REL?PPN=079453732&lt;/ref&gt;.

Hatramin’ny taona 1926 dia tsy nitsahatra namokatra asa soratra i Fidelis Justin Rabetsimandranto. Nifantoka indrindra tamin’ny literatiora izy ka nahavita asa maro be: tononkalo sy tantara poezia an-jatony, tantara foronina enina ambin’ny folo, tantara an-tsehatra enina, ary boky momba ny [[Vakodrazana|vako-drazana]] enina, isan’izany ny “Kabary taloha sy ankehitriny”&lt;ref&gt;https://www.amazon.fr/Livres-Fidelis-Justin-Rabetsimandranto/s?rh=n%3A301061%2Cp_27%3AFidelis-Justin%2BRabetsimandranto&lt;/ref&gt;.

== Sangan'asany ==

* &lt;nowiki&gt;''Kabary taloha sy ankehitrio''&lt;/nowiki&gt; (1933), boky momba ny kabary malagasy sy ny fivoarany. 
* &lt;nowiki&gt;''Diksionera malagasy''&lt;/nowiki&gt; (1960), rakibolana nosoratany sy navoaka tao Antananarivo. &lt;ref&gt;https://www.idref.fr/079453732&lt;/ref&gt;
* &lt;nowiki&gt;''Trimofoloalina''&lt;/nowiki&gt;, tantara mifototra amin’ny lovantsofina sy ny tantaran’Andriana teto Madagasikara. 
* &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Fomba amam-panao malagasy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, boky manangona sy manazava ny kolontsaina sy ny fomba nentim-paharazana malagasy&lt;ref&gt;http://www.mondemalgache.org/bins/teny2/rabetsimandrantofidelisjustin&lt;/ref&gt;. 

* Adidy nandresy fitiavana Tritriva

*  Andraikiba

*  Antananarivo sy Ambanivohitra

* Avonavona resim-pitia

*  Diksionera Malagasy : A-Doka

*  Fehezam-boninkazo

* Fo idealy

* Fomba amam-panao malagasy : 1887-1962

* Hady folo sosona

* Hain-teny malagasy

* Iangivola

* Kabary vaovao

* Ny kabary taloha sy ankehitriny

* Ny voninkazon-dohataona

* Ralibenja

* Ranokombe

* Sahy sedra Mizana tsindrian’ ila

* Soaniary

* Sorobaton’ilay jamba

* Trimofoloalina

* Vatolahy

* Votso-droa

Nifantoka betsaka tamin’ny kolontsaina malagasy, ny fomba amam-panao, ny kabary ary ny tantaram-pitiavana sy [[fiarahamonina]] ny asa sorany. 

Voatanisa ao anatin’ny lisitry ny mpanoratra malagasy i Fidelis Justin Rabetsimandranto noho ny fandraisany anjara tamin’ny fampiroboroboana ny haisoratra malagasy&lt;ref&gt;[https://www.larousse.fr/encyclopedie/litterature/Madagascar/175028? https://www.larousse.fr/encyclopedie/litterature/Madagascar/175028?]&lt;/ref&gt;.

== Referansa ==
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Literatiora am-bava]]
[[Sokajy:Mpanoratra Malagasy]]</text>
      <sha1>gwcw1hqfjf3xm39ksp7jnvmrdi9o81t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tamenaka (zavamaniry)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297953</id>
    <revision>
      <id>1145957</id>
      <parentid>1140961</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Namafa soratra tsy ilaina</comment>
      <origin>1145957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2091" sha1="sjs6dmtk2w313iegvfv9mkhz5dwq4cw" xml:space="preserve">Ny '''tamenaka''' dia zavamaniry maro isan-karazany ao amin' ny fianakaviana samihafa, indrindra ny ao amin' ny vondron-karazana ''[[Calopyxis]]'' sy ''[[Poivrea coccinea|Poivrea]]'' ao amin' ny fianakaviana ''[[Combretaceae]]''. Ireto avy ny karazan-javamaniry antsoina amin' io anarana io:

* ''[[Combretaceae]]''
** ''[[Combretum grandidieri]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; ''na [[Calopyxis bernieriana]]'' &lt;small&gt;(Tul.) H.Perrier&lt;/small&gt; -- voantamenaka, voatamenaka 
** ''[[Calopyxis coursiana]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; -- tamenaka, voatamenaka
** ''[[Calopyxis eriantha]]'' &lt;small&gt;Tul&lt;/small&gt;. --  boka, matitihena, tamenaka, temenaka, voantamenaka
** ''[[Calopyxis subumbellata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; -- &lt;u&gt;mangitohezitra&lt;/u&gt;, tamenaka, vakakoana, voantamenaka, voatamenaka
** ''[[Combretum grandidieri]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; -- tamenaka
** ''[[Poivrea coccinea]]'' &lt;small&gt;(Sonn.) Thouars&lt;/small&gt; -- borosonify, manakobongo, menakabongo, menakibongala, menakibongo, salaitra, salaitsa, salay, tamenaka, tsilaitra, tsilaitsa, tsilaitsy, tsivokindahy, voantamenaka, zanakibongo
** ''[[Poivrea obscura]]'' &lt;small&gt;(Tul.) H. Perrier&lt;/small&gt; -- mandriambobolahifito, salaibe, tamenaka
** ''[[Poivrea villosa]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt; -- fantsikakolahy, lavanana, &lt;u&gt;mangitohezitra&lt;/u&gt;, tamenaka, vahipinty, voantamenaka, voatatrokala, voatotrokala

* ''[[Malvaceae]]''
** ''[[Hibiscus grandidieri]]'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; -- tamenaka
** ''[[Sterculia tavia]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. -- afotrakora, afotrakoramena, hafontrakora, hafotrakora, hafotrakoramena, tamenaka, tavia, tavy

* [[Sarcolaenaceae]]
** ''[[Pentachlaena latifolia]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt; -- ampody, tentindambo, volontsora
*** ''Pentachlaena latifolia'' subsp. ''orientalis'' Cavaco ined -- tamenaka

* ''[[Vitaceae]]''
** ''[[Cissus auricoma]]'' &lt;small&gt;Desc&lt;/small&gt;. -- famakientana, takifitra, takifoky, takifotra, tamenaka, valombohoka, voaloboka, voalobokala

== Jereo koa ==

* ''[[Calopyxis]]''
* ''[[Cissus]]''
* ''[[Combretum]]''
* ''[[Hibiscus]]''
* ''[[Pentachlaena]]''
* ''[[Poivrea]]''
* ''[[Sterculia]]''</text>
      <sha1>sjs6dmtk2w313iegvfv9mkhz5dwq4cw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vanila</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297989</id>
    <revision>
      <id>1146080</id>
      <parentid>1132001</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T05:09:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1146080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="921" sha1="qh27fs42xjmnpnvv6et93dndqxmh4v0" xml:space="preserve">Ny '''vanila''' dia mety ho:

* ilay zava-manitra fanao amin' ny zava-pihinana tiana ho manitra (jereo: [[vanila (fifinto)]]) avy amin' ny voan' ny zavamaniry toy ny ''[[Vanilla planifolia]]'' sy ny ''[[Vanilla tahitensis]]'' ary ny ''[[Vanilla pompona]]''.
* ny karazan-javamaniry voalaza etsy ambony, ao amin' ny vondron-karazana ''[[Vanilla]]'' sy ao amin' ny fianakaviana ''[[Orchidaceae]]'' izay tena be mpamboly eto [[Madagasikara]] sy any an-toeran-kafa mba hahazoana io zavamanitra io (jereo: ''[[Vanilla planifolia]]'');
* ary ny karazan-javamaniry sasany ambolena mba hahazoana koa io zava-manitra io, toy ny ''[[Vanilla pompona]]''.

Tsy ireo ihany anefa no iray vondrona amin' ny vanila famboly eto Madagasikara fa betsaka (Jereo: [[Vanilla#Karazana misy eto Madagasikara|''Vanilla -'' Karazana misy eto Madagasikara]]).

== Jereo koa ==

* ''[[Vanilla]]''
* [[Vahitramalona]] na [[Vaitramalona|Vahinamalona]]</text>
      <sha1>qh27fs42xjmnpnvv6et93dndqxmh4v0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298086</id>
    <revision>
      <id>1146117</id>
      <parentid>1141024</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T08:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanohy fanoratana</comment>
      <origin>1146117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26720" sha1="ayw1sj0080v01kwxbqn1ndzykoaak47" xml:space="preserve">[[Sary:Litchi chinensis fruits.JPG|vignette|408x408px|[[Litisia|Letisia]] (''[[Litchi chinensis]]'')]]
Inty ny '''lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara'''. Marihina fa ny teny hoe &quot;hazo&quot; ampiasaina eto dia anondroana ny [[Hazo (zavamaniry)|hazo]], ny [[hazobotry]], ny [[kirihitra]], ary ny [[vahy]], eny fa na ny zavamaniry atao amin' ny anarana hoe [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] rehefa tena lehibe (ohatra: [[akondro]]) na ireo ivelan' ny fanasokajiana mahazatra (toy ny [[raketa]]) koa aza. Misy amin' ny zavamaniry hotanisaina eto ny tsy misy afa-tsy eto [[Madagasikara]], ny sasany hita ihany koa any amin' ny firenena sy faritra any ivelany ary ny hafa nampidirina teto.

== Lisitry ny finakaviana sy ny antoko ==

=== Lisitry ny fianakaviana ===
[[Sary:Starr 020803-0117 Psidium guajava.jpg|vignette|Goavy (''[[Psidium guajava]]'')]][[Sary:Adansonia rubrostipa 03.jpg|vignette|Ringy na fony  (''[[Adansonia rubrostipa]]'')]]Inty ny lisitry ny fianakavian-javamaniry ahitana karazana fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy:

* ''[[Anacardiaceae]]'' ''- [[Anisophylleaceae]] - [[Annonaceae]] - [[Apocynaceae]] - [[Arecaceae]] - [[Bombacaceae]]'' (ankehitriny nampidirina ao amin' ny ''[[Malvaceae]]'') - ''[[Bromeliaceae]]'' ''- [[Burseraceae]] - [[Cactaceae]] - [[Caricaceae]] - [[Celastraceae]] - [[Clusiaceae]] - [[Combretaceae]] - [[Ebenaceae]] - [[Fabaceae]] - [[Lauraceae]] - [[Loganiaceae]] - [[Malvaceae]]'' (ankehitriny dia tafiditra ao ny ''[[Bombacaceae]]'') - ''[[Menispermaceae]]'' ''- [[Moraceae]] - [[Musaceae]] - [[Myrtaceae]] - [[Orchidaceae]] - [[Pandanaceae]] - [[Passifloraceae]] - [[Phyllanthaceae]] - [[Piperaceae]] - [[Proteaceae]] - [[Rosaceae]] - [[Rubiaceae]] - [[Rutaceae]] - [[Sapindaceae]] - [[Sapotaceae]] - [[Solanaceae]] - [[Vitaceae]]''

=== Lisitry ny antokon-javamaniry ===
[[Sary:Mangifera indica 1a 13.jpg|vignette|Manga (''[[Mangifera indica]]'')]]
[[Sary:Tapia Uapaca bojeri Ibity.jpg|vignette|Tapia (''[[Uapaca bojeri]]'')]]Inty ny lisitry ny antokon-javamaniry ahitana karazana fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy:
* ''[[Adansonia]] - [[Ananas]] - [[Anisophyllea]] - [[Annona]] - [[Bismarckia]] - [[Borassus]] - [[Bromelia]] - [[Canarium (zavamaniry)|Canarium]] - [[Carica]] - [[Carissa]] - [[Causonis]] - [[Cayratia]] - [[Cereus]] - [[Cissus]] - [[Citrus]] - [[Cocos (zavamaniry)|Cocos]] - [[Cola (zavamaniry)|Cola]] - [[Cyphomandra]] - [[Cyphostemma]] - [[Dilobeia]] - [[Diospyros]] - [[Dypsis]] - [[Elaeis]] - [[Eugenia]] - [[Ficus]] - [[Fragaria]] - [[Hylocereus]] - [[Hyphaene]] - [[Labramia]] - [[Landolphia]] - [[Leuenbergeria]] - [[Litchi]] - [[Malus]] - [[Mangifera]] - [[Mimusops]] - [[Musa]] - [[Opuntia]] - [[Pandanus]] - [[Passiflora]] - [[Persea]] - [[Pereskia]]'' (jereo koa: ''[[Leuenbergeria]]'' sy ''[[Rhodocactus]]'') ''- [[Phoenix]] - [[Piper]] - [[Poivrea]] - [[Physalis]] - [[Prunus]] - [[Psidium]] - [[Pyrus]] - [[Raphia]] - [[Ravenea]] - [[Rheedia]] - [[Rhipsalis]] - [[Rhodocactus]] - [[Rubus]] - [[Saba (zavamaniry)|Saba]]'' - ''[[Salacia]] - [[Satranala]] - [[Selenicereus]] - [[Sorindeia]] - [[Spondias]] - [[Strychnos]] - [[Solanum]] - [[Symphonia]] - [[Syzygium]] - [[Tamarindus]] - [[Treculia]] - [[Uapaca]] - [[Vangueria]] - [[Vasconcellea]] - [[Vanilla]] - [[Vitis]]''

== Lisitry ny karazana (anarana ara-tsiansa) ==
[[Sary:Musa acuminata 337319858.jpg|vignette|309x309px|Akondro (''[[Musa acuminata]]'')]]Inty ny lisitry ny karazan-javamaniry fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy:

=== A ===

* ''[[Adansonia digitata]]'' [''[[Bombacaceae]]'' na ''[[Malvaceae]]''] -- baobaba, baobaza, baovola, bontona, boringy, fontana, rainiala, ringy, sefo, vonoa, vontana, vontona
* ''[[Adansonia grandidieri]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- renala, reniala, renibeala, vonoa
* ''[[Adansonia madagascariensis]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] --  bontana, bontona, bozy, fony, mboio, reniala
* ''[[Adansonia perrieri]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] – za
* ''[[Adansonia rubrostipa]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- ringy
* ''[[Adansonia suarezensis]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] --  vonoa, za
* ''[[Adansonia za]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- bontana, bontona, boringy, bozo, bozy, fony, mboio, ringy, voajabo, za, zabo
* ''[[Ananas bracteatus]]'' [''[[Bromeliaceae]]''] --
* ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' (= ''Bromelia ananas'') [''Bromeliaceae''] --  fandra, fandrana, mananasy, satra, voafandrana
* ''[[Anisophyllea anisophyllea]]'' [''[[Anisophylleaceae]]''] -- ambalasira
* ''[[Anisophyllea fallax]]'' [''Anisophylleaceae''] -- hazomamy
* ''[[Anisophyllea madagascarensis]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Anisophyllea masoalensis]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Anisophyllea parafallax]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Anisophyllea purpurascens]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Anisophyllea schatzii]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Annona muricata]]'' [''[[Annonaceae]]''] -- karaosoly, koropataka, kôrôsôly // voantsokona, voatsiriry,
* ''[[Annona squamosa]]'' [''Annonaceae''] -- konikony, konokono // voasaritany
* ''[[Artocarpus altilis]]'' [''[[Moraceae]]''] -- [[soanambo]], tsirapay
* [[Ampalibe|''Artocarpus heterophyllus'']] [''Moraceae''] -- ampalibe
* ''[[Artocarpus integer]]'' (= ''Artocarpus integrifolia'') [''Moraceae''] -- finesy, kimahatorolela, sonambo, voanampalibe

=== B ===

* ''[[Bismarckia nobilis]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- [[satrana]]
* ''[[Borassus aethiopum]]'' [''Arecaceae''] --
* ''[[Borassus madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – dimaka, befelatanana:
* ''[[Borassus madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – voanio
* ''[[Burasaia madagascariensis]]'' [''[[Menispermaceae]]''] -- amborasahamaitso, amborasahy, amborasaka, amboravaky, borasaha, faritatsy, faritsaty, hazondahy, odiandro, oditohina, ralakamisy, vodihazo // madiriandro

=== C ===

* ''[[Canarium madagascariensis]]'' [''[[Burseraceae]]''] -- aramy, haramy, ramy, tambazotse
* ''[[Carica papaya]]'' [''[[Caricaceae]]''] -- [[papay]], mapaza
* ''[[Carissa boiviniana]]'' [''[[Apocynaceae]]''] --
* ''[[Carissa comorensis]]'' [''Apocynaceae''] -- voamantsoana, taolanomby
* ''[[Carissa densiflora]]'' [''Apocynaceae''] -- mango 
** ''Carissa densiflora'' var ''microphylla'' -- mango
* ''[[Carissa macrocarpa]]'' [''Apocynaceae''] --
* ''[[Carissa pichoniana]]'' [''Apocynaceae''] -- hazombato
* ''[[Carissa sessiliflora]]'' [''Apocynaceae''] -- tavaka, voantsikomoka, voantsikopiky
* ''[[Carissa spinarum]]'' (= ''Carissa edulis'' = ''Carissa pubescens'') [''Apocynaceae''] -- taolana, voakandrina
* ''[[Cayratia lenticellata]]'' (= Vitis lenticellata Baker) [''[[Vitaceae]]''] -- vahintakifitra
* ''[[Cayratia trifolia]]'' (= ''Causonis trifolia'') [''Vitaceae''] --
* ''[[Cereus peruvianus]]'' [''[[Cactaceae]]''] --
* ''[[Cissus quadrangularis]]'' [''[[Vitaceae]]''] --
* ''[[Cissus verticillata]]'' [''Vitaceae''] -- voalobokadia
* ''[[Citrus aurantiifolia]]'' na ''Citrus aurantifolia'' [''[[Rutaceae]]''] -- angy, besenta, hangy, matsitso, soa, tsirebika, voantolongo, voasarimakirana, voasarimamy, voasarimandina, voasarisoa, voasary
* ''[[Citrus aurantium]]'' (= ''Citrus paradisi'') [''Rutaceae''] -- voangikely, voatolongo
* ''[[Citrus grandis]]'' (= ''[[Citrus maxima]]'') [''Rutaceae''] -- angibe, hangibe, papelimosy, pilionosy, tremo, voahangibe, voasaribe, voasarihangibe // vangisay
* ''[[Citrus hystrix]]'' [''Rutaceae''] --  voangabe, voangibe // kaombava
* ''[[Citrus limon]]'' [''Rutaceae''] -- voasarimakirana
* ''[[Citrus medica]]'' [''Rutaceae''] --  voantolongo,  voasarimandina
** ''Citrus medica'' subsp. ''bajoum'' --  tolongo,  tsilongo, voatsilongo
* ''[[Citrus reticulata]]'' [''Rutaceae''] -- // mandarina
* ''[[Citrus sinensis]]'' [''Rutaceae''] -- voasarimamy, voasary
* ''[[Citrus voangiala]]'' [''[[Rutaceae]]''] --
* ''[[Cocos nucifera]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- [[voanio]]
* ''[[Cola acuminata]]'' [''[[Malvaceae]]''] -- kôlà
* ''[[Cola nitida]]'' [''Malvaceae''] -- kôla
* ''[[Cola perrieri]]'' [''Malvaceae''] --
* ''[[Combretum grandidieri]]'' (= ''Calopyxis grandidieri'') [''[[Combretaceae]]''] -- tamenaka
* ''[[Combretum calopyxis]]'' (= ''Calopyxis eriantha'') [''Combretaceae''] -- boka, matitihena, tamenaka, temenaka, voantamenaka
* ''[[Combretum coccineum]]'' [''Combretaceae''] -- halaitra, manikibonga
* ''[[Combretum coursianum]]'' (= ''Calopyxis coursiana'') [''Combretaceae''] -- tamenaka, voatamenaka
* ''[[Combretum eriogynum]]'' (= ''Calopyxis eriogyna'') [''Combretaceae''] -- voatamenaka
* ''[[Combretum indicum]]'' [''Combretaceae''] --
* ''[[Combretum macrocalyx]]'' (= ''Calopyxis bernieriana'') (= Poivrea bernieriana) [''Combretaceae''] -- voantamenaka, voatamenaka
* ''[[Combretum oxygonium]]'' (= ''Calopyxis oxygonia'') [''Combretaceae''] -- menakabongo, voantamenaka
* ''[[Combretum sphaeroides]]'' (= ''Calopyxis brevistyla'') [''[[Combretaceae]]''] -- voantamenaka
* ''[[Combretum subumbellatum]]'' (= ''Calopyxis subumbellata'') [''Combretaceae''] -- mangitohezitra, tamenaka, vakakoana, voantamenaka, voatamenaka // voanjonala
* ''[[Cyphostemma greveanum]]'' [''[[Vitaceae]]''] -- vahimboamena
* ''[[Cyphostemma microadiparthros]]'' / ''[[Cyphostemma microadiparthra]]'' (= ''Cissus microadiparthros'') [''Vitaceae''] --
* ''[[Cyphostemma montagnacii]]'' [''Vitaceae''] --

=== D ===

* ''[[Dilobeia thouarsii]]'' [''[[Proteaceae]]''] – bakaravina, hazobaka, hazontavolo, hovao, makaleona, mankaleo, ovao, ramandriona, rihaona, tambelomanana, tavolohazo, tavolopika, vazano, vivaona
* ''[[Diospyros ferrea]]'' [''[[Ebenaceae]]''] --
* ''[[Diospyros kaki]]'' [''Ebenaceae''] -- kaky
* ''[[Diospyros mespiliformis]]'' [''Ebenaceae''] --
* ''[[Diospyros perrieri]]'' [''Ebenaceae''] -- hazoarina, hazozoby, lopingo, mapingo, pingo, volombodimpoina
* ''[[Diospyros sakalavarum]]'' [''Ebenaceae''] --  hazomafana
* ''[[Diospyros squamosa]]'' [''Ebenaceae''] --
* ''[[Dypsis baronii]]'' [''[[Arecaceae]]''] --
* ''[[Dypsis lutescens]]'' [''Arecaceae''] -- lafahazo, lafaza, lafohaza, na rehazo.   
* ''[[Dypsis madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – // farihazo, hirihiry

=== E ===

* ''[[Elaeis guineensis]]'' [''[[Arecaceae]]''] – palmie fanaova-menaka,  tsingilo
** ''Elaeis guineensis'' var ''madagascariensis'' (= ''Elaeis madagascariensis'') --  tsingilo

* ''[[Epiphyllum anguliger]]'' [''[[Cactaceae]]''] --
* ''[[Epiphyllum oxypetalum]]'' [''Cactaceae''] –
* ''[[Epiphyllum phyllanthus]]'' [''Cactaceae''] --
* ''[[Eugenia brasiliensis]]'' [''[[Myrtaceae]]''] --
* ''[[Eugenia cotinifolia]]'' [''Myrtaceae''] -- mangidika, mantsidika
* ''[[Syzygium emirnense|Eugenia emirnensis]]'' (→ ''[[Syzygium emirnense]]'') [''Myrtaceae''] -
* ''[[Eugenia hazomamy]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia jambolana]]'' (→ ''[[Syzygium cumini]]'') [''Myrtaceae''] -- rotra, rotazo
* ''[[Eugenia jambos]]'' (→ ''[[Syzygium jambos]]'') [''[[Myrtaceae]]''] --
* ''[[Eugenia lokhensis]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia louvelii]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia lucida]]'' [''Myrtaceae''] -- atsingilo, tsaringila
* ''[[Eugenia nosibensis]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia parkeri]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia uniflora]]'' [''[[Myrtaceae]]''] --

=== F ===

* ''[[Ficus carica]]'' L. [''[[Moraceae]]''] – aviavimbazaha
* ''[[Ficus grevei]]'' [''Moraceae''] -- fihamy
* ''[[Ficus lutea]]'' Vahl [''Moraceae''] – amontana,  mandresy , nonokalika, aviavy
* ''[[Ficus pachyclada]]'' [''Moraceae''] -- adabo
* ''[[Ficus polita]]'' [''Moraceae''] -- mandresy, tsaramady.
* ''[[Ficus reflexa]]'' Thunb. [''[[Moraceae]]''] -- 
* ''[[Ficus sakalavarum]]'' [''Moraceae''] – adabo
* ''[[Ficus sur]]'' [''Moraceae''] --
* ''[[Ficus sycomorus]]'' L. [''Moraceae''] -- amontana
* ''[[Ficus trichoclada]]'' Baker [''Moraceae''] --
* ''[[Ficus tiliifolia]]'' Baker (ou ''Ficus trichophlebia'') [''[[Moraceae]]''] -- voara, ara, aviavy, amontana
* ''[[Fragaria × ananassa]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[frezy]]
* ''[[Fragaria vesca]]'' [''Rosaceae''] --

=== G ===

* ''[[Garcinia aphanophlebia]]'' (= ''[[Rheedia aphanophlebia]]'') [''[[Clusiaceae]]''] --
* ''[[Garcinia chapelieri]]'' (= ''[[Rheedia chapelieri]]'') [''Clusiaceae''] -- dampy, vandrika, leandriaka.
* ''[[Garcinia madagascariensis]]'' (= ''[[Rheedia madagascariensis]]'') [''Clusiaceae''] --
* ''[[Garcinia mangorensis]]'' [''[[Clusiaceae]]''] – vandrika
* [[Garcinia mangostana|Garcinia ''mangostana'']] [''Clusiaceae''] – mangostana
* ''[[Garcinia pauciflora]]'' [''Clusiaceae''] – vandrikala
* ''[[Garcinia verrucosa]]'' [''Clusiaceae''] -- dampy
* ''[[Garcinia zeylanica]]'' [''[[Clusiaceae]]''] -- 

=== H ===

* ''[[Hyphaene compressa]]'' H.Wendl. [''[[Arecaceae]]''] --
* ''[[Hyphaene coriacea]]'' (Gaertn.) [''Arecaceae''] -- babangy, lokoko // satramira
* ''[[Hyphaene shatan]]'' [''Arecaceae''] -- dana,  satra, satrakely, satramira, satrana, satrantoloho, satraviehy, satsa, taliona

=== L ===

* ''[[Labramia ambondrombeensis]]'' [''[[Sapotaceae]]''] --
* ''[[Labramia boivinii]]'' [''Sapotaceae''] -- faho, mantsadaka
* ''[[Labramia bojeri]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Labramia costata]]'' [''Sapotaceae''] -- todinga
* ''[[Labramia platyphylla]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Landolphia kirkii]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Landolphia madagascariensis]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Landolphia myrtifolia]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Landolphia perrieri]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Litchi chinensis]]'' [''[[Sapindaceae]]''] -- [[litisia]], letisy

=== M ===

* ''[[Malus domestica]]'' [''Rosaceae''] -- paoma
* ''[[Malus × robusta]]'' [''[[Rosaceae]]''] --
* ''[[Malus pumila]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Mangifera foetida]]'' [''[[Anacardiaceae]]''] --
* ''[[Mangifera indica]]'' [''Anacardiaceae''] -- manga
* ''[[Mangifera odorata]]'' [''Anacardiaceae''] --
* ''[[Mimusops commersonii]]'' (= ''[[Mimusops coriacea]]'') [''[[Sapotaceae]]''] --
* ''[[Mimusops coriacea]]'' [''Sapotaceae''] -- tsirika, vohimpiky
* ''[[Mimusops elengi]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Mimusops obtusifolia]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Musa × paradisiaca]]'' (safiotra M. acuminata × M. balbisiana) [''[[Musaceae]]''] -- akondrofify
* ''[[Musa acuminata]]'' [''Musaceae''] -- foignonana, akondro
* ''[[Musa balbisiana]]'' [''Musaceae''] --
* ''[[Musa perrieri]]'' [''Musaceae''] -- ontsy, hontsy
* ''[[Musa sapientum]]'' [''Musaceae''] --

=== O ===

* ''[[Opuntia dillenii]]'' [''[[Cactaceae]]''] -- 
* ''[[Opuntia ficus-indica]]'' [''Cactaceae''] -- 
* ''[[Opuntia monacantha]]'' [''Cactaceae''] -- raketa malady
* ''[[Opuntia stricta]]'' [''Cactaceae''] -- raketa mena

=== P ===

* ''[[Pandanus tectorius]]'' [''[[Pandanaceae]]''] --
* ''[[Pandanus utilis]]'' [''Pandanaceae''] --
* ''[[Passiflora caerulea]]'' [''[[Passifloraceae]]''] --
* ''[[Passiflora edulis]]'' [''Passifloraceae''] -- 
** ''Passiflora edulis'' f. ''edulis'' -- 
** ''Passiflora edulis'' f. ''flavicarpa'' -- 
* ''[[Passiflora foetida]]'' [''Passifloraceae''] -- tsipopoka
* ''[[Passiflora incarnata]]'' [''Passifloraceae''] --
* ''[[Passiflora laurifolia]]'' [''Passifloraceae''] ---
* ''[[Passiflora ligularis]]'' [''Passifloraceae''] --
* ''[[Passiflora quadrangularis]]'' [''Passifloraceae''] --
* ''[[Pereskia aculeata]]'' [''[[Cactaceae]]''] --
* ''[[Pereskia grandifolia]]'' [''Cactaceae''] -- 
* ''[[Persea americana]]'' [''[[Lauraceae]]''] -- [[Zavôka|zavôkà]]
* ''[[Phoenix canariensis]]'' [''[[Arecaceae]]''] --
* ''[[Phoenix dactylifera]]'' [''Arecaceae''] -- [[Antrendry (zavamaniry)|antrendry]] // rofiavahiny
* ''[[Phoenix reclinata]]'' [''Arecaceae''] -- antrendry, kalabo, kalalo, dara, daro, taratra, taratsa, taratsy
* ''[[Phoenix roebelenii]]'' [''Arecaceae''] --
* ''[[Physalis angulata]]'' [''[[Solanaceae]]''] --
* ''[[Physalis minima]]'' [''Solanaceae''] --
* ''[[Physalis peruviana]]'' [''Solanaceae''] --
* ''[[Piper borbonense]]'' [''[[Piperaceae]]''] -- tsiperifery, voatsiperifery
* ''[[Piper guineense]]'' [''Piperaceae''] -- kisiditry
* ''[[Piper nigrum]]'' [''Piperaceae''] --
* ''[[Piper pachyphyllum]]'' [''Piperaceae''] -- 
* ''[[Piper pyrifolium]]'' [''Piperaceae''] -- voatsiperifery

* ''[[Prunus africana]]'' (= ''[[Pygeum africanum]]'') [ ''[[Rosaceae]]''] -- kotofihy
* ''[[Prunus armeniaca]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus avium]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus cerasifera]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus cerasus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus domestica]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus persica]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[paiso]]
* ''[[Psidium cattleianum]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- goavimena
* ''[[Psidium guajava]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- [[Goavy (zavamaniry)|goavy]]
* [[Psidium guineense|''Psidium guineens''e]] [''[[Myrtaceae]]''] --
* ''[[Pyrus communis]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[poara]]
* ''[[Pyrus pyrifolia]]'' [''Rosaceae''] --

=== R ===

* ''[[Raphia farinifera]]'' (= ''Raphia ruffia'') [''[[Arecaceae]]''] -- rofia
* ''[[Ravenea dransfieldii]]'' [''Arecaceae''] -- 
* ''[[Ravenea madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – gora, matitanana
* ''[[Ravenea rivularis]]'' [''Arecaceae''] --  // akoraka, bakaly, gora, gory, ravina
* ''[[Ravenea sambiranensis]]'' [''Arecaceae''] – manarana, sira

* ''[[Rhipsalis baccifera]]'' [''[[Cactaceae]]''] --
** [[Rhipsalis baccifera subsp. horrida|''Rhipsalis baccifera'' subsp. ''horrida'']] (= ''[[Rhipsalis horrida]]'') --
** [[Rhipsalis baccifera subsp. mauritiana|''Rhipsalis baccifera'' subsp. ''mauritiana'']] (= ''[[Rhipsalis mauritiana]]'') --
* ''[[Rhipsalis madagascariensis]]'' [''Cactaceae''] --
* ''[[Rubus alceifolius]]'' [''[[Rosaceae]]''] --

* ''[[Rubus apetalus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus eichleri]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus fraxinifolius]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus fruticosus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus idaeus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus pauciflorus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus pyrifolius]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus rosifolius]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- voafotsy

=== S ===
* ''S[[aba comorensis]]'' [''[[Apocynaceae]]''] –  vandribanga  // vontaka, made
* ''[[Salacia leptoclada]]'' [''[[Celastraceae]]''] --
* ''[[Salacia leptoclada]]'' [''Celastraceae''] --
* ''[[Salacia madagascariensis]]'' [''Celastraceae''] --
* ''[[Satranala decussilvae]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- satranala
* ''[[Selenicereus costaricensis]]'' (= ''[[Hylocereus costaricensis]]'', ''[[Hylocereus polyrhizus]]'') [''[[Cactaceae]]''] --
* ''[[Selenicereus megalanthus]]'' (= ''[[Hylocereus megalanthus]]'') [''Cactaceae''] --
* ''[[Selenicereus undatus]]'' (= ''[[Hylocereus undatus]]'') [''Cactaceae''] --
* ''[[Solanum betaceum]]'' (= ''[[Cyphomandra betacea]]'') [''[[Solanaceae]]''] – voatabiahazo
* ''[[Sorindeia madagascariensis]]'' [''[[Anacardiaceae]]''] -- sorindrano
* ''[[Spondias dulcis]]'' (← ''Spondias cytherea'') [''[[Anacardiaceae]]''] -- sakoagna, sakoamanga
* ''[[Spondias mombin]]'' [''Anacardiaceae''] --
* ''[[Spondias purpurea]]'' [''Anacardiaceae''] --
* ''[[Spondias tefyi]]'' [''Anacardiaceae''] -- [[sakoa]]
* ''[[Strychnos madagascariensis]]'' [''[[Loganiaceae]]''] -- mokotra
* ''[[Strychnos spinosa]]'' [''Loganiaceae''] -- mokotra
* ''[[Symphonia louvelii]]'' [''[[Clusiaceae]]''] --
* ''[[Symphonia globulifera]]'' [''Clusiaceae''] -- 
* ''[[Symphonia urophylla]]'' [''Clusiaceae''] -- sirambo
* ''[[Syzygium cumini]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- rotra, rôtra
* ''[[Syzygium guineense]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Syzygium jambos]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Syzygium madagascariense]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Syzygium malaccense]]'' [''Myrtaceae''] -- makoba
* ''[[Syzygium samarangense]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Syzygium tsimihetyglandulosum]]'' [''Myrtaceae''] --

=== T ===

* ''[[Tamarindus indica]]'' [''[[Fabaceae]]''] -- [[kily]], madilo, madiro
* ''[[Treculia africana]]'' [''[[Moraceae]]''] --
* ''[[Treculia lamiana]]'' [''Moraceae''] -- ampalibeala
* ''[[Treculia madagascarica]]'' [''Moraceae''] -- ampalibeala, dipaka, famelona, tapabatry, fantsinakoho, sakoambitsy, tsipaka
** ''Treculia madagascarica'' var. ''sambiranensis'' -- dipaka, tsipaka, tsitimpahy, foza
* ''[[Treculia obovoidea]]'' [''Moraceae''] --
* ''[[Treculia perrieri]]'' (= ''Treculia africana'' var. ''ilicifolia'') [''Moraceae''] -- obory, katoka, tsipa, tsitendry

=== U ===

* ''[[Uapaca ambanjensis]]'' [''[[Phyllanthaceae]]''] --
* ''[[Uapaca betamponensis]]'' [''Phyllanthaceae''] --
* ''[[Uapaca bojeri]]'' [''Phyllanthaceae''] -- tapia, voapaka
* ''[[Uapaca densifolia]]'' [''Phyllanthaceae''] --
* ''[[Uapaca ferruginea]]'' [''Phyllanthaceae''] --
* ''[[Uapaca louvelii]]'' [''Phyllanthaceae''] -- anisena
* ''[[Uapaca thouarsii]]'' [''[[Phyllanthaceae]]''] -- voapaka

=== V ===

* ''[[Vangueria edulis]]'' [''[[Rubiaceae]]''] -- voavandrika
* ''[[Vasconcellea×heilbornii]]'' [''[[Caricaceae]]''] --
* ''[[Vangueria infausta]]'' [''Rubiaceae''] --
* ''[[Vangueria madagascariensis]]'' (= ''Vangueria edulis'') [''Rubiaceae''] -- voavanga, vavandrika
* ''[[Vanilla planifolia]]'' [''[[Orchidaceae]]''] – vanila, lavanila
* ''[[Vasconcellea cundinamarcensis]]'' (= ''Vasconcellea x heilbornii'') [''Caricaceae''] --
* ''[[Vasconcellea pubescens]]'' [''Caricaceae''] -- papaimbohitra
* ''[[Vitis labrusca]]'' [''[[Vitaceae]]''] -- voaloboka
* [[Vitis lenticellata]] [''Vitaceae''] -- vahintakifitra,vahintankifotra
* ''[[Vitis microdiptera]]'' [''Vitaceae''] -- divay, famakientana
* ''[[Vitis vinifera]]'' [''Vitaceae''] -- [[voaloboka]]

== Anarana amin' ny teny malagasy ==
[[Sary:Citrus-aurantiifolia-fruits.JPG|vignette|Voasary (''[[Citrus aurantiifolia]]'')]]Inty ny lisitry ny anarana amin' ny teny malagasy anondroana ny zavamaniry fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy:

=== A ===

* [[Adabo]]: ''[[Ficus sakalavarum]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (← ''Ficus cocculifolia'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')
* [[Akondro]]: ''[[Musa paradisiaca]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Musa sapientum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Musaceae]]'')
* [[akondrofify]]
* [[ambalasira]]
* [[Amontana]]: ''[[Ficus lutea]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus baronii'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;); ''[[Ficus tiliifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (← ''Ficus trichophlebia'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')
* [[Ampalibe]]: ''[[Artocarpus heterophyllus]]'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt; (''[[Moraceae]]''); ''[[Ficus assimilis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (← ''Ficus guatteriifolia'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;); ''[[Ficus pachyclada]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Moraceae'')
* [[Ampalibeala]]: ''[[Treculia lamiana]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''[[Moraceae]]'')
* [[anisena]]
* [[atsingilo]]
* [[Aviavy]]: ''[[Ficus polita]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''[[Ficus polita|Ficus megapoda]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;); ''[[Ficus trichopoda]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Moraceae]]'')

=== B ===

* [[Boka (zavamaniry)|Boka]]: ''[[Combretum longicollum]]'' &lt;small&gt;C. C. H. Jongkind&lt;/small&gt; (na ''[[Calopyxis eriantha]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;) (''[[Combretaceae]]'') [Ny ''[[Heteropogon contortus]]'' &lt;small&gt;(L.) P. Beauv. ex Roem. &amp; Schult.&lt;/small&gt; (''[[Poaceae]]'') sy ny ''[[Marsdenia verrucosa]]'' &lt;small&gt;Decne.&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''), izay antsoina hoe &quot;boka&quot; koa, dia tsy fihinana]
* [[Bozy (zavamaniry)|Bozy]]: ''[[Adansonia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Adansonia za]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. [Ny ''[[Vigna unguiculata]]'' &lt;small&gt;(L.) Walp.&lt;/small&gt; na ''[[Vigna sinensis]]'' &lt;small&gt;(L.) Savi ex Hassk.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'') izay atao hoe &quot;bozy&quot; koa dia tsy hazo fa vahy, tsy inona io fa ny [[voanemba]]] 

=== D ===

* [[Dampy]]

* [[Dipaka]]
* [[Dipaka]]
* [[divay (zavamaniry)|Divay]]: ''[[Hibiscus sabdariffa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]'') [Ny ''[[Cyphostemma microdipterum]]'' &lt;small&gt;(Bak.) Descoings&lt;/small&gt; (← ''Vitis microdiptera'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Vitaceae]]'') izay atao hoe &quot;divay&quot; ihany koa dia misy poizina]

=== F ===

* [[Faho]]: ''[[Chloroxylon faho]]'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Rutaceae]]'') [tsy fihinana]; ''[[Cycas circinalis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; [mila fitandremana]; ''[[Cycas thouarsii]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt; [mila fitandremana] (''[[Cycadaceae]]'')
* [[Famakientana]]: ''[[Cissus auricoma]]'' &lt;small&gt;Descoings&lt;/small&gt; (''Vitaceae'') [Ny ''[[Cyphostemma microdipterum]]'' &lt;small&gt;(Bak.) Descoings&lt;/small&gt; (← ''Vitis microdiptera'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Vitaceae]]'') izay atao hoe &quot;famakientana&quot; ihany koa dia misy poizina]
* [[famelona]]
* [[fantsinakoho]]
* [[foignonana]]
* [[foza (zavamaniry)|Foza]]: ''[[Treculia sambiranensis]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''[[Moraceae]]'')
* [[Frezy]]: ''[[Fragaria × ananassa]]'' &lt;small&gt;Duchesne&lt;/small&gt; (='' [[Fragaria virginiana]]'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt; '''×''' ''[[Fragaria chiloensis]]'' &lt;small&gt;(L.) Mill.&lt;/small&gt;) indrindraindrindra; ''[[Fragaria moschata]]'' &lt;small&gt;Duchesne&lt;/small&gt;; ''[[Fragaria vesca]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (Rosaceae)

=== G ===

* [[Goavy]]: ''[[Psidium guajava]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Myrtaceae]]'')

=== H ===

* [[hontsy]]

=== K ===

* [[kaky]]
* [[kaombava]]
* [[katoka]]
* [[Kily]]: ''[[Tamarindus indica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'') 
* [[Kôrôsôly]]
* [[kotofihy]]

=== L ===

* [[Litisia]], [[letisia]], [[letisy]], [[lotisia]], [[laotisy]]: ''[[Litchi chinensis]]'' &lt;small&gt;Sonn.&lt;/small&gt; (← ''[[Nephelium litchi]]'' &lt;small&gt;Cambess&lt;/small&gt;.) (''[[Sapindaceae]]'').
* [[leandriaka]]

=== M ===

* [[Madilo]]: 
* [[madiriandro]]
* [[Madiro]]: 
* [[makoba]]
* [[Mananasy]]
* [[mandarina]]
* [[Manga]]
* [[mangidika]]
* [[mantsadaka]]
* [[mantsidika]]
* [[matitihena]]
* [[mokotra]]
* [[mokotra]]

=== O ===

* [[obory]]
* [[ontsy]]

=== P ===

* [[Paiso]]
* [[Paoma]]
* [[papaimbohitra]]
* [[Papay]]
* [[poara]]

=== R ===

* [[ramy]]
* [[Reniala]]
* [[Rofia]]
* [[rofiavahiny]]
* [[rotazo]]
* [[Rotra]]

=== S ===

* [[Sakoa]]
* [[sakoagna]]
* [[sakoamanga]]
* [[sakoambitsy]]
* [[satranala]]
* [[sirambo]]
* [[sorindrano]]

=== T ===

* [[Tamenaka]]
* [[taolanomby]]
* [[tapabatry]]
* [[Tapia]]
* [[todinga]]
* [[tsaringila]]
* [[tsipa]]
* [[tsipaka]]
* [[tsipopoka]]
* [[tsirika]]
* [[tsitendry]]
* [[tsitimpahy]]

=== V ===

* [[vahintakifitra]]
* [[vahintankifotra]]
* [[vandrika]]
* [[vangisay]]
* [[vavandrika]]
* [[vivaona]]
* [[voafotsy]]
* [[Voaloboka]]
* [[voalobokadia]]
* [[voamantsoana]]
* [[voanjonala]]
* [[Voantamenaka]]
* [[voantsokona]]
* [[voapaka]]
* [[voapaka]]
* [[Voasarimakirana]]
* [[voasarimamy]]
* [[Voatamenaka]]
* [[voatsiriry]]
* [[voavandrika]]
* [[voavanga]]
* [[vohimpiky]]

=== Z ===

* [[za]]
* [[Zavôka|Zavokà]]

== Jereo koa ==

* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]
* [[Legioma]]
* [[Anana]]
* [[Voamaina]]
* [[Voamadinika]]</text>
      <sha1>ayw1sj0080v01kwxbqn1ndzykoaak47</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146118</id>
      <parentid>1146117</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T08:15:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26793" sha1="07t2dgkd9uzofiucyzsnnjvrcfm1rpa" xml:space="preserve">[[Sary:Litchi chinensis fruits.JPG|vignette|408x408px|[[Litisia|Letisia]] (''[[Litchi chinensis]]'')]]
Inty ny '''lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara'''. Marihina fa ny teny hoe &quot;hazo&quot; ampiasaina eto dia anondroana ny [[Hazo (zavamaniry)|hazo]], ny [[hazobotry]], ny [[kirihitra]], ary ny [[vahy]], eny fa na ny zavamaniry atao amin' ny anarana hoe [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] rehefa tena lehibe (ohatra: [[akondro]]) na ireo ivelan' ny fanasokajiana mahazatra (toy ny [[raketa]]) koa aza. Misy amin' ny zavamaniry hotanisaina eto ny tsy misy afa-tsy eto [[Madagasikara]], ny sasany hita ihany koa any amin' ny firenena sy faritra any ivelany ary ny hafa nampidirina teto.

== Lisitry ny finakaviana sy ny antoko ==

=== Lisitry ny fianakaviana ===
[[Sary:Starr 020803-0117 Psidium guajava.jpg|vignette|Goavy (''[[Psidium guajava]]'')]][[Sary:Adansonia rubrostipa 03.jpg|vignette|Ringy na fony  (''[[Adansonia rubrostipa]]'')]]Inty ny lisitry ny fianakavian-javamaniry ahitana karazana fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy:

* ''[[Anacardiaceae]]'' ''- [[Anisophylleaceae]] - [[Annonaceae]] - [[Apocynaceae]] - [[Arecaceae]] - [[Bombacaceae]]'' (ankehitriny nampidirina ao amin' ny ''[[Malvaceae]]'') - ''[[Bromeliaceae]]'' ''- [[Burseraceae]] - [[Cactaceae]] - [[Caricaceae]] - [[Celastraceae]] - [[Clusiaceae]] - [[Combretaceae]] - [[Ebenaceae]] - [[Fabaceae]] - [[Lauraceae]] - [[Loganiaceae]] - [[Malvaceae]]'' (ankehitriny dia tafiditra ao ny ''[[Bombacaceae]]'') - ''[[Menispermaceae]]'' ''- [[Moraceae]] - [[Musaceae]] - [[Myrtaceae]] - [[Orchidaceae]] - [[Pandanaceae]] - [[Passifloraceae]] - [[Phyllanthaceae]] - [[Piperaceae]] - [[Proteaceae]] - [[Rosaceae]] - [[Rubiaceae]] - [[Rutaceae]] - [[Sapindaceae]] - [[Sapotaceae]] - [[Solanaceae]] - [[Vitaceae]]''

=== Lisitry ny antokon-javamaniry ===
[[Sary:Mangifera indica 1a 13.jpg|vignette|Manga (''[[Mangifera indica]]'')]]
[[Sary:Tapia Uapaca bojeri Ibity.jpg|vignette|Tapia (''[[Uapaca bojeri]]'')]]Inty ny lisitry ny antokon-javamaniry ahitana karazana fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy:
* ''[[Adansonia]] - [[Ananas]] - [[Anisophyllea]] - [[Annona]] - [[Bismarckia]] - [[Borassus]] - [[Bromelia]] - [[Canarium (zavamaniry)|Canarium]] - [[Carica]] - [[Carissa]] - [[Causonis]] - [[Cayratia]] - [[Cereus]] - [[Cissus]] - [[Citrus]] - [[Cocos (zavamaniry)|Cocos]] - [[Cola (zavamaniry)|Cola]] - [[Cyphomandra]] - [[Cyphostemma]] - [[Dilobeia]] - [[Diospyros]] - [[Dypsis]] - [[Elaeis]] - [[Eugenia]] - [[Ficus]] - [[Fragaria]] - [[Hylocereus]] - [[Hyphaene]] - [[Labramia]] - [[Landolphia]] - [[Leuenbergeria]] - [[Litchi]] - [[Malus]] - [[Mangifera]] - [[Mimusops]] - [[Musa]] - [[Opuntia]] - [[Pandanus]] - [[Passiflora]] - [[Persea]] - [[Pereskia]]'' (jereo koa: ''[[Leuenbergeria]]'' sy ''[[Rhodocactus]]'') ''- [[Phoenix]] - [[Piper]] - [[Poivrea]] - [[Physalis]] - [[Prunus]] - [[Psidium]] - [[Pyrus]] - [[Raphia]] - [[Ravenea]] - [[Rheedia]] - [[Rhipsalis]] - [[Rhodocactus]] - [[Rubus]] - [[Saba (zavamaniry)|Saba]]'' - ''[[Salacia]] - [[Satranala]] - [[Selenicereus]] - [[Sorindeia]] - [[Spondias]] - [[Strychnos]] - [[Solanum]] - [[Symphonia]] - [[Syzygium]] - [[Tamarindus]] - [[Treculia]] - [[Uapaca]] - [[Vangueria]] - [[Vasconcellea]] - [[Vanilla]] - [[Vitis]]''

== Lisitry ny karazana (anarana ara-tsiansa) ==
[[Sary:Musa acuminata 337319858.jpg|vignette|309x309px|Akondro (''[[Musa acuminata]]'')]]Inty ny lisitry ny karazan-javamaniry fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy:

=== A ===

* ''[[Adansonia digitata]]'' [''[[Bombacaceae]]'' na ''[[Malvaceae]]''] -- baobaba, baobaza, baovola, bontona, boringy, fontana, rainiala, ringy, sefo, vonoa, vontana, vontona
* ''[[Adansonia grandidieri]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- renala, reniala, renibeala, vonoa
* ''[[Adansonia madagascariensis]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] --  bontana, bontona, bozy, fony, mboio, reniala
* ''[[Adansonia perrieri]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] – za
* ''[[Adansonia rubrostipa]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- ringy
* ''[[Adansonia suarezensis]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] --  vonoa, za
* ''[[Adansonia za]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- bontana, bontona, boringy, bozo, bozy, fony, mboio, ringy, voajabo, za, zabo
* ''[[Ananas bracteatus]]'' [''[[Bromeliaceae]]''] --
* ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' (= ''Bromelia ananas'') [''Bromeliaceae''] --  fandra, fandrana, mananasy, satra, voafandrana
* ''[[Anisophyllea anisophyllea]]'' [''[[Anisophylleaceae]]''] -- ambalasira
* ''[[Anisophyllea fallax]]'' [''Anisophylleaceae''] -- hazomamy
* ''[[Anisophyllea madagascarensis]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Anisophyllea masoalensis]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Anisophyllea parafallax]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Anisophyllea purpurascens]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Anisophyllea schatzii]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Annona muricata]]'' [''[[Annonaceae]]''] -- karaosoly, koropataka, kôrôsôly // voantsokona, voatsiriry,
* ''[[Annona squamosa]]'' [''Annonaceae''] -- konikony, konokono // voasaritany
* ''[[Artocarpus altilis]]'' [''[[Moraceae]]''] -- [[soanambo]], tsirapay
* [[Ampalibe|''Artocarpus heterophyllus'']] [''Moraceae''] -- ampalibe
* ''[[Artocarpus integer]]'' (= ''Artocarpus integrifolia'') [''Moraceae''] -- finesy, kimahatorolela, sonambo, voanampalibe

=== B ===

* ''[[Bismarckia nobilis]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- [[satrana]]
* ''[[Borassus aethiopum]]'' [''Arecaceae''] --
* ''[[Borassus madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – dimaka, befelatanana:
* ''[[Borassus madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – voanio
* ''[[Burasaia madagascariensis]]'' [''[[Menispermaceae]]''] -- amborasahamaitso, amborasahy, amborasaka, amboravaky, borasaha, faritatsy, faritsaty, hazondahy, odiandro, oditohina, ralakamisy, vodihazo // madiriandro

=== C ===

* ''[[Canarium madagascariensis]]'' [''[[Burseraceae]]''] -- aramy, haramy, ramy, tambazotse
* ''[[Carica papaya]]'' [''[[Caricaceae]]''] -- [[papay]], mapaza
* ''[[Carissa boiviniana]]'' [''[[Apocynaceae]]''] --
* ''[[Carissa comorensis]]'' [''Apocynaceae''] -- voamantsoana, taolanomby
* ''[[Carissa densiflora]]'' [''Apocynaceae''] -- mango 
** ''Carissa densiflora'' var ''microphylla'' -- mango
* ''[[Carissa macrocarpa]]'' [''Apocynaceae''] --
* ''[[Carissa pichoniana]]'' [''Apocynaceae''] -- hazombato
* ''[[Carissa sessiliflora]]'' [''Apocynaceae''] -- tavaka, voantsikomoka, voantsikopiky
* ''[[Carissa spinarum]]'' (= ''Carissa edulis'' = ''Carissa pubescens'') [''Apocynaceae''] -- taolana, voakandrina
* ''[[Cayratia lenticellata]]'' (= Vitis lenticellata Baker) [''[[Vitaceae]]''] -- vahintakifitra
* ''[[Cayratia trifolia]]'' (= ''Causonis trifolia'') [''Vitaceae''] --
* ''[[Cereus peruvianus]]'' [''[[Cactaceae]]''] --
* ''[[Cissus quadrangularis]]'' [''[[Vitaceae]]''] --
* ''[[Cissus verticillata]]'' [''Vitaceae''] -- voalobokadia
* ''[[Citrus aurantiifolia]]'' na ''Citrus aurantifolia'' [''[[Rutaceae]]''] -- angy, besenta, hangy, matsitso, soa, tsirebika, voantolongo, voasarimakirana, voasarimamy, voasarimandina, voasarisoa, voasary
* ''[[Citrus aurantium]]'' (= ''Citrus paradisi'') [''Rutaceae''] -- voangikely, voatolongo
* ''[[Citrus grandis]]'' (= ''[[Citrus maxima]]'') [''Rutaceae''] -- angibe, hangibe, papelimosy, pilionosy, tremo, voahangibe, voasaribe, voasarihangibe // vangisay
* ''[[Citrus hystrix]]'' [''Rutaceae''] --  voangabe, voangibe // kaombava
* ''[[Citrus limon]]'' [''Rutaceae''] -- voasarimakirana
* ''[[Citrus medica]]'' [''Rutaceae''] --  voantolongo,  voasarimandina
** ''Citrus medica'' subsp. ''bajoum'' --  tolongo,  tsilongo, voatsilongo
* ''[[Citrus reticulata]]'' [''Rutaceae''] -- // mandarina
* ''[[Citrus sinensis]]'' [''Rutaceae''] -- voasarimamy, voasary
* ''[[Citrus voangiala]]'' [''[[Rutaceae]]''] --
* ''[[Cocos nucifera]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- [[voanio]]
* ''[[Cola acuminata]]'' [''[[Malvaceae]]''] -- kôlà
* ''[[Cola nitida]]'' [''Malvaceae''] -- kôla
* ''[[Cola perrieri]]'' [''Malvaceae''] --
* ''[[Combretum grandidieri]]'' (= ''Calopyxis grandidieri'') [''[[Combretaceae]]''] -- tamenaka
* ''[[Combretum calopyxis]]'' (= ''Calopyxis eriantha'') [''Combretaceae''] -- boka, matitihena, tamenaka, temenaka, voantamenaka
* ''[[Combretum coccineum]]'' [''Combretaceae''] -- halaitra, manikibonga
* ''[[Combretum coursianum]]'' (= ''Calopyxis coursiana'') [''Combretaceae''] -- tamenaka, voatamenaka
* ''[[Combretum eriogynum]]'' (= ''Calopyxis eriogyna'') [''Combretaceae''] -- voatamenaka
* ''[[Combretum indicum]]'' [''Combretaceae''] --
* ''[[Combretum macrocalyx]]'' (= ''Calopyxis bernieriana'') (= Poivrea bernieriana) [''Combretaceae''] -- voantamenaka, voatamenaka
* ''[[Combretum oxygonium]]'' (= ''Calopyxis oxygonia'') [''Combretaceae''] -- menakabongo, voantamenaka
* ''[[Combretum sphaeroides]]'' (= ''Calopyxis brevistyla'') [''[[Combretaceae]]''] -- voantamenaka
* ''[[Combretum subumbellatum]]'' (= ''Calopyxis subumbellata'') [''Combretaceae''] -- mangitohezitra, tamenaka, vakakoana, voantamenaka, voatamenaka // voanjonala
* ''[[Cyphostemma greveanum]]'' [''[[Vitaceae]]''] -- vahimboamena
* ''[[Cyphostemma microadiparthros]]'' / ''[[Cyphostemma microadiparthra]]'' (= ''Cissus microadiparthros'') [''Vitaceae''] --
* ''[[Cyphostemma montagnacii]]'' [''Vitaceae''] --

=== D ===

* ''[[Dilobeia thouarsii]]'' [''[[Proteaceae]]''] – bakaravina, hazobaka, hazontavolo, hovao, makaleona, mankaleo, ovao, ramandriona, rihaona, tambelomanana, tavolohazo, tavolopika, vazano, vivaona
* ''[[Diospyros ferrea]]'' [''[[Ebenaceae]]''] --
* ''[[Diospyros kaki]]'' [''Ebenaceae''] -- kaky
* ''[[Diospyros mespiliformis]]'' [''Ebenaceae''] --
* ''[[Diospyros perrieri]]'' [''Ebenaceae''] -- hazoarina, hazozoby, lopingo, mapingo, pingo, volombodimpoina
* ''[[Diospyros sakalavarum]]'' [''Ebenaceae''] --  hazomafana
* ''[[Diospyros squamosa]]'' [''Ebenaceae''] --
* ''[[Dypsis baronii]]'' [''[[Arecaceae]]''] --
* ''[[Dypsis lutescens]]'' [''Arecaceae''] -- lafahazo, lafaza, lafohaza, na rehazo.   
* ''[[Dypsis madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – // farihazo, hirihiry

=== E ===

* ''[[Elaeis guineensis]]'' [''[[Arecaceae]]''] – palmie fanaova-menaka,  tsingilo
** ''Elaeis guineensis'' var ''madagascariensis'' (= ''Elaeis madagascariensis'') --  tsingilo

* ''[[Epiphyllum anguliger]]'' [''[[Cactaceae]]''] --
* ''[[Epiphyllum oxypetalum]]'' [''Cactaceae''] –
* ''[[Epiphyllum phyllanthus]]'' [''Cactaceae''] --
* ''[[Eugenia brasiliensis]]'' [''[[Myrtaceae]]''] --
* ''[[Eugenia cotinifolia]]'' [''Myrtaceae''] -- mangidika, mantsidika
* ''[[Syzygium emirnense|Eugenia emirnensis]]'' (→ ''[[Syzygium emirnense]]'') [''Myrtaceae''] -
* ''[[Eugenia hazomamy]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia jambolana]]'' (→ ''[[Syzygium cumini]]'') [''Myrtaceae''] -- rotra, rotazo
* ''[[Eugenia jambos]]'' (→ ''[[Syzygium jambos]]'') [''[[Myrtaceae]]''] --
* ''[[Eugenia lokhensis]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia louvelii]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia lucida]]'' [''Myrtaceae''] -- atsingilo, tsaringila
* ''[[Eugenia nosibensis]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia parkeri]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia uniflora]]'' [''[[Myrtaceae]]''] --

=== F ===

* ''[[Ficus carica]]'' L. [''[[Moraceae]]''] – aviavimbazaha
* ''[[Ficus grevei]]'' [''Moraceae''] -- fihamy
* ''[[Ficus lutea]]'' Vahl [''Moraceae''] – amontana,  mandresy , nonokalika, aviavy
* ''[[Ficus pachyclada]]'' [''Moraceae''] -- adabo
* ''[[Ficus polita]]'' [''Moraceae''] -- mandresy, tsaramady.
* ''[[Ficus reflexa]]'' Thunb. [''[[Moraceae]]''] -- 
* ''[[Ficus sakalavarum]]'' [''Moraceae''] – adabo
* ''[[Ficus sur]]'' [''Moraceae''] --
* ''[[Ficus sycomorus]]'' L. [''Moraceae''] -- amontana
* ''[[Ficus trichoclada]]'' Baker [''Moraceae''] --
* ''[[Ficus tiliifolia]]'' Baker (ou ''Ficus trichophlebia'') [''[[Moraceae]]''] -- voara, ara, aviavy, amontana
* ''[[Fragaria × ananassa]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[frezy]]
* ''[[Fragaria vesca]]'' [''Rosaceae''] --

=== G ===

* ''[[Garcinia aphanophlebia]]'' (= ''[[Rheedia aphanophlebia]]'') [''[[Clusiaceae]]''] --
* ''[[Garcinia chapelieri]]'' (= ''[[Rheedia chapelieri]]'') [''Clusiaceae''] -- dampy, vandrika, leandriaka.
* ''[[Garcinia madagascariensis]]'' (= ''[[Rheedia madagascariensis]]'') [''Clusiaceae''] --
* ''[[Garcinia mangorensis]]'' [''[[Clusiaceae]]''] – vandrika
* [[Garcinia mangostana|Garcinia ''mangostana'']] [''Clusiaceae''] – mangostana
* ''[[Garcinia pauciflora]]'' [''Clusiaceae''] – vandrikala
* ''[[Garcinia verrucosa]]'' [''Clusiaceae''] -- dampy
* ''[[Garcinia zeylanica]]'' [''[[Clusiaceae]]''] -- 

=== H ===

* ''[[Hyphaene compressa]]'' H.Wendl. [''[[Arecaceae]]''] --
* ''[[Hyphaene coriacea]]'' (Gaertn.) [''Arecaceae''] -- babangy, lokoko // satramira
* ''[[Hyphaene shatan]]'' [''Arecaceae''] -- dana,  satra, satrakely, satramira, satrana, satrantoloho, satraviehy, satsa, taliona

=== L ===

* ''[[Labramia ambondrombeensis]]'' [''[[Sapotaceae]]''] --
* ''[[Labramia boivinii]]'' [''Sapotaceae''] -- faho, mantsadaka
* ''[[Labramia bojeri]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Labramia costata]]'' [''Sapotaceae''] -- todinga
* ''[[Labramia platyphylla]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Landolphia kirkii]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Landolphia madagascariensis]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Landolphia myrtifolia]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Landolphia perrieri]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Litchi chinensis]]'' [''[[Sapindaceae]]''] -- [[litisia]], letisy

=== M ===

* ''[[Malus domestica]]'' [''Rosaceae''] -- paoma
* ''[[Malus × robusta]]'' [''[[Rosaceae]]''] --
* ''[[Malus pumila]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Mangifera foetida]]'' [''[[Anacardiaceae]]''] --
* ''[[Mangifera indica]]'' [''Anacardiaceae''] -- manga
* ''[[Mangifera odorata]]'' [''Anacardiaceae''] --
* ''[[Mimusops commersonii]]'' (= ''[[Mimusops coriacea]]'') [''[[Sapotaceae]]''] --
* ''[[Mimusops coriacea]]'' [''Sapotaceae''] -- tsirika, vohimpiky
* ''[[Mimusops elengi]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Mimusops obtusifolia]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Musa × paradisiaca]]'' (safiotra M. acuminata × M. balbisiana) [''[[Musaceae]]''] -- akondrofify
* ''[[Musa acuminata]]'' [''Musaceae''] -- foignonana, akondro
* ''[[Musa balbisiana]]'' [''Musaceae''] --
* ''[[Musa perrieri]]'' [''Musaceae''] -- ontsy, hontsy
* ''[[Musa sapientum]]'' [''Musaceae''] --

=== O ===

* ''[[Opuntia dillenii]]'' [''[[Cactaceae]]''] -- 
* ''[[Opuntia ficus-indica]]'' [''Cactaceae''] -- 
* ''[[Opuntia monacantha]]'' [''Cactaceae''] -- raketa malady
* ''[[Opuntia stricta]]'' [''Cactaceae''] -- raketa mena

=== P ===

* ''[[Pandanus tectorius]]'' [''[[Pandanaceae]]''] --
* ''[[Pandanus utilis]]'' [''Pandanaceae''] --
* ''[[Passiflora caerulea]]'' [''[[Passifloraceae]]''] --
* ''[[Passiflora edulis]]'' [''Passifloraceae''] -- 
** ''Passiflora edulis'' f. ''edulis'' -- 
** ''Passiflora edulis'' f. ''flavicarpa'' -- 
* ''[[Passiflora foetida]]'' [''Passifloraceae''] -- tsipopoka
* ''[[Passiflora incarnata]]'' [''Passifloraceae''] --
* ''[[Passiflora laurifolia]]'' [''Passifloraceae''] ---
* ''[[Passiflora ligularis]]'' [''Passifloraceae''] --
* ''[[Passiflora quadrangularis]]'' [''Passifloraceae''] --
* ''[[Pereskia aculeata]]'' [''[[Cactaceae]]''] --
* ''[[Pereskia grandifolia]]'' [''Cactaceae''] -- 
* ''[[Persea americana]]'' [''[[Lauraceae]]''] -- [[Zavôka|zavôkà]]
* ''[[Phoenix canariensis]]'' [''[[Arecaceae]]''] --
* ''[[Phoenix dactylifera]]'' [''Arecaceae''] -- [[Antrendry (zavamaniry)|antrendry]] // rofiavahiny
* ''[[Phoenix reclinata]]'' [''Arecaceae''] -- antrendry, kalabo, kalalo, dara, daro, taratra, taratsa, taratsy
* ''[[Phoenix roebelenii]]'' [''Arecaceae''] --
* ''[[Physalis angulata]]'' [''[[Solanaceae]]''] --
* ''[[Physalis minima]]'' [''Solanaceae''] --
* ''[[Physalis peruviana]]'' [''Solanaceae''] --
* ''[[Piper borbonense]]'' [''[[Piperaceae]]''] -- tsiperifery, voatsiperifery
* ''[[Piper guineense]]'' [''Piperaceae''] -- kisiditry
* ''[[Piper nigrum]]'' [''Piperaceae''] --
* ''[[Piper pachyphyllum]]'' [''Piperaceae''] -- 
* ''[[Piper pyrifolium]]'' [''Piperaceae''] -- voatsiperifery

* ''[[Prunus africana]]'' (= ''[[Pygeum africanum]]'') [ ''[[Rosaceae]]''] -- kotofihy
* ''[[Prunus armeniaca]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus avium]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus cerasifera]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus cerasus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus domestica]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus persica]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[paiso]]
* ''[[Psidium cattleianum]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- goavimena
* ''[[Psidium guajava]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- [[Goavy (zavamaniry)|goavy]]
* [[Psidium guineense|''Psidium guineens''e]] [''[[Myrtaceae]]''] --
* ''[[Pyrus communis]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[poara]]
* ''[[Pyrus pyrifolia]]'' [''Rosaceae''] --

=== R ===

* ''[[Raphia farinifera]]'' (= ''Raphia ruffia'') [''[[Arecaceae]]''] -- rofia
* ''[[Ravenea dransfieldii]]'' [''Arecaceae''] -- 
* ''[[Ravenea madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – gora, matitanana
* ''[[Ravenea rivularis]]'' [''Arecaceae''] --  // akoraka, bakaly, gora, gory, ravina
* ''[[Ravenea sambiranensis]]'' [''Arecaceae''] – manarana, sira

* ''[[Rhipsalis baccifera]]'' [''[[Cactaceae]]''] --
** [[Rhipsalis baccifera subsp. horrida|''Rhipsalis baccifera'' subsp. ''horrida'']] (= ''[[Rhipsalis horrida]]'') --
** [[Rhipsalis baccifera subsp. mauritiana|''Rhipsalis baccifera'' subsp. ''mauritiana'']] (= ''[[Rhipsalis mauritiana]]'') --
* ''[[Rhipsalis madagascariensis]]'' [''Cactaceae''] --
* ''[[Rubus alceifolius]]'' [''[[Rosaceae]]''] --

* ''[[Rubus apetalus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus eichleri]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus fraxinifolius]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus fruticosus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus idaeus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus pauciflorus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus pyrifolius]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus rosifolius]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- voafotsy

=== S ===
* ''S[[aba comorensis]]'' [''[[Apocynaceae]]''] –  vandribanga  // vontaka, made
* ''[[Salacia leptoclada]]'' [''[[Celastraceae]]''] --
* ''[[Salacia leptoclada]]'' [''Celastraceae''] --
* ''[[Salacia madagascariensis]]'' [''Celastraceae''] --
* ''[[Satranala decussilvae]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- satranala
* ''[[Selenicereus costaricensis]]'' (= ''[[Hylocereus costaricensis]]'', ''[[Hylocereus polyrhizus]]'') [''[[Cactaceae]]''] --
* ''[[Selenicereus megalanthus]]'' (= ''[[Hylocereus megalanthus]]'') [''Cactaceae''] --
* ''[[Selenicereus undatus]]'' (= ''[[Hylocereus undatus]]'') [''Cactaceae''] --
* ''[[Solanum betaceum]]'' (= ''[[Cyphomandra betacea]]'') [''[[Solanaceae]]''] – voatabiahazo
* ''[[Sorindeia madagascariensis]]'' [''[[Anacardiaceae]]''] -- sorindrano
* ''[[Spondias dulcis]]'' (← ''Spondias cytherea'') [''[[Anacardiaceae]]''] -- sakoagna, sakoamanga
* ''[[Spondias mombin]]'' [''Anacardiaceae''] --
* ''[[Spondias purpurea]]'' [''Anacardiaceae''] --
* ''[[Spondias tefyi]]'' [''Anacardiaceae''] -- [[sakoa]]
* ''[[Strychnos madagascariensis]]'' [''[[Loganiaceae]]''] -- mokotra
* ''[[Strychnos spinosa]]'' [''Loganiaceae''] -- mokotra
* ''[[Symphonia louvelii]]'' [''[[Clusiaceae]]''] --
* ''[[Symphonia globulifera]]'' [''Clusiaceae''] -- 
* ''[[Symphonia urophylla]]'' [''Clusiaceae''] -- sirambo
* ''[[Syzygium cumini]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- rotra, rôtra
* ''[[Syzygium guineense]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Syzygium jambos]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Syzygium madagascariense]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Syzygium malaccense]]'' [''Myrtaceae''] -- makoba
* ''[[Syzygium samarangense]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Syzygium tsimihetyglandulosum]]'' [''Myrtaceae''] --

=== T ===

* ''[[Tamarindus indica]]'' [''[[Fabaceae]]''] -- [[kily]], madilo, madiro
* ''[[Treculia africana]]'' [''[[Moraceae]]''] --
* ''[[Treculia lamiana]]'' [''Moraceae''] -- ampalibeala
* ''[[Treculia madagascarica]]'' [''Moraceae''] -- ampalibeala, dipaka, famelona, tapabatry, fantsinakoho, sakoambitsy, tsipaka
** ''Treculia madagascarica'' var. ''sambiranensis'' -- dipaka, tsipaka, tsitimpahy, foza
* ''[[Treculia obovoidea]]'' [''Moraceae''] --
* ''[[Treculia perrieri]]'' (= ''Treculia africana'' var. ''ilicifolia'') [''Moraceae''] -- obory, katoka, tsipa, tsitendry

=== U ===

* ''[[Uapaca ambanjensis]]'' [''[[Phyllanthaceae]]''] --
* ''[[Uapaca betamponensis]]'' [''Phyllanthaceae''] --
* ''[[Uapaca bojeri]]'' [''Phyllanthaceae''] -- tapia, voapaka
* ''[[Uapaca densifolia]]'' [''Phyllanthaceae''] --
* ''[[Uapaca ferruginea]]'' [''Phyllanthaceae''] --
* ''[[Uapaca louvelii]]'' [''Phyllanthaceae''] -- anisena
* ''[[Uapaca thouarsii]]'' [''[[Phyllanthaceae]]''] -- voapaka

=== V ===

* ''[[Vangueria edulis]]'' [''[[Rubiaceae]]''] -- voavandrika
* ''[[Vasconcellea×heilbornii]]'' [''[[Caricaceae]]''] --
* ''[[Vangueria infausta]]'' [''Rubiaceae''] --
* ''[[Vangueria madagascariensis]]'' (= ''Vangueria edulis'') [''Rubiaceae''] -- voavanga, vavandrika
* ''[[Vanilla planifolia]]'' [''[[Orchidaceae]]''] – vanila, lavanila
* ''[[Vasconcellea cundinamarcensis]]'' (= ''Vasconcellea x heilbornii'') [''Caricaceae''] --
* ''[[Vasconcellea pubescens]]'' [''Caricaceae''] -- papaimbohitra
* ''[[Vitis labrusca]]'' [''[[Vitaceae]]''] -- voaloboka
* [[Vitis lenticellata]] [''Vitaceae''] -- vahintakifitra,vahintankifotra
* ''[[Vitis microdiptera]]'' [''Vitaceae''] -- divay, famakientana
* ''[[Vitis vinifera]]'' [''Vitaceae''] -- [[voaloboka]]

== Anarana amin' ny teny malagasy ==
[[Sary:Citrus-aurantiifolia-fruits.JPG|vignette|Voasary (''[[Citrus aurantiifolia]]'')]]Inty ny lisitry ny anarana amin' ny teny malagasy anondroana ny zavamaniry fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy:

=== A ===

* [[Adabo]]: ''[[Ficus sakalavarum]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (← ''Ficus cocculifolia'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')
* [[Akondro]]: ''[[Musa paradisiaca]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Musa sapientum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Musaceae]]'')
* [[akondrofify]]
* [[ambalasira]]
* [[Amontana]]: ''[[Ficus lutea]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus baronii'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;); ''[[Ficus tiliifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (← ''Ficus trichophlebia'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')
* [[Ampalibe]]: ''[[Artocarpus heterophyllus]]'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt; (''[[Moraceae]]''); ''[[Ficus assimilis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (← ''Ficus guatteriifolia'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;); ''[[Ficus pachyclada]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Moraceae'')
* [[Ampalibeala]]: ''[[Treculia lamiana]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''[[Moraceae]]'')
* [[anisena]]
* [[atsingilo]]
* [[Aviavy]]: ''[[Ficus polita]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''[[Ficus polita|Ficus megapoda]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;); ''[[Ficus trichopoda]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Moraceae]]'')

=== B ===

* [[Boka (zavamaniry)|Boka]]: ''[[Combretum longicollum]]'' &lt;small&gt;C. C. H. Jongkind&lt;/small&gt; (na ''[[Calopyxis eriantha]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;) (''[[Combretaceae]]'') [Ny ''[[Heteropogon contortus]]'' &lt;small&gt;(L.) P. Beauv. ex Roem. &amp; Schult.&lt;/small&gt; (''[[Poaceae]]'') sy ny ''[[Marsdenia verrucosa]]'' &lt;small&gt;Decne.&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''), izay antsoina hoe &quot;boka&quot; koa, dia tsy fihinana]
* [[Bozy (zavamaniry)|Bozy]]: ''[[Adansonia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Adansonia za]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. [Ny ''[[Vigna unguiculata]]'' &lt;small&gt;(L.) Walp.&lt;/small&gt; na ''[[Vigna sinensis]]'' &lt;small&gt;(L.) Savi ex Hassk.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'') izay atao hoe &quot;bozy&quot; koa dia tsy hazo fa vahy, tsy inona io fa ny [[voanemba]]] 

=== D ===

* [[Dampy]]

* [[Dipaka]]
* [[Dipaka]]
* [[divay (zavamaniry)|Divay]]: ''[[Hibiscus sabdariffa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]'') [Ny ''[[Cyphostemma microdipterum]]'' &lt;small&gt;(Bak.) Descoings&lt;/small&gt; (← ''Vitis microdiptera'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Vitaceae]]'') izay atao hoe &quot;divay&quot; ihany koa dia misy poizina]

=== F ===

* [[Faho]]: ''[[Chloroxylon faho]]'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Rutaceae]]'') [tsy fihinana]; ''[[Cycas circinalis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; [mila fitandremana]; ''[[Cycas thouarsii]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt; [mila fitandremana] (''[[Cycadaceae]]'')
* [[Famakientana]]: ''[[Cissus auricoma]]'' &lt;small&gt;Descoings&lt;/small&gt; (''Vitaceae'') [Ny ''[[Cyphostemma microdipterum]]'' &lt;small&gt;(Bak.) Descoings&lt;/small&gt; (← ''Vitis microdiptera'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Vitaceae]]'') izay atao hoe &quot;famakientana&quot; ihany koa dia misy poizina]
* [[famelona]]
* [[fantsinakoho]]
* [[foignonana]]
* [[foza (zavamaniry)|Foza]]: ''[[Treculia sambiranensis]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''[[Moraceae]]'')
* [[Frezy]]: ''[[Fragaria × ananassa]]'' &lt;small&gt;Duchesne&lt;/small&gt; (='' [[Fragaria virginiana]]'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt; '''×''' ''[[Fragaria chiloensis]]'' &lt;small&gt;(L.) Mill.&lt;/small&gt;) indrindraindrindra; ''[[Fragaria moschata]]'' &lt;small&gt;Duchesne&lt;/small&gt;; ''[[Fragaria vesca]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (Rosaceae)

=== G ===

* [[Goavy]]: ''[[Psidium guajava]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Myrtaceae]]'')

=== H ===

* [[hontsy]]

=== K ===

* [[kaky]]
* [[kaombava]]
* [[katoka]]
* [[Kily]]: ''[[Tamarindus indica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'') 
* [[Kôrôsôly]]
* [[kotofihy]]

=== L ===

* [[Litisia]], [[letisia]], [[letisy]], [[lotisia]], [[laotisy]]: ''[[Litchi chinensis]]'' &lt;small&gt;Sonn.&lt;/small&gt; (← ''[[Nephelium litchi]]'' &lt;small&gt;Cambess&lt;/small&gt;.) (''[[Sapindaceae]]'').
* [[leandriaka]]

=== M ===

* [[Madilo]]: 
* [[madiriandro]]
* [[Madiro]]: 
* [[makoba]]
* [[Mananasy]]
* [[mandarina]]
* [[Manga]]
* [[mangidika]]
* [[mantsadaka]]
* [[mantsidika]]
* [[matitihena]]
* [[mokotra]]
* [[mokotra]]

=== O ===

* [[obory]]
* [[ontsy]]

=== P ===

* [[Paiso]]
* [[Paoma]]
* [[papaimbohitra]]
* [[Papay]]
* [[poara]]

=== R ===

* [[ramy]]
* [[Reniala]]
* [[Rofia]]
* [[rofiavahiny]]
* [[rotazo]]
* [[Rotra]]

=== S ===

* [[Sakoa]]
* [[sakoagna]]
* [[sakoamanga]]
* [[sakoambitsy]]
* [[satranala]]
* [[sirambo]]
* [[sorindrano]]

=== T ===

* [[Tamenaka]]
* [[taolanomby]]
* [[tapabatry]]
* [[Tapia]]
* [[todinga]]
* [[tsaringila]]
* [[tsipa]]
* [[tsipaka]]
* [[tsipopoka]]
* [[tsirika]]
* [[tsitendry]]
* [[tsitimpahy]]

=== V ===

* [[vahintakifitra]]
* [[vahintankifotra]]
* [[vandrika]]
* [[vangisay]]
* [[vavandrika]]
* [[vivaona]]
* [[voafotsy]]
* [[Voaloboka]]
* [[voalobokadia]]
* [[voamantsoana]]
* [[voanjonala]]
* [[Voantamenaka]]
* [[voantsokona]]
* [[voapaka]]
* [[voapaka]]
* [[Voasarimakirana]]
* [[voasarimamy]]
* [[Voatamenaka]]
* [[voatsiriry]]
* [[voavandrika]]
* [[voavanga]]
* [[vohimpiky]]

=== Z ===

* [[za]]
* [[Zavôka|Zavokà]]

== Jereo koa ==

* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny anaran-javamaniry fanao fanafody amin' ny teny malagasy]]
* [[Legioma]]
* [[Anana]]
* [[Voamaina]]
* [[Voamadinika]]</text>
      <sha1>07t2dgkd9uzofiucyzsnnjvrcfm1rpa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146124</id>
      <parentid>1146118</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T08:51:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27256" sha1="dbmvdmw7mxiu9eesg7nckgfkwemtnxl" xml:space="preserve">[[Sary:Litchi chinensis fruits.JPG|vignette|408x408px|[[Litisia|Letisia]] (''[[Litchi chinensis]]'')]]
Inty ny '''lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara'''. Marihina fa ny teny hoe &quot;hazo&quot; ampiasaina eto dia anondroana ny [[Hazo (zavamaniry)|hazo]], ny [[hazobotry]], ny [[kirihitra]], ary ny [[vahy]], eny fa na ny zavamaniry atao amin' ny anarana hoe [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] rehefa tena lehibe (ohatra: [[akondro]]) na ireo ivelan' ny fanasokajiana mahazatra (toy ny [[raketa]]) koa aza. Misy amin' ny zavamaniry hotanisaina eto ny tsy misy afa-tsy eto [[Madagasikara]], ny sasany hita ihany koa any amin' ny firenena sy faritra any ivelany ary ny hafa nampidirina teto.

== Lisitry ny finakaviana sy ny antoko ==

=== Lisitry ny fianakaviana ===
[[Sary:Starr 020803-0117 Psidium guajava.jpg|vignette|Goavy (''[[Psidium guajava]]'')]][[Sary:Adansonia rubrostipa 03.jpg|vignette|Ringy na fony  (''[[Adansonia rubrostipa]]'')]]Inty ny lisitry ny fianakavian-javamaniry ahitana karazana fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy:

* ''[[Anacardiaceae]]'' ''- [[Anisophylleaceae]] - [[Annonaceae]] - [[Apocynaceae]] - [[Arecaceae]] - [[Bombacaceae]]'' (ankehitriny nampidirina ao amin' ny ''[[Malvaceae]]'') - ''[[Bromeliaceae]]'' ''- [[Burseraceae]] - [[Cactaceae]] - [[Caricaceae]] - [[Celastraceae]] - [[Clusiaceae]] - [[Combretaceae]] - [[Ebenaceae]] - [[Fabaceae]] - [[Lauraceae]] - [[Loganiaceae]] - [[Malvaceae]]'' (ankehitriny dia tafiditra ao ny ''[[Bombacaceae]]'') - ''[[Menispermaceae]]'' ''- [[Moraceae]] - [[Musaceae]] - [[Myrtaceae]] - [[Orchidaceae]] - [[Pandanaceae]] - [[Passifloraceae]] - [[Phyllanthaceae]] - [[Piperaceae]] - [[Proteaceae]] - [[Rosaceae]] - [[Rubiaceae]] - [[Rutaceae]] - [[Sapindaceae]] - [[Sapotaceae]] - [[Solanaceae]] - [[Vitaceae]]''

=== Lisitry ny antokon-javamaniry ===
[[Sary:Mangifera indica 1a 13.jpg|vignette|Manga (''[[Mangifera indica]]'')]]
[[Sary:Tapia Uapaca bojeri Ibity.jpg|vignette|Tapia (''[[Uapaca bojeri]]'')]]Inty ny lisitry ny antokon-javamaniry ahitana karazana fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy:
* ''[[Adansonia]] - [[Ananas]] - [[Anisophyllea]] - [[Annona]] - [[Bismarckia]] - [[Borassus]] - [[Bromelia]] - [[Canarium (zavamaniry)|Canarium]] - [[Carica]] - [[Carissa]] - [[Causonis]] - [[Cayratia]] - [[Cereus]] - [[Cissus]] - [[Citrus]] - [[Cocos (zavamaniry)|Cocos]] - [[Cola (zavamaniry)|Cola]] - [[Cyphomandra]] - [[Cyphostemma]] - [[Dilobeia]] - [[Diospyros]] - [[Dypsis]] - [[Elaeis]] - [[Eugenia]] - [[Ficus]] - [[Fragaria]] - [[Hylocereus]] - [[Hyphaene]] - [[Labramia]] - [[Landolphia]] - [[Leuenbergeria]] - [[Litchi]] - [[Malus]] - [[Mangifera]] - [[Mimusops]] - [[Musa]] - [[Opuntia]] - [[Pandanus]] - [[Passiflora]] - [[Persea]] - [[Pereskia]]'' (jereo koa: ''[[Leuenbergeria]]'' sy ''[[Rhodocactus]]'') ''- [[Phoenix]] - [[Piper]] - [[Poivrea]] - [[Physalis]] - [[Prunus]] - [[Psidium]] - [[Pyrus]] - [[Raphia]] - [[Ravenea]] - [[Rheedia]] - [[Rhipsalis]] - [[Rhodocactus]] - [[Rubus]] - [[Saba (zavamaniry)|Saba]]'' - ''[[Salacia]] - [[Satranala]] - [[Selenicereus]] - [[Sorindeia]] - [[Spondias]] - [[Strychnos]] - [[Solanum]] - [[Symphonia]] - [[Syzygium]] - [[Tamarindus]] - [[Treculia]] - [[Uapaca]] - [[Vangueria]] - [[Vasconcellea]] - [[Vanilla]] - [[Vitis]]''

== Lisitry ny karazana (anarana ara-tsiansa) ==
[[Sary:Musa acuminata 337319858.jpg|vignette|309x309px|Akondro (''[[Musa acuminata]]'')]]Inty ny lisitry ny karazan-javamaniry fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy:

=== A ===

* ''[[Adansonia digitata]]'' [''[[Bombacaceae]]'' na ''[[Malvaceae]]''] -- baobaba, baobaza, baovola, bontona, boringy, fontana, rainiala, ringy, sefo, vonoa, vontana, vontona
* ''[[Adansonia grandidieri]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- renala, reniala, renibeala, vonoa
* ''[[Adansonia madagascariensis]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] --  bontana, bontona, bozy, fony, mboio, reniala
* ''[[Adansonia perrieri]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] – za
* ''[[Adansonia rubrostipa]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- ringy
* ''[[Adansonia suarezensis]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] --  vonoa, za
* ''[[Adansonia za]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- bontana, bontona, boringy, bozo, bozy, fony, mboio, ringy, voajabo, za, zabo
* ''[[Ananas bracteatus]]'' [''[[Bromeliaceae]]''] --
* ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' (= ''Bromelia ananas'') [''Bromeliaceae''] --  fandra, fandrana, mananasy, satra, voafandrana
* ''[[Anisophyllea anisophyllea]]'' [''[[Anisophylleaceae]]''] -- ambalasira
* ''[[Anisophyllea fallax]]'' [''Anisophylleaceae''] -- hazomamy
* ''[[Anisophyllea madagascarensis]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Anisophyllea masoalensis]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Anisophyllea parafallax]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Anisophyllea purpurascens]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Anisophyllea schatzii]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Annona muricata]]'' [''[[Annonaceae]]''] -- karaosoly, koropataka, kôrôsôly // voantsokona, voatsiriry,
* ''[[Annona squamosa]]'' [''Annonaceae''] -- konikony, konokono // voasaritany
* ''[[Artocarpus altilis]]'' [''[[Moraceae]]''] -- [[soanambo]], tsirapay
* [[Ampalibe|''Artocarpus heterophyllus'']] [''Moraceae''] -- ampalibe
* ''[[Artocarpus integer]]'' (= ''Artocarpus integrifolia'') [''Moraceae''] -- finesy, kimahatorolela, sonambo, voanampalibe

=== B ===

* ''[[Bismarckia nobilis]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- [[satrana]]
* ''[[Borassus aethiopum]]'' [''Arecaceae''] --
* ''[[Borassus madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – dimaka, befelatanana:
* ''[[Borassus madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – voanio
* ''[[Burasaia madagascariensis]]'' [''[[Menispermaceae]]''] -- amborasahamaitso, amborasahy, amborasaka, amboravaky, borasaha, faritatsy, faritsaty, hazondahy, odiandro, oditohina, ralakamisy, vodihazo // madiriandro

=== C ===

* ''[[Canarium madagascariensis]]'' [''[[Burseraceae]]''] -- aramy, haramy, ramy, tambazotse
* ''[[Carica papaya]]'' [''[[Caricaceae]]''] -- [[papay]], mapaza
* ''[[Carissa boiviniana]]'' [''[[Apocynaceae]]''] --
* ''[[Carissa comorensis]]'' [''Apocynaceae''] -- voamantsoana, taolanomby
* ''[[Carissa densiflora]]'' [''Apocynaceae''] -- mango 
** ''Carissa densiflora'' var ''microphylla'' -- mango
* ''[[Carissa macrocarpa]]'' [''Apocynaceae''] --
* ''[[Carissa pichoniana]]'' [''Apocynaceae''] -- hazombato
* ''[[Carissa sessiliflora]]'' [''Apocynaceae''] -- tavaka, voantsikomoka, voantsikopiky
* ''[[Carissa spinarum]]'' (= ''Carissa edulis'' = ''Carissa pubescens'') [''Apocynaceae''] -- taolana, voakandrina
* ''[[Cayratia lenticellata]]'' (= Vitis lenticellata Baker) [''[[Vitaceae]]''] -- vahintakifitra
* ''[[Cayratia trifolia]]'' (= ''Causonis trifolia'') [''Vitaceae''] --
* ''[[Cereus peruvianus]]'' [''[[Cactaceae]]''] --
* ''[[Cissus quadrangularis]]'' [''[[Vitaceae]]''] --
* ''[[Cissus verticillata]]'' [''Vitaceae''] -- voalobokadia
* ''[[Citrus aurantiifolia]]'' na ''Citrus aurantifolia'' [''[[Rutaceae]]''] -- angy, besenta, hangy, matsitso, soa, tsirebika, voantolongo, voasarimakirana, voasarimamy, voasarimandina, voasarisoa, voasary
* ''[[Citrus aurantium]]'' (= ''Citrus paradisi'') [''Rutaceae''] -- voangikely, voatolongo
* ''[[Citrus grandis]]'' (= ''[[Citrus maxima]]'') [''Rutaceae''] -- angibe, hangibe, papelimosy, pilionosy, tremo, voahangibe, voasaribe, voasarihangibe // vangisay
* ''[[Citrus hystrix]]'' [''Rutaceae''] --  voangabe, voangibe // kaombava
* ''[[Citrus limon]]'' [''Rutaceae''] -- voasarimakirana
* ''[[Citrus medica]]'' [''Rutaceae''] --  voantolongo,  voasarimandina
** ''Citrus medica'' subsp. ''bajoum'' --  tolongo,  tsilongo, voatsilongo
* ''[[Citrus reticulata]]'' [''Rutaceae''] -- // mandarina
* ''[[Citrus sinensis]]'' [''Rutaceae''] -- voasarimamy, voasary
* ''[[Citrus voangiala]]'' [''[[Rutaceae]]''] --
* ''[[Cocos nucifera]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- [[voanio]]
* ''[[Cola acuminata]]'' [''[[Malvaceae]]''] -- kôlà
* ''[[Cola nitida]]'' [''Malvaceae''] -- kôla
* ''[[Cola perrieri]]'' [''Malvaceae''] --
* ''[[Combretum grandidieri]]'' (= ''Calopyxis grandidieri'') [''[[Combretaceae]]''] -- tamenaka
* ''[[Combretum calopyxis]]'' (= ''Calopyxis eriantha'') [''Combretaceae''] -- boka, matitihena, tamenaka, temenaka, voantamenaka
* ''[[Combretum coccineum]]'' [''Combretaceae''] -- halaitra, manikibonga
* ''[[Combretum coursianum]]'' (= ''Calopyxis coursiana'') [''Combretaceae''] -- tamenaka, voatamenaka
* ''[[Combretum eriogynum]]'' (= ''Calopyxis eriogyna'') [''Combretaceae''] -- voatamenaka
* ''[[Combretum indicum]]'' [''Combretaceae''] --
* ''[[Combretum macrocalyx]]'' (= ''Calopyxis bernieriana'') (= Poivrea bernieriana) [''Combretaceae''] -- voantamenaka, voatamenaka
* ''[[Combretum oxygonium]]'' (= ''Calopyxis oxygonia'') [''Combretaceae''] -- menakabongo, voantamenaka
* ''[[Combretum sphaeroides]]'' (= ''Calopyxis brevistyla'') [''[[Combretaceae]]''] -- voantamenaka
* ''[[Combretum subumbellatum]]'' (= ''Calopyxis subumbellata'') [''Combretaceae''] -- mangitohezitra, tamenaka, vakakoana, voantamenaka, voatamenaka // voanjonala
* ''[[Cyphostemma greveanum]]'' [''[[Vitaceae]]''] -- vahimboamena
* ''[[Cyphostemma microadiparthros]]'' / ''[[Cyphostemma microadiparthra]]'' (= ''Cissus microadiparthros'') [''Vitaceae''] --
* ''[[Cyphostemma montagnacii]]'' [''Vitaceae''] --

=== D ===

* ''[[Dilobeia thouarsii]]'' [''[[Proteaceae]]''] – bakaravina, hazobaka, hazontavolo, hovao, makaleona, mankaleo, ovao, ramandriona, rihaona, tambelomanana, tavolohazo, tavolopika, vazano, vivaona
* ''[[Diospyros ferrea]]'' [''[[Ebenaceae]]''] --
* ''[[Diospyros kaki]]'' [''Ebenaceae''] -- kaky
* ''[[Diospyros mespiliformis]]'' [''Ebenaceae''] --
* ''[[Diospyros perrieri]]'' [''Ebenaceae''] -- hazoarina, hazozoby, lopingo, mapingo, pingo, volombodimpoina
* ''[[Diospyros sakalavarum]]'' [''Ebenaceae''] --  hazomafana
* ''[[Diospyros squamosa]]'' [''Ebenaceae''] --
* ''[[Dypsis baronii]]'' [''[[Arecaceae]]''] --
* ''[[Dypsis lutescens]]'' [''Arecaceae''] -- lafahazo, lafaza, lafohaza, na rehazo.   
* ''[[Dypsis madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – // farihazo, hirihiry

=== E ===

* ''[[Elaeis guineensis]]'' [''[[Arecaceae]]''] – palmie fanaova-menaka,  tsingilo
** ''Elaeis guineensis'' var ''madagascariensis'' (= ''Elaeis madagascariensis'') --  tsingilo

* ''[[Epiphyllum anguliger]]'' [''[[Cactaceae]]''] --
* ''[[Epiphyllum oxypetalum]]'' [''Cactaceae''] –
* ''[[Epiphyllum phyllanthus]]'' [''Cactaceae''] --
* ''[[Eugenia brasiliensis]]'' [''[[Myrtaceae]]''] --
* ''[[Eugenia cotinifolia]]'' [''Myrtaceae''] -- mangidika, mantsidika
* ''[[Syzygium emirnense|Eugenia emirnensis]]'' (→ ''[[Syzygium emirnense]]'') [''Myrtaceae''] -
* ''[[Eugenia hazomamy]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia jambolana]]'' (→ ''[[Syzygium cumini]]'') [''Myrtaceae''] -- rotra, rotazo
* ''[[Eugenia jambos]]'' (→ ''[[Syzygium jambos]]'') [''[[Myrtaceae]]''] --
* ''[[Eugenia lokhensis]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia louvelii]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia lucida]]'' [''Myrtaceae''] -- atsingilo, tsaringila
* ''[[Eugenia nosibensis]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia parkeri]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia uniflora]]'' [''[[Myrtaceae]]''] --

=== F ===

* ''[[Ficus carica]]'' L. [''[[Moraceae]]''] – aviavimbazaha
* ''[[Ficus grevei]]'' [''Moraceae''] -- fihamy
* ''[[Ficus lutea]]'' Vahl [''Moraceae''] – amontana,  mandresy , nonokalika, aviavy
* ''[[Ficus pachyclada]]'' [''Moraceae''] -- adabo
* ''[[Ficus polita]]'' [''Moraceae''] -- mandresy, tsaramady.
* ''[[Ficus reflexa]]'' Thunb. [''[[Moraceae]]''] -- 
* ''[[Ficus sakalavarum]]'' [''Moraceae''] – adabo
* ''[[Ficus sur]]'' [''Moraceae''] --
* ''[[Ficus sycomorus]]'' L. [''Moraceae''] -- amontana
* ''[[Ficus trichoclada]]'' Baker [''Moraceae''] --
* ''[[Ficus tiliifolia]]'' Baker (ou ''Ficus trichophlebia'') [''[[Moraceae]]''] -- voara, ara, aviavy, amontana
* ''[[Fragaria × ananassa]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[frezy]]
* ''[[Fragaria vesca]]'' [''Rosaceae''] --

=== G ===

* ''[[Garcinia aphanophlebia]]'' (= ''[[Rheedia aphanophlebia]]'') [''[[Clusiaceae]]''] --
* ''[[Garcinia chapelieri]]'' (= ''[[Rheedia chapelieri]]'') [''Clusiaceae''] -- dampy, vandrika, leandriaka.
* ''[[Garcinia madagascariensis]]'' (= ''[[Rheedia madagascariensis]]'') [''Clusiaceae''] --
* ''[[Garcinia mangorensis]]'' [''[[Clusiaceae]]''] – vandrika
* [[Garcinia mangostana|Garcinia ''mangostana'']] [''Clusiaceae''] – mangostana
* ''[[Garcinia pauciflora]]'' [''Clusiaceae''] – vandrikala
* ''[[Garcinia verrucosa]]'' [''Clusiaceae''] -- dampy
* ''[[Garcinia zeylanica]]'' [''[[Clusiaceae]]''] -- 

=== H ===

* ''[[Hyphaene compressa]]'' H.Wendl. [''[[Arecaceae]]''] --
* ''[[Hyphaene coriacea]]'' (Gaertn.) [''Arecaceae''] -- babangy, lokoko // satramira
* ''[[Hyphaene shatan]]'' [''Arecaceae''] -- dana,  satra, satrakely, satramira, satrana, satrantoloho, satraviehy, satsa, taliona

=== L ===

* ''[[Labramia ambondrombeensis]]'' [''[[Sapotaceae]]''] --
* ''[[Labramia boivinii]]'' [''Sapotaceae''] -- faho, mantsadaka
* ''[[Labramia bojeri]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Labramia costata]]'' [''Sapotaceae''] -- todinga
* ''[[Labramia platyphylla]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Landolphia kirkii]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Landolphia madagascariensis]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Landolphia myrtifolia]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Landolphia perrieri]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Litchi chinensis]]'' [''[[Sapindaceae]]''] -- [[litisia]], letisy

=== M ===

* ''[[Malus domestica]]'' [''Rosaceae''] -- paoma
* ''[[Malus × robusta]]'' [''[[Rosaceae]]''] --
* ''[[Malus pumila]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Mangifera foetida]]'' [''[[Anacardiaceae]]''] --
* ''[[Mangifera indica]]'' [''Anacardiaceae''] -- manga
* ''[[Mangifera odorata]]'' [''Anacardiaceae''] --
* ''[[Mimusops commersonii]]'' (= ''[[Mimusops coriacea]]'') [''[[Sapotaceae]]''] --
* ''[[Mimusops coriacea]]'' [''Sapotaceae''] -- tsirika, vohimpiky
* ''[[Mimusops elengi]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Mimusops obtusifolia]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Musa × paradisiaca]]'' (safiotra M. acuminata × M. balbisiana) [''[[Musaceae]]''] -- akondrofify
* ''[[Musa acuminata]]'' [''Musaceae''] -- foignonana, akondro
* ''[[Musa balbisiana]]'' [''Musaceae''] --
* ''[[Musa perrieri]]'' [''Musaceae''] -- ontsy, hontsy
* ''[[Musa sapientum]]'' [''Musaceae''] --

=== O ===

* ''[[Opuntia dillenii]]'' [''[[Cactaceae]]''] -- 
* ''[[Opuntia ficus-indica]]'' [''Cactaceae''] -- 
* ''[[Opuntia monacantha]]'' [''Cactaceae''] -- raketa malady
* ''[[Opuntia stricta]]'' [''Cactaceae''] -- raketa mena

=== P ===

* ''[[Pandanus tectorius]]'' [''[[Pandanaceae]]''] --
* ''[[Pandanus utilis]]'' [''Pandanaceae''] --
* ''[[Passiflora caerulea]]'' [''[[Passifloraceae]]''] --
* ''[[Passiflora edulis]]'' [''Passifloraceae''] -- 
** ''Passiflora edulis'' f. ''edulis'' -- 
** ''Passiflora edulis'' f. ''flavicarpa'' -- 
* ''[[Passiflora foetida]]'' [''Passifloraceae''] -- tsipopoka
* ''[[Passiflora incarnata]]'' [''Passifloraceae''] --
* ''[[Passiflora laurifolia]]'' [''Passifloraceae''] ---
* ''[[Passiflora ligularis]]'' [''Passifloraceae''] --
* ''[[Passiflora quadrangularis]]'' [''Passifloraceae''] --
* ''[[Pereskia aculeata]]'' [''[[Cactaceae]]''] --
* ''[[Pereskia grandifolia]]'' [''Cactaceae''] -- 
* ''[[Persea americana]]'' [''[[Lauraceae]]''] -- [[Zavôka|zavôkà]]
* ''[[Phoenix canariensis]]'' [''[[Arecaceae]]''] --
* ''[[Phoenix dactylifera]]'' [''Arecaceae''] -- [[Antrendry (zavamaniry)|antrendry]] // rofiavahiny
* ''[[Phoenix reclinata]]'' [''Arecaceae''] -- antrendry, kalabo, kalalo, dara, daro, taratra, taratsa, taratsy
* ''[[Phoenix roebelenii]]'' [''Arecaceae''] --
* ''[[Physalis angulata]]'' [''[[Solanaceae]]''] --
* ''[[Physalis minima]]'' [''Solanaceae''] --
* ''[[Physalis peruviana]]'' [''Solanaceae''] --
* ''[[Piper borbonense]]'' [''[[Piperaceae]]''] -- tsiperifery, voatsiperifery
* ''[[Piper guineense]]'' [''Piperaceae''] -- kisiditry
* ''[[Piper nigrum]]'' [''Piperaceae''] --
* ''[[Piper pachyphyllum]]'' [''Piperaceae''] -- 
* ''[[Piper pyrifolium]]'' [''Piperaceae''] -- voatsiperifery

* ''[[Prunus africana]]'' (= ''[[Pygeum africanum]]'') [ ''[[Rosaceae]]''] -- kotofihy
* ''[[Prunus armeniaca]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus avium]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus cerasifera]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus cerasus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus domestica]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus persica]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[paiso]]
* ''[[Psidium cattleianum]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- goavimena
* ''[[Psidium guajava]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- [[Goavy (zavamaniry)|goavy]]
* [[Psidium guineense|''Psidium guineens''e]] [''[[Myrtaceae]]''] --
* ''[[Pyrus communis]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[poara]]
* ''[[Pyrus pyrifolia]]'' [''Rosaceae''] --

=== R ===

* ''[[Raphia farinifera]]'' (= ''Raphia ruffia'') [''[[Arecaceae]]''] -- rofia
* ''[[Ravenea dransfieldii]]'' [''Arecaceae''] -- 
* ''[[Ravenea madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – gora, matitanana
* ''[[Ravenea rivularis]]'' [''Arecaceae''] --  // akoraka, bakaly, gora, gory, ravina
* ''[[Ravenea sambiranensis]]'' [''Arecaceae''] – manarana, sira

* ''[[Rhipsalis baccifera]]'' [''[[Cactaceae]]''] --
** [[Rhipsalis baccifera subsp. horrida|''Rhipsalis baccifera'' subsp. ''horrida'']] (= ''[[Rhipsalis horrida]]'') --
** [[Rhipsalis baccifera subsp. mauritiana|''Rhipsalis baccifera'' subsp. ''mauritiana'']] (= ''[[Rhipsalis mauritiana]]'') --
* ''[[Rhipsalis madagascariensis]]'' [''Cactaceae''] --
* ''[[Rubus alceifolius]]'' [''[[Rosaceae]]''] --

* ''[[Rubus apetalus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus eichleri]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus fraxinifolius]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus fruticosus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus idaeus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus pauciflorus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus pyrifolius]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus rosifolius]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- voafotsy

=== S ===
* ''S[[aba comorensis]]'' [''[[Apocynaceae]]''] –  vandribanga  // vontaka, made
* ''[[Salacia leptoclada]]'' [''[[Celastraceae]]''] --
* ''[[Salacia leptoclada]]'' [''Celastraceae''] --
* ''[[Salacia madagascariensis]]'' [''Celastraceae''] --
* ''[[Satranala decussilvae]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- satranala
* ''[[Selenicereus costaricensis]]'' (= ''[[Hylocereus costaricensis]]'', ''[[Hylocereus polyrhizus]]'') [''[[Cactaceae]]''] --
* ''[[Selenicereus megalanthus]]'' (= ''[[Hylocereus megalanthus]]'') [''Cactaceae''] --
* ''[[Selenicereus undatus]]'' (= ''[[Hylocereus undatus]]'') [''Cactaceae''] --
* ''[[Solanum betaceum]]'' (= ''[[Cyphomandra betacea]]'') [''[[Solanaceae]]''] – voatabiahazo
* ''[[Sorindeia madagascariensis]]'' [''[[Anacardiaceae]]''] -- sorindrano
* ''[[Spondias dulcis]]'' (← ''Spondias cytherea'') [''[[Anacardiaceae]]''] -- sakoagna, sakoamanga
* ''[[Spondias mombin]]'' [''Anacardiaceae''] --
* ''[[Spondias purpurea]]'' [''Anacardiaceae''] --
* ''[[Spondias tefyi]]'' [''Anacardiaceae''] -- [[sakoa]]
* ''[[Strychnos madagascariensis]]'' [''[[Loganiaceae]]''] -- mokotra
* ''[[Strychnos spinosa]]'' [''Loganiaceae''] -- mokotra
* ''[[Symphonia louvelii]]'' [''[[Clusiaceae]]''] --
* ''[[Symphonia globulifera]]'' [''Clusiaceae''] -- 
* ''[[Symphonia urophylla]]'' [''Clusiaceae''] -- sirambo
* ''[[Syzygium cumini]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- rotra, rôtra
* ''[[Syzygium guineense]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Syzygium jambos]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Syzygium madagascariense]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Syzygium malaccense]]'' [''Myrtaceae''] -- makoba
* ''[[Syzygium samarangense]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Syzygium tsimihetyglandulosum]]'' [''Myrtaceae''] --

=== T ===

* ''[[Tamarindus indica]]'' [''[[Fabaceae]]''] -- [[kily]], madilo, madiro
* ''[[Treculia africana]]'' [''[[Moraceae]]''] --
* ''[[Treculia lamiana]]'' [''Moraceae''] -- ampalibeala
* ''[[Treculia madagascarica]]'' [''Moraceae''] -- ampalibeala, dipaka, famelona, tapabatry, fantsinakoho, sakoambitsy, tsipaka
** ''Treculia madagascarica'' var. ''sambiranensis'' -- dipaka, tsipaka, tsitimpahy, foza
* ''[[Treculia obovoidea]]'' [''Moraceae''] --
* ''[[Treculia perrieri]]'' (= ''Treculia africana'' var. ''ilicifolia'') [''Moraceae''] -- obory, katoka, tsipa, tsitendry

=== U ===

* ''[[Uapaca ambanjensis]]'' [''[[Phyllanthaceae]]''] --
* ''[[Uapaca betamponensis]]'' [''Phyllanthaceae''] --
* ''[[Uapaca bojeri]]'' [''Phyllanthaceae''] -- tapia, voapaka
* ''[[Uapaca densifolia]]'' [''Phyllanthaceae''] --
* ''[[Uapaca ferruginea]]'' [''Phyllanthaceae''] --
* ''[[Uapaca louvelii]]'' [''Phyllanthaceae''] -- anisena
* ''[[Uapaca thouarsii]]'' [''[[Phyllanthaceae]]''] -- voapaka

=== V ===

* ''[[Vangueria edulis]]'' [''[[Rubiaceae]]''] -- voavandrika
* ''[[Vasconcellea×heilbornii]]'' [''[[Caricaceae]]''] --
* ''[[Vangueria infausta]]'' [''Rubiaceae''] --
* ''[[Vangueria madagascariensis]]'' (= ''Vangueria edulis'') [''Rubiaceae''] -- voavanga, vavandrika
* ''[[Vanilla planifolia]]'' [''[[Orchidaceae]]''] – vanila, lavanila
* ''[[Vasconcellea cundinamarcensis]]'' (= ''Vasconcellea x heilbornii'') [''Caricaceae''] --
* ''[[Vasconcellea pubescens]]'' [''Caricaceae''] -- papaimbohitra
* ''[[Vitis labrusca]]'' [''[[Vitaceae]]''] -- voaloboka
* [[Vitis lenticellata]] [''Vitaceae''] -- vahintakifitra,vahintankifotra
* ''[[Vitis microdiptera]]'' [''Vitaceae''] -- divay, famakientana
* ''[[Vitis vinifera]]'' [''Vitaceae''] -- [[voaloboka]]

== Anarana amin' ny teny malagasy ==
[[Sary:Citrus-aurantiifolia-fruits.JPG|vignette|Voasary (''[[Citrus aurantiifolia]]'')]]Inty ny lisitry ny anarana amin' ny teny malagasy anondroana ny zavamaniry fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy:

=== A ===

* [[Adabo]]: ''[[Ficus sakalavarum]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (← ''Ficus cocculifolia'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')
* [[Akondro]]: ''[[Musa paradisiaca]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Musa sapientum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Musaceae]]'')
* [[akondrofify]]
* [[ambalasira]]
* [[Amontana]]: ''[[Ficus lutea]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus baronii'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;); ''[[Ficus tiliifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (← ''Ficus trichophlebia'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')
* [[Ampalibe]]: ''[[Artocarpus heterophyllus]]'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt; (''[[Moraceae]]''); ''[[Ficus assimilis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (← ''Ficus guatteriifolia'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;); ''[[Ficus pachyclada]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Moraceae'')
* [[Ampalibeala]]: ''[[Treculia lamiana]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''[[Moraceae]]'')
* [[anisena]]
* [[atsingilo]]
* [[Aviavy]]: ''[[Ficus polita]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''[[Ficus polita|Ficus megapoda]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;); ''[[Ficus trichopoda]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Moraceae]]'')

=== B ===

* [[Boka (zavamaniry)|Boka]]: ''[[Combretum longicollum]]'' &lt;small&gt;C. C. H. Jongkind&lt;/small&gt; (na ''[[Calopyxis eriantha]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;) (''[[Combretaceae]]'') [Ny ''[[Heteropogon contortus]]'' &lt;small&gt;(L.) P. Beauv. ex Roem. &amp; Schult.&lt;/small&gt; (''[[Poaceae]]'') sy ny ''[[Marsdenia verrucosa]]'' &lt;small&gt;Decne.&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''), izay antsoina hoe &quot;boka&quot; koa, dia tsy fihinana]
* [[Bozy (zavamaniry)|Bozy]]: ''[[Adansonia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Adansonia za]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. [Ny ''[[Vigna unguiculata]]'' &lt;small&gt;(L.) Walp.&lt;/small&gt; na ''[[Vigna sinensis]]'' &lt;small&gt;(L.) Savi ex Hassk.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'') izay atao hoe &quot;bozy&quot; koa dia tsy hazo fa vahy, tsy inona io fa ny [[voanemba]]] 

=== D ===

* [[Dampy]]

* [[Dipaka]]
* [[Dipaka]]
* [[divay (zavamaniry)|Divay]]: ''[[Hibiscus sabdariffa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]'') [Ny ''[[Cyphostemma microdipterum]]'' &lt;small&gt;(Bak.) Descoings&lt;/small&gt; (← ''Vitis microdiptera'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Vitaceae]]'') izay atao hoe &quot;divay&quot; ihany koa dia misy poizina]

=== F ===

* [[Faho]]: ''[[Chloroxylon faho]]'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Rutaceae]]'') [tsy fihinana]; ''[[Cycas circinalis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; [mila fitandremana]; ''[[Cycas thouarsii]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt; [mila fitandremana] (''[[Cycadaceae]]'')
* [[Famakientana]]: ''[[Cissus auricoma]]'' &lt;small&gt;Descoings&lt;/small&gt; (''Vitaceae'') [Ny ''[[Cyphostemma microdipterum]]'' &lt;small&gt;(Bak.) Descoings&lt;/small&gt; (← ''Vitis microdiptera'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Vitaceae]]'') izay atao hoe &quot;famakientana&quot; ihany koa dia misy poizina]
* [[famelona]]
* [[fantsinakoho]]
* [[foignonana]]
* [[foza (zavamaniry)|Foza]]: ''[[Treculia sambiranensis]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''[[Moraceae]]'')
* [[Frezy]]: ''[[Fragaria × ananassa]]'' &lt;small&gt;Duchesne&lt;/small&gt; (='' [[Fragaria virginiana]]'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt; '''×''' ''[[Fragaria chiloensis]]'' &lt;small&gt;(L.) Mill.&lt;/small&gt;) indrindraindrindra; ''[[Fragaria moschata]]'' &lt;small&gt;Duchesne&lt;/small&gt;; ''[[Fragaria vesca]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (Rosaceae)

=== G ===

* [[Goavy]]: ''[[Psidium guajava]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Myrtaceae]]'')

=== H ===

* [[hontsy]]

=== K ===

* [[kaky]]
* [[kaombava]]
* [[katoka]]
* [[Kily]]: ''[[Tamarindus indica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'') 
* [[Kôrôsôly]]
* [[kotofihy]]

=== L ===

* [[Litisia]], [[letisia]], [[letisy]], [[lotisia]], [[laotisy]]: ''[[Litchi chinensis]]'' &lt;small&gt;Sonn.&lt;/small&gt; (← ''[[Nephelium litchi]]'' &lt;small&gt;Cambess&lt;/small&gt;.) (''[[Sapindaceae]]'').
* [[leandriaka]]

=== M ===

* [[Madilo]]: ''[[Tamarindus indica]]'' L. (''[[Fabaceae]]'') 
* [[madiriandro]]
* [[Madiro]]: ''[[Tamarindus indica]]'' L. (''[[Fabaceae]]'') 
* [[makoba]]
* [[Mananasy]]: ''[[Ananas comosus]]'' (← ''Bromelia ananas'')
* [[Mandarina]]
* [[Manga]]: ''[[Mangifera indica]]'' (''[[Anacardiaceae]]'')
* [[mangidika]]
* [[mantsadaka]]
* [[mantsidika]]
* [[matitihena]]
* [[mokotra]]
* [[mokotra]]

=== O ===

* [[obory]]
* [[ontsy]]

=== P ===

* [[Paiso]]: ''[[Prunus persica]]'' (''[[Rosaceae]]'')
* [[Paoma]]:  ''[[Malus domestica]]'' (''[[Rosaceae]]'')
* [[Papaimbohitra]]: 
* [[Papay]]: ''[[Papay|Carica papaya]]'' (''[[Caricaceae]]'')
* [[Poara]]: ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]''); ''[[Pyrus communis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Rosaceae]]'')

=== R ===

* [[Ramy]]
* [[Reniala]]
* [[Rofia]]
* [[Rofiavahiny]]
* [[rotazo]]
* [[Rotra]]

=== S ===

* [[Sakoa]]
* [[sakoagna]]
* [[sakoamanga]]
* [[sakoambitsy]]
* [[satranala]]
* [[sirambo]]
* [[sorindrano]]

=== T ===

* [[Tamenaka]]
* [[taolanomby]]
* [[tapabatry]]
* [[Tapia]]
* [[todinga]]
* [[tsaringila]]
* [[tsipa]]
* [[tsipaka]]
* [[tsipopoka]]
* [[tsirika]]
* [[tsitendry]]
* [[tsitimpahy]]

=== V ===

* [[vahintakifitra]]
* [[vahintankifotra]]
* [[vandrika]]
* [[vangisay]]
* [[vavandrika]]
* [[vivaona]]
* [[voafotsy]]
* [[Voaloboka]]
* [[voalobokadia]]
* [[voamantsoana]]
* [[voanjonala]]
* [[Voantamenaka]]
* [[voantsokona]]
* [[voapaka]]
* [[voapaka]]
* [[Voasarimakirana]]
* [[voasarimamy]]
* [[Voatamenaka]]
* [[voatsiriry]]
* [[voavandrika]]
* [[voavanga]]
* [[vohimpiky]]

=== Z ===

* [[za]]
* [[Zavôka|Zavokà]]

== Jereo koa ==

* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny anaran-javamaniry fanao fanafody amin' ny teny malagasy]]
* [[Legioma]]
* [[Anana]]
* [[Voamaina]]
* [[Voamadinika]]</text>
      <sha1>dbmvdmw7mxiu9eesg7nckgfkwemtnxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>David Jaomanoro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298522</id>
    <revision>
      <id>1146140</id>
      <parentid>1143911</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T11:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nandamina lahatsoratra</comment>
      <origin>1146140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7039" sha1="rohyqlajw4e99a65tt5v9m34ri2v79m" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=David Jaomanoro|teraka=30 desambra 1953|toerana=Anivorano-Nord|maty=7 desambra 2014|firenena=Mayotte|asa=Mpanoratra}}
I '''David Jaomanoro''' dia [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]], mpanoratra tantara fohy sy tantara tsangana ary tononkalo. Teraka tamin' ny 30 Desambra 1953 tao [[Anivorano Nord]] izy (any amin'ny faritra [[Faritra Diana|Diana]] ankehitriny). Niasa tany [[Mayotte]] izy, ary maty tao tamin' ny 7 Desambra 2014. Anisan'ireo mpanoratra malagasy nahazo fankasitrahana teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena noho ny kalitaon'ny asa sorany sy ny fomba nitantarany ny fiainan'ny olona tsotra izy.

== Ny mombamomba azy ==
I Jaomanoro David dia teratany Malagasy, teraka tamin' ny taona 30 Desambra 1953 tao [[ Anivorano Nord]]. Mpampianatra sady mpanoratra no asany ;&lt;ref&gt;[http://africultures.com/personnes/?no=8018&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=569 David Jaomanoro - Fiche Personne sur Africultures]&lt;/ref&gt; Nanoratra tononkalo izy hatrany amin' ny sekoly ambaratonga faharoa (kôlejy). Nampianatra tao amin'ny  [[Antsiranana|sekoly Antsiranana]] nandritra ny 10 taona izy, nanomboka ny taona 1972 ka hatramin'ny taona 1982&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ile-en-ile.org/jaomanoro/ David Jaomanoro - Île en île]&lt;/ref&gt;. Taorian' izay dia nianatra ny teny aman-tsoratra frantsay (''lettres françaises'') tao amin' ny École Normale Supérieure ao [[Antananarivo]] izy.*

Nianatra sy niasa teo amin'ny sehatry ny fanabeazana i David Jaomanoro talohan'ny nifindrany tany Mayotte. Nandritra ny androm-piainany dia nanoratra asa maro tamin'ny teny frantsay izy, nefa nifototra betsaka tamin'ny kolontsaina sy ny fiarahamonina malagasy ny votoatin'ny asa sorany.

Nahazo mari-pahaizana ''Diplôme d'études approfondies'' (DEA) momba ny literatiora ampiatahaina (''Littérature comparée'') izay  miompana amin' ny angano nentim-paharazana malagasy tany amin' ny Oniversiten' i Limoges ([[Frantsa]]). Tamin' ny taona 1988 dia lasa mpampianatra [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] tao Antsiranana izy.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  Nodimandry tamin'ny 7 desambra 2014 tao Mamoudzou Mayotte izy.&lt;ref&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fdeces.matchid.io%2Fid%2FwZnUr8bTtWAA Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt; 

== Loka sy mari-pankasitrahana ==
Tamin' ny taona 1987, fony mbola mpianatra izy, dia nahazo [[loka]] momba ny tononkalo noho ny fanangonana kely nataony tsy mbola nivoaka: ''Quat'am's j'aime ça''. Taty aoriana, tamin' ny naha mpampianatra azy, dia nanoratra tantara an-tsehatra sy lahatsoratra mitsikera ny fiarahamonina momba ny sesitanin' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] sy [[Kômôro|Kômôrianina]] any Mayotte izy. Namoaka tantara fohy tao amin' ny gazetiboky sy tamin' ny boky iaraha-manoratra izy. Izy no lany ho ny Olo-malazan' ny Taona 1997 (''Homme de l'année 1997'') teto Madagasikara tamin' ny taona 1997 teo amin' ny taranja Zava-kanto sy Kolontsaina (''Arts et Culture''). Na izany aza dia tamin' ny taona 2006 vao nivoaka ny amboaran-tantara fohy voalohany nosoratany: ''Pirogue sur le vide''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ao amin' ny tohan-kevitra nataon' i Fara Lee Rabenarivo, dia voasokajy ho &quot;anisan' ny mpanoratra malaza tamin' ny taranaka farany&quot; i Jaomanoro.

Ny sasany amin' ny tantara fohy nosoratany dia nadikan' ilay mpandika teny neerlandey [[Marjolijn de Jager]] amin' ny teny anglisy.

==Asa soratra==

Ny asa soratr'i David Jaomanoro dia miresaka indrindra ny:
fiainana andavanandron'ny vahoaka;
fahantrana sy olana ara-tsosialy; fifandraisan'olombelona; kolontsaina sy soatoavina malagasy; fanantenana sy tolom-piainana. Anisan'ireo asa nahafantarana azy: ''Quatre Épices'', ''L'enfant de la haute ville'', ''La Retraite'', tantara fohy sy tononkalo maro navoaka anaty gazety sy boky samihafa.

=== Sangan' asa ===
* 1987 – ''Quatram's j'aime ça'', inédit.
* 1988 – ''Le dernier caïman'' (théâtre) inédit&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.linternaute.com%2Fsortir%2Flivre%2Flitterature-francophone%2Fdiaporama%2F6.shtml Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt;
* 1988 – ''J'ai marché dessus'' Radio France Internationale (&lt;abbr&gt;XVI&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; concours théâtral interafricain), édition ronéotypé
* 1990 – ''La Retraite'', théâtre, éditions Promotion Théâtre, Carnières-Morlanwelz - rééd. 2006, Lansman, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 2-87282-516-9&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.nl/books?id=PYuMAQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=nl&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Africa - Google Boeken]&lt;/ref&gt;
* 1991 – ''Docteur parvenu'', Les Carnets de l'exotisme
* 1992 – ''Funérailles d'un cochon et 13 autres nouvelles'' (collectif), Éditions Sepia, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2907888455&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lesfrancophonies.com%2Fmaison-des-auteurs%2Fjaomanoro-david Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt;
* 1997 – ''Joambilo'', Revue Noire&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2006 – ''Pirogue sur le vide et autres nouvelles'', Éditions de l’Aube, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2752601797&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2011 – ''Publics d’alphabétisation à Mayotte'', essai, Éditions universitaires européennes. &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 9786131587979&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;
* 2013 – ''Le Mangeur de cactus'' (récit) Éditions L’Harmattan, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2336301877&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;
* 2017 – ''Œuvres complètes : Poésie, Théâtre, Nouvelles'', éd. Dominique Ranaivoson, Éditions L’Harmattan, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 9791033401254&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;

=== Endrika fanoratana ===
Mampiavaka ny asa soratr'i David Jaomanoro ny fiteny tsotra nefa lalina, ny famaritana akaiky ny zava-misy eo amin' ny fiarahamonina, ary ny fanehoana ny fihetseham-po sy ny olan'ny olombelona amin' ny fomba manaitra.

== Fahafatesana sy lova navelany ==
Nodimandry tany [[Mayotte]] tamin'ny 7 Desambra 2014 i David Jaomanoro, teo amin'ny faha-60 taonany. Na dia efa nodimandry aza izy, dia mbola anisan'ireo mpanoratra malagasy manan-danja eo amin'ny literatiora malagasy sy frantsay. Anjara biriky teo amin'ny literatiora. Nandray anjara lehibe tamin'ny fampahafantarana ny literatiora malagasy teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena i David Jaomanoro. Mbola vakin'ny mpianatra sy ny mpikaroka literatiora hatramin'izao ny asa sorany noho ny lanjany ara-kolontsaina sy ara-tsosialy.
== Loharano ==
{{Reflist}}
== Jereo koa ==

** [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
** [[Jacques Rabemananjara]]
** [[Jean-Luc Raharimanana]]
** [[Michèle Rakotoson]]
** [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
** [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]
** [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]
** [[Esther Nirina]]
** [[Hajasoa Vololona Picard]]
** [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
** [[Pastora Rahajason]]
** [[Elie Rajaonarison]]
** [[Ny Avana Ramanantoanina]]
** [[Flavien Ranaivo]]
** [[Esther Razana]]
** [[Samuel Ratany]]
** [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>rohyqlajw4e99a65tt5v9m34ri2v79m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Efemerida/1 Jolay</title>
    <ns>4</ns>
    <id>298601</id>
    <revision>
      <id>1146000</id>
      <parentid>1133808</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:46:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1146000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="634" sha1="cxidb2z6ba7rvft8chi4wgtq8s5x95p" xml:space="preserve">'''Androany [[1 Jolay|1 jolay]]''':

* '''[[1867]]''' - Mihatra ny Lalànan'i Amerika Avaratra Britanika ( British North America Act ). Nivondrona ho konfederasiôna ny faritanin'i Canada, [[New Brunswick]] ary [[Nova Scotia]] ka nanangana ny Firenen'i [[Canada]].

* '''[[1921]]''' - Nijoroan'ny Antoko Komonista Shinoa.

* '''[[1962]]''' - Fahaleovantenan'i [[Burundi]] sy [[Rwanda]] manoloana an'i [[Belzika]]

* '''[[1991]]''' - Nofoanana ny [[Dinan' i Varsovia|Dinan'i Varsovia]]

* '''[[1997]]''' - Naverin'ny [[Fanjakana Mitambatra]] ho eo ambany fiandrianam-pirenen'i [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Shina]] i [[Hong Kong]]</text>
      <sha1>cxidb2z6ba7rvft8chi4wgtq8s5x95p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Centella asiatica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299016</id>
    <revision>
      <id>1145925</id>
      <parentid>1142707</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T17:01:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11834" sha1="2w63ldjdvg9ptjs4f7jdsjxoz5ufi02" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 020803-0094 Centella asiatica.jpg|vignette|406x406px|Talapetraka (''Centella asiatica'')]]
Ny '''''Centella asiatica''''' &lt;small&gt;(L.) Urb.&lt;/small&gt; dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny vondron-karazana ''[[Centella]]'', ao amin' ny fianakaviana ''[[Apiaceae]]''. Fantatra ihany koa amin' ny anarana siantifika hoe '''''Hydrocotyle asiatica''''' L. izy io. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy dia atao hoe '''anamanitra''', '''anampetraka''', '''anantahalaka''', '''anantalapetraka''', '''kiladitahalaka''', '''korokorona''', '''loviantsahonantanety''', '''raivolesoka''', '''silabola''', '''talapetraka''', '''viliantsahonantanety'''. Teratany any amin' ny faritra trôpikaly aty [[Afrika]], ny [[Azia]], any [[Aostralia]] ary any amin' ny nosin' i [[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika]] andrefana izy io, ary ampiasaina amin' ny [[fitsaboana nentim-paharazana]] maro (fitsaboana Ayurveda sy fitsaboana nentim-paharazana sinoa, sns).

== Famariparitana ==
[[Sary:Centella asiatica (থানকুনি) (3).jpg|ankavia|vignette|''Centella asiatica'']]
Maniry any amin' ny faritra manana toetany trôpikaly sy amin' ny faritra manana toetany antonony any amin' ny faritra maro manerana izao tontolo izao ny ''Centella asiatica''. Tonga amin' ny fahatoizany ilay zavamaniry ao anatin' ny telo volana, ary ny zavamaniry manontolo, anisan' izany ny fakany, dia alaina amin' ny tanana. Ny raviny ihany no tokony halaina mba hitandrovana ilay zavamaniry tsy ho faty.

=== Taho ===
[[Sary:Centella asiatica Muthil.jpg|vignette|284x284px|''Centella asiatica'']]
Manify, mandady, maitso hatramin' ny maitso manopy mena, sady mampifandray foto-javamaniry maro ny tahony. Maitso na mavokely sy mipaka amin' ny tany ka afaka mamaka sy maniry indray ny rantsan' ny talapetraka.

=== Ravina ===
[[Sary:Centella asiatica in Karnataka.jpg|ankavia|vignette|210x210px|Ravin' ny talapetraka]]
Mibikan-kabaro sy manana [[Tangozan-dravina|tangozany]] mirefy 20 sm izay mivelatra eo am-potony ka lasa toy ny fono ary maitso ny ravin' ny talapetraka Malefaka sy manana tendrony boribory ary kirany misandrahaka toa rantsan-tanana ny ravina tsirairay.

=== Vony ===
[[Sary:Centella asiatica - Flickr - Kevin Thiele.jpg|vignette|214x214px|Voniny vao mipoitra]]
Fotsy, mena volomparasy, mavokely sy maitso, ary mipoitra toa fehezam-boninkazo kely eo akaikin' ny tany, ny vony kelin' ny talapetraka izay latsaky ny 3 mm. Voasaron' ny ravina misarim-bony maitso roa amin' ny ampahany ny vony tsirairay. Manana lela ravina dimy ka hatramin' ny enina isaky ny [[vondrom-pelambony]] ny vony tsirairay ary manana [[lahimbony]] dimy sy tahom-pandray vovobony roa.

=== Voa ===
[[Sary:Gotu-kola-seeds-ethnoplants.jpg|ankavia|vignette|210x210px|Vihim-boan' ny ''Centella asiatica'']]
Voarary matevina ny voany, ka izany dia mampiavaka azy amin' ny karazana ''[[Hydrocotyle]]'' izay misy voany malama na tehezany mivohitra na votrovotro.

=== Faka ===
Misy taranja izay mitombo mijidina ny rafi-pakany. Miloko mavo volom-boasary izy ireo ary rakotra volovolo mpitroka rano sy otrikaina.

== Fampiasana ==

=== Fitsaboana sy fahasalamana ===
Voalaza fa mampihena ny [[Fiakaran' ny tosi-dra|fiakaran']] [[Fiakaran' ny tosi-dra|ny tosi-dra]] ny fisotroana ny rano nitanehana ny ravin' ny ''Centella asiatica'' sy ny an' ny dingadingambazaha (''[[Justicia gendarussa]]'') ary ny an' ny antsoro na tenina (''[[Imperata cylindrica]]'')&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;Erna Sulistyowati, Jong-Hau Hsu, Yuan-Bin Cheng et Fang-Rong Chang, &quot;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29156835 Indonesian herbal medicine prevents hypertension-induced left ventricular hypertrophy by diminishing NADPH oxidase-dependent oxidative stress]&quot;, ''Oncotarget'', vol. 8, no 49,‎ 17 octobre 2017, p. 86784–86798 (ISSN 1949-2553, &lt;nowiki&gt;PMID 29156835&lt;/nowiki&gt;, PMCID 5689725, DOI 10.18632/oncotarget.21424, [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fpubmed.ncbi.nlm.nih.gov%2F29156835 arsiva]])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;Erna Sulistyowati, Ren-Long Jan, Shu-Fen Liou et Ying-Fu Chen, &quot;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32695655 Vasculoprotective effects of Centella asiatica, Justicia gendarussa and Imperata cylindrica decoction via the NOXs-ROS-NF-κB pathway in spontaneously hypertensive rats]&quot;, ''Journal of Traditional and Complementary Medicin''e, vol. 10, no 4,‎ juillet 2020, p. 378–388 (ISSN 2225-4110, &lt;nowiki&gt;PMID 32695655&lt;/nowiki&gt;, PMCID 7365787, DOI 10.1016/j.jtcme.2019.06.003 [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fpubmed.ncbi.nlm.nih.gov%2F29156835 arsiva]])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Tamin' ny taona 2001 dia nisy ekipa mpikaroka britanika naneho ny fahombiazan' ny ''Centella asiatica'' amin' ny fitsaboana ny [[jobonona]] na varisy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;M. R. Cesarone, L. Incandela, M. T. De Sanctis et G. Belcaro, &quot;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11666121 Flight microangiopathy in medium- to long-distance flights: prevention of edema and microcirculation alterations with total triterpenic fraction of Centella asiatica]&quot;, ''Angiology'', vol. 52 Suppl 2,‎ October 2001, S33–37 (ISSN 0003-3197, &lt;nowiki&gt;PMID 11666121&lt;/nowiki&gt; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fpubmed.ncbi.nlm.nih.gov%2F11666121 arsiva]])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;&lt;small&gt;Farshad Abedi Torbati, Mahin Ramezani, Reza Dehghan et Mohammad Sadegh Amiri, &quot;[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-64872-5_25 Ethnobotany, Phytochemistry and Pharmacological Features of Centella asiatica: A Comprehensive Review]&quot;, ''Pharmacological Properties of Plant-Derived Natural Products and Implications for Human Health'', vol. 1308, Springer International Publishing, 2021 (&lt;nowiki&gt;ISBN 978-3-030-64871-8&lt;/nowiki&gt;, DOI 10.1007/978-3-030-64872-5_25, [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Flink.springer.com%2F10.1007%2F978-3-030-64872-5_25 arsiva]]), p. 451–499&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Heverina ihany koa fa manamaivana ny tsy fahombazan' ny lalan-dra mitaiza (izay mahatonga ny fivangongon' ny [[ra]] any amin' ny [[ranjo]]) ny fampiasana azy&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Mety hanatsara ny fahamarin-toeran' ny takela-doto amin' ny [[fanely ra]] noho ny fisian' ny taninina matevina ao amin' ny ''Centella'' ''asiatica''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Gianni Belcaro et Umberto Cornelli, &quot;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28566935/ Variations in Echogenicity in Carotid and Femoral Atherosclerotic Plaques with Pycnogenol + Centella Asiatica Supplementation]&quot;, ''The International Journal of Angiology'': Official Publication of the International College of Angiology, Inc, vol. 26, no 2,‎ juin 2017, p. 95–101 (ISSN 1061-1711, &lt;nowiki&gt;PMID 28566935&lt;/nowiki&gt;, PMCID 5446256, DOI 10.1055/s-0036-1594292 [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fpubmed.ncbi.nlm.nih.gov%2F28566935 arsiva]])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

[[Antiôksida]] (miady amin' ny fahanteran' ny [[sela]]) koa izy&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;&lt;small&gt;Kashmira J. Gohil, Jagruti A. Patel et Anuradha K. Gajjar, &quot;[https://www.ijpsonline.com/abstract/pharmacological-review-on-centella-asiatica-a-potential-herbal-cureall-2893.html Pharmacological Review on Centella asiatica: A Potential Herbal Cure-all]&quot;, ''Indian Journal of Pharmaceutical Sciences'', vol. 72, no 5,‎ septembre 2010, p. 546–556 (ISSN 1998-3743, &lt;nowiki&gt;PMID 21694984&lt;/nowiki&gt;, PMCID 3116297, DOI 10.4103/0250-474X.78519,  [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.ijpsonline.com%2Fabstract%2Fpharmacological-review-on-centella-asiatica-a-potential-herbal-cureall-2893.html arsiva]])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Dhaneshree Bestinee Naidoo, Alisa Phulukdaree, Anand Krishnan et Anil Amichund Chuturgoon, &quot;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35675643 Centella asiatica Modulates Nrf-2 Antioxidant Mechanisms and Enhances Reactive Oxygen Species-Mediated Apoptotic Cell Death in Leukemic (THP-1) Cells]&quot;, ''Journal of Medicinal Food'', vol. 25, no 7,‎ juillet 2022, p. 760–769 (ISSN 1557-7600, &lt;nowiki&gt;PMID 35675643&lt;/nowiki&gt;, DOI 10.1089/jmf.2021.0173, [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fpubmed.ncbi.nlm.nih.gov%2F35675643 arsiva]])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;''.'' Rehefa hanina manta atao salady ny ''Centella asiatica'' dia misy vokany mamelombelona&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Raha ampiasaina ety ivelany (ahosotra na apetaka) ny [[sterôida]] ao aminy dia manamaivana ny [[habokana]]&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;, mampitony ny [[hidihidy]], manalefaka ny ketrona amin' ny tarehy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Chuenjid Kongkaew, Peerapong Meesomperm, C. Norman Scholfield et Narttaya Chaiwiang, &quot;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33413787 Efficacy and Safety of Centella Asiatica (L.) Urb. on Wrinkles: A Systematic Review of Published Data and Network Meta-Analysis]&quot; ''Journal of Cosmetic Science'', vol. 71, no 6,‎ 2020, p. 439–454 (ISSN 1525-7886, &lt;nowiki&gt;PMID 33413787&lt;/nowiki&gt;, [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fpubmed.ncbi.nlm.nih.gov%2F33413787 arsiva]])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, ary manamora ny fahasitranan' ny [[may]] sy ny [[fery]] ary ny [[ratra]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Elena Arribas-López, Nazanin Zand, Omorogieva Ojo et Martin John Snowden, &quot;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35328954 A Systematic Review of the Effect of Centella asiatica on Wound Healing]&quot;, ''International Journal of Environmental Research and Public Health'', vol. 19, no 6,‎ 10 mars 2022, p. 3266 (ISSN 1660-4601, &lt;nowiki&gt;PMID 35328954&lt;/nowiki&gt;, PMCID 8956065, DOI 10.3390/ijerph19063266 [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fpubmed.ncbi.nlm.nih.gov%2F35328954 arsiva]])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. 

Mety hanatsara ny fahamalinana sy hanamaivana ny hatezerana ny fampiasana ny ''Centella'' ''asiatica''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Panupong Puttarak, Piyameth Dilokthornsakul, Surasak Saokaew et Teerapon Dhippayom, &quot;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28878245 Effects of Centella asiatica (L.) Urb. on cognitive function and mood related outcomes: A Systematic Review and Meta-analysis]&quot;, Scientific Reports, vol. 7, no 1,‎ 6 septembre 2017, p. 10646 (ISSN 2045-2322, &lt;nowiki&gt;PMID 28878245&lt;/nowiki&gt;, PMCID 5587720, DOI 10.1038/s41598-017-09823-9, [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fpubmed.ncbi.nlm.nih.gov%2F28878245 arsiva]])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Nampiseho ny fandinihana natao tamin' ny taona 2010 fa mety hampitony ny fanahiana ihany koa ny ''Centella asiatica''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;U. Jana, T. K. Sur, L. N. Maity, P. K. Debnath et Bhattacharyya D, &quot;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20677602/ A clinical study on the management of generalized anxiety disorder with Centella asiatica]&quot;, ''Nepal Med Coll J''., vol. 12, no 1,‎ mars 2010, p. 8–11 (ISSN 2676-1319, &lt;nowiki&gt;PMID 20677602&lt;/nowiki&gt;, [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fpubmed.ncbi.nlm.nih.gov%2F20677602 arsiva]])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Voalaza koa fa mampitombo ny filana firaisana ara-nofo ny fampiasana ny ''Centella asiatica''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Nuning Rahmawati et Awal Prichatin Kusuma Dewi, &quot;[https://publikasiilmiah.ums.ac.id/bitstream/handle/11617/2302/9_Aphrodisiac%20Effect%20of%20Lunasia%20amara%20Blanco,%20Centella%20asiatica%20and%20Curcuma%20domestica.pdf;sequence=1 Aphrodisiac Effect of Lunasia amara Blanco, Centella asiatica and Curcuma domestica Combination Infusion on Male Rat Libido] {{Wayback|url=https://publikasiilmiah.ums.ac.id/bitstream/handle/11617/2302/9_Aphrodisiac%20Effect%20of%20Lunasia%20amara%20Blanco,%20Centella%20asiatica%20and%20Curcuma%20domestica.pdf;sequence=1 |date=20230620150844 }}&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fpublikasiilmiah.ums.ac.id%2Fbitstream%2Fhandle%2F11617%2F2302%2F9_Aphrodisiac%2520Effect%2520of%2520Lunasia%2520amara%2520Blanco%2C%2520Centella%2520asiatica%2520and%2520Curcuma%2520domestica.pdf%3Bsequence%3D1 arsiva]], 2012 (hdl 11617/2302)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* ''[[Centella]]''
* ''[[Hydrocotyle]]''
* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>2w63ldjdvg9ptjs4f7jdsjxoz5ufi02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Viviane Rahariniaina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299017</id>
    <revision>
      <id>1145944</id>
      <parentid>1143914</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T17:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chirocca77</username>
        <id>30720</id>
      </contributor>
      <comment>nampiditra sokajy</comment>
      <origin>1145944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3132" sha1="cv21feu8kvg9289upex4jvfn8qeimuh" xml:space="preserve">
{{Infobox olona|anarana=Viviane Rahariniaina 
|asa=[[Mpandraharaha ara-tsosialy, Mpanoratra]]
|firenena=Madagasikara
|anarana hafa=
|sary=}}
'''Viviane Rahariniaina''' dia mpanoratra, mpandraharaha ara-tsosialy malagasy, misehatra amin'ny fiarovana ny [[Zon' olombelona|zon'olombelona]], filoha mpmorona ny fikambanana ''Fleurs éveillées de Madagascar'' .

== Ny fahazazany ==
I Viviane Rahariniaina dia reraka tao Toamasina , nipetraka tamin'ny fokotany Verrerie , Morafeno,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://indep-reporter.com/article/341/-viviane-rahariniaina--pr%C3%A9sidente-fondatrice-de-l-association-fleurs-eveill%C3%A9es--%C2%AB-n-attendez-pas-toujours-%C3%A0-ce-que-l-on-vous-donne-une-place--soyez-aussi-des-citoyens-responsables--%C2%BB&lt;/ref&gt; lehibe tany amin'ny fiaviana sahirana.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://jumelages-partenariats.com/actualites.php?n=5031&amp;art=Madagascar/Viviane,_la_jeune_malgache_qui_combat_la_pauvret%C3%A9_en_cr%C3%A9ant_de_l%E2%80%99emploi_pour_les_jeunes_de_son_pays&lt;/ref&gt;Izy dia avy amin'ny foko antesaka, avy any [[vangaindrano]] masianaka.

== Ny fianarany ==
Nianatra tamin'ny sekolin-dry masera izy, nahazo bakalorea momba ny fitantanana izy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, nianatra tao barikadimy na [[Oniversiten' i Toamasina|oniversiten'iToamasina]], ary nianatra lalàna tao amin'ny fianarana ampitain-davitra nasionaly CNTMAD .&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Ny asany ==
Efa nisehatra tamin'ny fanaovan-trano izy tamin'ny taona 2020, ary manokatra ny orinasany mitondra ny anarana hoe ''tsara house'' izy tamin'ny 2022&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.Nanampy ny tanora  Mpandraharaha sosialy izy, misehatra amin'ny ady hoan'ny zon'olombelona. 

Namorona  ny fikambanana ''Fleurs éveillées de Madagascar.''&lt;ref&gt;https://indep-reporter.com/article/241/%C2%AB-quand-les-personnes-comme-nous-voulons-faire-les-choses-bien--nous-devenons-les-%C3%A9l%C3%A9ments-%C3%A0-abattre--%C2%BB--viviane-rahariniaina--pr%C3%A9sidente-fondatrice-de-l-association-fleurs-eveill%C3%A9es--&lt;/ref&gt; , tamin'ny taona 2020, tao amin'ny fokotany Verrerie [[Toamasina]] .Fikambanana izay mampivondrona no mamolavola tanora avy amin'ny fianakaviana marefo mba hiditra amin'ny sehatry ny asa, asa Izay mahakasika ny asa trano, fananaovana asa mahakasika ny rary, fanefena, zaitra, loky(lakozia) Ary ny petakofehy&lt;ref&gt;https://www.studiosifaka.org/articles/actualites/item/1670-de-nouvelles-options-pour-les-jeunes-chomeurs-de-toamasina.html&lt;/ref&gt;iMiantsehatra bebe koa amin'ny fitoviana,  sy ny maha olona izy, ary mikaroka hatrany ny hampivoarana ny vehivavy sy n'y tanora&lt;ref&gt;https://www.mjs.gov.mg/toamasina-mjs-fleurs-eveillees-unfpa/&lt;/ref&gt; amin'ny fiaraha-monina iainany. &lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.laboutiqueafricavivre.com/s/54729999/viviane-rahariniaina&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== Ny asa sorany ==
Tamin'ny taona dia hanoratra boky mitondra ny lohateny hoe ''bâtir l'espoir'' izy, boky Izay mañana pejy 226, ISBN 9791041578368 .Io boky io dia natonta Ary niarahany niasa tamin'ny tranom-boky Harmattan any [[Frantsa]].&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/12/ouvrage-batir-lespoir-simpose-dans-les.html?m=1&lt;/ref&gt;

== Loharano, ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>cv21feu8kvg9289upex4jvfn8qeimuh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146141</id>
      <parentid>1145944</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T11:33:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitsy tsipelina</comment>
      <origin>1146141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3244" sha1="9y8jlxuxy1r927y3jcqclnfptnodkex" xml:space="preserve">
{{Infobox olona|anarana=Viviane Rahariniaina 
|asa=[[Mpandraharaha ara-tsosialy, Mpanoratra]]
|firenena=Madagasikara
|anarana hafa=
|sary=}}
I '''Viviane Rahariniaina''' dia mpanoratra, mpandraharaha ara-tsosialy malagasy, misehatra amin'ny fiarovana ny [[Zon' olombelona|zon'olombelona]], filoha mpamorona ny fikambanana ''Fleurs éveillées de Madagascar'' .

== Ny fahazazany ==
I Viviane Rahariniaina dia teraka tao [[Toamasina]] ,nipetraka toa amin'ny fokontany Verrerie, Morafeno,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://indep-reporter.com/article/341/-viviane-rahariniaina--pr%C3%A9sidente-fondatrice-de-l-association-fleurs-eveill%C3%A9es--%C2%AB-n-attendez-pas-toujours-%C3%A0-ce-que-l-on-vous-donne-une-place--soyez-aussi-des-citoyens-responsables--%C2%BB&lt;/ref&gt; notezaina tao amin'ny fianakaviana sahirana.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://jumelages-partenariats.com/actualites.php?n=5031&amp;art=Madagascar/Viviane,_la_jeune_malgache_qui_combat_la_pauvret%C3%A9_en_cr%C3%A9ant_de_l%E2%80%99emploi_pour_les_jeunes_de_son_pays&lt;/ref&gt; Izy dia avy amin'ny [[Antesaka|foko antesaka]], avy any [[Vangaindrano]] masianaka.

== Ny fianarany ==
Nianatra tamin'ny sekolin-dry Masera i Viviane Rahariniaina, nahazo bakalorea momba ny fitantanana izy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, nianatra tao Barikadimy na [[Oniversiten' i Toamasina|Oniversiten'i Toamasina]], ary nianatra lalàna tao amin'ny fianarana ampitain-davitra nasionaly CNTMAD .&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Ny asany ==
Efa nisehatra tamin'ny fanaovan-trano i Viviane Rahariniaina tamin'ny taona 2020, ary manokatra ny orinasany mitondra ny anarana hoe ''Tsara House'' izy tamin'ny 2022&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.Nanampy ny tanora mpandraharaha sosialy izy, misehatra amin'ny ady hoan'ny [[Zon' olombelona|zon'olombelona]]. 

Namorona ny fikambanana ''Fleurs éveillées de Madagascar''&lt;ref&gt;https://indep-reporter.com/article/241/%C2%AB-quand-les-personnes-comme-nous-voulons-faire-les-choses-bien--nous-devenons-les-%C3%A9l%C3%A9ments-%C3%A0-abattre--%C2%BB--viviane-rahariniaina--pr%C3%A9sidente-fondatrice-de-l-association-fleurs-eveill%C3%A9es--&lt;/ref&gt; izy, tamin'ny taona 2020, tao amin'ny fokotany Verrerie [[Toamasina]]. Fikambanana izay mampivondrona no mamolavola tanora avy amin'ny fianakaviana marefo mba hiditra amin'ny sehatry ny asa, asa izay mahakasika ny asa trano, fananaovana asa mahakasika ny [[rary]], [[fanefena]], [[zaitra]], [[Sakafo|loky]] (lakozia). Ary ny [[petakofehy]]&lt;ref&gt;https://www.studiosifaka.org/articles/actualites/item/1670-de-nouvelles-options-pour-les-jeunes-chomeurs-de-toamasina.html&lt;/ref&gt;. Miantsehatra bebe koa amin'ny fitoviana sy ny maha olona izy, ary mikaroka hatrany ny hampivoarana ny vehivavy sy ny tanora&lt;ref&gt;https://www.mjs.gov.mg/toamasina-mjs-fleurs-eveillees-unfpa/&lt;/ref&gt; amin'ny fiarahamonina iainany.&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.laboutiqueafricavivre.com/s/54729999/viviane-rahariniaina&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== Ny asa sorany ==
Tamin'ny taona dia hanoratra boky mitondra ny lohateny hoe ''Bâtir l'espoir'' izy, boky Izay manana pejy 226, ISBN 9791041578368. Io boky io dia natonta ary niarahany niasa tamin'ny tranom-boky Harmattan any [[Frantsa]].&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2025/12/ouvrage-batir-lespoir-simpose-dans-les.html?m=1&lt;/ref&gt;

== Loharano, ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>9y8jlxuxy1r927y3jcqclnfptnodkex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Asphodelaceae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299179</id>
    <revision>
      <id>1146076</id>
      <parentid>1135644</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T04:51:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5709" sha1="6j9po9k801rm6jgujr39z6mcp89elie" xml:space="preserve">[[Sary:Asphodelus macrocarpus (1).jpg|vignette|416x416px|''Asphodelus macrocarpus'']]
Ny '''''Asphodelaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[tokan-dravin-tsimoka]] ao amin' ny filaharana [[Asparagales]]. Ny fanasokajiana ny karazana ao aminy dia iadian-kevitra: misy karazana 800 ka hatramin' ny 900, izay mitsinjara amin' ny antokon-javamaniry manodidina ny 15 ka hatramin' ny 40. Zavamaniry [[Zavamaniry ahitra|ahitra]], [[hazobotry]], na manana endrika mitovy amin' ny hazo izy ireo, izay maniry mihoatra ny roa taona, ary indraindray matevin-dravina sy mitahiry ranony betsaka. Fianakaviana miely patrana izy io, izay hita indrindra any amin' ny [[Faritra Atsimo ao Afrika|tapany atsimon' i Afrika]]. Ny vahona (vondron-karazana ''[[Aloe]]'') no zavamaniry fantatra indrindra amin' ity fianakaviana ity. Ao amin' ny famaritana amin' izao fotoana izao, ao amin' ny [[fanasokajiana APG IV]], dia ahitana antoko 40 eo ho eo sy karazana 900 ekena izy io. Ny antokon-javamaniry filamatra dia ny ''[[Asphodelus]]''.
[[Sary:Aloe arborescens on Monte Vumba (4387600468).jpg|ankavia|vignette|''Aloe arborescens'']]
Manana tsinjara toerana midadasika ity fianakaviana ity, saingy miparitaka, amin' ny faritra manana [[Toetanin-jana-pehin-tany|toetany trôpikaly]] sy faritra manana [[toetany antonony]]; ohatra, ny ''[[Xanthorrhoea]]'' dia tsy fahita raha tsy any [[Aostralia]], fa ny ''[[Aloe]]'' kosa dia an' i [[Afrika]] sy ny ampahany amin' ny [[Saikanosin' i Arabia|Saikinosy Arabo]] manokana.
[[Sary:Asphodelus albus1.jpg|vignette|288x288px|''Asphodelus albus'']]
Maro amin' ny antokon-javamaniry ao amin' io fianakaviana io no ambolena hatao haingo, ka ny sasany dia tadiavin' ny mpanangona, toa ny ''[[Haworthia]]'' sy ny ''[[Gasteria]]'', ary koa ny safiotra amin' ny ''[[Aloe]]'' (x ''Gasteraloe'', x ''Gastorthia'', x ''Haworthaloe'', sns), fa ny sasany kosa dia ambolena hivarotana ny voniny. Karazana ''Aloe'' roa, ny ''[[Aloe vera]]'' sy ny ''[[Aloe maculata]]'', no ambolena hahazoana ny ranony amin' ny raviny, izay misy [[anzima]] ho an' ny [[fandevonan-kanina]], sady  ampiasaina amin' ny fitsaboana sy ny kôsmetika.

== Fanasokajiana ==
[[Sary:Kniphofia.jpg|vignette|''Kniphofia'']]
Araka ny [[fanasokajian' i Cronquist]] (1981) dia tsy misy io fianakaviana io: tafiditra tao amin' ny ''[[Liliaceae]]'' ny karazana ao aminy. Voatendry ao amin' ny fianakaviana ''[[Aloaceae]]'' ny antokon-javamaniry ''[[Aloe]]''. 

Nametraka azy io tamin' ny voalohany tao amin' ny filaharana [[Asparagales]] ny [[fanasokajiana APG]] (1998).  Azo raisina sy azo avela ity fianakaviana ity araka ny [[fanasokajiana APG II]] (2003): azo ampidirina ao amin' ny fianakaviana ''[[Xanthorrhoeaceae]]'' ny zavamaniry ao aminy. Tsy manan-kery ity fianakaviana ity ao amin' ny [[fanasokajiana APG III]] (2009) ary tafiditra ao anatin' ny fianakaviana ''Xanthorrhoeaceae'', zana-pianakaviana ''Asphodeloideae'' ny antokon-javamaniry ao aminy. Araka ny [[fanasokajiana APG IV]] (2016) dia misolo ny fianakaviana ''Xanthorrhoeaceae'' ny fianakaviana ''Asphodelaceae.''

== Lisitry ny vondron-karazana ==
Antokon-javamaniry misa 41 no ekena, izay mizara amin' ny zana-pianakaviana telo: ''Asphodeloideae'' sy ''Hemerocallidoideae'' ary ''Xanthorrhoeoideae''.
{| class=&quot;wikitable&quot;
| valign=&quot;top&quot; |'''''Asphodeloideae''''' &lt;small&gt;Burnett&lt;/small&gt;  

* ''[[Aloe]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Aloiampelos'' &lt;small&gt;Klopper &amp; Gideon F.Sm.&lt;/small&gt;
* ''Aloidendron'' &lt;small&gt;(A.Berger) Klopper &amp; Gideon F.Sm.&lt;/small&gt;
* ''Aristaloe'' &lt;small&gt;Boatwr. &amp; J.C.Manning&lt;/small&gt;
* ''Asphodeline'' &lt;small&gt;Rchb.&lt;/small&gt;
* ''Asphodelus'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Astroloba'' &lt;small&gt;Uitewaal&lt;/small&gt;
* ''Bulbine'' &lt;small&gt;Wolf&lt;/small&gt;
* ''Bulbinella'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Chortolirion'' &lt;small&gt;A.Berger&lt;/small&gt;
* ''Eremurus'' &lt;small&gt;M.Bieb.&lt;/small&gt;
* ''Gasteria'' &lt;small&gt;Duval&lt;/small&gt;
* ''Gonialoe'' &lt;small&gt;(Baker) Boatwr. &amp; J.C.Manning&lt;/small&gt;
* ''Haworthia'' &lt;small&gt;Duval&lt;/small&gt;
* ''Haworthiopsis'' G.D.Rowley
* ''Jodrellia'' &lt;small&gt;Baijnath&lt;/small&gt;
* ''Kniphofia'' &lt;small&gt;Moench&lt;/small&gt;
* ''Kumara'' Medik.
* ''Lomatophyllum'' &lt;small&gt;Willdenow&lt;/small&gt; – mitovy amin' ny ''Aloe''
* ''Poellnitzia'' &lt;small&gt;Uitewaal&lt;/small&gt; – mitovy amin' ny ''Astroloba''
* ''Trachyandra'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Tulista'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
| valign=&quot;top&quot; |'''''Hemerocallidoideae''''' &lt;small&gt;Lindley&lt;/small&gt;  

* ''Agrostocrinum'' &lt;small&gt;F.Muell.&lt;/small&gt;
* ''Arnocrinum'' &lt;small&gt;Endl.&lt;/small&gt;
* ''Caesia'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
* ''Chamaescilla'' &lt;small&gt;F.Muell. ex Benth.&lt;/small&gt;
* ''Corynotheca'' &lt;small&gt;F.Muell.&lt;/small&gt;
* ''Dianella'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;
* ''Excremis'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt;
* ''Geitonoplesium'' &lt;small&gt;A.Cunn.&lt;/small&gt;
* ''Hemerocallis'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Hensmania'' &lt;small&gt;W.Fitzg.&lt;/small&gt;
* ''Herpolirion'' &lt;small&gt;Hook.f.&lt;/small&gt;
* ''Hodgsoniola'' &lt;small&gt;F.Muell.&lt;/small&gt;
* ''Johnsonia'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
* ''Pasithea'' &lt;small&gt;D.Don&lt;/small&gt;
* ''Phormium'' &lt;small&gt;J.R.Forst.&lt;/small&gt;
* ''Rhuacophila'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt; – mitovy amin' ny ''Dianella''
* ''Simethis'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Stawellia'' &lt;small&gt;F.Muell.&lt;/small&gt;
* ''Stypandra'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
* ''Thelionema'' &lt;small&gt;R.J.F.Hend.&lt;/small&gt;
* ''Tricoryne'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
| valign=&quot;top&quot; |'''''Xanthorrhoeoideae''''' &lt;small&gt;M.W.Chase, Reveal &amp; M.F.Fay&lt;/small&gt;

* ''Xanthorrhoea'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt;
|}
Misy safiotra eo amin' ny ''[[Aloe]]'' sy ny ''[[Gasteria]]'' ny ''[[Gasteraloe]]''. Ankehitriny dia napetraka ao amin' ny fianakaviana mitokana ny ''[[Xeronema]]'', dia ny ''[[Xeronemataceae]]'' izany.

== Jereo koa ==

* ''[[Liliaceae]]''
* ''[[Aloaceae]]'' 

* ''[[Xanthorrhoeaceae]]''

* ''[[Xeronema|Xeronemataceae]]''</text>
      <sha1>6j9po9k801rm6jgujr39z6mcp89elie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cyphostemma microdipterum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299232</id>
    <revision>
      <id>1146101</id>
      <parentid>1137103</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T06:59:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nandamina lahatsoratra</comment>
      <origin>1146101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1996" sha1="ntrdj07x6heqgsihtcmltqe8o1nzlp1" xml:space="preserve">Ny '''''Cyphostemma microdipterum''''' dia karazana vahy ao amin' ny fianakaviana ''[[Vitaceae]]''. Taloha izy dia nantsoina hoe '''''Vitis microdiptera'''''. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy io dia atao hoe '''divay''' na '''famakientana'''. Tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]] izy io.

== Famariparitana ==
Fantatra amin' ny fananany vatana minofon-kazo amin' ny ankapobeny ny ''Cyphostemma microdipterum'', indraindray somary lehibe eo amin' ny fotony. Manana taho afaka mihamatevina sy mitahiry rano izay ahafahany hahatohitra ny [[Haintany|hain-tany]] izy.

=== Ravina ===
Fitambarana zanapelana ny ravin' ny ''Cyphostemma microdipterum'' sady mifanaraka amin' ny toetany maina ary matetika somary henjana.

=== Vony ===
Kely sy tsy tena miseho ho hita ny vondrombonin' ny ''Cyphostemma microdipterum'', izay misy vony manopy maitso na mavo, araka ny mahazatra ao amin' ny fianakaviana ''Vitaceae''.

=== Voa ===
Be nofony ny voan' ny ''Cyphostemma microdipterum'', matetika manintona ny vorona izay manampy amin' ny fanaparitahana ny [[vihim-boa]] any amin' ny tontolo manodidina.

== Ekôlôjia ==
Amin' ny lafiny ekôlôjika dia hita any amin' ny tontolo trôpikaly maina hatramin' ny somary mando ny ''Cyphostemma microdipterum'', matetika any amin' ny faritry ny [[hivoka]] misy ala, kirihitr' ala na ala mahalana.

== Jereo koa ==

* ''[[Cyphostemma]]'' 
* ''[[Vitis]]''
* ''[[Cissus]]''
* [[Divay (zavamaniry)|Divay]]: ''[[Hibiscus sabdariffa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]''); ''Cyphostemma microdipterum'' &lt;small&gt;(Bak.) Descoings&lt;/small&gt; (← ''Vitis microdiptera'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Vitaceae]]'')
* [[Famakientana]]: ''Cyphostemma microdipterum'' &lt;small&gt;(Bak.) Descoings&lt;/small&gt; (← ''Vitis microdiptera'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Vitaceae]]''); ''[[Cissus auricoma]]'' &lt;small&gt;Descoings&lt;/small&gt; (''Vitaceae'')

== Rohy ivelany ==

* &quot;[https://botany.cz/cs/cyphostemma-microdipterum/ ''Cyphostemma microdipterum'' (Baker) Desc.]&quot;, ''botany.cz''</text>
      <sha1>ntrdj07x6heqgsihtcmltqe8o1nzlp1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146108</id>
      <parentid>1146101</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T07:26:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2020" sha1="f2hsfkhvhjoe3152eplyo62rjm5pxwc" xml:space="preserve">Ny '''''Cyphostemma microdipterum''''' dia karazana vahy ao amin' ny fianakaviana ''[[Vitaceae]]''. Taloha izy dia nantsoina hoe '''''Vitis microdiptera'''''. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy io dia atao hoe '''divay''' na '''famakientana'''. Tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]] izy io.

== Famariparitana ==
Fantatra amin' ny fananany vatana minofon-kazo amin' ny ankapobeny ny ''Cyphostemma microdipterum'', indraindray somary lehibe eo amin' ny fotony. Manana taho afaka mihamatevina sy mitahiry rano izay ahafahany hahatohitra ny [[Haintany|hain-tany]] izy.

=== Ravina ===
Fitambarana zanapelana ny ravin' ny ''Cyphostemma microdipterum'' sady mifanaraka amin' ny toetany maina ary matetika somary henjana.

=== Vony ===
Kely sy tsy tena miseho ho hita ny vondrombonin' ny ''Cyphostemma microdipterum'', izay misy vony manopy maitso na mavo, araka ny mahazatra ao amin' ny fianakaviana ''Vitaceae''.

=== Voa ===
Be nofony ny voan' ny ''Cyphostemma microdipterum'', matetika manintona ny vorona izay manampy amin' ny fanaparitahana ny [[vihim-boa]] any amin' ny tontolo manodidina.

== Ekôlôjia ==
Amin' ny lafiny ekôlôjika dia hita any amin' ny tontolo trôpikaly maina hatramin' ny somary mando ny ''Cyphostemma microdipterum'', matetika any amin' ny faritry ny [[hivoka]] misy ala, kirihitr' ala na ala mahalana.

== Jereo koa ==

* ''[[Cyphostemma]]'' 
* ''[[Vitis]]''
* ''[[Cissus]]''
* [[Divay (zavamaniry)|Divay]]: ''[[Hibiscus sabdariffa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]''); ''Cyphostemma microdipterum'' &lt;small&gt;(Bak.) Descoings&lt;/small&gt; (← ''Vitis microdiptera'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Vitaceae]]'')
* [[Famakientana]]: ''Cyphostemma microdipterum'' &lt;small&gt;(Bak.) Descoings&lt;/small&gt; (← ''Vitis microdiptera'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Vitaceae]]''); ''[[Cissus auricoma]]'' &lt;small&gt;Descoings&lt;/small&gt; (''Vitaceae'')

== Rohy ivelany ==

* &quot;[https://botany.cz/cs/cyphostemma-microdipterum/ ''Cyphostemma microdipterum'' (Baker) Desc.]&quot;, ''botany.cz''

[[Sokajy:Cyphostemma]]</text>
      <sha1>f2hsfkhvhjoe3152eplyo62rjm5pxwc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tanantanamanga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299246</id>
    <redirect title="Ricinus communis" />
    <revision>
      <id>1145977</id>
      <parentid>1135992</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:02:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fihodinana</comment>
      <origin>1145977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="8wq6ksstg3aknck3l7t3s2iy5dar38d" xml:space="preserve">#FIHODINANA[[Ricinus communis]]</text>
      <sha1>8wq6ksstg3aknck3l7t3s2iy5dar38d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Savoa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299600</id>
    <revision>
      <id>1145903</id>
      <parentid>1137989</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T14:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry samihafa</comment>
      <origin>1145903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="557" sha1="r36fh6l9s8ayhq8uwjfv5qkhs1n3af1" xml:space="preserve">Ny '''savoa''' dia zavamaniry samy hafa ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]'' sy ''[[Euphorbiaceae]]'':

* ''[[Jatropha curcas]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''Euphorbiaceae'') -- boy, kimampotsy, kinana, kinapotsy, kizika, salabo, savoa, taimboae, tanantanambazaha, tanantanampotsy, tanantanana, tanantanankisoa, tanapotsy, tanatana, tanatanafotsy, tanatanampotsy, tanatanana, tantàna, valavelo, voanongo
* ''[[Alafia fuscata]]'' &lt;small&gt;Pichon&lt;/small&gt; (''Apocynaceae'') -- savoa, tandrokosy, vahitanana

== Jereo koa ==

* ''[[Jatropha]]''
* ''[[Alafia]]''</text>
      <sha1>r36fh6l9s8ayhq8uwjfv5qkhs1n3af1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christine Razanamahasoa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299627</id>
    <revision>
      <id>1146025</id>
      <parentid>1141129</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T21:19:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Louisalphonse28</username>
        <id>35968</id>
      </contributor>
      <comment>Créé en traduisant la section « Biographie » de la page « [[:fr:Special:Redirect/revision/236107862|Christine Razanamahasoa]] »</comment>
      <origin>1146025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7844" sha1="n6o5pfjt84a4r2iheaaxb0q3ydnvvry" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Christine Razanamahasoa|teraka=29 jolay 1951|toerana=[[Ambatofinandrahana]]|firenena=[[Madagasikara]]|asa=Minisitry ny fitsarana teo aloha|asa hafa=Filohan'ny antenimieram-pirenena teo aloha|taona niasana=16 jolay 2019 – 29 mars 2024}}

'''Christine Razanamahasoa''', dia teraka ny 29 Jolay 1951 tao [[Ambatofinandrahana]], Vehivavy Malagasy [[mpanao politika]] izy. Voatendry im-betsaka ho minisitra izy, ka Minisitry ny Fitsaràna teo anelanelan'ny taona 2009 sy 2013, dépioté ary Filohan'ny [[Antenimieram-pirenena|Antenimieram-pirenana]] Malagasy ny Febroary hatramin'ny May 2014, nahatonga azy ho vehivavy voalohany nisahana an'io andraikitra io. Voatendry indray izy ny 16 Jolay 2019, ary voafidy ho Filohan'ny Antenimieram-pirenena nasionaly Malagasy. Nisahana hatrany io andraikitra io izy hatramin'ny Aprily 2024, saingy tsy maintsy niala kosa io asany io rehefa voaisotra tamin'ny antokony. Voatendry ho Minisitry ny raharaham-bahiny izy ny 28 Oktobra 2025.

== Tantaram-piainana ==
Teraka tamin'ny 29 Jolay 1951 tao Ambatofinandrahana i Christine Razanamahasoa, ary niofana ho mpisolovava&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20160205125705/http://www.newsmada.com/2014/10/15/christine-razanamahasoa-que-lexecutif-demissionne/&lt;/ref&gt;. Lasa mpitsara izy taty aoriana[2].&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20160205125705/http://www.newsmada.com/2014/10/15/christine-razanamahasoa-que-lexecutif-demissionne/&lt;/ref&gt;

== Krizy Politika sy Fiakarana eo amin'ny Fitondrana tamin'ny 2009 ==
Tamin'ny 17 Martsa 2009, taorian'ny [[Krizy pôlitika teto Madagasikara tamin' ny 2009|krizy politika]] Malagasy tamin'ny 2009, dia voaongana ny [[Ravalomanana Marc|fFiloha Marc Ravalomanana]], ary nalain'i [[Rajoelina Andry|Andry Rajoelina]] ny fahefana. Noheverin'ny mpandinika iraisam-pirenena maro ho fanonganam-panjakana ity fakana fahefana ity. Lasa filoha i Andry Rajoelina, ary lasa Praiminisitra i [[Vital Albert-Camille|Albert-Camille Vital]], ka namorona governemanta tsy eken'ny vondrona iraisam-pirenena izy ireo. Voafidy ho Minisitry ny Fitsarana tao anatin'ity governemanta ity i Christine Razanamahasoa.

Tamin'ny 28 Oktobra 2011, noravan'i Rajoelina ny governemanta ary nangataka an'i Jean-Omer Beriziky mba hanangana governemanta vaovao. Niditra tao anatin'ny governemanta vaovao i Razanamahasoa, avy eo nametra-pialana tamin'ny 31 Oktobra 2013 ary nosoloin'i Florent Rakotoarisoa, izay nanosika azy hiala noho ny fikasany handray anjara amin'ny fifidianana nasionaly manaraka.&lt;ref&gt;https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.madagate.org%2Fmadagascar-informations-politiques%2Fproduction-video%2F5148-madagascar-justice-christine-razanamahasoa-passation-video-et-photos-.html&lt;/ref&gt;

== Filohan'ny Antenimieram-pirenena ==
Tamin'ny taona 2013, voafidy ho mpikambana ao amin'ny Antenimieram-pirenena tao amin'ny distrikan'i Ambatofinandrahana izy&lt;ref&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Christine_Razanamahasoa#cite_note-AfriquePanorama2019-2&lt;/ref&gt;, nisolo tena ny vondrona MAPAR, na &quot;[[:fr:Nous_tous,_ensemble_avec_Andry_Rajoelina|Miaraka Amin'i Prezidà Andry Rajoelina]],&quot; naorin'ny filoha teo aloha Andry Rajoelina. Niasa ho Filohan'ny Antenimieram-pirenena Madagasikara izy nanomboka ny volana Febroary ka hatramin'ny volana Mey 2014, vehivavy Malagasy voalohany nitàna io toerana io. Tamin'ny 5 Mey 2014, nifidy Filoha vaovao ny Parlemanta ary nanala an'i Razanamahasoa tamin'ny toerany. &lt;ref&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Christine_Razanamahasoa#cite_note-10&lt;/ref&gt;Nolavin'ny Fitsarana Avo momba ny Lalàm-panorenana ny fanoherany ny maha-ara-dalàna ity latsa-bato ity. Mbola mpikambana ao amin'ny Parlemanta sy mpandrindra nasionalin'ny MAPAR izy.

Voafidy ho mpikambana ao amin'ny Parlemanta indray izy tamin'ny fifidianana solombavambahoaka Malagasy tamin'ny taona 2019 ary lasa Filohan'ny Antenimieram-pirenena indray tamin'ny 16 Jolay 2019&lt;ref&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Christine_Razanamahasoa#cite_note-11&lt;/ref&gt;.

== Fifidianana Filoham-pirenena 2023: Mihataka amin'ny governemanta ary avy eo dia voaroaka amin'ny antokony ==
Mba hahafahana mirotsaka hofidiana amin'ny fifidianana filoham-pirenena Malagasy tamin'ny taona 2023, dia nametra-pialana ny Filoha Andry Rajoelina tamin'ny 9 Septambra 2023, araka ny takian'ny [[lalàmpanorenana]]&lt;ref&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Christine_Razanamahasoa#cite_note-12&lt;/ref&gt;. Tokony ho filoha vonjimaika ny Filohan'ny Antenimieran-doholona  izy saingy nisafidy ny hiala rehefa nahazo fandrahonana ho faty sy nolazaina fa misy olana ara-tsaina&lt;ref&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Christine_Razanamahasoa#cite_note-13&lt;/ref&gt;. Taorian'ny fifanakalozan-kevitra tamin'ny mpanohitra, izay notarihin'ny Filankevitry ny [[Fiangonana Kristiana sy Fiangonan' i Kristy|Fiangonana Kristiana]] Manerantany, dia niantso ny fampiatoana ny fizotran'ny fifidianana i Christine Razanamahasoa tamin'ny 9 Novambra 2023.Naneho hevitra ny governemanta tamin'io andro io ihany, niantso ny fangatahana ho &quot;hevitra lavitra ezaka&quot; ary nilaza fa &quot;tsy misy manamarina&quot; ny fanemorana ny fifidianana.

Tamin'ny volana Novambra 2023 ihany koa, nangataka fanampiana tamin'ny [[Southern African Development Community]] (SADC) izy mba &quot;hihetsika araka izany&quot; mba &quot;hanemorana ny fifidianana filoham-pirenena&quot; ary handresy lahatra ny filoha ankehitriny, Andry Rajoelina, kandidà amin'ny fe-potoana iray hafa, &quot;hipetraka eo amin'ny latabatra fifampiraharahana mba hiresaka momba ny fitsipika hahazoana antoka fa fifidianana ara-drariny sy eken'ny rehetra.&quot;&lt;ref&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Christine_Razanamahasoa#cite_note-LM2023-16&lt;/ref&gt;

Noho ny fitomboan'ny fanakianana ny fitondrana, dia noroahina tao amin'ny antokony izy ary nesorina tamin'ny toerany tao amin'ny parlemanta noho ny nialany tamin'ny fitsipiky ny antoko. Nanohitra ny fanapahan-kevitra izy, niantso izany ho &quot;tsy ara-dalàna&quot; ary nilaza fa 48 ora monja no nananany hanomanana ny fiarovan-tenany, raha 30 andro kosa ny fotoana nomena handaminana ny fiarovan-tena. 

Tamin'ny volana Martsa 2024, nanambara ny [[Fitsaràna Avo momba ny Lalàmpanorenana (Madagasikara)|Fitsarana Avo momba ny Lalàm-panorenana]] (HCC) fa nesorina tamin'ny toerany tao amin'ny parlemanta i Christine Razanamahasoa &quot;miaraka amin'ny vokany ara-dalàna rehetra.&quot;

== Adihevitra ==
Tamin'ny Jolay 2019, raha mbola Filohan'ny [[Antenimieram-pirenena]] izy, dia niaro ny fividianana fiara 4x4 ho an'ny solombavambahoaka tsirairay tamin'ny fandaniam-bolam-panjakana mitentina dimy ambin'ny folo lavitrisa ariary (telo tapitrisa enina hetsy euros tamin'ny 2019), tao anatin'ny toe-javatra misy ny fitsitsiana sy ny fampihenana ny tetibola&lt;ref&gt;https://fr.wikipedia.org/wiki/Christine_Razanamahasoa#cite_note-19&lt;/ref&gt;.

== Biographie ==
Teraka tamin'ny 29 juillet 1951, tao [[Ambatofinandrahana]]. IChristine Razanamahasoa dia [[Mpahay lalàna|mpisolovava]] tamin’ny fiofanana &lt;ref name=&quot;newsmada&quot;&gt;{{Cite journal |year=2014 |title=Christine Razanamahasoa: que l'exécutif démissionne |url=https://web.archive.org/web/20160205125705/http://www.newsmada.com/2014/10/15/christine-razanamahasoa-que-lexecutif-demissionne/ |journal=News Mada |language=fr}}&lt;/ref&gt; . Dia lasa mpitsara &lt;ref name=&quot;AfriquePanorama2019&quot;&gt;{{Cite journal |year=2019 |title=Madagascar : Christine Razanamahasoa à la tête de l’Assemblée nationale |url=https://web.archive.org/web/20190717080827/https://afriquepanorama.com/2019/07/17/madagascar-christine-razanamahasoa-a-la-tete-de-lassemblee-nationale/ |journal=Afrique Panorama |language=fr}}&lt;/ref&gt; .

=== Krizy politika tamin'ny taona 2009 sy ny fiakarany ===

== Rohy ivelany ==
https://www.assemblee-nationale.fr/dyn/16/evenements/sommet-des-presidentes-assemblee/les-presidentes-assemblee/christine-harijaona-razanamahasoa

== Referansa ==
[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1951]]</text>
      <sha1>n6o5pfjt84a4r2iheaaxb0q3ydnvvry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Riadriatra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300424</id>
    <revision>
      <id>1145892</id>
      <parentid>1144904</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T13:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1806" sha1="g0dz6qz4xrr4wvqmltta009r0zqbdzw" xml:space="preserve">[[Sary:Twin lantana camara edit.jpg|vignette|364x364px|''[[Lantana camara]]'']]
Ny '''riadriatra''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Erica (zavamaniry)|Erica]]'' (fianakaviana ''[[Ericaceae]]'') sy ''[[Lantana]]'' (fianakaviana ''[[Verbenaceae]]'') ary ''[[Myrothamnus]]'' (fianakaviana ''[[Myrothamnus|Myrothamnaceae]]''), dia ireto izany:

* ''[[Erica baroniana]]'' &lt;small&gt;Dorr &amp; E.G.H.Oliv.&lt;/small&gt; (← ''Philippia floribunda'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;) (''Ericaceae'')-- anjavidilahy, anjavidy, riadriatra
* ''[[Lantana camara]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Verbenaceae]]'') -- radredreka, radriaka, riadriatra, taindelontsinoa
* ''[[Myrothamnus moschata]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Baill. ex Nied.&lt;/small&gt; (← ''Myrothamnus moschatus'' &lt;small&gt;(Baill.) Baill.&lt;/small&gt;) (''[[Myrothamnus|Myrothamnaceae]]'') -- maharaoka, maimbelona, riadriatra,  tsimarofy.

== Jereo koa ==

* [[Anjavidilahimadinika]]: ''[[Erica bojeri]]'' &lt;small&gt;Dorr &amp; E.G.H.Oliv.&lt;/small&gt;; ''[[Erica goudotiana]]'' &lt;small&gt;(Klotzsch) Dorr &amp; E.G.H.Oliv.&lt;/small&gt;; ''[[Erica rakotozafyana]]'' &lt;small&gt;Dorr &amp; E.G.H.Oliv.&lt;/small&gt;
* [[Anjavidilahy]]: ''[[Erica baroniana]]'' &lt;small&gt;Dorr &amp; E.G.H.Oliv.&lt;/small&gt;; ''[[Hibbertia coriacea]]'' &lt;small&gt;(Pers.) Baill.&lt;/small&gt;
* [[Anjavidivavy]]: ''[[Erica perrieri]]'' &lt;small&gt;Dorr &amp; E.G.H.Oliv.&lt;/small&gt;; ''[[Stoebe cryptophylla]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* [[Maimbelona]]: ''[[Xerophyta dasylirioides]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Velloziaceae]]''); ''[[Myrothamnus moschata]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Baill. ex Nied.&lt;/small&gt; (← ''Myrothamnus moschatus'' &lt;small&gt;(Baill.) Baill.&lt;/small&gt;) (''[[Myrothamnaceae]]'').
* [[Ngitakely]]: ''[[Erica parkeri]]'' &lt;small&gt;(Baker) Dorr &amp; E.G.H.Oliv.&lt;/small&gt;; ''[[Otiophora scabra]]'' &lt;small&gt;Zucc.&lt;/small&gt;; ''[[Polygonum plebeium]]'' &lt;small&gt;R. Br.&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>g0dz6qz4xrr4wvqmltta009r0zqbdzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Johary Ravaloson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300647</id>
    <revision>
      <id>1145894</id>
      <parentid>1145832</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T13:43:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Louisalphonse28</username>
        <id>35968</id>
      </contributor>
      <comment>nampiditra rohy</comment>
      <origin>1145894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2001" sha1="tevprvn0pnjpclqa0av87x8h53hdxfe" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Johary Ravaloson|teraka=1965|toerana=Antananarivo|firenena=Madagasikara|asa=Mpahay lalàna 
Mpampianatra 
Mpanoratra|image=Johary Ravaloson-Buchmesse 2018.jpg}}

'''I Johary Ravaloson''' dia [[mpahay lalàna]], mpampianatra ary mpanoratra malagasy. Teraka tamin'ny taona 1965 tao Antananarivo. Nianatra lalàna tany '''la Réunion''' sy '''Paris''' izy ary nahazo ny mari-pahaizana '''Dokotora''' tamin'ny taona 2002. Nampihatra sy nampianatra lalàna tany la Réunion sy Antananarivo izy.Taorian'ny firosoany tamin'ny tamin'ny [[zavakanto]] maoderina niaraka tamin'ny '''Sophie Bazin''' tamin'ny solon'anarana hoe '''Arius''' sy '''Mary Batiskaf''',dia nifantoka tanteraka tamin'ny [[haisoratra]] nanomboka tamin'ny taona 2016.

== Fiainany manokana ==
Nianatra lalàna tao La Réunion sy Paris izy, ary nahazo ny mari-pahaizana Dokotora momba ny lalàna tamin'ny taona 2002. Nandritra ny asany dia niasa ho mpampihatra sy mpampianatra lalàna tao La Réunion sy Antananarivo izy, ka nandray anjara tamin'ny fampianarana sy ny fampiroboroboana ny sehatry ny lalàna.

Ankoatra ny sehatry ny lalàna, niditra teo amin'ny tontolon'ny zavakanto maoderina i Johary Ravaloson niaraka tamin'i '''Sophie Bazin'''. Nampiasa ny solon'anarana '''Arius''' sy '''Mary Batiskaf''' izy ireo nandritra izany fiaraha-miasa ara-javakanto izany.

Nanomboka tamin'ny taona 2016 dia nifantoka tanteraka tamin'ny haisoratra i Johary Ravaloson. Fantatra amin'ny asa sorany amin'ny teny malagasy sy frantsay izy, ary anisan'ireo mpanoratra malagasy mandray anjara amin'ny fampiroboroboana ny literatiora malagasy eo amin'ny sehatra iraisam-pirenena.
.[https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/ravaloson-johary/]&lt;ref&gt;https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/ravaloson-johary/&lt;/ref&gt;
== Jereo koa ==

Haisoratra malagasy

Mpanoratra malagasy

== Loharano == 

.[https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/ravaloson-johary/]&lt;ref&gt;https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/ravaloson-johary/&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>tevprvn0pnjpclqa0av87x8h53hdxfe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145895</id>
      <parentid>1145894</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T13:46:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Louisalphonse28</username>
        <id>35968</id>
      </contributor>
      <comment>nampiditra sokajy</comment>
      <origin>1145895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2099" sha1="bb877s455r48j2c2k9zibqpitvo6ja3" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Johary Ravaloson|teraka=1965|toerana=Antananarivo|firenena=Madagasikara|asa=Mpahay lalàna 
Mpampianatra 
Mpanoratra|image=Johary Ravaloson-Buchmesse 2018.jpg}}

'''I Johary Ravaloson''' dia [[mpahay lalàna]], mpampianatra ary mpanoratra malagasy. Teraka tamin'ny taona 1965 tao Antananarivo. Nianatra lalàna tany '''la Réunion''' sy '''Paris''' izy ary nahazo ny mari-pahaizana '''Dokotora''' tamin'ny taona 2002. Nampihatra sy nampianatra lalàna tany la Réunion sy Antananarivo izy.Taorian'ny firosoany tamin'ny tamin'ny [[zavakanto]] maoderina niaraka tamin'ny '''Sophie Bazin''' tamin'ny solon'anarana hoe '''Arius''' sy '''Mary Batiskaf''',dia nifantoka tanteraka tamin'ny [[haisoratra]] nanomboka tamin'ny taona 2016.

== Fiainany manokana ==
Nianatra lalàna tao La Réunion sy Paris izy, ary nahazo ny mari-pahaizana Dokotora momba ny lalàna tamin'ny taona 2002. Nandritra ny asany dia niasa ho mpampihatra sy mpampianatra lalàna tao La Réunion sy Antananarivo izy, ka nandray anjara tamin'ny fampianarana sy ny fampiroboroboana ny sehatry ny lalàna.

Ankoatra ny sehatry ny lalàna, niditra teo amin'ny tontolon'ny zavakanto maoderina i Johary Ravaloson niaraka tamin'i '''Sophie Bazin'''. Nampiasa ny solon'anarana '''Arius''' sy '''Mary Batiskaf''' izy ireo nandritra izany fiaraha-miasa ara-javakanto izany.

Nanomboka tamin'ny taona 2016 dia nifantoka tanteraka tamin'ny haisoratra i Johary Ravaloson. Fantatra amin'ny asa sorany amin'ny teny malagasy sy frantsay izy, ary anisan'ireo mpanoratra malagasy mandray anjara amin'ny fampiroboroboana ny literatiora malagasy eo amin'ny sehatra iraisam-pirenena.
.[https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/ravaloson-johary/]&lt;ref&gt;https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/ravaloson-johary/&lt;/ref&gt;
== Jereo koa ==

Haisoratra malagasy

Mpanoratra malagasy

== Loharano == 

.[https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/ravaloson-johary/]&lt;ref&gt;https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/ravaloson-johary/&lt;/ref&gt;
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Haisoratra malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra Malagasy]]
[[Sokajy:Zavakanto]]</text>
      <sha1>bb877s455r48j2c2k9zibqpitvo6ja3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145978</id>
      <parentid>1145895</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sishan2405</username>
        <id>35855</id>
      </contributor>
      <comment>Nanova tsipelina</comment>
      <origin>1145978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2097" sha1="qrpofiukdg3pdauzjxut0x7u54gamm7" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Johary Ravaloson|teraka=1965|toerana=Antananarivo|firenena=Madagasikara|asa=Mpahay lalàna 
Mpampianatra 
Mpanoratra|image=Johary Ravaloson-Buchmesse 2018.jpg}}

'''I Johary Ravaloson''' dia [[mpahay lalàna]], mpampianatra ary mpanoratra malagasy. Teraka tamin'ny 6 Desambra 1965 tao Antananarivo. Nianatra lalàna tany '''la Réunion''' sy '''Paris''' izy ary nahazo ny mari-pahaizana '''Dokotera''' tamin'ny taona 2002. Nampihatra sy nampianatra lalàna tany la Réunion sy Antananarivo izy. Taorian'ny firosoany tamin'ny [[zavakanto]] maoderina niaraka tamin'ny '''Sophie Bazin''' tamin'ny solon'anarana hoe '''Arius''' sy '''Mary Batiskaf''', dia nifantoka tanteraka tamin'ny [[haisoratra]] nanomboka tamin'ny taona 2016.

== Fiainany manokana ==
Nianatra lalàna tao La Réunion sy Paris izy, ary nahazo ny mari-pahaizana Dokotera momba ny lalàna tamin'ny taona 2002. Nandritra ny asany dia niasa ho mpampihatra sy mpampianatra lalàna tao La Réunion sy Antananarivo izy, ka nandray anjara tamin'ny fampianarana sy ny fampiroboroboana ny sehatry ny lalàna.

Ankoatra ny sehatry ny lalàna, niditra teo amin'ny tontolon'ny zavakanto maoderina i Johary Ravaloson niaraka tamin'i '''Sophie Bazin'''. Nampiasa ny solon'anarana '''Arius''' sy '''Mary Batiskaf''' izy ireo nandritra izany fiaraha-miasa ara-javakanto izany.

Nanomboka tamin'ny taona 2016 dia nifantoka tanteraka tamin'ny haisoratra i Johary Ravaloson. Fantatra amin'ny asa sorany amin'ny teny malagasy sy frantsay izy, ary anisan'ireo mpanoratra malagasy mandray anjara amin'ny fampiroboroboana ny literatiora malagasy eo amin'ny sehatra iraisam-pirenena.
.[https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/ravaloson-johary/]&lt;ref&gt;https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/ravaloson-johary/&lt;/ref&gt;
== Jereo koa ==

Haisoratra malagasy

Mpanoratra malagasy

== Loharano == 

.[https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/ravaloson-johary/]&lt;ref&gt;https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/ravaloson-johary/&lt;/ref&gt;
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Haisoratra malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra Malagasy]]
[[Sokajy:Zavakanto]]</text>
      <sha1>qrpofiukdg3pdauzjxut0x7u54gamm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marie Ranjanoro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300648</id>
    <revision>
      <id>1145969</id>
      <parentid>1145695</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:55:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sishan2405</username>
        <id>35855</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy lohateny, nanitsy tsipelina diso</comment>
      <origin>1145969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2556" sha1="qjicwth2ry86a6jk692ce8q2jtj7g5q" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Marie Ranjanoro|teraka=1990|toerana=Madagasikara|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra}}

'''I Marie Ranjanoro''' dia mpanoratra malagasy. 

== Ny mombamomba azy ==
Teraka tamin'ny taona 1990 teto Madagasikara. Izy dia nianatra tao amin'ny &quot; (IEP) Institut d'Etudes Politiques d'Aix-en-Provence&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Nanao fikarohana mahakasika ny fomba amam-panao ny Zombia. Tamin'ny taona 2019, niaraka nanao &quot; podcast&quot; tamin'i Hoby Ramamonjy izy nitondra ny lohateny hoe &quot; Basy Vavy&quot;, izay nitondra ny feon'ny vehivavy malagasy.&lt;ref&gt;[https://africultures.com/personnes/?no=55489#:~:text=Marie%20RANJANORO%20est%20une%20%C3%A9crivaine,et%20les%20repr%C3%A9sentations%20du%20zombie. https://africultures.com/personnes/?no=55489#:~:text=Marie%20RANJANORO%20est%20une%20%C3%A9crivaine,et%20les%20repr%C3%A9sentations%20du%20zombie.]&lt;/ref&gt;

== Ny sangan'asany ==
Ireto avy ireo sangan'asany: 

* Feux, fièvres, fôrets &lt;ref&gt;[https://www.kisskissbankbank.com/fr/projects/feux-fievres-forets/tabs/description#:~:text=Le%20roman%20FEUX,l%27empire%20colonial%20fran%C3%A7ais. https://www.kisskissbankbank.com/fr/projects/feux-fievres-forets/tabs/description#:~:text=Le%20roman%20FEUX,l%27empire%20colonial%20fran%C3%A7ais.] [https://www.kisskissbankbank.com/fr/projects/feux-fievres-forets/tabs/description#:~:text=Nous%20avons%20fui%2C%20pouss%C3%A9s%2C%20loin%2C%20toujours%20plus,Mais%20c%E2%80%99est%20eux%20qui%20ont%20eu%20peur. https://www.kisskissbankbank.com/fr/projects/feux-fievres-forets/tabs/description#:~:text=Nous%20avons%20fui%2C%20pouss%C3%A9s%2C%20loin%2C%20toujours%20plus,Mais%20c%E2%80%99est%20eux%20qui%20ont%20eu%20peur.]&lt;/ref&gt;
* un livre féministe
* Fahavalo
* Madagascar 1947, tragédie oublier

Ireo asa sorany dia saika nifototra amin'ny tantara ny Madagasikara tamin'ny andron'ny fanjanahantany sy ireo zava-niseo tamin'izany vanimpotoana izany.&lt;ref&gt;[https://africultures.com/personnes/?no=55489#:~:text=Marie%20RANJANORO%20est%20une%20%C3%A9crivaine,et%20les%20repr%C3%A9sentations%20du%20zombie. https://africultures.com/personnes/?no=55489#:~:text=Marie%20RANJANORO%20est%20une%20%C3%A9crivaine,et%20les%20repr%C3%A9sentations%20du%20zombie.]&lt;/ref&gt; Anisan'ny nanasongadina azy ny : &quot;Le passé colonial est un présent politique qui structure les relations entre Madagascar et la France&quot; &lt;ref&gt;https://www.pressegauche.org/Marie-Ranjanoro-ecrivaine-Le-passe-colonial-est-un-present-politique-qui#:~:text=L%E2%80%99%C3%A9crivaine%20malgache%20Marie,par%20Madjid%20Serrah

&lt;/ref&gt;.

== Loharano ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>qjicwth2ry86a6jk692ce8q2jtj7g5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nestor Rabearizafy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300650</id>
    <revision>
      <id>1146024</id>
      <parentid>1145410</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T20:58:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny mombamomba azy */</comment>
      <origin>1146024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3015" sha1="bwcp8i0238jsz9x04ntxin3hk6i2qdq" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Nestor RABEARIZAFY|teraka=16 Jona 1949|toerana=Ambohimanga Alaotra|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra 
Mpampianatra 
Mpandinika Literatiora malagasy}}

'''Nestor Rabearizafy''' dia iray amin’ireo [[mpanoratra]] malagasy fantatra amin’ny sehatry ny [[haisoratra]] sy ny [[fanabeazana]]. Ireto ny fampahafantarana fototra momba azy:
Anarana feno: Nestor Rabearizafy
Asa: Mpanoratra, mpampianatra, ary mpandinika literatiora malagasy
Sehatra iasany:
[[Haisoratra]] malagasy
Fanoratana boky sy lahatsoratra
Fampianarana teny sy [[kolontsaina]] malagasy
Toetra nampiavaka azy
Fitiavana ny teny malagasy: Niezaka nampiroborobo ny fampiasana sy ny hakanton’ny teny malagasy izy.
Fampitana hafatra lalina: Matetika ny asa sorany no misy hafatra momba ny:
fiainana andavanandro
soatoavina
kolontsaina malagasy
fanabeazana ny tanora
Fanoratra mazava sy manintona: Mora takarina nefa lalina ny votoatin’ny sorany.
Anjara birikiny
Nandray anjara tamin’ny:
fampiroboroboana ny literatiora malagasy
fanabeazana sy fanofanana tanora amin’ny fanoratana
fanentanana ny olona hitia vakiteny sy soratra
Lovany
Ny lova navelan’i Nestor Rabearizafy dia ny:
fitiavana boky
fanajana ny kolontsaina malagasy
fanabeazana mifototra amin’ny soatoavina.

== Ny mombamomba azy ==
Nestor Rabearizafy dia teraka tamin'ny 16 jona 1949 tao Ambohimanga Alaotra, Madagasikara. Efa manambady izy ary ray niteraka zaza roa. Nahazo ny mari-pahaizana Dokotera (Doctorat) amin'ny taranja Literatiora sy Kolontsaina frantsay izy tao amin'ny Oniversite Montpellier III. Ny fikarohana nataony (thèse) mitondra ny lohateny hoe: ''&quot;Lecteur implicite et lecture virtuelle dans la poésie lyrique au XIXe siècle&quot;'' dia navoakan'ny ''Atelier National de Reproduction des Thèses, Lille III'' tamin'ny taona 2000.

== Ny mampiavaka azy amin'ny asa-soratra sy ny kanto ==

=== Tsehatra : ===
Lumière noir, drame en 5 actes 1999.

=== Poejia : ===

* Nocturne pour un dire , Saint-Denis (La Réunion): Editions Grand Océan, 2003;
* La Sève des jours. La Rochelle : Rumeurs des Ages, 2004.
* Les mots comestibles. Saint-Denis : Editions Grand Océan, 2004.

== Asa soratra mbola tsy nivoaka (Gazety na Boky) ==

* Loko sy Bika, poèmes en prose en langue Malagasy, 1977
* Les yeux fermés, recueil de nouvelles, 1984
* Les Mots comestibles, poésie, 2003.

== Rohy hafa (Web) tranokala ==
http://www.theses.fr/1998MON30013 : Thèse de doctorat en Littérature et civilisations françaises par Nestor Rabearizafy, Montpellier-3, 1998.

Lahatsoratra : 

* https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k64972290/f69.image.r : propos recueillis par Nestor Rabearizafy. ''Notre Librairie'' 110 (juillet-septembre 1992): 67-68
* https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k64972290/f85.image.r : ''Notre Librairie'' 110 (juillet-septembre 1992): 83-93.
* https://www.printempsdespoetes.com/Nestor-Rabearizafy : présentation
* https://www.printempsdespoetes.com/Nestor-Rabearizafy : Magnier, Bernard Chronique Livres, RFI (7 janvier 2005)</text>
      <sha1>bwcp8i0238jsz9x04ntxin3hk6i2qdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Robert Jaovelo-Djao</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300710</id>
    <revision>
      <id>1145973</id>
      <parentid>1144338</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:57:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HYL56</username>
        <id>31106</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="858" sha1="fccghmp6hibyes4jdf1movddytyqh90" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Robert Jaovelo-Djao|firenena=Madagasikara|asa=Pretra, mpandinika fiarahamonina|asa hafa=Mpampianatra}}'''Robert Jaovelo-Djao''' dia pretra, manam-pahaizana momba ny antropolojia,nankalaza n'y faha 50 taona maha [[pretra]] tao amin' ny paroasy Pierre et Paul [[Nosy Be|Nosy be]] hell ville ny alahady faha 10 novembra teolojiana et etnôlôga.

== Ny mombamomba azy ==
Nampianatra tao amin' ny oniversité d' Antsiranana ny 1983 hatramin'ny 2013 niakatra tsikelikely teo amin'ny ambaratongam- piasana ka Tonga profesora tompon- toerana Sady [[mpanoratra]] malagasy koa izy Sady nifantoka ny maha sakalava sy fifandraisana eo amin' ny ekipa&lt;ref&gt;https://fr.scribd.com/document/853002353/Robert-JAOVELO-DZAO&lt;/ref&gt; 

== Jereo koa ==
[[David Jaomanoro]]

[[Juliette Ratsimandrava]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>fccghmp6hibyes4jdf1movddytyqh90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145975</id>
      <parentid>1145973</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HYL56</username>
        <id>31106</id>
      </contributor>
      <comment>Fanampiana fanazavana</comment>
      <origin>1145975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="995" sha1="g0r6am70v107d0bfirk6n67fash3np4" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Robert Jaovelo-Djao|firenena=Madagasikara|asa=Pretra, mpandinika fiarahamonina|asa hafa=Mpampianatra}}'''Robert Jaovelo-Djao''' dia pretra, manam-pahaizana momba ny antropolojia,nankalaza n'y faha 50 taona maha [[pretra]] tao amin' ny paroasy Pierre et Paul [[Nosy Be|Nosy be]] hell ville ny alahady faha 10 novembra teolojiana et etnôlôga. Anisan'ny olona tena malaza amin'ny fandalinana n'y kolontsaina Malagasy, n'y filban-drazana Ary finoana netim-paharazana ihany koa izy.

== Ny mombamomba azy ==
Nampianatra tao amin' ny oniversité d' Antsiranana ny 1983 hatramin'ny 2013 niakatra tsikelikely teo amin'ny ambaratongam- piasana ka Tonga profesora tompon- toerana Sady [[mpanoratra]] malagasy koa izy Sady nifantoka ny maha sakalava sy fifandraisana eo amin' ny ekipa&lt;ref&gt;https://fr.scribd.com/document/853002353/Robert-JAOVELO-DZAO&lt;/ref&gt; 

== Jereo koa ==
[[David Jaomanoro]]

[[Juliette Ratsimandrava]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>g0r6am70v107d0bfirk6n67fash3np4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146020</id>
      <parentid>1145975</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T20:44:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <origin>1146020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2888" sha1="h6vuj6lywb8y279bv9snl2rbm5qrxj9" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Robert Jaovelo-Djao|firenena=Madagasikara|asa=Pretra, mpandinika fiarahamonina|asa hafa=Mpampianatra}}

'''Robert Jaovelo-Djao''' teraka tamin'ny 21 Mey 1947 dia mpampianatra sy mpikaroka [[malagasy]] amin’ny sehatry ny antropolojia, ny ethnologie ary ny fivavahana. Fantatra amin’ny fikarohana momba ny [[kolontsaina]] sy ny [[fomban-drazana malagasy]] izy, indrindra ny an’ny [[Sakalava]] sy ny rafitra ara-pivavahana nentim-paharazana.

== Fiainana sy asa akademika ==
Robert Jaovelo-Djao dia mpampianatra ao amin’ny Oniversiten’i [[Madagasikara]] Avaratra (Université d’Antsiranana) tamin’ny taona 1996, ary manam-pahaizana amin’ny antropolojia sy ny tantara ara-piarahamonina.&lt;ref name=&quot;bnf&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France (BnF), notice d’autorité : Robert Jaovelo-Dzao. https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb122074117&lt;/ref&gt;

Nandray anjara tamin’ny fikarohana sy fampianarana momba ny [[fivavahana nentim-paharazana malagasy]] sy ny fivoaran’ny fiaraha-monina izy.

== Sehatra fikarohana ==
Ny asany dia mifantoka amin’ireto lohahevitra ireto :
* [[Fivavahana nentim-paharazana malagasy]] ([[tromba]], [[joro]], [[sikidy]])
* Antropolojia ara-pivavahana
* Fampidirana ny kristianisma ao amin’ny [[kolontsaina malagasy]]
* Ethnologie sy maha-izy azy ara-poko

== Asa sy boky lehibe ==
Anisan’ny asa lehibe nosoratany :
* ''Les rites d’invocation et de possession chez les Sakalava du Nord de Madagascar'' (1985–1987)&lt;ref name=&quot;sudoc1&quot;&gt;Sudoc ABES, thèse de Robert Jaovelo-Djao. https://www.sudoc.fr&lt;/ref&gt;
* ''Anthropologie religieuse sakalava : essai sur l’inculturation du christianisme à Madagascar'' (1983)&lt;ref name=&quot;sudoc2&quot;&gt;Sudoc ABES, notice bibliographique. https://www.sudoc.fr&lt;/ref&gt;
* ''Mythes, rites et transes à Madagascar : angano, joro et tromba Sakalava'' (1996)&lt;ref name=&quot;karthala&quot;&gt;Karthala / Ambozontany, 1996. https://www.ethnopharmacologia.org/bibliotheque-ethnopharmacologie/mythes-rites-et-transes-a-madagascar-angano-joro-et-tromba-sakalava/&lt;/ref&gt;
* ''Madagascar : ethnies et ethnicité'' (2004)&lt;ref name=&quot;codesria&quot;&gt;Codesria, 2004. https://books.google.com/books?id=AUl0AAAAMAAJ&lt;/ref&gt;

== Fandraisana anjara ara-tsiansa ==
Ny fikarohany dia manampy amin’ny fahatakarana :
* ny rafitra ara-pivavahana [[malagasy]],
* ny fifandraisana eo amin’ny finoana sy ny [[kolontsaina]],
* ny fanovàna ara-tsosialy ao [[Madagasikara]].

Araka ny mpikaroka maro, ny asany dia manampy amin’ny fanadihadiana ny “inculturation” na ny fifandraisan’ny kristianisma sy ny [[kolontsaina]] nentim-paharazana.&lt;ref name=&quot;codesria&quot;/&gt;

== Lova sy fiantraikany ==
Robert Jaovelo-Djao dia isan’ireo mpikaroka lehibe momba ny [[kolontsaina malagasy]], ary ny asany dia ampiasaina betsaka amin’ny fandalinana akademika momba ny fivavahana sy ny antropolojia aty Afrika Atsinanana.

== Loharano ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>h6vuj6lywb8y279bv9snl2rbm5qrxj9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146021</id>
      <parentid>1146020</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T20:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <origin>1146021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2828" sha1="36u4yzchc3m9i4jb08a9j7nbsprstfz" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Robert Jaovelo-Djao|firenena=Madagasikara|asa=Pretra, mpandinika fiarahamonina|asa hafa=Mpampianatra}}


'''Robert Jaovelo-Djao''' (teraka ny 21 Mey 1947) dia mpampianatra sy mpikaroka malagasy amin’ny sehatry ny antropolojia, ny ethnologie ary ny fivavahana. Fantatra amin’ny fikarohana lalina momba ny kolontsaina sy ny fomban-drazana malagasy izy, indrindra ny an’ny Sakalava sy ny rafitra ara-pivavahana nentim-paharazana.

== Fiainana sy asa akademika ==
Robert Jaovelo-Djao dia mpampianatra ao amin’ny Oniversiten’i Madagasikara Avaratra (Université d’Antsiranana) tamin’ny taona 1996, ary manam-pahaizana amin’ny antropolojia sy ny tantara ara-piarahamonina.&lt;ref name=&quot;bnf&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France (BnF), notice d’autorité : Robert Jaovelo-Dzao. https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb122074117&lt;/ref&gt;

Nandray anjara tamin’ny fikarohana sy fampianarana momba ny fivavahana nentim-paharazana malagasy sy ny fivoaran’ny fiaraha-monina izy.

== Sehatra fikarohana ==
Ny asany dia mifantoka amin’ireto lohahevitra ireto :
* Fivavahana nentim-paharazana malagasy (tromba, joro, sikidy)
* Antropolojia ara-pivavahana
* Fampidirana ny kristianisma ao amin’ny kolontsaina malagasy
* Ethnologie sy maha-izy azy ara-poko

== Asa sy boky lehibe ==
Anisan’ny asa lehibe nosoratany :
* ''Les rites d’invocation et de possession chez les Sakalava du Nord de Madagascar'' (1985–1987)&lt;ref name=&quot;sudoc1&quot;&gt;Sudoc ABES, thèse de Robert Jaovelo-Djao. https://www.sudoc.fr&lt;/ref&gt;
* ''Anthropologie religieuse sakalava : essai sur l’inculturation du christianisme à Madagascar'' (1983)&lt;ref name=&quot;sudoc2&quot;&gt;Sudoc ABES, notice bibliographique. https://www.sudoc.fr&lt;/ref&gt;
* ''Mythes, rites et transes à Madagascar : angano, joro et tromba Sakalava'' (1996)&lt;ref name=&quot;karthala&quot;&gt;Karthala / Ambozontany, 1996. https://www.ethnopharmacologia.org/bibliotheque-ethnopharmacologie/mythes-rites-et-transes-a-madagascar-angano-joro-et-tromba-sakalava/&lt;/ref&gt;
* ''Madagascar : ethnies et ethnicité'' (2004)&lt;ref name=&quot;codesria&quot;&gt;Codesria, 2004. https://books.google.com/books?id=AUl0AAAAMAAJ&lt;/ref&gt;

== Fandraisana anjara ara-tsiansa ==
Ny fikarohany dia manampy amin’ny fahatakarana :
* ny rafitra ara-pivavahana malagasy,
* ny fifandraisana eo amin’ny finoana sy ny kolontsaina,
* ny fanovàna ara-tsosialy ao Madagasikara.

Araka ny mpikaroka maro, ny asany dia manampy amin’ny fanadihadiana ny “inculturation” na ny fifandraisan’ny kristianisma sy ny kolontsaina nentim-paharazana.&lt;ref name=&quot;codesria&quot;/&gt;

== Lova sy fiantraikany ==
Robert Jaovelo-Djao dia isan’ireo mpikaroka lehibe momba ny kolontsaina malagasy, ary ny asany dia ampiasaina betsaka amin’ny fandalinana akademika momba ny fivavahana sy ny antropolojia aty Afrika Atsinanana.

== Loharano ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>36u4yzchc3m9i4jb08a9j7nbsprstfz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146023</id>
      <parentid>1146021</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T20:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <origin>1146023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2910" sha1="p5fkr4orhhbia3889w3x4vir0uh8hh5" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Robert Jaovelo-Djao|firenena=Madagasikara|asa=Pretra, mpandinika fiarahamonina,|asa hafa=Mpampianatra|teraka=21 Mey 1947|seha-pitiavana=antropolojia sy ny fivavahana nentim-paharazana}}

'''Robert Jaovelo-Djao''' (teraka ny 21 Mey 1947) dia mpampianatra sy mpikaroka malagasy amin’ny sehatry ny antropolojia, ny ethnologie ary ny fivavahana. Fantatra amin’ny fikarohana lalina momba ny kolontsaina sy ny fomban-drazana malagasy izy, indrindra ny an’ny Sakalava sy ny rafitra ara-pivavahana nentim-paharazana.

== Fiainana sy asa akademika ==
Robert Jaovelo-Djao dia mpampianatra ao amin’ny Oniversiten’i Madagasikara Avaratra (Université d’Antsiranana) tamin’ny taona 1996, ary manam-pahaizana amin’ny antropolojia sy ny tantara ara-piarahamonina.&lt;ref name=&quot;bnf&quot;&gt;Bibliothèque nationale de France (BnF), notice d’autorité : Robert Jaovelo-Dzao. https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb122074117&lt;/ref&gt;

Nandray anjara tamin’ny fikarohana sy fampianarana momba ny fivavahana nentim-paharazana malagasy sy ny fivoaran’ny fiaraha-monina izy.

== Sehatra fikarohana ==
Ny asany dia mifantoka amin’ireto lohahevitra ireto :
* Fivavahana nentim-paharazana malagasy (tromba, joro, sikidy)
* Antropolojia ara-pivavahana
* Fampidirana ny kristianisma ao amin’ny kolontsaina malagasy
* Ethnologie sy maha-izy azy ara-poko

== Asa sy boky lehibe ==
Anisan’ny asa lehibe nosoratany :
* ''Les rites d’invocation et de possession chez les Sakalava du Nord de Madagascar'' (1985–1987)&lt;ref name=&quot;sudoc1&quot;&gt;Sudoc ABES, thèse de Robert Jaovelo-Djao. https://www.sudoc.fr&lt;/ref&gt;
* ''Anthropologie religieuse sakalava : essai sur l’inculturation du christianisme à Madagascar'' (1983)&lt;ref name=&quot;sudoc2&quot;&gt;Sudoc ABES, notice bibliographique. https://www.sudoc.fr&lt;/ref&gt;
* ''Mythes, rites et transes à Madagascar : angano, joro et tromba Sakalava'' (1996)&lt;ref name=&quot;karthala&quot;&gt;Karthala / Ambozontany, 1996. https://www.ethnopharmacologia.org/bibliotheque-ethnopharmacologie/mythes-rites-et-transes-a-madagascar-angano-joro-et-tromba-sakalava/&lt;/ref&gt;
* ''Madagascar : ethnies et ethnicité'' (2004)&lt;ref name=&quot;codesria&quot;&gt;Codesria, 2004. https://books.google.com/books?id=AUl0AAAAMAAJ&lt;/ref&gt;

== Fandraisana anjara ara-tsiansa ==
Ny fikarohany dia manampy amin’ny fahatakarana :
* ny rafitra ara-pivavahana malagasy,
* ny fifandraisana eo amin’ny finoana sy ny kolontsaina,
* ny fanovàna ara-tsosialy ao Madagasikara.

Araka ny mpikaroka maro, ny asany dia manampy amin’ny fanadihadiana ny “inculturation” na ny fifandraisan’ny kristianisma sy ny kolontsaina nentim-paharazana.&lt;ref name=&quot;codesria&quot;/&gt;

== Lova sy fiantraikany ==
Robert Jaovelo-Djao dia isan’ireo mpikaroka lehibe momba ny kolontsaina malagasy, ary ny asany dia ampiasaina betsaka amin’ny fandalinana akademika momba ny fivavahana sy ny antropolojia aty Afrika Atsinanana.

== Loharano ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>p5fkr4orhhbia3889w3x4vir0uh8hh5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sophie Ravelomanantsoa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300711</id>
    <revision>
      <id>1145899</id>
      <parentid>1144352</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T14:09:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Soa.joe.P</username>
        <id>37194</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1731" sha1="geu4o4386qw52wfdxmmcfrfnvo3lkoh" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Sophie Ravelomanantsoa|teraka=1969|maty=21 jona 2022|firenena=Madagasikara|asa= Mpanoratra|asa hafa=Mpanentana anon-jampeo=}} 
'''Sophie Ravelomanantsoa''' dia teraka tamin'ny taona [[1969]], ary nindaosiny [[fahafatesana]] ny faha 21 jona 2022 tao Antananarivo. Fantatra izy amin'ny maha mpanoratra,mpamokatra fandaharana ary mpilalao tantara tao amin'ny [[Radio Nasionaly Malagasy|Radio Nationaly Malagasy]]. Izy ihany koa dia tsy zovina raha teo amin'ny sehatry ny haino aman-jery sy ny teatra teto [[Madagasikara]], ary fantatra tamin'ny feo kanto sy mirindra.

== Ny fiainany ==
I Sophie Ravelomanantsoa dia fantatry ny maro teo amin'ny sehatriny onjam-peo sy televisiona Nationaly Malagasy,mpilalao tantara anon-jampeo izay nanana ny maha izy azy,teo amin'ny lafiny fanentanana, mpamokatra fandaharana, [[Mpanoratra tantara lava|mpanoratra]] ihany koa ny tenany.

Nindaosiny fahafatesana ny faha 21 jona 2022 izy rehefa nivahiny 53 taona teto an-tany.&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://midi-madagasikara.mg/deces-sophie-ravelomanantsoa-nest-plus/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== Ny fiainany ny kanto ==
Sophie Ravelomanantsoa dia nanana ny maha izy azy teo amin'ny filalaovana [[tantara]] anon-jampeo sy sombin-tantara.Tsy nijanona tamin'ny famakiana ihany izy fa tena nianany izany, izay hita taratra amin'ny [[Fahaizana mamaky sy manoratra|fahaizana]] milalao sy mampiasa [[Feon' olombelona|feo]] araky ny sokajin-taona,toy ny: feo-jazakely[[Tanora|,tanora]], renim-pianakaviana,eny na dia feom-bavy antitra aza. 

== Ny mampiavaka azy ==

== Loharano ==
{{Reflist}}

== Jereo koa ==
[[Solofo José]]

[[Gisèle Rabesahala]]
[[Sokajy:Mpanoratra Malagasy]]
[[Sokajy:Mpilalao tantara anon-jampeo Malagasy]]
[[Sokajy:Mpanentana]]</text>
      <sha1>geu4o4386qw52wfdxmmcfrfnvo3lkoh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145901</id>
      <parentid>1145899</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T14:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Soa.joe.P</username>
        <id>37194</id>
      </contributor>
      <origin>1145901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2148" sha1="ghq4rxu2lvzr8hzn49e7r7xepghsoce" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Sophie Ravelomanantsoa|teraka=1969|maty=21 jona 2022|firenena=Madagasikara|asa= Mpanoratra|asa hafa=Mpanentana anon-jampeo=}} 
'''Sophie Ravelomanantsoa''' dia teraka tamin'ny taona [[1969]], ary nindaosiny [[fahafatesana]] ny faha 21 jona 2022 tao Antananarivo. Fantatra izy amin'ny maha mpanoratra,mpamokatra fandaharana ary mpilalao tantara tao amin'ny [[Radio Nasionaly Malagasy|Radio Nationaly Malagasy]]. Izy ihany koa dia tsy zovina raha teo amin'ny sehatry ny haino aman-jery sy ny teatra teto [[Madagasikara]], ary fantatra tamin'ny feo kanto sy mirindra.

== Ny fiainany ==
I Sophie Ravelomanantsoa dia fantatry ny maro teo amin'ny sehatriny onjam-peo sy televisiona Nationaly Malagasy,mpilalao tantara anon-jampeo izay nanana ny maha izy azy,teo amin'ny lafiny fanentanana, mpamokatra fandaharana, [[Mpanoratra tantara lava|mpanoratra]] ihany koa ny tenany.

Nindaosiny fahafatesana ny faha 21 jona 2022 izy rehefa nivahiny 53 taona teto an-tany.&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://midi-madagasikara.mg/deces-sophie-ravelomanantsoa-nest-plus/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== Ny fiainany ny kanto ==
Sophie Ravelomanantsoa dia nanana ny maha izy azy teo amin'ny filalaovana [[tantara]] anon-jampeo sy sombin-tantara.Tsy nijanona tamin'ny famakiana ihany izy fa tena nianany izany, izay hita taratra amin'ny [[Fahaizana mamaky sy manoratra|fahaizana]] milalao sy mampiasa [[Feon' olombelona|feo]] araky ny sokajin-taona,toy ny: feo-jazakely[[Tanora|,tanora]], renim-pianakaviana,eny na dia feom-bavy antitra aza. 

== Ny mampiavaka azy ==
I Sophie Ravelomanantsoa dia niavaka raha samy teo amin'ny mpilalao tantara,ny [[Fahaizana mamaky sy manoratra|fahaizany]] milalao sy mamaky, ary ny [[Feon' olombelona|feo]] sy ny fahaizany mandefitra feo izay kanto dia kanto,izay nahafahany miovaova feo arakiny taonan'olona lalaoviny. Izy ihany koa dia niavaka tamin'ny fahaizany mampita [[fihetseham-po]] toy ny: ranomaso, hafaliana, fahatezerana ,fampiononana...

== Loharano ==
{{Reflist}}

== Jereo koa ==
[[Solofo José]]

[[Gisèle Rabesahala]]
[[Sokajy:Mpanoratra Malagasy]]
[[Sokajy:Mpilalao tantara anon-jampeo Malagasy]]
[[Sokajy:Mpanentana]]</text>
      <sha1>ghq4rxu2lvzr8hzn49e7r7xepghsoce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145902</id>
      <parentid>1145901</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T14:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Soa.joe.P</username>
        <id>37194</id>
      </contributor>
      <origin>1145902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2407" sha1="dmbn26ogvi0q2f39m5bnw9qmris8ky9" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Sophie Ravelomanantsoa|teraka=1969|maty=21 jona 2022|firenena=Madagasikara|asa= Mpanoratra|asa hafa=Mpanentana anon-jampeo=}} 
'''Sophie Ravelomanantsoa''' dia teraka tamin'ny taona [[1969]], ary nindaosiny [[fahafatesana]] ny faha 21 jona 2022 tao Antananarivo. Fantatra izy amin'ny maha mpanoratra,mpamokatra fandaharana ary mpilalao tantara tao amin'ny [[Radio Nasionaly Malagasy|Radio Nationaly Malagasy]]. Izy ihany koa dia tsy zovina raha teo amin'ny sehatry ny haino aman-jery sy ny teatra teto [[Madagasikara]], ary fantatra tamin'ny feo kanto sy mirindra.

== Ny fiainany ==
I Sophie Ravelomanantsoa dia fantatry ny maro teo amin'ny sehatriny onjam-peo sy televisiona Nationaly Malagasy,mpilalao tantara anon-jampeo izay nanana ny maha izy azy,teo amin'ny lafiny fanentanana, mpamokatra fandaharana, [[Mpanoratra tantara lava|mpanoratra]] ihany koa ny tenany.

Nindaosiny fahafatesana ny faha 21 jona 2022 izy rehefa nivahiny 53 taona teto an-tany.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;https://midi-madagasikara.mg/deces-sophie-ravelomanantsoa-nest-plus/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

== Ny fiainany ny kanto ==
Sophie Ravelomanantsoa dia nanana ny maha izy azy teo amin'ny filalaovana [[tantara]] anon-jampeo sy sombin-tantara.Tsy nijanona tamin'ny famakiana ihany izy fa tena nianany izany, izay hita taratra amin'ny [[Fahaizana mamaky sy manoratra|fahaizana]] milalao sy mampiasa [[Feon' olombelona|feo]] araky ny sokajin-taona,toy ny: feo-jazakely[[Tanora|,tanora]], renim-pianakaviana,eny na dia feom-bavy antitra aza. 

== Ny mampiavaka azy ==
I Sophie Ravelomanantsoa dia niavaka raha samy teo amin'ny mpilalao tantara,ny [[Fahaizana mamaky sy manoratra|fahaizany]] milalao sy mamaky, ary ny [[Feon' olombelona|feo]] sy ny fahaizany mandefitra feo izay kanto dia kanto&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;,izay nahafahany miovaova feo arakiny taonan'olona lalaoviny. Izy ihany koa dia niavaka tamin'ny fahaizany mampita [[fihetseham-po]] toy ny: ranomaso, hafaliana, fahatezerana ,fampiononana...

Ny fandaharana &quot;Tantarao hoe...&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; izay nampiavaka ny [[Radio Nasionaly Malagasy|Radio Nationaly Malagasy,]]&lt;nowiki/&gt;io ihany koa no anisany nampiavaka an'i Sophie Ravelomanantsoa, io no anisany nahalalany maro azy.

== Loharano ==
{{Reflist}}

== Jereo koa ==
[[Solofo José]]

[[Gisèle Rabesahala]]
[[Sokajy:Mpanoratra Malagasy]]
[[Sokajy:Mpilalao tantara anon-jampeo Malagasy]]
[[Sokajy:Mpanentana]]</text>
      <sha1>dmbn26ogvi0q2f39m5bnw9qmris8ky9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lisitry ny anaran-javamaniry fanao fanafody amin' ny teny malagasy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300729</id>
    <revision>
      <id>1145869</id>
      <parentid>1145865</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T12:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanohy fanoratana</comment>
      <origin>1145869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22277" sha1="8p8o6v2ay282a8hr0hxvdswt2zrlisa" xml:space="preserve">Inty ny '''lisitry ny anaran-javamaniry fanao fanafody amin' ny teny malagasy'''. Ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]] ny [[zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]], izay misy karazana miisa 3&amp;nbsp;245, ka ny 60&amp;#x20;% amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]&quot;, ''ethnobotanyjournal.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Andrianavalonirina A.M. et al, &quot;Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar&quot;, ''RAMReS-PMTA'',  2023.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ity lisitry ity dia mitanisa anarana amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], arakarahin' ny anarana ara-tsiansan' ny zavamaniry tondroiny izay mety ho tokana na maro. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Anisan' ny [[zavamaniry fanao fanafody]] fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny mandravasarotra (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny kininindrano na niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozo (''[[Cryptocarya agathophylla]]'' na ''Ravensara aromatica''), ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'').

Marihina fa ny anarana malagasy iray ao amin' ny lisitra dia mety hanondro karazan-javamaniry samy hafa (asehon' ny anarana ara-tsiansa manokana) tsy iray antoko na tsy iray fianakaviana (ohatra: [[adabo]]), na mety ho iray antoko na iray fianakaviana (ohatra: [[ahibitsika]]). Mety ho ny iray na ny vitsy amin' ireo karazan-javamaniry mitovy anarana malagasy no fanao fanafody fa tsy izy rehetra. Amn' ny ankapobeny, ny anarana siantifika tsirairay dia arahin' ny anaran' ny fianakaviana misy azy sy fampahalalana hafa.

== A ==

* [[Abiba (zavamaniry)|Abiba]]
* [[Adabo]]: ''[[Dioscorea sansibarensis]]'' (''[[Dioscoreaceae]]''); ''[[Ficus sakalavarum]]'' (''[[Moraceae]]''); na ''[[Ficus sakalavarum|Ficus cocculifolia]]'' (''Moraceae'')
* [[Adabonkoera]]
* [[Aferombohitra]]
* [[Aferontany]]: ''[[Paramollugo nudicaulis]]'' (''[[Molluginaceae]]''); ''[[Tachiadenus carinatus]]'' (''[[Gentianaceae]]'')
* [[Aferontanimbohitramadinika]]
* [[Aferontanivaventy]]
* [[Afolava (zavamaniry)|Afolava]]
* [[Agoagaga]]
* [[Ahiapana]]
* [[Ahibalala]]
* [[Ahibano]]
* [[Ahibitsika]]: ''[[Oldenlandia corymbosa]]'', ''[[Oldenlandia herbacea]]'', ''[[Oldenlandia lancifolia]]'' (''[[Rubiaceae]]'')
* [[Ahibodindrindrina]]
* [[Ahibola]]
* [[Ahidimaño]]
* [[Ahidresy]]
* [[Ahidrindrina]]
* [[Ahigoaika]]
* [[Ahimafana]]
* [[Ahipanala]]
* [[Ahipandrotra]]
* [[Ahipolaka]]
* [[Ahipotsy]]
* [[Ahitrakoho]]
* [[Ahitrandriana]]
* [[Ahitraombilahy]]
* [[Aidinono]]
* [[Aikaberavina]]
* [[Akasià|Akasia]]: ''[[Acacia dealbata]]'', ''[[Acacia decurrens]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Akatasavola]]
* [[Akondrojaza]]
* [[Alakamisy (zavamaniry)|Alakamisy]]
* [[Alamienga]]
* [[Alavaina]]
* [[Aloesy]]
* [[Ambay]]
* [[Ambaradeda]]
* [[Ambarakasa]]
* [[Ambarivatrindolo]]: ''[[Crotalaria cytisoides]]'', &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;.; ''[[Crotalaria fulva]]'' &lt;small&gt;Roxb&lt;/small&gt;.; ''[[Crotalaria retusa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Crotalaria diosmifolia]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]'')
* [[Ambatrimbohitra]]
* [[Ambiaty]]: ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' (← ''Vernonia appendiculata'') (''[[Asteraceae]]'')
* [[Ambiatilahy]]
* [[Amboalahazo]]
* [[Amboamboankibo]]
* [[Ambolaza]]
* [[Amboramaitso]]
* [[Amboramavolahy]]
* [[Amborasaha]]
* [[Amborasamanitra]]
* [[Amboravaky]]
* [[Ambotonona]]
* [[Ampalafa]]
* [[Ampangaboboka]]
* [[Ampanganamalona]]
* [[Ampangandrano]]
* [[Ampangavihy]]
* [[Anakatsimba]]
* [[Anakatsotsy]]: ''[[Phyllanthus niruri]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Analasosa]]
* [[Anambo]]
* [[Anamboraka]]
* [[Anampoza]]
* [[Anampozavavy]]
* [[Ananambo]]: ''[[Moringa oleifera]]'' (''[[Moringaceae]]''); ''[[Psophocarpus palustris]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Ananaomby]]
* [[Anandaingo]]
* [[Anandaingona]]
* [[Anandrambolahy]]
* [[Anangoaika]]
* [[Anantsinahilahy]]
* [[Anatsiko]]
* [[Andranahake]]: ''[[Commelina nudiflora]]''; ''[[Commelina benghalensis]]'' (''[[Commelinaceae]]'')
* [[Andranoka]]
* [[Andrarezana]]
* [[Andravoky]]
* [[Andrianakoho]]
* [[Andritsilaitsy]]
* [[Angavodiana]]
* [[Angily]]
* [[Angotilahy]]
* [[Anjananjana]]
* [[Ankafatratry]]
* [[Ankohorafanjava]]
* [[Ansoa]]
* [[Antafana]]
* [[Antafara]]
* [[Antentona]]
* [[Antilafoetra]]
* [[Antsointsoina]]
* [[Antsoitsoina]]
* [[Imperata cylindrica|Antsoro]]: ''[[Imperata cylindrica]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Aokalahy]]
* [[Ficus tiliifolia|Ara]]: ''[[Ficus tiliifolia]]'' (''[[Moraceae]]'')
* [[Arafy]]
* [[Arampandrotra]]
* [[Arety (zavamaniry)|Arety]]
* [[Ariandro]]
* [[Atindrambo]]
* [[Aveotry]]
* [[Avetro]]
* [[Avoko]]: ''[[Vigna angivensis]]'' (''[[Fabaceae]]''), ''[[Tephrosia lyallii]]'' (''Fabaceae'')
* [[Avokombiby]]
* [[Avokombilahy]]

== B ==

* [[Bararata]]: ''[[Dillenia triquetra]]'' (''[[Dilleniaceae]]''); ''[[Phragmites australis]]'', ''[[Phragmites mauritianus]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Barimaso]]
* [[Bedoko]]
* [[Befaroraotra]]
* [[Bekaraoka (zavamaniry)|Bekaraoka]]
* [[Belohalika]]
* [[Bemaimbo]]
* [[Betoerana]]
* [[Bibalahy]]
* [[Boka (zavamaniry)|Boka]]: ''[[Combretum longicollum]]'' na ''[[Calopyxis eriantha]]'' (''[[Combretaceae]]''), ''[[Heteropogon contortus]]'' (''[[Poaceae]]''), ''[[Marsdenia verrucosa]]'' (''[[Apocynaceae]]'')
* [[Bokabe]]: ''[[Marsdenia verrucosa]]'' &lt;small&gt;Decne&lt;/small&gt;. (''[[Apocynaceae]]''), ''[[Stephanotis floribunda]]'' &lt;small&gt;Brongn&lt;/small&gt;. (''Apocynaceae'')
* [[Bokabetondro]]

* [[Bonara]]:  ''[[Albizia lebbeck]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]'').
* [[Bongo (zavamaniry)|Bongo]]: ''[[Danais hispida]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Danais latisepala]]'' &lt;small&gt;Homolle&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Danais lyallii]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Danais verticillata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Dionychia bojeri]]'' &lt;small&gt;Naudin&lt;/small&gt; (''[[Melastomataceae]]''); ''[[Garcinia pauciflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Clusiaceae]]''); ''[[Ochrocarpos bongo]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Ochrocarpos orthocladus]]'' &lt;small&gt;(Baker) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Ochrocarpos perrieri]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Paederia majungensis]]'' &lt;small&gt;Homolle ex Puff&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Rheedia excelsa]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Rheedia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;(Planch. &amp; Triana) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae'')
* [[Boraka]]
* [[Boraraka]]
* [[Borona]]: ''[[Tetradenia fruticosa]]'' (''[[Lamiaceae]]'')

== D ==

* [[Daro (zavamaniry)|Daro]]: ''[[Commiphora aprevalii]]'' ; ''[[Commiphora arafy]]'' ; ''[[Commiphora brevicalyx]]'' ; ''[[Commiphora grandifolia]]'' ; ''[[Commiphora humbertii]]'' ; ''[[Commiphora marchandii]]''; ''[[Commiphora orbicularis]]''; ''[[Commiphora pterocarpa]]''; ''[[Commiphora simplicifolia]]''; ''[[Commiphora sinuata]]'' (''[[Burseraceae]]''); ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' (← ''Paritium tiliaceum'' na ''Talipariti tiliaceum'') (''[[Malvaceae]]''); ''[[Phoenix reclinata]]'' (''[[Arecaceae]]'').
* [[Dendemona]]
* [[Dindemo]]
* [[Dingadingambazaha]]
* [[Dingadingana (zavamaniry)|Dingadingana]]: ''[[Dombeya linearifolia]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Psiadia altissima]]'' &lt;small&gt;(DC.) Drake&lt;/small&gt;; ''[[Psiadia dodonaefolia]]'' &lt;small&gt;St.&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* [[Dingadinganalahy]]
* [[Dingandingandrano]]
* [[Dipoavatra]]: ''[[Peper cubeba]], [[Piper borbonense]], [[Piper longum]], [[Piper methysticum]], [[Piper nigrum]]'' (''[[Piperaceae]]'')
* [[Dridra (zavamaniry)|Dridra]]

== E ==

* [[Evonevona]]

== F ==

* [[Fafara]]
* [[Falahidambo]]
* [[Famafambazaha]]
* [[Famafantsambo]]
* [[Famahipaihana]]
* [[Famaho]]: ''[[Dichrostachys tenuifolia]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Famehifary]]: ''[[Clitoria lasciva]]'' (''[[Fabaceae]]''); ''[[Clitoria ternatea]]'' (''Fabaceae''); ''[[Decorsea grandidieri]]'' (''Fabaceae''); ''[[Teramnus labialis]]'' (''Fabaceae''); ''[[Xenostegia medium]]'' (← ''Ipomoea medium'') (''[[Convolvulaceae]]'')
* [[Famelomana]]
* [[Famota]]
* [[Fampinonoana (zavamaniry)|Fampinonoana]]: ''[[Euphorbia hirta]]''; ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' (''[[Euphorbiaceae]]'')
* [[Fampivalanana]]
* [[Fanalafaritra]]
* [[Fanalasimba]]
* [[Fanazava]]
* [[Fandefana]]
* [[Fandemy]]
* [[Fandramanana]]
* [[Fandrikibilisy]]
* [[Fandroronana]]
* [[Fandrotrarana]]: ''[[Cynodon dactylon]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Fanempoka]]
* [[Fanepoka]]
* [[Fanerambavy]]
* [[Fanerandahy]]
* [[Fanidy]]
* [[Fany (zavamaniry)|Fany]]: ''[[Entada chrysostachys]]''; ''[[Entada africana]]'' (''[[Mimosaceae]]'' na ''[[Fabaceae]]'')
* [[Fano (zavamaniry)|Fano]]: ''[[Entada chrysostachys]]''; ''[[Entada africana]]'' (''[[Mimosaceae]]'' na ''[[Fabaceae]]'')
* [[Fanolehana]]: ''[[Hippocratea bojeri]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]'')
* [[Fanory]]
* [[Fanoroboka]]
* [[Fanoromena]]
* [[Fantsinakoholahy]]
* [[Farimaty]]
* [[Fatika]]
* [[Fatikahitra]]
* [[Fatimena]]
* [[Fatoralahy]]
* [[Fatray]]
* [[Fatsinakoho]]
* [[Feka]]
* [[Ferifery]]
* [[Fiandrilavenombazaha]]
* [[Fiandrilavenona]]
* [[Fisava]]
* [[Fitangosana (zavamaniry)|Fitangosana]]
* [[Fitohizambalala]]
* [[Fobo]]
* [[Fodilahimena (zavamaniry)|Fodilahimena]]
* [[Foly (zavamaniry)|Foly]]
* [[Fondraña]]
* [[Fongo]]
* [[Foraha]]
* [[Forimboay]]
* [[Foroforo]]
* [[Foromaso]]
* [[Fotsimbarinakoholahy]]
* [[Fotsinanahary]]
* [[Fotsivadihana]]
* [[Fotsivolomanoa]]
* [[Fotsivolomano]]
* [[Fotsivolomanoro]]

== G ==

* [[Garanadrelina]]
* [[Gingiza]]
* [[Giranadrelina]]
* [[Gombo]]

== H ==

* [[Hainganahaingana]]
* [[Haizantoloho]]
* [[Halaitra]]
* [[Halampo]]
* [[Hamatra (zavamaniry)|Hamatra]]
* [[Hanidraisoa]]
* [[Hanitrandrianaivo]]
* [[Hanitravoko]]
* [[Harahaitra]]
* [[Haraky]]
* [[Haramy]]
* [[Haronga]]
* [[Harongampanihy]]
* [[Harongana]]
* [[Hasimbavy]]
* [[Hasindahy]]
* [[Hasingola]]
* [[Havaotra]]
* [[Havozo]]: ''[[Cryptocarya agathophylla]]'' (''[[Lauraceae]]'')
* [[Hazina]]
* [[Hazofady]]
* [[Hazofitososona]]
* [[Hazofohy]]
* [[Hazofotsinanahary]]
* [[Hazolava]]
* [[Hazomafaika]]
* [[Hazomafaitra]]
* [[Hazomafaitralahy]]
* [[Hazomafaitravavy]]
* [[Hazomafana]]
* [[Hazomainty]]: ''[[Apodytes dimidiata]]'' (''[[Metteniusaceae]]''); ''[[Cloiselia carbonaria]]'' S. Moore (na ''Dicoma carbonaria'' (''[[Asteraceae]]''); ''[[Cryptocarya pervillei]]''  (← ''Ravensara pervillei'' ) (''[[Lauraceae]]''); ''[[Diospyros calophylla]]; [[Diospyros clusiifolia]]''; ''[[Diospyros ebenifera]]''; ''[[Diospyros gracilipes]]''; ''[[Diospyros haplostylis]]''; ''[[Diospyros hazomainty]]''; ''[[Diospyros madagascariensis]]'' (jereo koa ''[[Diospyros ferrea]]''); ''[[Diospyros meeusiana]]''; ''[[Diospyros microrhombus]]''; ''[[Diospyros occlusa]]''; ''[[Diospyros toxicaria]]'' (''[[Ebenaceae]]''); ''[[Erythroxylum ferrugineum]]'' (''[[Erythroxylaceae]]''); ''[[Homalium albiflorum]]''; ''[[Homalium cauliflorum]]'' (''[[Salicaceae]]''); ''[[Secamone cristata]]'' (''[[Apocynaceae]]''); ''Tina striata'' subsp. ''trijuga''  (← ''Tina trijuga'') (''[[Sapindaceae]]''); ''[[Wielandia bojeriana]]'' (← ''Savia bojeriana'' Baill.) (''[[Phyllanthaceae]]'') 
* [[Hazomaitso]]
* [[Hazomalefaka]]
* [[Hazomamy]]
* [[Hazombandrika]]
* [[Hazombarorana]]: ''[[Abrahamia ditimena]]'' (← ''Protorhus ditimena'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Abrahamia oblongifolia]]'' (← ''Protorhus'' ''oblongifolia'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Abrahamia sericea]]'' (← ''Protorhus'' ''sericea'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Homalium axillare]]'' (''[[Salicaceae]]''); ''[[Ocotea laevis]]'' (''[[Lauraceae]]''); ''[[Pittosporum oblongifolium]]'' (''[[Pittosporaceae]]''); ''[[Pittosporum verticillatum]]'' (''[[Pittosporaceae]]'')
* [[Hazomboay]]
* [[Hazomiavona]]
* [[Hazomoana]]
* [[Hazonakoho]]
* [[Hazonandriana]]
* [[Hazongoaika]]
* [[Hazonkisoa]]
* [[Hazontoho]]
* [[Hazontsifaka]]
* [[Hazotana]]
* [[Hazoto]]
* [[Hazotokana]]
* [[Hendramena]]
* [[Hento]]

* [[Hentona]]
* [[Hirigirika]]
* [[Hofa (zavamaniry)|Hofa]]
* [[Hofika]]
* [[Homonomona]]
* [[Hororoky]]
* [[Horovy]]

== I ==

* [[Ilaimahery]]

== K ==

* [[Kabodrano]]
* [[Kalavelo]]
* [[Kaleva]]
* [[Kandafotsy]]
* [[Karafoy]]
* [[Karakaraberavina]]
* [[Karambitovavy]]
* [[Kata (zavamaniry)|Kata]]
* [[Katra (zavamaniry)|Katra]]
* [[Katsomandronono]]
* [[Kavodiandrano]]
* [[Kelihomandra]]
* [[Kelivoloina]]
* [[Kiatondra]]
* [[Kiatondramadinika]]
* [[Kidiadiamborona]]
* [[Kifongo]]
* [[Kija (zavamaniry)|Kija]]
* [[Kile]]
* [[Kily]]: ''[[Tamarindus indica]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Kilo (zavamaniry)|Kilo]]
* [[Kimalao]]: ''[[Acmella oleracea]]'' &lt;small&gt;(L.) R.K.Jansen&lt;/small&gt; (← ''Spilanthes acmella'' &lt;small&gt;Hutch. &amp; Dalziel&lt;/small&gt;) (''[[Asteraceae]]''); ''[[Nasturtium barbareifolium]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Brassicaceae]]'')
* [[Kimamikisoa]]
* [[Kimamimamitambina]]
* [[Kimanga]]
* [[Kimboiboy]]
* [[Kimboimbointany]]
* [[Kindrehedrehetsa]]
* [[Kindresy]]: ''[[Cynodon dactylon]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Kingatsa]]
* [[Kininina (zavamaniry)|Kininina]]: ''[[Eucalyptus]]'' spp''.''; ''[[Corymbia]]'' spp.
* [[Kinkina]]: ''[[Cinchona succirubra]]'' &lt;small&gt;Pavon &amp; Klotzsch&lt;/small&gt;; ''[[Cinchona ledgeriana]]'' &lt;small&gt;(Howard) Bern. Moens ex Trimen&lt;/small&gt;; ''[[Cinchona officinalis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]'').
* [[Kintsy (zavamaniry)|Kintsy]]
* [[Kiotsiotsitanilahy]]
* [[Kiotsiotsitanivavy]]
* [[Kirambay]]
* [[Kiramborambo]]
* [[Kirandrambehivavy]]
* [[Kiringy]]
* [[Kisanga]]
* [[Kisangandranovavy]]
* [[Kisarihasina]]
* [[Kitongafia]]
* [[Kitsongo]]

* [[Kitsotsolalana]]
* [[Kivainga]]
* [[Kivolavola]]
* [[Kobahy]]
* [[Kofafa (zavamaniry)|Kofafa]]: ''[[Elionurus tristis]]'' &lt;small&gt;Hack.&lt;/small&gt; (''[[Poaceae]]'')
* [[Korakoravavy]]
* [[Kotika]]: ''[[Croton]]'' sp. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Flueggea microcarpa]]'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Kotro (zavamaniry)|Kotro]]

== L ==

* [[Lafara]]
* [[Lafarana]]
* [[Lahiriky]]
* [[Lahiroa]]
* Lailay
* Laingafora
* Laingodroy
* [[Lalandana]]
* Lalando
* Lalangy
* Lambinamorona
* Lambinanalahy
* Lambinana
* Lambiro
* [[Lambo (zavamaniry)|Lambo]]
* [[Lamonty]]
* Lampivato
* Landemy
* [[Landihazobe]]
* Langary
* Lanjambola
* Lanjananahary
* Lanory
* Lanoro
* Lavanana
* Lavaravina
* [[Laza (zavamaniry)|Laza]]
* Lelanangaka
* Lelanaombe
* Lengompary
* Letsaky
* [[Lombiry (vahy)|Lombiry]]
* [[Lombiro]]
* [[Losy (zavamaniry)|Losy]]
* Loviantsahonantanety

== M ==

* Madiorano
* [[Tamarindus indica|Madiro]]
* Mahafangaletse
* Mahalatsaka
* Mahatanandofotsy
* Mahatanando
* Mahatanandomena
* Mahatrotranify
* Mahavaliavavy
* Maintifototra
* Malainaretina
* Malanga
* Mampody
* Manalo
* Manamora
* [[Mananasy]]
* Manangy
* Mananjara
* Mananotsa
* Manarapoana
* Manavodrevo
* Manazara
* Mandakolahy
* Mandalia
* Mandalodiaraikitra
* Mandravasarotra
* Mandrofo
* Mandrorofo
* Manevika
* Mangavony
* [[Mangidy (zavamaniry)|Mangidy]]: ''[[Physena madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Thouars ex Tul.&lt;/small&gt; (''[[Physenaceae]]'')
* Mangorondefona
* Manipika
* Manitrandafintsaha
* Manontona
* [[Manta (zavamaniry)|Manta]]: ''[[Aerangis citrata]]'' &lt;small&gt;(Thouars) Schltr.&lt;/small&gt; (''[[Orchidaceae]]'')
* Mantsaka
* [[Mapaza]]:  ''[[Papay|Carica papaya]]'' L. (''[[Caricaceae]]'')
* Maranitra
* Marohay
* Marovelo
* Marozandry
* [[Masaka (zavamaniry)|Masaka]]: ''[[Enterospermum]]'' sp. (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Noronhia lanceolata]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;. (''[[Oleaceae]]'')
* Masimposaina
* Masinandro
* Masinankorona
* [[Masinjany]]: ''[[Coptosperma madagascariense]]'' &lt;small&gt;(Baill.) De Block&lt;/small&gt; (← ''Enterospermum madagascariense'' &lt;small&gt;(Baill.) Homolle&lt;/small&gt;) (''[[Rubiaceae]]'').
* [[Masokoaky]]:  ''[[Abrus precatorius]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Masonombilahy
* Masontantely
* Masontsokina
* Matahotrantsy
* Matavikely
* Mavoha
* [[Mavokely (zavamaniry)|Mavokely]]: ''[[Musa paradisiaca]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Musaceae]]''); ''[[Pentopetia elastica]]'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Selago muralis]]'' &lt;small&gt;Benth. &amp; Hook.f.&lt;/small&gt; (''[[Scrophulariaceae]]'')
* Merampamelona
* Miakana
* Modimodia
* [[Moita]]: ''[[Cyperus articulatus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Cyperaceae]]''); ''[[Pycreus polystachyos]]'' &lt;small&gt;(Rottb.) P. Beauv.&lt;/small&gt; (''Cyperaceae'')
* [[Mokonazy]]: ''[[Ziziphus jujuba]]'' &lt;small&gt;Mill&lt;/small&gt;.; ''[[Ziziphus spina-christi]]'' &lt;small&gt;(L.) Desf.&lt;/small&gt; (''[[Rhamnaceae]]'')
* Molaliambo
* [[Molanga (zavamaniry)|Molanga]]: ''[[Croton goudotii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton mongue]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton myriaster]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Croton oreades]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Dombeya dolichophylla]]'' &lt;small&gt;Arènes&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]''); ''[[Macaranga hildebrandtii]]'' &lt;small&gt;Pax &amp; Hoffm.&lt;/small&gt; (''Euphorbiaceae'')
* Monty

== N ==

* Ndandemy
* Ndramañamora
* Nohondahy
* [[Nonoka]]: ''[[Ficus reflexa]] &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;'' (← ''Ficus melleri'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt;); ''[[Ficus rubra]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus pyrifolia'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;); ''[[Ficus polita]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''[[Ficus polita|Ficus megapoda]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')

* Nonondahy:  ''[[Ficus lutea]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus baronii'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')

== O ==

* Odiandoha
* Odiozatra
* Ombavy

== P ==

* [[Panda (zavamaniry)|Panda]]: ''[[Salvia leucodermis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]'')
* [[Papy (zavamaniry)|Papy]]: ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Crassulaceae]]''); ''[[Ravensara gracilis]]'' &lt;small&gt;Kosterm&lt;/small&gt;. (''[[Lauraceae]]'')
* Papolahy
* Parakinandrongo
* Parakitsitry
* [[Peha (zavamaniry)|Peha]]: ''[[Brachylaena microphylla]]'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]''); ''[[Dicoma incana]]'' &lt;small&gt;(Baker) O. Hoffm.&lt;/small&gt;; ''[[Dicoma tomentosa]]'' &lt;small&gt;Klatt&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* Pepolahy
* [[Poakaty (zavamaniry)|Poakaty]]: ''[[Dialypetalum floribundum]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Campanulaceae]]'')

== R ==

* rafy
* ragehezina
* rahiaka
* raileja
* railombo
* raioritra
* raisaonjo
* raisinda
* raivolesoka
* raizafy
* rajamena
* rajonga
* ramamonjy
* ramanakofa
* ramangaoka
* ramanga
* ramanjavona
* rambiasina
* rambiazina
* rambiazindrano
* rambonaomby
* ramiarana
* ramiary
* ramilamina
* ramy
* ramirondra
* ranendo
* ranga
* rangifotsy
* ranohandrina
* raodraotra
* raokandro
* ravimboafotsy
* ravindravina
* ravitsara
* relambo
* remaitso
* resonjo
* riadriatra
* rodramo
* roifotsy
* roihavotra
* romba
* rombiromby
* rondra
* roño
* rotra
* rotravazaha
* rovy

== S ==

* sabita
* sakaizanankizy
* sakamalaho
* sakamalao
* sakarivombato
* sakatavilona
* sakatavilotra
* sambilahy
* samonta
* sanatry
* sandela
* sangasanganandevolahy

* sañira
* saravy
* sariheza
* sarikimalao
* sasavy
* sava
* savoa
* savory
* senasena
* sesikondana
* sety
* sevabe
* siho
* silabola
* sily
* sirakakazo
* sira
* sirika
* sitraefavoa
* soahazo
* soandro
* soaravina
* sofintotozy
* sofisofy
* somangy
* somoro
* songosongo
* sovoka

== T ==

* tadilava
* tafara
* taimborontsiloza
* takasina
* takorova
* takotako
* talafoitra
* talapetraka
* tambaritsahona
* tambintsy
* tambitsy
* tamenaka
* tampina
* tanantanamanga
* tanantanampotsy
* tandravato
* tangena
* tangongo
* tanikandro
* tankosina
* tanterakala
* tanterakalavavy
* tanteraka
* taolamandeha
* taolanamalona
* tapabatana
* tapisaka
* tarata
* tavaza
* tavebotreka
* telafoetra
* telovitrana
* tenindahy
* tihy
* toetra
* tokambahatra
* tombokakanga
* tongoboronafanintsana
* tongoborona
* tongotaintaina
* tongotramboabe
* totongana
* tovondrongonindrakalagegy
* trabonjy
* trotrobato
* tsaingoka
* tsakafara
* tsakafary
* tsantsambaitra
* tsararaka
* tsatsambaitra
* tsengoka
* tsiambanindahy
* tsiampangapanga
* tsiandrikandrinina
* tsianihampoza
* tsianihimposa
* tsiatosika
* tsiavaramonina
* tsibolo

* tsienimposa
* tsihitafototra
* tsiho
* tsikobokobondanitra
* tsikobona
* tsikoinkoina
* tsilaitsy
* tsilambozo
* tsilavondrivotsy
* tsileomparimbona
* tsimatoalaza
* tsimbolaotra
* tsimonomonona
* tsimperifery
* tsimpimpina
* tsindahoro
* tsindramiramy
* tsingatsa
* tsingila
* tsingilofilo
* tsinkara
* tsiodany
* tsiontsiona
* tsipahokivainga
* tsipaho
* tsiperiferinala
* tsipihipina
* tsipikopiko
* tsipoapoaka
* tsipolitra
* tsirangorangombalala
* tsirinangatra
* tsirokonangatra
* tsitambakombako
* tsitambotambako
* tsitiamoty
* tsitohitohy
* tsitongotra
* tsitsihina
* tsobolo
* tsorokonangatra
* tsotsoraka

== V ==

* vahatra
* vahemboamena
* vahia
* vahilahy
* vahilava
* vahimarava
* vahimboamena
* vahinamalo
* vahindambinana
* vahindronono
* vahintambotrika
* vahipindy
* vahitambotrika
* vahivandana
* vahivoraka
* vahona
* vaimantsina
* vakaka
* vakakoana
* vakakoa
* valana
* valanirana
* vanila

* vare
* varifotsinakoho
* variñato
* vatoina
* vavaloza
* vazahanakampo
* velo-mihato
* verofehana
* viliantsahona
* vintañibe
* vintanina
* vivaona
* voafatra
* voafotsy
* voahangindrano
* voakarepoka
* voakirintsana
* voakoromanga
* voamahatata
* voamahatorana
* voamaintilany
* voamandrenikely
* voamarapohatra
* voamarintampona
* voamasonomby
* voampatra
* voampoana
* voampoa
* voampo
* voanalakely
* voanampotsy
* voanananala
* voandrafy
* voanembanamboa
* voaneny
* voanio
* voanjoala
* voanjomanga
* voankatsa
* voantainakoho
* voantrotroka
* voapibohitra
* voapidrano
* voarafy

* voarointsaka
* voasarikelinikalavola
* voaseva
* voatotongana
* voavahy
* voavoraka
* vohovelo
* volafotimadinika
* vonenina
* vonimbohidahy
* vonjilahy
* vonjivavy
* vonjy
* voriravina
* vory

== Z ==

* zabe
* zahana
* zanabato
* zongo

== Jereo koa ==

* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>8p8o6v2ay282a8hr0hxvdswt2zrlisa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145879</id>
      <parentid>1145869</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T12:49:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanohy fanoratana</comment>
      <origin>1145879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24485" sha1="ote5w2m9tuogdgobzxoepgpc2ji0lml" xml:space="preserve">Inty ny '''lisitry ny anaran-javamaniry fanao fanafody amin' ny teny malagasy'''. Ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]] ny [[zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]], izay misy karazana miisa 3&amp;nbsp;245, ka ny 60&amp;#x20;% amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]&quot;, ''ethnobotanyjournal.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Andrianavalonirina A.M. et al, &quot;Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar&quot;, ''RAMReS-PMTA'',  2023.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ity lisitry ity dia mitanisa anarana amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], arakarahin' ny anarana ara-tsiansan' ny zavamaniry tondroiny izay mety ho tokana na maro. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Anisan' ny [[zavamaniry fanao fanafody]] fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny mandravasarotra (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny kininindrano na niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozo (''[[Cryptocarya agathophylla]]'' na ''Ravensara aromatica''), ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'').

Marihina fa ny anarana malagasy iray ao amin' ny lisitra dia mety hanondro karazan-javamaniry samy hafa (asehon' ny anarana ara-tsiansa manokana) tsy iray antoko na tsy iray fianakaviana (ohatra: [[adabo]]), na mety ho iray antoko na iray fianakaviana (ohatra: [[ahibitsika]]). Mety ho ny iray na ny vitsy amin' ireo karazan-javamaniry mitovy anarana malagasy no fanao fanafody fa tsy izy rehetra. Amn' ny ankapobeny, ny anarana siantifika tsirairay dia arahin' ny anaran' ny fianakaviana misy azy sy fampahalalana hafa.

== A ==

* [[Abiba (zavamaniry)|Abiba]]
* [[Adabo]]: ''[[Dioscorea sansibarensis]]'' (''[[Dioscoreaceae]]''); ''[[Ficus sakalavarum]]'' (''[[Moraceae]]''); na ''[[Ficus sakalavarum|Ficus cocculifolia]]'' (''Moraceae'')
* [[Adabonkoera]]
* [[Aferombohitra]]
* [[Aferontany]]: ''[[Paramollugo nudicaulis]]'' (''[[Molluginaceae]]''); ''[[Tachiadenus carinatus]]'' (''[[Gentianaceae]]'')
* [[Aferontanimbohitramadinika]]
* [[Aferontanivaventy]]
* [[Afolava (zavamaniry)|Afolava]]
* [[Agoagaga]]
* [[Ahiapana]]
* [[Ahibalala]]
* [[Ahibano]]
* [[Ahibitsika]]: ''[[Oldenlandia corymbosa]]'', ''[[Oldenlandia herbacea]]'', ''[[Oldenlandia lancifolia]]'' (''[[Rubiaceae]]'')
* [[Ahibodindrindrina]]
* [[Ahibola]]
* [[Ahidimaño]]
* [[Ahidresy]]
* [[Ahidrindrina]]
* [[Ahigoaika]]
* [[Ahimafana]]
* [[Ahipanala]]
* [[Ahipandrotra]]
* [[Ahipolaka]]
* [[Ahipotsy]]
* [[Ahitrakoho]]
* [[Ahitrandriana]]
* [[Ahitraombilahy]]
* [[Aidinono]]
* [[Aikaberavina]]
* [[Akasià|Akasia]]: ''[[Acacia dealbata]]'', ''[[Acacia decurrens]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Akatasavola]]
* [[Akondrojaza]]
* [[Alakamisy (zavamaniry)|Alakamisy]]
* [[Alamienga]]
* [[Alavaina]]
* [[Aloesy]]
* [[Ambay]]
* [[Ambaradeda]]
* [[Ambarakasa]]
* [[Ambarivatrindolo]]: ''[[Crotalaria cytisoides]]'', &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;.; ''[[Crotalaria fulva]]'' &lt;small&gt;Roxb&lt;/small&gt;.; ''[[Crotalaria retusa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Crotalaria diosmifolia]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]'')
* [[Ambatrimbohitra]]
* [[Ambiaty]]: ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' (← ''Vernonia appendiculata'') (''[[Asteraceae]]'')
* [[Ambiatilahy]]
* [[Amboalahazo]]
* [[Amboamboankibo]]
* [[Ambolaza]]
* [[Amboramaitso]]
* [[Amboramavolahy]]
* [[Amborasaha]]
* [[Amborasamanitra]]
* [[Amboravaky]]
* [[Ambotonona]]
* [[Ampalafa]]
* [[Ampangaboboka]]
* [[Ampanganamalona]]
* [[Ampangandrano]]
* [[Ampangavihy]]
* [[Anakatsimba]]
* [[Anakatsotsy]]: ''[[Phyllanthus niruri]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Analasosa]]
* [[Anambo]]
* [[Anamboraka]]
* [[Anampoza]]
* [[Anampozavavy]]
* [[Ananambo]]: ''[[Moringa oleifera]]'' (''[[Moringaceae]]''); ''[[Psophocarpus palustris]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Ananaomby]]
* [[Anandaingo]]
* [[Anandaingona]]
* [[Anandrambolahy]]
* [[Anangoaika]]
* [[Anantsinahilahy]]
* [[Anatsiko]]
* [[Andranahake]]: ''[[Commelina nudiflora]]''; ''[[Commelina benghalensis]]'' (''[[Commelinaceae]]'')
* [[Andranoka]]
* [[Andrarezana]]
* [[Andravoky]]
* [[Andrianakoho]]
* [[Andritsilaitsy]]
* [[Angavodiana]]
* [[Angily]]
* [[Angotilahy]]
* [[Anjananjana]]
* [[Ankafatratry]]
* [[Ankohorafanjava]]
* [[Ansoa]]
* [[Antafana]]
* [[Antafara]]
* [[Antentona]]
* [[Antilafoetra]]
* [[Antsointsoina]]
* [[Antsoitsoina]]
* [[Imperata cylindrica|Antsoro]]: ''[[Imperata cylindrica]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Aokalahy]]
* [[Ficus tiliifolia|Ara]]: ''[[Ficus tiliifolia]]'' (''[[Moraceae]]'')
* [[Arafy]]
* [[Arampandrotra]]
* [[Arety (zavamaniry)|Arety]]
* [[Ariandro]]
* [[Atindrambo]]
* [[Aveotry]]
* [[Avetro]]
* [[Avoko]]: ''[[Vigna angivensis]]'' (''[[Fabaceae]]''), ''[[Tephrosia lyallii]]'' (''Fabaceae'')
* [[Avokombiby]]
* [[Avokombilahy]]

== B ==

* [[Bararata]]: ''[[Dillenia triquetra]]'' (''[[Dilleniaceae]]''); ''[[Phragmites australis]]'', ''[[Phragmites mauritianus]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Barimaso]]
* [[Bedoko]]
* [[Befaroraotra]]
* [[Bekaraoka (zavamaniry)|Bekaraoka]]
* [[Belohalika]]
* [[Bemaimbo]]
* [[Betoerana]]
* [[Bibalahy]]
* [[Boka (zavamaniry)|Boka]]: ''[[Combretum longicollum]]'' na ''[[Calopyxis eriantha]]'' (''[[Combretaceae]]''), ''[[Heteropogon contortus]]'' (''[[Poaceae]]''), ''[[Marsdenia verrucosa]]'' (''[[Apocynaceae]]'')
* [[Bokabe]]: ''[[Marsdenia verrucosa]]'' &lt;small&gt;Decne&lt;/small&gt;. (''[[Apocynaceae]]''), ''[[Stephanotis floribunda]]'' &lt;small&gt;Brongn&lt;/small&gt;. (''Apocynaceae'')
* [[Bokabetondro]]

* [[Bonara]]:  ''[[Albizia lebbeck]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]'').
* [[Bongo (zavamaniry)|Bongo]]: ''[[Danais hispida]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Danais latisepala]]'' &lt;small&gt;Homolle&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Danais lyallii]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Danais verticillata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Dionychia bojeri]]'' &lt;small&gt;Naudin&lt;/small&gt; (''[[Melastomataceae]]''); ''[[Garcinia pauciflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Clusiaceae]]''); ''[[Ochrocarpos bongo]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Ochrocarpos orthocladus]]'' &lt;small&gt;(Baker) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Ochrocarpos perrieri]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Paederia majungensis]]'' &lt;small&gt;Homolle ex Puff&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Rheedia excelsa]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Rheedia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;(Planch. &amp; Triana) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae'')
* [[Boraka]]
* [[Boraraka]]
* [[Borona]]: ''[[Tetradenia fruticosa]]'' (''[[Lamiaceae]]'')

== D ==

* [[Daro (zavamaniry)|Daro]]: ''[[Commiphora aprevalii]]'' ; ''[[Commiphora arafy]]'' ; ''[[Commiphora brevicalyx]]'' ; ''[[Commiphora grandifolia]]'' ; ''[[Commiphora humbertii]]'' ; ''[[Commiphora marchandii]]''; ''[[Commiphora orbicularis]]''; ''[[Commiphora pterocarpa]]''; ''[[Commiphora simplicifolia]]''; ''[[Commiphora sinuata]]'' (''[[Burseraceae]]''); ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' (← ''Paritium tiliaceum'' na ''Talipariti tiliaceum'') (''[[Malvaceae]]''); ''[[Phoenix reclinata]]'' (''[[Arecaceae]]'').
* [[Dendemona]]
* [[Dindemo]]
* [[Dingadingambazaha]]
* [[Dingadingana (zavamaniry)|Dingadingana]]: ''[[Dombeya linearifolia]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Psiadia altissima]]'' &lt;small&gt;(DC.) Drake&lt;/small&gt;; ''[[Psiadia dodonaefolia]]'' &lt;small&gt;St.&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* [[Dingadinganalahy]]
* [[Dingandingandrano]]
* [[Dipoavatra]]: ''[[Peper cubeba]], [[Piper borbonense]], [[Piper longum]], [[Piper methysticum]], [[Piper nigrum]]'' (''[[Piperaceae]]'')
* [[Dridra (zavamaniry)|Dridra]]

== E ==

* [[Evonevona]]

== F ==

* [[Fafara]]
* [[Falahidambo]]
* [[Famafambazaha]]
* [[Famafantsambo]]
* [[Famahipaihana]]
* [[Famaho]]: ''[[Dichrostachys tenuifolia]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Famehifary]]: ''[[Clitoria lasciva]]'' (''[[Fabaceae]]''); ''[[Clitoria ternatea]]'' (''Fabaceae''); ''[[Decorsea grandidieri]]'' (''Fabaceae''); ''[[Teramnus labialis]]'' (''Fabaceae''); ''[[Xenostegia medium]]'' (← ''Ipomoea medium'') (''[[Convolvulaceae]]'')
* [[Famelomana]]
* [[Famota]]
* [[Fampinonoana (zavamaniry)|Fampinonoana]]: ''[[Euphorbia hirta]]''; ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' (''[[Euphorbiaceae]]'')
* [[Fampivalanana]]
* [[Fanalafaritra]]
* [[Fanalasimba]]
* [[Fanazava]]
* [[Fandefana]]
* [[Fandemy]]
* [[Fandramanana]]
* [[Fandrikibilisy]]
* [[Fandroronana]]
* [[Fandrotrarana]]: ''[[Cynodon dactylon]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Fanempoka]]
* [[Fanepoka]]
* [[Fanerambavy]]
* [[Fanerandahy]]
* [[Fanidy]]
* [[Fany (zavamaniry)|Fany]]: ''[[Entada chrysostachys]]''; ''[[Entada africana]]'' (''[[Mimosaceae]]'' na ''[[Fabaceae]]'')
* [[Fano (zavamaniry)|Fano]]: ''[[Entada chrysostachys]]''; ''[[Entada africana]]'' (''[[Mimosaceae]]'' na ''[[Fabaceae]]'')
* [[Fanolehana]]: ''[[Hippocratea bojeri]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]'')
* [[Fanory]]
* [[Fanoroboka]]
* [[Fanoromena]]
* [[Fantsinakoholahy]]
* [[Farimaty]]
* [[Fatika]]
* [[Fatikahitra]]
* [[Fatimena]]
* [[Fatoralahy]]
* [[Fatray]]
* [[Fatsinakoho]]
* [[Feka]]
* [[Ferifery]]
* [[Fiandrilavenombazaha]]
* [[Fiandrilavenona]]
* [[Fisava]]
* [[Fitangosana (zavamaniry)|Fitangosana]]
* [[Fitohizambalala]]
* [[Fobo]]
* [[Fodilahimena (zavamaniry)|Fodilahimena]]
* [[Foly (zavamaniry)|Foly]]
* [[Fondraña]]
* [[Fongo]]
* [[Foraha]]
* [[Forimboay]]
* [[Foroforo]]
* [[Foromaso]]
* [[Fotsimbarinakoholahy]]
* [[Fotsinanahary]]
* [[Fotsivadihana]]
* [[Fotsivolomanoa]]
* [[Fotsivolomano]]
* [[Fotsivolomanoro]]

== G ==

* [[Garanadrelina]]
* [[Gingiza]]
* [[Giranadrelina]]
* [[Gombo]]

== H ==

* [[Hainganahaingana]]
* [[Haizantoloho]]
* [[Halaitra]]
* [[Halampo]]
* [[Hamatra (zavamaniry)|Hamatra]]
* [[Hanidraisoa]]
* [[Hanitrandrianaivo]]
* [[Hanitravoko]]
* [[Harahaitra]]
* [[Haraky]]
* [[Haramy]]
* [[Haronga]]
* [[Harongampanihy]]
* [[Harongana]]
* [[Hasimbavy]]
* [[Hasindahy]]
* [[Hasingola]]
* [[Havaotra]]
* [[Havozo]]: ''[[Cryptocarya agathophylla]]'' (''[[Lauraceae]]'')
* [[Hazina]]
* [[Hazofady]]
* [[Hazofitososona]]
* [[Hazofohy]]
* [[Hazofotsinanahary]]
* [[Hazolava]]
* [[Hazomafaika]]
* [[Hazomafaitra]]
* [[Hazomafaitralahy]]
* [[Hazomafaitravavy]]
* [[Hazomafana]]
* [[Hazomainty]]: ''[[Apodytes dimidiata]]'' (''[[Metteniusaceae]]''); ''[[Cloiselia carbonaria]]'' S. Moore (na ''Dicoma carbonaria'' (''[[Asteraceae]]''); ''[[Cryptocarya pervillei]]''  (← ''Ravensara pervillei'' ) (''[[Lauraceae]]''); ''[[Diospyros calophylla]]; [[Diospyros clusiifolia]]''; ''[[Diospyros ebenifera]]''; ''[[Diospyros gracilipes]]''; ''[[Diospyros haplostylis]]''; ''[[Diospyros hazomainty]]''; ''[[Diospyros madagascariensis]]'' (jereo koa ''[[Diospyros ferrea]]''); ''[[Diospyros meeusiana]]''; ''[[Diospyros microrhombus]]''; ''[[Diospyros occlusa]]''; ''[[Diospyros toxicaria]]'' (''[[Ebenaceae]]''); ''[[Erythroxylum ferrugineum]]'' (''[[Erythroxylaceae]]''); ''[[Homalium albiflorum]]''; ''[[Homalium cauliflorum]]'' (''[[Salicaceae]]''); ''[[Secamone cristata]]'' (''[[Apocynaceae]]''); ''Tina striata'' subsp. ''trijuga''  (← ''Tina trijuga'') (''[[Sapindaceae]]''); ''[[Wielandia bojeriana]]'' (← ''Savia bojeriana'' Baill.) (''[[Phyllanthaceae]]'') 
* [[Hazomaitso]]
* [[Hazomalefaka]]
* [[Hazomamy]]
* [[Hazombandrika]]
* [[Hazombarorana]]: ''[[Abrahamia ditimena]]'' (← ''Protorhus ditimena'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Abrahamia oblongifolia]]'' (← ''Protorhus'' ''oblongifolia'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Abrahamia sericea]]'' (← ''Protorhus'' ''sericea'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Homalium axillare]]'' (''[[Salicaceae]]''); ''[[Ocotea laevis]]'' (''[[Lauraceae]]''); ''[[Pittosporum oblongifolium]]'' (''[[Pittosporaceae]]''); ''[[Pittosporum verticillatum]]'' (''[[Pittosporaceae]]'')
* [[Hazomboay]]
* [[Hazomiavona]]
* [[Hazomoana]]
* [[Hazonakoho]]
* [[Hazonandriana]]
* [[Hazongoaika]]
* [[Hazonkisoa]]
* [[Hazontoho]]
* [[Hazontsifaka]]
* [[Hazotana]]
* [[Hazoto]]
* [[Hazotokana]]
* [[Hendramena]]
* [[Hento]]

* [[Hentona]]
* [[Hirigirika]]
* [[Hofa (zavamaniry)|Hofa]]
* [[Hofika]]
* [[Homonomona]]
* [[Hororoky]]
* [[Horovy]]

== I ==

* [[Ilaimahery]]

== K ==

* [[Kabodrano]]
* [[Kalavelo]]
* [[Kaleva]]
* [[Kandafotsy]]
* [[Karafoy]]
* [[Karakaraberavina]]
* [[Karambitovavy]]
* [[Kata (zavamaniry)|Kata]]
* [[Katra (zavamaniry)|Katra]]
* [[Katsomandronono]]
* [[Kavodiandrano]]
* [[Kelihomandra]]
* [[Kelivoloina]]
* [[Kiatondra]]
* [[Kiatondramadinika]]
* [[Kidiadiamborona]]
* [[Kifongo]]
* [[Kija (zavamaniry)|Kija]]
* [[Kile]]
* [[Kily]]: ''[[Tamarindus indica]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Kilo (zavamaniry)|Kilo]]
* [[Kimalao]]: ''[[Acmella oleracea]]'' &lt;small&gt;(L.) R.K.Jansen&lt;/small&gt; (← ''Spilanthes acmella'' &lt;small&gt;Hutch. &amp; Dalziel&lt;/small&gt;) (''[[Asteraceae]]''); ''[[Nasturtium barbareifolium]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Brassicaceae]]'')
* [[Kimamikisoa]]
* [[Kimamimamitambina]]
* [[Kimanga]]
* [[Kimboiboy]]
* [[Kimboimbointany]]
* [[Kindrehedrehetsa]]
* [[Kindresy]]: ''[[Cynodon dactylon]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Kingatsa]]
* [[Kininina (zavamaniry)|Kininina]]: ''[[Eucalyptus]]'' spp''.''; ''[[Corymbia]]'' spp.
* [[Kinkina]]: ''[[Cinchona succirubra]]'' &lt;small&gt;Pavon &amp; Klotzsch&lt;/small&gt;; ''[[Cinchona ledgeriana]]'' &lt;small&gt;(Howard) Bern. Moens ex Trimen&lt;/small&gt;; ''[[Cinchona officinalis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]'').
* [[Kintsy (zavamaniry)|Kintsy]]
* [[Kiotsiotsitanilahy]]
* [[Kiotsiotsitanivavy]]
* [[Kirambay]]
* [[Kiramborambo]]
* [[Kirandrambehivavy]]
* [[Kiringy]]
* [[Kisanga]]
* [[Kisangandranovavy]]
* [[Kisarihasina]]
* [[Kitongafia]]
* [[Kitsongo]]

* [[Kitsotsolalana]]
* [[Kivainga]]
* [[Kivolavola]]
* [[Kobahy]]
* [[Kofafa (zavamaniry)|Kofafa]]: ''[[Elionurus tristis]]'' &lt;small&gt;Hack.&lt;/small&gt; (''[[Poaceae]]'')
* [[Korakoravavy]]
* [[Kotika]]: ''[[Croton]]'' sp. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Flueggea microcarpa]]'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Kotro (zavamaniry)|Kotro]]

== L ==

* [[Lafara]]: ''[[Oncoba capreifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Salicaceae]]''); ''[[Turraea sericea]]'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt; (''[[Meliaceae]]'')
* [[Lafarana]]: ''[[Turraea sericea]]'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt; (''[[Meliaceae]]'') 
* [[Lahiriky]]: ''[[Abutilon greveanum]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Hochr.&lt;/small&gt;; ''[[Abutilon indicum]]'' &lt;small&gt;(L.) Sweet&lt;/small&gt;; ''[[Abutilon pseudocleistogamum]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Kosteletzkya thouarsiana]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''Malvaceae'')
* [[Lahiroa]]: ''[[Clerodendrum emirnense]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Hook.&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]'')
* Lailay
* Laingafora
* Laingodroy
* [[Lalandana]]: ''[[Canavalia obtusifolia]]'' &lt;small&gt;(Lam.) DC.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Lalando
* Lalangy
* Lambinamorona
* Lambinanalahy
* Lambinana
* Lambiro
* [[Lambo (zavamaniry)|Lambo]]: ''[[Uvaria manjensis]]'' &lt;small&gt;Cavaco et Keraudren&lt;/small&gt; (''[[Annonaceae]]'')
* [[Lamonty]]: ''[[Flacourtia indica]]'' &lt;small&gt;(Burm. f.) Merr.&lt;/small&gt; (← ''Flacourtia ramontchi'' &lt;small&gt;L'Hér.&lt;/small&gt;) (''[[Salicaceae]]'')
* Lampivato
* Landemy
* [[Landihazobe]]: ''[[Ceiba pentandra]]'' &lt;small&gt;Gaertn&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]'').
* Langary
* Lanjambola
* Lanjananahary
* Lanory
* Lanoro
* Lavanana
* Lavaravina
* [[Laza (zavamaniry)|Laza]]: ''[[Adenia firingalavensis]]'' &lt;small&gt;(Drake ex Jum.) Harms&lt;/small&gt; (''[[Passifloraceae]]''); ''[[Commiphora guillauminii]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Burseraceae]]''); ''[[Cyphostemma laza]]'' &lt;small&gt;Descoings&lt;/small&gt; (←''Cissus laza'') (''[[Vitaceae]]''); ''[[Ficus reflexa]]'' &lt;small&gt;Thumb&lt;/small&gt;. (''[[Moraceae]]'')
* Lelanangaka
* Lelanaombe
* Lengompary
* Letsaky
* [[Lombiry (vahy)|Lombiry]]: ''[[Cryptostegia grandiflora]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;; [[Cryptostegia madagascariensis|''Cryptostegia'' ''madagascariensis'']] &lt;small&gt;Boj.&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); [[Dialyceras parvifolium|''Dialyceras parvifolium'' var. ''coriaceum'']] &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Sphaerosepalaceae]]''); ''[[Rhopalocarpus binervius]]'' &lt;small&gt;Capuro&lt;/small&gt;&lt;small&gt;n&lt;/small&gt;; ''[[Rhopalocarpus louvelii]]'' &lt;small&gt;(Danguy) Capuron&lt;/small&gt; (''Sphaerosepalaceae'')
* [[Lombiro]]: ''[[Cryptostegia grandiflora]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;; ''[[Cryptostegia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Decne&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Dialyceras parvifolium]]'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Sphaerosepalaceae]]'')
* [[Losy (zavamaniry)|Losy]]: ''[[Berchemia discolor]]'' &lt;small&gt;(Klotzsch) Hemsl.&lt;/small&gt; (''[[Rhamnaceae]]''); ''[[Rumex bequaertii]]'' &lt;small&gt;De Wild.&lt;/small&gt; (''[[Polygonaceae]]'')
* Loviantsahonantanety

== M ==

* Madiorano
* [[Tamarindus indica|Madiro]]: ''[[Tamarindus indica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Mahafangaletse
* Mahalatsaka
* Mahatanandofotsy
* Mahatanando
* Mahatanandomena
* Mahatrotranify
* Mahavaliavavy
* Maintifototra
* Malainaretina
* Malanga
* Mampody
* Manalo
* Manamora
* [[Mananasy]]: ''[[Ananas comosus]]'' &lt;small&gt;(L.) Merr.&lt;/small&gt; (''[[Bromeliaceae]]'')
* Manangy
* Mananjara
* Mananotsa
* Manarapoana
* Manavodrevo
* Manazara
* Mandakolahy
* Mandalia
* Mandalodiaraikitra
* Mandravasarotra
* Mandrofo
* Mandrorofo
* Manevika
* Mangavony
* [[Mangidy (zavamaniry)|Mangidy]]: ''[[Physena madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Thouars ex Tul.&lt;/small&gt; (''[[Physenaceae]]'')
* Mangorondefona
* Manipika
* Manitrandafintsaha
* Manontona
* [[Manta (zavamaniry)|Manta]]: ''[[Aerangis citrata]]'' &lt;small&gt;(Thouars) Schltr.&lt;/small&gt; (''[[Orchidaceae]]'')
* Mantsaka
* [[Mapaza]]:  ''[[Papay|Carica papaya]]'' L. (''[[Caricaceae]]'')
* Maranitra
* Marohay
* Marovelo
* Marozandry
* [[Masaka (zavamaniry)|Masaka]]: ''[[Enterospermum]]'' sp. (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Noronhia lanceolata]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;. (''[[Oleaceae]]'')
* Masimposaina
* Masinandro
* Masinankorona
* [[Masinjany]]: ''[[Coptosperma madagascariense]]'' &lt;small&gt;(Baill.) De Block&lt;/small&gt; (← ''Enterospermum madagascariense'' &lt;small&gt;(Baill.) Homolle&lt;/small&gt;) (''[[Rubiaceae]]'').
* [[Masokoaky]]:  ''[[Abrus precatorius]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Masonombilahy
* Masontantely
* Masontsokina
* Matahotrantsy
* Matavikely
* Mavoha
* [[Mavokely (zavamaniry)|Mavokely]]: ''[[Musa paradisiaca]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Musaceae]]''); ''[[Pentopetia elastica]]'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Selago muralis]]'' &lt;small&gt;Benth. &amp; Hook.f.&lt;/small&gt; (''[[Scrophulariaceae]]'')
* Merampamelona
* Miakana
* Modimodia
* [[Moita]]: ''[[Cyperus articulatus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Cyperaceae]]''); ''[[Pycreus polystachyos]]'' &lt;small&gt;(Rottb.) P. Beauv.&lt;/small&gt; (''Cyperaceae'')
* [[Mokonazy]]: ''[[Ziziphus jujuba]]'' &lt;small&gt;Mill&lt;/small&gt;.; ''[[Ziziphus spina-christi]]'' &lt;small&gt;(L.) Desf.&lt;/small&gt; (''[[Rhamnaceae]]'')
* Molaliambo
* [[Molanga (zavamaniry)|Molanga]]: ''[[Croton goudotii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton mongue]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton myriaster]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Croton oreades]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Dombeya dolichophylla]]'' &lt;small&gt;Arènes&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]''); ''[[Macaranga hildebrandtii]]'' &lt;small&gt;Pax &amp; Hoffm.&lt;/small&gt; (''Euphorbiaceae'')
* Monty

== N ==

* Ndandemy
* Ndramañamora
* Nohondahy
* [[Nonoka]]: ''[[Ficus reflexa]] &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;'' (← ''Ficus melleri'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt;); ''[[Ficus rubra]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus pyrifolia'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;); ''[[Ficus polita]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''[[Ficus polita|Ficus megapoda]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')

* Nonondahy:  ''[[Ficus lutea]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus baronii'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')

== O ==

* Odiandoha
* Odiozatra
* Ombavy

== P ==

* [[Panda (zavamaniry)|Panda]]: ''[[Salvia leucodermis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]'')
* [[Papy (zavamaniry)|Papy]]: ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Crassulaceae]]''); ''[[Ravensara gracilis]]'' &lt;small&gt;Kosterm&lt;/small&gt;. (''[[Lauraceae]]'')
* Papolahy
* Parakinandrongo
* Parakitsitry
* [[Peha (zavamaniry)|Peha]]: ''[[Brachylaena microphylla]]'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]''); ''[[Dicoma incana]]'' &lt;small&gt;(Baker) O. Hoffm.&lt;/small&gt;; ''[[Dicoma tomentosa]]'' &lt;small&gt;Klatt&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* Pepolahy
* [[Poakaty (zavamaniry)|Poakaty]]: ''[[Dialypetalum floribundum]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Campanulaceae]]'')

== R ==

* rafy
* ragehezina
* rahiaka
* raileja
* railombo
* raioritra
* raisaonjo
* raisinda
* raivolesoka
* raizafy
* rajamena
* rajonga
* ramamonjy
* ramanakofa
* ramangaoka
* ramanga
* ramanjavona
* rambiasina
* rambiazina
* rambiazindrano
* rambonaomby
* ramiarana
* ramiary
* ramilamina
* ramy
* ramirondra
* ranendo
* ranga
* rangifotsy
* ranohandrina
* raodraotra
* raokandro
* ravimboafotsy
* ravindravina
* ravitsara
* relambo
* remaitso
* resonjo
* riadriatra
* rodramo
* roifotsy
* roihavotra
* romba
* rombiromby
* rondra
* roño
* rotra
* rotravazaha
* rovy

== S ==

* sabita
* sakaizanankizy
* sakamalaho
* sakamalao
* sakarivombato
* sakatavilona
* sakatavilotra
* sambilahy
* samonta
* sanatry
* sandela
* sangasanganandevolahy

* sañira
* saravy
* sariheza
* sarikimalao
* sasavy
* sava
* savoa
* savory
* senasena
* sesikondana
* sety
* sevabe
* siho
* silabola
* sily
* sirakakazo
* sira
* sirika
* sitraefavoa
* soahazo
* soandro
* soaravina
* sofintotozy
* sofisofy
* somangy
* somoro
* songosongo
* sovoka

== T ==

* tadilava
* tafara
* taimborontsiloza
* takasina
* takorova
* takotako
* talafoitra
* talapetraka
* tambaritsahona
* tambintsy
* tambitsy
* tamenaka
* tampina
* tanantanamanga
* tanantanampotsy
* tandravato
* tangena
* tangongo
* tanikandro
* tankosina
* tanterakala
* tanterakalavavy
* tanteraka
* taolamandeha
* taolanamalona
* tapabatana
* tapisaka
* tarata
* tavaza
* tavebotreka
* telafoetra
* telovitrana
* tenindahy
* tihy
* toetra
* tokambahatra
* tombokakanga
* tongoboronafanintsana
* tongoborona
* tongotaintaina
* tongotramboabe
* totongana
* tovondrongonindrakalagegy
* trabonjy
* trotrobato
* tsaingoka
* tsakafara
* tsakafary
* tsantsambaitra
* tsararaka
* tsatsambaitra
* tsengoka
* tsiambanindahy
* tsiampangapanga
* tsiandrikandrinina
* tsianihampoza
* tsianihimposa
* tsiatosika
* tsiavaramonina
* tsibolo

* tsienimposa
* tsihitafototra
* tsiho
* tsikobokobondanitra
* tsikobona
* tsikoinkoina
* tsilaitsy
* tsilambozo
* tsilavondrivotsy
* tsileomparimbona
* tsimatoalaza
* tsimbolaotra
* tsimonomonona
* tsimperifery
* tsimpimpina
* tsindahoro
* tsindramiramy
* tsingatsa
* tsingila
* tsingilofilo
* tsinkara
* tsiodany
* tsiontsiona
* tsipahokivainga
* tsipaho
* tsiperiferinala
* tsipihipina
* tsipikopiko
* tsipoapoaka
* tsipolitra
* tsirangorangombalala
* tsirinangatra
* tsirokonangatra
* tsitambakombako
* tsitambotambako
* tsitiamoty
* tsitohitohy
* tsitongotra
* tsitsihina
* tsobolo
* tsorokonangatra
* tsotsoraka

== V ==

* vahatra
* vahemboamena
* vahia
* vahilahy
* vahilava
* vahimarava
* vahimboamena
* vahinamalo
* vahindambinana
* vahindronono
* vahintambotrika
* vahipindy
* vahitambotrika
* vahivandana
* vahivoraka
* vahona
* vaimantsina
* vakaka
* vakakoana
* vakakoa
* valana
* valanirana
* vanila

* vare
* varifotsinakoho
* variñato
* vatoina
* vavaloza
* vazahanakampo
* velo-mihato
* verofehana
* viliantsahona
* vintañibe
* vintanina
* vivaona
* voafatra
* voafotsy
* voahangindrano
* voakarepoka
* voakirintsana
* voakoromanga
* voamahatata
* voamahatorana
* voamaintilany
* voamandrenikely
* voamarapohatra
* voamarintampona
* voamasonomby
* voampatra
* voampoana
* voampoa
* voampo
* voanalakely
* voanampotsy
* voanananala
* voandrafy
* voanembanamboa
* voaneny
* voanio
* voanjoala
* voanjomanga
* voankatsa
* voantainakoho
* voantrotroka
* voapibohitra
* voapidrano
* voarafy

* voarointsaka
* voasarikelinikalavola
* voaseva
* voatotongana
* voavahy
* voavoraka
* vohovelo
* volafotimadinika
* vonenina
* vonimbohidahy
* vonjilahy
* vonjivavy
* vonjy
* voriravina
* vory

== Z ==

* zabe
* zahana
* zanabato
* zongo

== Jereo koa ==

* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>ote5w2m9tuogdgobzxoepgpc2ji0lml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145880</id>
      <parentid>1145879</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T12:51:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24505" sha1="b3hni0zpeyy6z3krg1l07wv67mxikrd" xml:space="preserve">Inty ny '''lisitry ny anaran-javamaniry fanao fanafody amin' ny teny malagasy'''. Ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]] ny [[zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]], izay misy karazana miisa 3&amp;nbsp;245, ka ny 60&amp;#x20;% amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]&quot;, ''ethnobotanyjournal.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Andrianavalonirina A.M. et al, &quot;Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar&quot;, ''RAMReS-PMTA'',  2023.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ity lisitry ity dia mitanisa anarana amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], arakarahin' ny anarana ara-tsiansan' ny zavamaniry tondroiny izay mety ho tokana na maro. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Anisan' ny [[zavamaniry fanao fanafody]] fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny mandravasarotra (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny kininindrano na niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozo (''[[Cryptocarya agathophylla]]'' na ''Ravensara aromatica''), ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'').

Marihina fa ny anarana malagasy iray ao amin' ny lisitra dia mety hanondro karazan-javamaniry samy hafa (asehon' ny anarana ara-tsiansa manokana) tsy iray antoko na tsy iray fianakaviana (ohatra: [[Bongo (zavamaniry)|Bongo]]), na mety ho iray antoko na iray fianakaviana (ohatra: [[ahibitsika]]). Mety ho ny iray na ny vitsy amin' ireo karazan-javamaniry mitovy anarana malagasy no fanao fanafody fa tsy izy rehetra. Amin' ny ankapobeny, ny anarana siantifika tsirairay dia arahin' ny anaran' ny fianakaviana misy azy sy fampahalalana hafa.

== A ==

* [[Abiba (zavamaniry)|Abiba]]
* [[Adabo]]: ''[[Dioscorea sansibarensis]]'' (''[[Dioscoreaceae]]''); ''[[Ficus sakalavarum]]'' (''[[Moraceae]]''); na ''[[Ficus sakalavarum|Ficus cocculifolia]]'' (''Moraceae'')
* [[Adabonkoera]]
* [[Aferombohitra]]
* [[Aferontany]]: ''[[Paramollugo nudicaulis]]'' (''[[Molluginaceae]]''); ''[[Tachiadenus carinatus]]'' (''[[Gentianaceae]]'')
* [[Aferontanimbohitramadinika]]
* [[Aferontanivaventy]]
* [[Afolava (zavamaniry)|Afolava]]
* [[Agoagaga]]
* [[Ahiapana]]
* [[Ahibalala]]
* [[Ahibano]]
* [[Ahibitsika]]: ''[[Oldenlandia corymbosa]]'', ''[[Oldenlandia herbacea]]'', ''[[Oldenlandia lancifolia]]'' (''[[Rubiaceae]]'')
* [[Ahibodindrindrina]]
* [[Ahibola]]
* [[Ahidimaño]]
* [[Ahidresy]]
* [[Ahidrindrina]]
* [[Ahigoaika]]
* [[Ahimafana]]
* [[Ahipanala]]
* [[Ahipandrotra]]
* [[Ahipolaka]]
* [[Ahipotsy]]
* [[Ahitrakoho]]
* [[Ahitrandriana]]
* [[Ahitraombilahy]]
* [[Aidinono]]
* [[Aikaberavina]]
* [[Akasià|Akasia]]: ''[[Acacia dealbata]]'', ''[[Acacia decurrens]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Akatasavola]]
* [[Akondrojaza]]
* [[Alakamisy (zavamaniry)|Alakamisy]]
* [[Alamienga]]
* [[Alavaina]]
* [[Aloesy]]
* [[Ambay]]
* [[Ambaradeda]]
* [[Ambarakasa]]
* [[Ambarivatrindolo]]: ''[[Crotalaria cytisoides]]'', &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;.; ''[[Crotalaria fulva]]'' &lt;small&gt;Roxb&lt;/small&gt;.; ''[[Crotalaria retusa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Crotalaria diosmifolia]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]'')
* [[Ambatrimbohitra]]
* [[Ambiaty]]: ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' (← ''Vernonia appendiculata'') (''[[Asteraceae]]'')
* [[Ambiatilahy]]
* [[Amboalahazo]]
* [[Amboamboankibo]]
* [[Ambolaza]]
* [[Amboramaitso]]
* [[Amboramavolahy]]
* [[Amborasaha]]
* [[Amborasamanitra]]
* [[Amboravaky]]
* [[Ambotonona]]
* [[Ampalafa]]
* [[Ampangaboboka]]
* [[Ampanganamalona]]
* [[Ampangandrano]]
* [[Ampangavihy]]
* [[Anakatsimba]]
* [[Anakatsotsy]]: ''[[Phyllanthus niruri]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Analasosa]]
* [[Anambo]]
* [[Anamboraka]]
* [[Anampoza]]
* [[Anampozavavy]]
* [[Ananambo]]: ''[[Moringa oleifera]]'' (''[[Moringaceae]]''); ''[[Psophocarpus palustris]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Ananaomby]]
* [[Anandaingo]]
* [[Anandaingona]]
* [[Anandrambolahy]]
* [[Anangoaika]]
* [[Anantsinahilahy]]
* [[Anatsiko]]
* [[Andranahake]]: ''[[Commelina nudiflora]]''; ''[[Commelina benghalensis]]'' (''[[Commelinaceae]]'')
* [[Andranoka]]
* [[Andrarezana]]
* [[Andravoky]]
* [[Andrianakoho]]
* [[Andritsilaitsy]]
* [[Angavodiana]]
* [[Angily]]
* [[Angotilahy]]
* [[Anjananjana]]
* [[Ankafatratry]]
* [[Ankohorafanjava]]
* [[Ansoa]]
* [[Antafana]]
* [[Antafara]]
* [[Antentona]]
* [[Antilafoetra]]
* [[Antsointsoina]]
* [[Antsoitsoina]]
* [[Imperata cylindrica|Antsoro]]: ''[[Imperata cylindrica]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Aokalahy]]
* [[Ficus tiliifolia|Ara]]: ''[[Ficus tiliifolia]]'' (''[[Moraceae]]'')
* [[Arafy]]
* [[Arampandrotra]]
* [[Arety (zavamaniry)|Arety]]
* [[Ariandro]]
* [[Atindrambo]]
* [[Aveotry]]
* [[Avetro]]
* [[Avoko]]: ''[[Vigna angivensis]]'' (''[[Fabaceae]]''), ''[[Tephrosia lyallii]]'' (''Fabaceae'')
* [[Avokombiby]]
* [[Avokombilahy]]

== B ==

* [[Bararata]]: ''[[Dillenia triquetra]]'' (''[[Dilleniaceae]]''); ''[[Phragmites australis]]'', ''[[Phragmites mauritianus]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Barimaso]]
* [[Bedoko]]
* [[Befaroraotra]]
* [[Bekaraoka (zavamaniry)|Bekaraoka]]
* [[Belohalika]]
* [[Bemaimbo]]
* [[Betoerana]]
* [[Bibalahy]]
* [[Boka (zavamaniry)|Boka]]: ''[[Combretum longicollum]]'' na ''[[Calopyxis eriantha]]'' (''[[Combretaceae]]''), ''[[Heteropogon contortus]]'' (''[[Poaceae]]''), ''[[Marsdenia verrucosa]]'' (''[[Apocynaceae]]'')
* [[Bokabe]]: ''[[Marsdenia verrucosa]]'' &lt;small&gt;Decne&lt;/small&gt;. (''[[Apocynaceae]]''), ''[[Stephanotis floribunda]]'' &lt;small&gt;Brongn&lt;/small&gt;. (''Apocynaceae'')
* [[Bokabetondro]]

* [[Bonara]]:  ''[[Albizia lebbeck]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]'').
* [[Bongo (zavamaniry)|Bongo]]: ''[[Danais hispida]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Danais latisepala]]'' &lt;small&gt;Homolle&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Danais lyallii]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Danais verticillata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Dionychia bojeri]]'' &lt;small&gt;Naudin&lt;/small&gt; (''[[Melastomataceae]]''); ''[[Garcinia pauciflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Clusiaceae]]''); ''[[Ochrocarpos bongo]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Ochrocarpos orthocladus]]'' &lt;small&gt;(Baker) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Ochrocarpos perrieri]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Paederia majungensis]]'' &lt;small&gt;Homolle ex Puff&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Rheedia excelsa]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Rheedia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;(Planch. &amp; Triana) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae'')
* [[Boraka]]
* [[Boraraka]]
* [[Borona]]: ''[[Tetradenia fruticosa]]'' (''[[Lamiaceae]]'')

== D ==

* [[Daro (zavamaniry)|Daro]]: ''[[Commiphora aprevalii]]'' ; ''[[Commiphora arafy]]'' ; ''[[Commiphora brevicalyx]]'' ; ''[[Commiphora grandifolia]]'' ; ''[[Commiphora humbertii]]'' ; ''[[Commiphora marchandii]]''; ''[[Commiphora orbicularis]]''; ''[[Commiphora pterocarpa]]''; ''[[Commiphora simplicifolia]]''; ''[[Commiphora sinuata]]'' (''[[Burseraceae]]''); ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' (← ''Paritium tiliaceum'' na ''Talipariti tiliaceum'') (''[[Malvaceae]]''); ''[[Phoenix reclinata]]'' (''[[Arecaceae]]'').
* [[Dendemona]]
* [[Dindemo]]
* [[Dingadingambazaha]]
* [[Dingadingana (zavamaniry)|Dingadingana]]: ''[[Dombeya linearifolia]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Psiadia altissima]]'' &lt;small&gt;(DC.) Drake&lt;/small&gt;; ''[[Psiadia dodonaefolia]]'' &lt;small&gt;St.&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* [[Dingadinganalahy]]
* [[Dingandingandrano]]
* [[Dipoavatra]]: ''[[Peper cubeba]], [[Piper borbonense]], [[Piper longum]], [[Piper methysticum]], [[Piper nigrum]]'' (''[[Piperaceae]]'')
* [[Dridra (zavamaniry)|Dridra]]

== E ==

* [[Evonevona]]

== F ==

* [[Fafara]]
* [[Falahidambo]]
* [[Famafambazaha]]
* [[Famafantsambo]]
* [[Famahipaihana]]
* [[Famaho]]: ''[[Dichrostachys tenuifolia]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Famehifary]]: ''[[Clitoria lasciva]]'' (''[[Fabaceae]]''); ''[[Clitoria ternatea]]'' (''Fabaceae''); ''[[Decorsea grandidieri]]'' (''Fabaceae''); ''[[Teramnus labialis]]'' (''Fabaceae''); ''[[Xenostegia medium]]'' (← ''Ipomoea medium'') (''[[Convolvulaceae]]'')
* [[Famelomana]]
* [[Famota]]
* [[Fampinonoana (zavamaniry)|Fampinonoana]]: ''[[Euphorbia hirta]]''; ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' (''[[Euphorbiaceae]]'')
* [[Fampivalanana]]
* [[Fanalafaritra]]
* [[Fanalasimba]]
* [[Fanazava]]
* [[Fandefana]]
* [[Fandemy]]
* [[Fandramanana]]
* [[Fandrikibilisy]]
* [[Fandroronana]]
* [[Fandrotrarana]]: ''[[Cynodon dactylon]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Fanempoka]]
* [[Fanepoka]]
* [[Fanerambavy]]
* [[Fanerandahy]]
* [[Fanidy]]
* [[Fany (zavamaniry)|Fany]]: ''[[Entada chrysostachys]]''; ''[[Entada africana]]'' (''[[Mimosaceae]]'' na ''[[Fabaceae]]'')
* [[Fano (zavamaniry)|Fano]]: ''[[Entada chrysostachys]]''; ''[[Entada africana]]'' (''[[Mimosaceae]]'' na ''[[Fabaceae]]'')
* [[Fanolehana]]: ''[[Hippocratea bojeri]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]'')
* [[Fanory]]
* [[Fanoroboka]]
* [[Fanoromena]]
* [[Fantsinakoholahy]]
* [[Farimaty]]
* [[Fatika]]
* [[Fatikahitra]]
* [[Fatimena]]
* [[Fatoralahy]]
* [[Fatray]]
* [[Fatsinakoho]]
* [[Feka]]
* [[Ferifery]]
* [[Fiandrilavenombazaha]]
* [[Fiandrilavenona]]
* [[Fisava]]
* [[Fitangosana (zavamaniry)|Fitangosana]]
* [[Fitohizambalala]]
* [[Fobo]]
* [[Fodilahimena (zavamaniry)|Fodilahimena]]
* [[Foly (zavamaniry)|Foly]]
* [[Fondraña]]
* [[Fongo]]
* [[Foraha]]
* [[Forimboay]]
* [[Foroforo]]
* [[Foromaso]]
* [[Fotsimbarinakoholahy]]
* [[Fotsinanahary]]
* [[Fotsivadihana]]
* [[Fotsivolomanoa]]
* [[Fotsivolomano]]
* [[Fotsivolomanoro]]

== G ==

* [[Garanadrelina]]
* [[Gingiza]]
* [[Giranadrelina]]
* [[Gombo]]

== H ==

* [[Hainganahaingana]]
* [[Haizantoloho]]
* [[Halaitra]]
* [[Halampo]]
* [[Hamatra (zavamaniry)|Hamatra]]
* [[Hanidraisoa]]
* [[Hanitrandrianaivo]]
* [[Hanitravoko]]
* [[Harahaitra]]
* [[Haraky]]
* [[Haramy]]
* [[Haronga]]
* [[Harongampanihy]]
* [[Harongana]]
* [[Hasimbavy]]
* [[Hasindahy]]
* [[Hasingola]]
* [[Havaotra]]
* [[Havozo]]: ''[[Cryptocarya agathophylla]]'' (''[[Lauraceae]]'')
* [[Hazina]]
* [[Hazofady]]
* [[Hazofitososona]]
* [[Hazofohy]]
* [[Hazofotsinanahary]]
* [[Hazolava]]
* [[Hazomafaika]]
* [[Hazomafaitra]]
* [[Hazomafaitralahy]]
* [[Hazomafaitravavy]]
* [[Hazomafana]]
* [[Hazomainty]]: ''[[Apodytes dimidiata]]'' (''[[Metteniusaceae]]''); ''[[Cloiselia carbonaria]]'' S. Moore (na ''Dicoma carbonaria'' (''[[Asteraceae]]''); ''[[Cryptocarya pervillei]]''  (← ''Ravensara pervillei'' ) (''[[Lauraceae]]''); ''[[Diospyros calophylla]]; [[Diospyros clusiifolia]]''; ''[[Diospyros ebenifera]]''; ''[[Diospyros gracilipes]]''; ''[[Diospyros haplostylis]]''; ''[[Diospyros hazomainty]]''; ''[[Diospyros madagascariensis]]'' (jereo koa ''[[Diospyros ferrea]]''); ''[[Diospyros meeusiana]]''; ''[[Diospyros microrhombus]]''; ''[[Diospyros occlusa]]''; ''[[Diospyros toxicaria]]'' (''[[Ebenaceae]]''); ''[[Erythroxylum ferrugineum]]'' (''[[Erythroxylaceae]]''); ''[[Homalium albiflorum]]''; ''[[Homalium cauliflorum]]'' (''[[Salicaceae]]''); ''[[Secamone cristata]]'' (''[[Apocynaceae]]''); ''Tina striata'' subsp. ''trijuga''  (← ''Tina trijuga'') (''[[Sapindaceae]]''); ''[[Wielandia bojeriana]]'' (← ''Savia bojeriana'' Baill.) (''[[Phyllanthaceae]]'') 
* [[Hazomaitso]]
* [[Hazomalefaka]]
* [[Hazomamy]]
* [[Hazombandrika]]
* [[Hazombarorana]]: ''[[Abrahamia ditimena]]'' (← ''Protorhus ditimena'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Abrahamia oblongifolia]]'' (← ''Protorhus'' ''oblongifolia'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Abrahamia sericea]]'' (← ''Protorhus'' ''sericea'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Homalium axillare]]'' (''[[Salicaceae]]''); ''[[Ocotea laevis]]'' (''[[Lauraceae]]''); ''[[Pittosporum oblongifolium]]'' (''[[Pittosporaceae]]''); ''[[Pittosporum verticillatum]]'' (''[[Pittosporaceae]]'')
* [[Hazomboay]]
* [[Hazomiavona]]
* [[Hazomoana]]
* [[Hazonakoho]]
* [[Hazonandriana]]
* [[Hazongoaika]]
* [[Hazonkisoa]]
* [[Hazontoho]]
* [[Hazontsifaka]]
* [[Hazotana]]
* [[Hazoto]]
* [[Hazotokana]]
* [[Hendramena]]
* [[Hento]]

* [[Hentona]]
* [[Hirigirika]]
* [[Hofa (zavamaniry)|Hofa]]
* [[Hofika]]
* [[Homonomona]]
* [[Hororoky]]
* [[Horovy]]

== I ==

* [[Ilaimahery]]

== K ==

* [[Kabodrano]]
* [[Kalavelo]]
* [[Kaleva]]
* [[Kandafotsy]]
* [[Karafoy]]
* [[Karakaraberavina]]
* [[Karambitovavy]]
* [[Kata (zavamaniry)|Kata]]
* [[Katra (zavamaniry)|Katra]]
* [[Katsomandronono]]
* [[Kavodiandrano]]
* [[Kelihomandra]]
* [[Kelivoloina]]
* [[Kiatondra]]
* [[Kiatondramadinika]]
* [[Kidiadiamborona]]
* [[Kifongo]]
* [[Kija (zavamaniry)|Kija]]
* [[Kile]]
* [[Kily]]: ''[[Tamarindus indica]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Kilo (zavamaniry)|Kilo]]
* [[Kimalao]]: ''[[Acmella oleracea]]'' &lt;small&gt;(L.) R.K.Jansen&lt;/small&gt; (← ''Spilanthes acmella'' &lt;small&gt;Hutch. &amp; Dalziel&lt;/small&gt;) (''[[Asteraceae]]''); ''[[Nasturtium barbareifolium]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Brassicaceae]]'')
* [[Kimamikisoa]]
* [[Kimamimamitambina]]
* [[Kimanga]]
* [[Kimboiboy]]
* [[Kimboimbointany]]
* [[Kindrehedrehetsa]]
* [[Kindresy]]: ''[[Cynodon dactylon]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Kingatsa]]
* [[Kininina (zavamaniry)|Kininina]]: ''[[Eucalyptus]]'' spp''.''; ''[[Corymbia]]'' spp.
* [[Kinkina]]: ''[[Cinchona succirubra]]'' &lt;small&gt;Pavon &amp; Klotzsch&lt;/small&gt;; ''[[Cinchona ledgeriana]]'' &lt;small&gt;(Howard) Bern. Moens ex Trimen&lt;/small&gt;; ''[[Cinchona officinalis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]'').
* [[Kintsy (zavamaniry)|Kintsy]]
* [[Kiotsiotsitanilahy]]
* [[Kiotsiotsitanivavy]]
* [[Kirambay]]
* [[Kiramborambo]]
* [[Kirandrambehivavy]]
* [[Kiringy]]
* [[Kisanga]]
* [[Kisangandranovavy]]
* [[Kisarihasina]]
* [[Kitongafia]]
* [[Kitsongo]]

* [[Kitsotsolalana]]
* [[Kivainga]]
* [[Kivolavola]]
* [[Kobahy]]
* [[Kofafa (zavamaniry)|Kofafa]]: ''[[Elionurus tristis]]'' &lt;small&gt;Hack.&lt;/small&gt; (''[[Poaceae]]'')
* [[Korakoravavy]]
* [[Kotika]]: ''[[Croton]]'' sp. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Flueggea microcarpa]]'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Kotro (zavamaniry)|Kotro]]

== L ==

* [[Lafara]]: ''[[Oncoba capreifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Salicaceae]]''); ''[[Turraea sericea]]'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt; (''[[Meliaceae]]'')
* [[Lafarana]]: ''[[Turraea sericea]]'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt; (''[[Meliaceae]]'') 
* [[Lahiriky]]: ''[[Abutilon greveanum]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Hochr.&lt;/small&gt;; ''[[Abutilon indicum]]'' &lt;small&gt;(L.) Sweet&lt;/small&gt;; ''[[Abutilon pseudocleistogamum]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Kosteletzkya thouarsiana]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''Malvaceae'')
* [[Lahiroa]]: ''[[Clerodendrum emirnense]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Hook.&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]'')
* Lailay
* Laingafora
* Laingodroy
* [[Lalandana]]: ''[[Canavalia obtusifolia]]'' &lt;small&gt;(Lam.) DC.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Lalando
* Lalangy
* Lambinamorona
* Lambinanalahy
* Lambinana
* Lambiro
* [[Lambo (zavamaniry)|Lambo]]: ''[[Uvaria manjensis]]'' &lt;small&gt;Cavaco et Keraudren&lt;/small&gt; (''[[Annonaceae]]'')
* [[Lamonty]]: ''[[Flacourtia indica]]'' &lt;small&gt;(Burm. f.) Merr.&lt;/small&gt; (← ''Flacourtia ramontchi'' &lt;small&gt;L'Hér.&lt;/small&gt;) (''[[Salicaceae]]'')
* Lampivato
* Landemy
* [[Landihazobe]]: ''[[Ceiba pentandra]]'' &lt;small&gt;Gaertn&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]'').
* Langary
* Lanjambola
* Lanjananahary
* Lanory
* Lanoro
* Lavanana
* Lavaravina
* [[Laza (zavamaniry)|Laza]]: ''[[Adenia firingalavensis]]'' &lt;small&gt;(Drake ex Jum.) Harms&lt;/small&gt; (''[[Passifloraceae]]''); ''[[Commiphora guillauminii]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Burseraceae]]''); ''[[Cyphostemma laza]]'' &lt;small&gt;Descoings&lt;/small&gt; (←''Cissus laza'') (''[[Vitaceae]]''); ''[[Ficus reflexa]]'' &lt;small&gt;Thumb&lt;/small&gt;. (''[[Moraceae]]'')
* Lelanangaka
* Lelanaombe
* Lengompary
* Letsaky
* [[Lombiry (vahy)|Lombiry]]: ''[[Cryptostegia grandiflora]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;; [[Cryptostegia madagascariensis|''Cryptostegia'' ''madagascariensis'']] &lt;small&gt;Boj.&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); [[Dialyceras parvifolium|''Dialyceras parvifolium'' var. ''coriaceum'']] &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Sphaerosepalaceae]]''); ''[[Rhopalocarpus binervius]]'' &lt;small&gt;Capuro&lt;/small&gt;&lt;small&gt;n&lt;/small&gt;; ''[[Rhopalocarpus louvelii]]'' &lt;small&gt;(Danguy) Capuron&lt;/small&gt; (''Sphaerosepalaceae'')
* [[Lombiro]]: ''[[Cryptostegia grandiflora]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;; ''[[Cryptostegia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Decne&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Dialyceras parvifolium]]'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Sphaerosepalaceae]]'')
* [[Losy (zavamaniry)|Losy]]: ''[[Berchemia discolor]]'' &lt;small&gt;(Klotzsch) Hemsl.&lt;/small&gt; (''[[Rhamnaceae]]''); ''[[Rumex bequaertii]]'' &lt;small&gt;De Wild.&lt;/small&gt; (''[[Polygonaceae]]'')
* Loviantsahonantanety

== M ==

* Madiorano
* [[Tamarindus indica|Madiro]]: ''[[Tamarindus indica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Mahafangaletse
* Mahalatsaka
* Mahatanandofotsy
* Mahatanando
* Mahatanandomena
* Mahatrotranify
* Mahavaliavavy
* Maintifototra
* Malainaretina
* Malanga
* Mampody
* Manalo
* Manamora
* [[Mananasy]]: ''[[Ananas comosus]]'' &lt;small&gt;(L.) Merr.&lt;/small&gt; (''[[Bromeliaceae]]'')
* Manangy
* Mananjara
* Mananotsa
* Manarapoana
* Manavodrevo
* Manazara
* Mandakolahy
* Mandalia
* Mandalodiaraikitra
* Mandravasarotra
* Mandrofo
* Mandrorofo
* Manevika
* Mangavony
* [[Mangidy (zavamaniry)|Mangidy]]: ''[[Physena madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Thouars ex Tul.&lt;/small&gt; (''[[Physenaceae]]'')
* Mangorondefona
* Manipika
* Manitrandafintsaha
* Manontona
* [[Manta (zavamaniry)|Manta]]: ''[[Aerangis citrata]]'' &lt;small&gt;(Thouars) Schltr.&lt;/small&gt; (''[[Orchidaceae]]'')
* Mantsaka
* [[Mapaza]]:  ''[[Papay|Carica papaya]]'' L. (''[[Caricaceae]]'')
* Maranitra
* Marohay
* Marovelo
* Marozandry
* [[Masaka (zavamaniry)|Masaka]]: ''[[Enterospermum]]'' sp. (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Noronhia lanceolata]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;. (''[[Oleaceae]]'')
* Masimposaina
* Masinandro
* Masinankorona
* [[Masinjany]]: ''[[Coptosperma madagascariense]]'' &lt;small&gt;(Baill.) De Block&lt;/small&gt; (← ''Enterospermum madagascariense'' &lt;small&gt;(Baill.) Homolle&lt;/small&gt;) (''[[Rubiaceae]]'').
* [[Masokoaky]]:  ''[[Abrus precatorius]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Masonombilahy
* Masontantely
* Masontsokina
* Matahotrantsy
* Matavikely
* Mavoha
* [[Mavokely (zavamaniry)|Mavokely]]: ''[[Musa paradisiaca]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Musaceae]]''); ''[[Pentopetia elastica]]'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Selago muralis]]'' &lt;small&gt;Benth. &amp; Hook.f.&lt;/small&gt; (''[[Scrophulariaceae]]'')
* Merampamelona
* Miakana
* Modimodia
* [[Moita]]: ''[[Cyperus articulatus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Cyperaceae]]''); ''[[Pycreus polystachyos]]'' &lt;small&gt;(Rottb.) P. Beauv.&lt;/small&gt; (''Cyperaceae'')
* [[Mokonazy]]: ''[[Ziziphus jujuba]]'' &lt;small&gt;Mill&lt;/small&gt;.; ''[[Ziziphus spina-christi]]'' &lt;small&gt;(L.) Desf.&lt;/small&gt; (''[[Rhamnaceae]]'')
* Molaliambo
* [[Molanga (zavamaniry)|Molanga]]: ''[[Croton goudotii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton mongue]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton myriaster]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Croton oreades]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Dombeya dolichophylla]]'' &lt;small&gt;Arènes&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]''); ''[[Macaranga hildebrandtii]]'' &lt;small&gt;Pax &amp; Hoffm.&lt;/small&gt; (''Euphorbiaceae'')
* Monty

== N ==

* Ndandemy
* Ndramañamora
* Nohondahy
* [[Nonoka]]: ''[[Ficus reflexa]] &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;'' (← ''Ficus melleri'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt;); ''[[Ficus rubra]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus pyrifolia'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;); ''[[Ficus polita]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''[[Ficus polita|Ficus megapoda]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')

* Nonondahy:  ''[[Ficus lutea]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus baronii'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')

== O ==

* Odiandoha
* Odiozatra
* Ombavy

== P ==

* [[Panda (zavamaniry)|Panda]]: ''[[Salvia leucodermis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]'')
* [[Papy (zavamaniry)|Papy]]: ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Crassulaceae]]''); ''[[Ravensara gracilis]]'' &lt;small&gt;Kosterm&lt;/small&gt;. (''[[Lauraceae]]'')
* Papolahy
* Parakinandrongo
* Parakitsitry
* [[Peha (zavamaniry)|Peha]]: ''[[Brachylaena microphylla]]'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]''); ''[[Dicoma incana]]'' &lt;small&gt;(Baker) O. Hoffm.&lt;/small&gt;; ''[[Dicoma tomentosa]]'' &lt;small&gt;Klatt&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* Pepolahy
* [[Poakaty (zavamaniry)|Poakaty]]: ''[[Dialypetalum floribundum]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Campanulaceae]]'')

== R ==

* rafy
* ragehezina
* rahiaka
* raileja
* railombo
* raioritra
* raisaonjo
* raisinda
* raivolesoka
* raizafy
* rajamena
* rajonga
* ramamonjy
* ramanakofa
* ramangaoka
* ramanga
* ramanjavona
* rambiasina
* rambiazina
* rambiazindrano
* rambonaomby
* ramiarana
* ramiary
* ramilamina
* ramy
* ramirondra
* ranendo
* ranga
* rangifotsy
* ranohandrina
* raodraotra
* raokandro
* ravimboafotsy
* ravindravina
* ravitsara
* relambo
* remaitso
* resonjo
* riadriatra
* rodramo
* roifotsy
* roihavotra
* romba
* rombiromby
* rondra
* roño
* rotra
* rotravazaha
* rovy

== S ==

* sabita
* sakaizanankizy
* sakamalaho
* sakamalao
* sakarivombato
* sakatavilona
* sakatavilotra
* sambilahy
* samonta
* sanatry
* sandela
* sangasanganandevolahy

* sañira
* saravy
* sariheza
* sarikimalao
* sasavy
* sava
* savoa
* savory
* senasena
* sesikondana
* sety
* sevabe
* siho
* silabola
* sily
* sirakakazo
* sira
* sirika
* sitraefavoa
* soahazo
* soandro
* soaravina
* sofintotozy
* sofisofy
* somangy
* somoro
* songosongo
* sovoka

== T ==

* tadilava
* tafara
* taimborontsiloza
* takasina
* takorova
* takotako
* talafoitra
* talapetraka
* tambaritsahona
* tambintsy
* tambitsy
* tamenaka
* tampina
* tanantanamanga
* tanantanampotsy
* tandravato
* tangena
* tangongo
* tanikandro
* tankosina
* tanterakala
* tanterakalavavy
* tanteraka
* taolamandeha
* taolanamalona
* tapabatana
* tapisaka
* tarata
* tavaza
* tavebotreka
* telafoetra
* telovitrana
* tenindahy
* tihy
* toetra
* tokambahatra
* tombokakanga
* tongoboronafanintsana
* tongoborona
* tongotaintaina
* tongotramboabe
* totongana
* tovondrongonindrakalagegy
* trabonjy
* trotrobato
* tsaingoka
* tsakafara
* tsakafary
* tsantsambaitra
* tsararaka
* tsatsambaitra
* tsengoka
* tsiambanindahy
* tsiampangapanga
* tsiandrikandrinina
* tsianihampoza
* tsianihimposa
* tsiatosika
* tsiavaramonina
* tsibolo

* tsienimposa
* tsihitafototra
* tsiho
* tsikobokobondanitra
* tsikobona
* tsikoinkoina
* tsilaitsy
* tsilambozo
* tsilavondrivotsy
* tsileomparimbona
* tsimatoalaza
* tsimbolaotra
* tsimonomonona
* tsimperifery
* tsimpimpina
* tsindahoro
* tsindramiramy
* tsingatsa
* tsingila
* tsingilofilo
* tsinkara
* tsiodany
* tsiontsiona
* tsipahokivainga
* tsipaho
* tsiperiferinala
* tsipihipina
* tsipikopiko
* tsipoapoaka
* tsipolitra
* tsirangorangombalala
* tsirinangatra
* tsirokonangatra
* tsitambakombako
* tsitambotambako
* tsitiamoty
* tsitohitohy
* tsitongotra
* tsitsihina
* tsobolo
* tsorokonangatra
* tsotsoraka

== V ==

* vahatra
* vahemboamena
* vahia
* vahilahy
* vahilava
* vahimarava
* vahimboamena
* vahinamalo
* vahindambinana
* vahindronono
* vahintambotrika
* vahipindy
* vahitambotrika
* vahivandana
* vahivoraka
* vahona
* vaimantsina
* vakaka
* vakakoana
* vakakoa
* valana
* valanirana
* vanila

* vare
* varifotsinakoho
* variñato
* vatoina
* vavaloza
* vazahanakampo
* velo-mihato
* verofehana
* viliantsahona
* vintañibe
* vintanina
* vivaona
* voafatra
* voafotsy
* voahangindrano
* voakarepoka
* voakirintsana
* voakoromanga
* voamahatata
* voamahatorana
* voamaintilany
* voamandrenikely
* voamarapohatra
* voamarintampona
* voamasonomby
* voampatra
* voampoana
* voampoa
* voampo
* voanalakely
* voanampotsy
* voanananala
* voandrafy
* voanembanamboa
* voaneny
* voanio
* voanjoala
* voanjomanga
* voankatsa
* voantainakoho
* voantrotroka
* voapibohitra
* voapidrano
* voarafy

* voarointsaka
* voasarikelinikalavola
* voaseva
* voatotongana
* voavahy
* voavoraka
* vohovelo
* volafotimadinika
* vonenina
* vonimbohidahy
* vonjilahy
* vonjivavy
* vonjy
* voriravina
* vory

== Z ==

* zabe
* zahana
* zanabato
* zongo

== Jereo koa ==

* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>b3hni0zpeyy6z3krg1l07wv67mxikrd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145881</id>
      <parentid>1145880</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T12:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* A */</comment>
      <origin>1145881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24466" sha1="n1mm5nr0mv6d37hh2ilp1y28l68e2ky" xml:space="preserve">Inty ny '''lisitry ny anaran-javamaniry fanao fanafody amin' ny teny malagasy'''. Ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]] ny [[zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]], izay misy karazana miisa 3&amp;nbsp;245, ka ny 60&amp;#x20;% amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]&quot;, ''ethnobotanyjournal.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Andrianavalonirina A.M. et al, &quot;Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar&quot;, ''RAMReS-PMTA'',  2023.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ity lisitry ity dia mitanisa anarana amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], arakarahin' ny anarana ara-tsiansan' ny zavamaniry tondroiny izay mety ho tokana na maro. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Anisan' ny [[zavamaniry fanao fanafody]] fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny mandravasarotra (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny kininindrano na niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozo (''[[Cryptocarya agathophylla]]'' na ''Ravensara aromatica''), ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'').

Marihina fa ny anarana malagasy iray ao amin' ny lisitra dia mety hanondro karazan-javamaniry samy hafa (asehon' ny anarana ara-tsiansa manokana) tsy iray antoko na tsy iray fianakaviana (ohatra: [[Bongo (zavamaniry)|Bongo]]), na mety ho iray antoko na iray fianakaviana (ohatra: [[ahibitsika]]). Mety ho ny iray na ny vitsy amin' ireo karazan-javamaniry mitovy anarana malagasy no fanao fanafody fa tsy izy rehetra. Amin' ny ankapobeny, ny anarana siantifika tsirairay dia arahin' ny anaran' ny fianakaviana misy azy sy fampahalalana hafa.

== A ==

* [[Abiba (zavamaniry)|Abiba]]
* [[Adabo]]: ''[[Dioscorea sansibarensis]]'' (''[[Dioscoreaceae]]''); ''[[Ficus sakalavarum]]'' (← ''Ficus cocculifolia'') (''Moraceae'')
* [[Adabonkoera]]
* [[Aferombohitra]]
* [[Aferontany]]: ''[[Paramollugo nudicaulis]]'' (''[[Molluginaceae]]''); ''[[Tachiadenus carinatus]]'' (''[[Gentianaceae]]'')
* [[Aferontanimbohitramadinika]]
* [[Aferontanivaventy]]
* [[Afolava (zavamaniry)|Afolava]]
* [[Agoagaga]]
* [[Ahiapana]]
* [[Ahibalala]]
* [[Ahibano]]
* [[Ahibitsika]]: ''[[Oldenlandia corymbosa]]'', ''[[Oldenlandia herbacea]]'', ''[[Oldenlandia lancifolia]]'' (''[[Rubiaceae]]'')
* [[Ahibodindrindrina]]
* [[Ahibola]]
* [[Ahidimaño]]
* [[Ahidresy]]
* [[Ahidrindrina]]
* [[Ahigoaika]]
* [[Ahimafana]]
* [[Ahipanala]]
* [[Ahipandrotra]]
* [[Ahipolaka]]
* [[Ahipotsy]]
* [[Ahitrakoho]]
* [[Ahitrandriana]]
* [[Ahitraombilahy]]
* [[Aidinono]]
* [[Aikaberavina]]
* [[Akasià|Akasia]]: ''[[Acacia dealbata]]'', ''[[Acacia decurrens]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Akatasavola]]
* [[Akondrojaza]]
* [[Alakamisy (zavamaniry)|Alakamisy]]
* [[Alamienga]]
* [[Alavaina]]
* [[Aloesy]]
* [[Ambay]]
* [[Ambaradeda]]
* [[Ambarakasa]]
* [[Ambarivatrindolo]]: ''[[Crotalaria cytisoides]]'', &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;.; ''[[Crotalaria fulva]]'' &lt;small&gt;Roxb&lt;/small&gt;.; ''[[Crotalaria retusa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Crotalaria diosmifolia]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]'')
* [[Ambatrimbohitra]]
* [[Ambiaty]]: ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' (← ''Vernonia appendiculata'') (''[[Asteraceae]]'')
* [[Ambiatilahy]]
* [[Amboalahazo]]
* [[Amboamboankibo]]
* [[Ambolaza]]
* [[Amboramaitso]]
* [[Amboramavolahy]]
* [[Amborasaha]]
* [[Amborasamanitra]]
* [[Amboravaky]]
* [[Ambotonona]]
* [[Ampalafa]]
* [[Ampangaboboka]]
* [[Ampanganamalona]]
* [[Ampangandrano]]
* [[Ampangavihy]]
* [[Anakatsimba]]
* [[Anakatsotsy]]: ''[[Phyllanthus niruri]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Analasosa]]
* [[Anambo]]
* [[Anamboraka]]
* [[Anampoza]]
* [[Anampozavavy]]
* [[Ananambo]]: ''[[Moringa oleifera]]'' (''[[Moringaceae]]''); ''[[Psophocarpus palustris]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Ananaomby]]
* [[Anandaingo]]
* [[Anandaingona]]
* [[Anandrambolahy]]
* [[Anangoaika]]
* [[Anantsinahilahy]]
* [[Anatsiko]]
* [[Andranahake]]: ''[[Commelina nudiflora]]''; ''[[Commelina benghalensis]]'' (''[[Commelinaceae]]'')
* [[Andranoka]]
* [[Andrarezana]]
* [[Andravoky]]
* [[Andrianakoho]]
* [[Andritsilaitsy]]
* [[Angavodiana]]
* [[Angily]]
* [[Angotilahy]]
* [[Anjananjana]]
* [[Ankafatratry]]
* [[Ankohorafanjava]]
* [[Ansoa]]
* [[Antafana]]
* [[Antafara]]
* [[Antentona]]
* [[Antilafoetra]]
* [[Antsointsoina]]
* [[Antsoitsoina]]
* [[Imperata cylindrica|Antsoro]]: ''[[Imperata cylindrica]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Aokalahy]]
* [[Ficus tiliifolia|Ara]]: ''[[Ficus tiliifolia]]'' (''[[Moraceae]]'')
* [[Arafy]]
* [[Arampandrotra]]
* [[Arety (zavamaniry)|Arety]]
* [[Ariandro]]
* [[Atindrambo]]
* [[Aveotry]]
* [[Avetro]]
* [[Avoko]]: ''[[Vigna angivensis]]'' (''[[Fabaceae]]''), ''[[Tephrosia lyallii]]'' (''Fabaceae'')
* [[Avokombiby]]
* [[Avokombilahy]]

== B ==

* [[Bararata]]: ''[[Dillenia triquetra]]'' (''[[Dilleniaceae]]''); ''[[Phragmites australis]]'', ''[[Phragmites mauritianus]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Barimaso]]
* [[Bedoko]]
* [[Befaroraotra]]
* [[Bekaraoka (zavamaniry)|Bekaraoka]]
* [[Belohalika]]
* [[Bemaimbo]]
* [[Betoerana]]
* [[Bibalahy]]
* [[Boka (zavamaniry)|Boka]]: ''[[Combretum longicollum]]'' na ''[[Calopyxis eriantha]]'' (''[[Combretaceae]]''), ''[[Heteropogon contortus]]'' (''[[Poaceae]]''), ''[[Marsdenia verrucosa]]'' (''[[Apocynaceae]]'')
* [[Bokabe]]: ''[[Marsdenia verrucosa]]'' &lt;small&gt;Decne&lt;/small&gt;. (''[[Apocynaceae]]''), ''[[Stephanotis floribunda]]'' &lt;small&gt;Brongn&lt;/small&gt;. (''Apocynaceae'')
* [[Bokabetondro]]

* [[Bonara]]:  ''[[Albizia lebbeck]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]'').
* [[Bongo (zavamaniry)|Bongo]]: ''[[Danais hispida]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Danais latisepala]]'' &lt;small&gt;Homolle&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Danais lyallii]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Danais verticillata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Dionychia bojeri]]'' &lt;small&gt;Naudin&lt;/small&gt; (''[[Melastomataceae]]''); ''[[Garcinia pauciflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Clusiaceae]]''); ''[[Ochrocarpos bongo]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Ochrocarpos orthocladus]]'' &lt;small&gt;(Baker) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Ochrocarpos perrieri]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Paederia majungensis]]'' &lt;small&gt;Homolle ex Puff&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Rheedia excelsa]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Rheedia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;(Planch. &amp; Triana) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae'')
* [[Boraka]]
* [[Boraraka]]
* [[Borona]]: ''[[Tetradenia fruticosa]]'' (''[[Lamiaceae]]'')

== D ==

* [[Daro (zavamaniry)|Daro]]: ''[[Commiphora aprevalii]]'' ; ''[[Commiphora arafy]]'' ; ''[[Commiphora brevicalyx]]'' ; ''[[Commiphora grandifolia]]'' ; ''[[Commiphora humbertii]]'' ; ''[[Commiphora marchandii]]''; ''[[Commiphora orbicularis]]''; ''[[Commiphora pterocarpa]]''; ''[[Commiphora simplicifolia]]''; ''[[Commiphora sinuata]]'' (''[[Burseraceae]]''); ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' (← ''Paritium tiliaceum'' na ''Talipariti tiliaceum'') (''[[Malvaceae]]''); ''[[Phoenix reclinata]]'' (''[[Arecaceae]]'').
* [[Dendemona]]
* [[Dindemo]]
* [[Dingadingambazaha]]
* [[Dingadingana (zavamaniry)|Dingadingana]]: ''[[Dombeya linearifolia]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Psiadia altissima]]'' &lt;small&gt;(DC.) Drake&lt;/small&gt;; ''[[Psiadia dodonaefolia]]'' &lt;small&gt;St.&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* [[Dingadinganalahy]]
* [[Dingandingandrano]]
* [[Dipoavatra]]: ''[[Peper cubeba]], [[Piper borbonense]], [[Piper longum]], [[Piper methysticum]], [[Piper nigrum]]'' (''[[Piperaceae]]'')
* [[Dridra (zavamaniry)|Dridra]]

== E ==

* [[Evonevona]]

== F ==

* [[Fafara]]
* [[Falahidambo]]
* [[Famafambazaha]]
* [[Famafantsambo]]
* [[Famahipaihana]]
* [[Famaho]]: ''[[Dichrostachys tenuifolia]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Famehifary]]: ''[[Clitoria lasciva]]'' (''[[Fabaceae]]''); ''[[Clitoria ternatea]]'' (''Fabaceae''); ''[[Decorsea grandidieri]]'' (''Fabaceae''); ''[[Teramnus labialis]]'' (''Fabaceae''); ''[[Xenostegia medium]]'' (← ''Ipomoea medium'') (''[[Convolvulaceae]]'')
* [[Famelomana]]
* [[Famota]]
* [[Fampinonoana (zavamaniry)|Fampinonoana]]: ''[[Euphorbia hirta]]''; ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' (''[[Euphorbiaceae]]'')
* [[Fampivalanana]]
* [[Fanalafaritra]]
* [[Fanalasimba]]
* [[Fanazava]]
* [[Fandefana]]
* [[Fandemy]]
* [[Fandramanana]]
* [[Fandrikibilisy]]
* [[Fandroronana]]
* [[Fandrotrarana]]: ''[[Cynodon dactylon]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Fanempoka]]
* [[Fanepoka]]
* [[Fanerambavy]]
* [[Fanerandahy]]
* [[Fanidy]]
* [[Fany (zavamaniry)|Fany]]: ''[[Entada chrysostachys]]''; ''[[Entada africana]]'' (''[[Mimosaceae]]'' na ''[[Fabaceae]]'')
* [[Fano (zavamaniry)|Fano]]: ''[[Entada chrysostachys]]''; ''[[Entada africana]]'' (''[[Mimosaceae]]'' na ''[[Fabaceae]]'')
* [[Fanolehana]]: ''[[Hippocratea bojeri]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]'')
* [[Fanory]]
* [[Fanoroboka]]
* [[Fanoromena]]
* [[Fantsinakoholahy]]
* [[Farimaty]]
* [[Fatika]]
* [[Fatikahitra]]
* [[Fatimena]]
* [[Fatoralahy]]
* [[Fatray]]
* [[Fatsinakoho]]
* [[Feka]]
* [[Ferifery]]
* [[Fiandrilavenombazaha]]
* [[Fiandrilavenona]]
* [[Fisava]]
* [[Fitangosana (zavamaniry)|Fitangosana]]
* [[Fitohizambalala]]
* [[Fobo]]
* [[Fodilahimena (zavamaniry)|Fodilahimena]]
* [[Foly (zavamaniry)|Foly]]
* [[Fondraña]]
* [[Fongo]]
* [[Foraha]]
* [[Forimboay]]
* [[Foroforo]]
* [[Foromaso]]
* [[Fotsimbarinakoholahy]]
* [[Fotsinanahary]]
* [[Fotsivadihana]]
* [[Fotsivolomanoa]]
* [[Fotsivolomano]]
* [[Fotsivolomanoro]]

== G ==

* [[Garanadrelina]]
* [[Gingiza]]
* [[Giranadrelina]]
* [[Gombo]]

== H ==

* [[Hainganahaingana]]
* [[Haizantoloho]]
* [[Halaitra]]
* [[Halampo]]
* [[Hamatra (zavamaniry)|Hamatra]]
* [[Hanidraisoa]]
* [[Hanitrandrianaivo]]
* [[Hanitravoko]]
* [[Harahaitra]]
* [[Haraky]]
* [[Haramy]]
* [[Haronga]]
* [[Harongampanihy]]
* [[Harongana]]
* [[Hasimbavy]]
* [[Hasindahy]]
* [[Hasingola]]
* [[Havaotra]]
* [[Havozo]]: ''[[Cryptocarya agathophylla]]'' (''[[Lauraceae]]'')
* [[Hazina]]
* [[Hazofady]]
* [[Hazofitososona]]
* [[Hazofohy]]
* [[Hazofotsinanahary]]
* [[Hazolava]]
* [[Hazomafaika]]
* [[Hazomafaitra]]
* [[Hazomafaitralahy]]
* [[Hazomafaitravavy]]
* [[Hazomafana]]
* [[Hazomainty]]: ''[[Apodytes dimidiata]]'' (''[[Metteniusaceae]]''); ''[[Cloiselia carbonaria]]'' S. Moore (na ''Dicoma carbonaria'' (''[[Asteraceae]]''); ''[[Cryptocarya pervillei]]''  (← ''Ravensara pervillei'' ) (''[[Lauraceae]]''); ''[[Diospyros calophylla]]; [[Diospyros clusiifolia]]''; ''[[Diospyros ebenifera]]''; ''[[Diospyros gracilipes]]''; ''[[Diospyros haplostylis]]''; ''[[Diospyros hazomainty]]''; ''[[Diospyros madagascariensis]]'' (jereo koa ''[[Diospyros ferrea]]''); ''[[Diospyros meeusiana]]''; ''[[Diospyros microrhombus]]''; ''[[Diospyros occlusa]]''; ''[[Diospyros toxicaria]]'' (''[[Ebenaceae]]''); ''[[Erythroxylum ferrugineum]]'' (''[[Erythroxylaceae]]''); ''[[Homalium albiflorum]]''; ''[[Homalium cauliflorum]]'' (''[[Salicaceae]]''); ''[[Secamone cristata]]'' (''[[Apocynaceae]]''); ''Tina striata'' subsp. ''trijuga''  (← ''Tina trijuga'') (''[[Sapindaceae]]''); ''[[Wielandia bojeriana]]'' (← ''Savia bojeriana'' Baill.) (''[[Phyllanthaceae]]'') 
* [[Hazomaitso]]
* [[Hazomalefaka]]
* [[Hazomamy]]
* [[Hazombandrika]]
* [[Hazombarorana]]: ''[[Abrahamia ditimena]]'' (← ''Protorhus ditimena'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Abrahamia oblongifolia]]'' (← ''Protorhus'' ''oblongifolia'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Abrahamia sericea]]'' (← ''Protorhus'' ''sericea'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Homalium axillare]]'' (''[[Salicaceae]]''); ''[[Ocotea laevis]]'' (''[[Lauraceae]]''); ''[[Pittosporum oblongifolium]]'' (''[[Pittosporaceae]]''); ''[[Pittosporum verticillatum]]'' (''[[Pittosporaceae]]'')
* [[Hazomboay]]
* [[Hazomiavona]]
* [[Hazomoana]]
* [[Hazonakoho]]
* [[Hazonandriana]]
* [[Hazongoaika]]
* [[Hazonkisoa]]
* [[Hazontoho]]
* [[Hazontsifaka]]
* [[Hazotana]]
* [[Hazoto]]
* [[Hazotokana]]
* [[Hendramena]]
* [[Hento]]

* [[Hentona]]
* [[Hirigirika]]
* [[Hofa (zavamaniry)|Hofa]]
* [[Hofika]]
* [[Homonomona]]
* [[Hororoky]]
* [[Horovy]]

== I ==

* [[Ilaimahery]]

== K ==

* [[Kabodrano]]
* [[Kalavelo]]
* [[Kaleva]]
* [[Kandafotsy]]
* [[Karafoy]]
* [[Karakaraberavina]]
* [[Karambitovavy]]
* [[Kata (zavamaniry)|Kata]]
* [[Katra (zavamaniry)|Katra]]
* [[Katsomandronono]]
* [[Kavodiandrano]]
* [[Kelihomandra]]
* [[Kelivoloina]]
* [[Kiatondra]]
* [[Kiatondramadinika]]
* [[Kidiadiamborona]]
* [[Kifongo]]
* [[Kija (zavamaniry)|Kija]]
* [[Kile]]
* [[Kily]]: ''[[Tamarindus indica]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Kilo (zavamaniry)|Kilo]]
* [[Kimalao]]: ''[[Acmella oleracea]]'' &lt;small&gt;(L.) R.K.Jansen&lt;/small&gt; (← ''Spilanthes acmella'' &lt;small&gt;Hutch. &amp; Dalziel&lt;/small&gt;) (''[[Asteraceae]]''); ''[[Nasturtium barbareifolium]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Brassicaceae]]'')
* [[Kimamikisoa]]
* [[Kimamimamitambina]]
* [[Kimanga]]
* [[Kimboiboy]]
* [[Kimboimbointany]]
* [[Kindrehedrehetsa]]
* [[Kindresy]]: ''[[Cynodon dactylon]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Kingatsa]]
* [[Kininina (zavamaniry)|Kininina]]: ''[[Eucalyptus]]'' spp''.''; ''[[Corymbia]]'' spp.
* [[Kinkina]]: ''[[Cinchona succirubra]]'' &lt;small&gt;Pavon &amp; Klotzsch&lt;/small&gt;; ''[[Cinchona ledgeriana]]'' &lt;small&gt;(Howard) Bern. Moens ex Trimen&lt;/small&gt;; ''[[Cinchona officinalis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]'').
* [[Kintsy (zavamaniry)|Kintsy]]
* [[Kiotsiotsitanilahy]]
* [[Kiotsiotsitanivavy]]
* [[Kirambay]]
* [[Kiramborambo]]
* [[Kirandrambehivavy]]
* [[Kiringy]]
* [[Kisanga]]
* [[Kisangandranovavy]]
* [[Kisarihasina]]
* [[Kitongafia]]
* [[Kitsongo]]

* [[Kitsotsolalana]]
* [[Kivainga]]
* [[Kivolavola]]
* [[Kobahy]]
* [[Kofafa (zavamaniry)|Kofafa]]: ''[[Elionurus tristis]]'' &lt;small&gt;Hack.&lt;/small&gt; (''[[Poaceae]]'')
* [[Korakoravavy]]
* [[Kotika]]: ''[[Croton]]'' sp. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Flueggea microcarpa]]'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Kotro (zavamaniry)|Kotro]]

== L ==

* [[Lafara]]: ''[[Oncoba capreifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Salicaceae]]''); ''[[Turraea sericea]]'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt; (''[[Meliaceae]]'')
* [[Lafarana]]: ''[[Turraea sericea]]'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt; (''[[Meliaceae]]'') 
* [[Lahiriky]]: ''[[Abutilon greveanum]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Hochr.&lt;/small&gt;; ''[[Abutilon indicum]]'' &lt;small&gt;(L.) Sweet&lt;/small&gt;; ''[[Abutilon pseudocleistogamum]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Kosteletzkya thouarsiana]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''Malvaceae'')
* [[Lahiroa]]: ''[[Clerodendrum emirnense]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Hook.&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]'')
* Lailay
* Laingafora
* Laingodroy
* [[Lalandana]]: ''[[Canavalia obtusifolia]]'' &lt;small&gt;(Lam.) DC.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Lalando
* Lalangy
* Lambinamorona
* Lambinanalahy
* Lambinana
* Lambiro
* [[Lambo (zavamaniry)|Lambo]]: ''[[Uvaria manjensis]]'' &lt;small&gt;Cavaco et Keraudren&lt;/small&gt; (''[[Annonaceae]]'')
* [[Lamonty]]: ''[[Flacourtia indica]]'' &lt;small&gt;(Burm. f.) Merr.&lt;/small&gt; (← ''Flacourtia ramontchi'' &lt;small&gt;L'Hér.&lt;/small&gt;) (''[[Salicaceae]]'')
* Lampivato
* Landemy
* [[Landihazobe]]: ''[[Ceiba pentandra]]'' &lt;small&gt;Gaertn&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]'').
* Langary
* Lanjambola
* Lanjananahary
* Lanory
* Lanoro
* Lavanana
* Lavaravina
* [[Laza (zavamaniry)|Laza]]: ''[[Adenia firingalavensis]]'' &lt;small&gt;(Drake ex Jum.) Harms&lt;/small&gt; (''[[Passifloraceae]]''); ''[[Commiphora guillauminii]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Burseraceae]]''); ''[[Cyphostemma laza]]'' &lt;small&gt;Descoings&lt;/small&gt; (←''Cissus laza'') (''[[Vitaceae]]''); ''[[Ficus reflexa]]'' &lt;small&gt;Thumb&lt;/small&gt;. (''[[Moraceae]]'')
* Lelanangaka
* Lelanaombe
* Lengompary
* Letsaky
* [[Lombiry (vahy)|Lombiry]]: ''[[Cryptostegia grandiflora]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;; [[Cryptostegia madagascariensis|''Cryptostegia'' ''madagascariensis'']] &lt;small&gt;Boj.&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); [[Dialyceras parvifolium|''Dialyceras parvifolium'' var. ''coriaceum'']] &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Sphaerosepalaceae]]''); ''[[Rhopalocarpus binervius]]'' &lt;small&gt;Capuro&lt;/small&gt;&lt;small&gt;n&lt;/small&gt;; ''[[Rhopalocarpus louvelii]]'' &lt;small&gt;(Danguy) Capuron&lt;/small&gt; (''Sphaerosepalaceae'')
* [[Lombiro]]: ''[[Cryptostegia grandiflora]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;; ''[[Cryptostegia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Decne&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Dialyceras parvifolium]]'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Sphaerosepalaceae]]'')
* [[Losy (zavamaniry)|Losy]]: ''[[Berchemia discolor]]'' &lt;small&gt;(Klotzsch) Hemsl.&lt;/small&gt; (''[[Rhamnaceae]]''); ''[[Rumex bequaertii]]'' &lt;small&gt;De Wild.&lt;/small&gt; (''[[Polygonaceae]]'')
* Loviantsahonantanety

== M ==

* Madiorano
* [[Tamarindus indica|Madiro]]: ''[[Tamarindus indica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Mahafangaletse
* Mahalatsaka
* Mahatanandofotsy
* Mahatanando
* Mahatanandomena
* Mahatrotranify
* Mahavaliavavy
* Maintifototra
* Malainaretina
* Malanga
* Mampody
* Manalo
* Manamora
* [[Mananasy]]: ''[[Ananas comosus]]'' &lt;small&gt;(L.) Merr.&lt;/small&gt; (''[[Bromeliaceae]]'')
* Manangy
* Mananjara
* Mananotsa
* Manarapoana
* Manavodrevo
* Manazara
* Mandakolahy
* Mandalia
* Mandalodiaraikitra
* Mandravasarotra
* Mandrofo
* Mandrorofo
* Manevika
* Mangavony
* [[Mangidy (zavamaniry)|Mangidy]]: ''[[Physena madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Thouars ex Tul.&lt;/small&gt; (''[[Physenaceae]]'')
* Mangorondefona
* Manipika
* Manitrandafintsaha
* Manontona
* [[Manta (zavamaniry)|Manta]]: ''[[Aerangis citrata]]'' &lt;small&gt;(Thouars) Schltr.&lt;/small&gt; (''[[Orchidaceae]]'')
* Mantsaka
* [[Mapaza]]:  ''[[Papay|Carica papaya]]'' L. (''[[Caricaceae]]'')
* Maranitra
* Marohay
* Marovelo
* Marozandry
* [[Masaka (zavamaniry)|Masaka]]: ''[[Enterospermum]]'' sp. (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Noronhia lanceolata]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;. (''[[Oleaceae]]'')
* Masimposaina
* Masinandro
* Masinankorona
* [[Masinjany]]: ''[[Coptosperma madagascariense]]'' &lt;small&gt;(Baill.) De Block&lt;/small&gt; (← ''Enterospermum madagascariense'' &lt;small&gt;(Baill.) Homolle&lt;/small&gt;) (''[[Rubiaceae]]'').
* [[Masokoaky]]:  ''[[Abrus precatorius]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Masonombilahy
* Masontantely
* Masontsokina
* Matahotrantsy
* Matavikely
* Mavoha
* [[Mavokely (zavamaniry)|Mavokely]]: ''[[Musa paradisiaca]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Musaceae]]''); ''[[Pentopetia elastica]]'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Selago muralis]]'' &lt;small&gt;Benth. &amp; Hook.f.&lt;/small&gt; (''[[Scrophulariaceae]]'')
* Merampamelona
* Miakana
* Modimodia
* [[Moita]]: ''[[Cyperus articulatus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Cyperaceae]]''); ''[[Pycreus polystachyos]]'' &lt;small&gt;(Rottb.) P. Beauv.&lt;/small&gt; (''Cyperaceae'')
* [[Mokonazy]]: ''[[Ziziphus jujuba]]'' &lt;small&gt;Mill&lt;/small&gt;.; ''[[Ziziphus spina-christi]]'' &lt;small&gt;(L.) Desf.&lt;/small&gt; (''[[Rhamnaceae]]'')
* Molaliambo
* [[Molanga (zavamaniry)|Molanga]]: ''[[Croton goudotii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton mongue]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton myriaster]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Croton oreades]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Dombeya dolichophylla]]'' &lt;small&gt;Arènes&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]''); ''[[Macaranga hildebrandtii]]'' &lt;small&gt;Pax &amp; Hoffm.&lt;/small&gt; (''Euphorbiaceae'')
* Monty

== N ==

* Ndandemy
* Ndramañamora
* Nohondahy
* [[Nonoka]]: ''[[Ficus reflexa]] &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;'' (← ''Ficus melleri'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt;); ''[[Ficus rubra]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus pyrifolia'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;); ''[[Ficus polita]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''[[Ficus polita|Ficus megapoda]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')

* Nonondahy:  ''[[Ficus lutea]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus baronii'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')

== O ==

* Odiandoha
* Odiozatra
* Ombavy

== P ==

* [[Panda (zavamaniry)|Panda]]: ''[[Salvia leucodermis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]'')
* [[Papy (zavamaniry)|Papy]]: ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Crassulaceae]]''); ''[[Ravensara gracilis]]'' &lt;small&gt;Kosterm&lt;/small&gt;. (''[[Lauraceae]]'')
* Papolahy
* Parakinandrongo
* Parakitsitry
* [[Peha (zavamaniry)|Peha]]: ''[[Brachylaena microphylla]]'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]''); ''[[Dicoma incana]]'' &lt;small&gt;(Baker) O. Hoffm.&lt;/small&gt;; ''[[Dicoma tomentosa]]'' &lt;small&gt;Klatt&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* Pepolahy
* [[Poakaty (zavamaniry)|Poakaty]]: ''[[Dialypetalum floribundum]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Campanulaceae]]'')

== R ==

* rafy
* ragehezina
* rahiaka
* raileja
* railombo
* raioritra
* raisaonjo
* raisinda
* raivolesoka
* raizafy
* rajamena
* rajonga
* ramamonjy
* ramanakofa
* ramangaoka
* ramanga
* ramanjavona
* rambiasina
* rambiazina
* rambiazindrano
* rambonaomby
* ramiarana
* ramiary
* ramilamina
* ramy
* ramirondra
* ranendo
* ranga
* rangifotsy
* ranohandrina
* raodraotra
* raokandro
* ravimboafotsy
* ravindravina
* ravitsara
* relambo
* remaitso
* resonjo
* riadriatra
* rodramo
* roifotsy
* roihavotra
* romba
* rombiromby
* rondra
* roño
* rotra
* rotravazaha
* rovy

== S ==

* sabita
* sakaizanankizy
* sakamalaho
* sakamalao
* sakarivombato
* sakatavilona
* sakatavilotra
* sambilahy
* samonta
* sanatry
* sandela
* sangasanganandevolahy

* sañira
* saravy
* sariheza
* sarikimalao
* sasavy
* sava
* savoa
* savory
* senasena
* sesikondana
* sety
* sevabe
* siho
* silabola
* sily
* sirakakazo
* sira
* sirika
* sitraefavoa
* soahazo
* soandro
* soaravina
* sofintotozy
* sofisofy
* somangy
* somoro
* songosongo
* sovoka

== T ==

* tadilava
* tafara
* taimborontsiloza
* takasina
* takorova
* takotako
* talafoitra
* talapetraka
* tambaritsahona
* tambintsy
* tambitsy
* tamenaka
* tampina
* tanantanamanga
* tanantanampotsy
* tandravato
* tangena
* tangongo
* tanikandro
* tankosina
* tanterakala
* tanterakalavavy
* tanteraka
* taolamandeha
* taolanamalona
* tapabatana
* tapisaka
* tarata
* tavaza
* tavebotreka
* telafoetra
* telovitrana
* tenindahy
* tihy
* toetra
* tokambahatra
* tombokakanga
* tongoboronafanintsana
* tongoborona
* tongotaintaina
* tongotramboabe
* totongana
* tovondrongonindrakalagegy
* trabonjy
* trotrobato
* tsaingoka
* tsakafara
* tsakafary
* tsantsambaitra
* tsararaka
* tsatsambaitra
* tsengoka
* tsiambanindahy
* tsiampangapanga
* tsiandrikandrinina
* tsianihampoza
* tsianihimposa
* tsiatosika
* tsiavaramonina
* tsibolo

* tsienimposa
* tsihitafototra
* tsiho
* tsikobokobondanitra
* tsikobona
* tsikoinkoina
* tsilaitsy
* tsilambozo
* tsilavondrivotsy
* tsileomparimbona
* tsimatoalaza
* tsimbolaotra
* tsimonomonona
* tsimperifery
* tsimpimpina
* tsindahoro
* tsindramiramy
* tsingatsa
* tsingila
* tsingilofilo
* tsinkara
* tsiodany
* tsiontsiona
* tsipahokivainga
* tsipaho
* tsiperiferinala
* tsipihipina
* tsipikopiko
* tsipoapoaka
* tsipolitra
* tsirangorangombalala
* tsirinangatra
* tsirokonangatra
* tsitambakombako
* tsitambotambako
* tsitiamoty
* tsitohitohy
* tsitongotra
* tsitsihina
* tsobolo
* tsorokonangatra
* tsotsoraka

== V ==

* vahatra
* vahemboamena
* vahia
* vahilahy
* vahilava
* vahimarava
* vahimboamena
* vahinamalo
* vahindambinana
* vahindronono
* vahintambotrika
* vahipindy
* vahitambotrika
* vahivandana
* vahivoraka
* vahona
* vaimantsina
* vakaka
* vakakoana
* vakakoa
* valana
* valanirana
* vanila

* vare
* varifotsinakoho
* variñato
* vatoina
* vavaloza
* vazahanakampo
* velo-mihato
* verofehana
* viliantsahona
* vintañibe
* vintanina
* vivaona
* voafatra
* voafotsy
* voahangindrano
* voakarepoka
* voakirintsana
* voakoromanga
* voamahatata
* voamahatorana
* voamaintilany
* voamandrenikely
* voamarapohatra
* voamarintampona
* voamasonomby
* voampatra
* voampoana
* voampoa
* voampo
* voanalakely
* voanampotsy
* voanananala
* voandrafy
* voanembanamboa
* voaneny
* voanio
* voanjoala
* voanjomanga
* voankatsa
* voantainakoho
* voantrotroka
* voapibohitra
* voapidrano
* voarafy

* voarointsaka
* voasarikelinikalavola
* voaseva
* voatotongana
* voavahy
* voavoraka
* vohovelo
* volafotimadinika
* vonenina
* vonimbohidahy
* vonjilahy
* vonjivavy
* vonjy
* voriravina
* vory

== Z ==

* zabe
* zahana
* zanabato
* zongo

== Jereo koa ==

* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>n1mm5nr0mv6d37hh2ilp1y28l68e2ky</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145884</id>
      <parentid>1145881</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T13:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1145884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24992" sha1="51z8i7pq8htfoj24qdkz7nbpwvkgpfs" xml:space="preserve">Inty ny '''lisitry ny anaran-javamaniry fanao fanafody amin' ny teny malagasy'''. Ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]] ny [[zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]], izay misy karazana miisa 3&amp;nbsp;245, ka ny 60&amp;#x20;% amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]&quot;, ''ethnobotanyjournal.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Andrianavalonirina A.M. et al, &quot;Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar&quot;, ''RAMReS-PMTA'',  2023.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ity lisitry ity dia mitanisa anarana amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], arakarahin' ny anarana ara-tsiansan' ny zavamaniry tondroiny izay mety ho tokana na maro. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Anisan' ny [[zavamaniry fanao fanafody]] fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny mandravasarotra (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny kininindrano na niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozo (''[[Cryptocarya agathophylla]]'' na ''Ravensara aromatica''), ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'').

Marihina fa ny anarana malagasy iray ao amin' ny lisitra dia mety hanondro karazan-javamaniry samy hafa (asehon' ny anarana ara-tsiansa manokana) tsy iray antoko na tsy iray fianakaviana (ohatra: [[Bongo (zavamaniry)|Bongo]]), na mety ho iray antoko na iray fianakaviana (ohatra: [[ahibitsika]]). Mety ho ny iray na ny vitsy amin' ireo karazan-javamaniry mitovy anarana malagasy no fanao fanafody fa tsy izy rehetra. Amin' ny ankapobeny, ny anarana siantifika tsirairay dia arahin' ny anaran' ny fianakaviana misy azy sy fampahalalana hafa.

== A ==

* [[Abiba (zavamaniry)|Abiba]]
* [[Adabo]]: ''[[Dioscorea sansibarensis]]'' (''[[Dioscoreaceae]]''); ''[[Ficus sakalavarum]]'' (← ''Ficus cocculifolia'') (''Moraceae'')
* [[Adabonkoera]]
* [[Aferombohitra]]
* [[Aferontany]]: ''[[Paramollugo nudicaulis]]'' (''[[Molluginaceae]]''); ''[[Tachiadenus carinatus]]'' (''[[Gentianaceae]]'')
* [[Aferontanimbohitramadinika]]
* [[Aferontanivaventy]]
* [[Afolava (zavamaniry)|Afolava]]
* [[Agoagaga]]
* [[Ahiapana]]
* [[Ahibalala]]
* [[Ahibano]]
* [[Ahibitsika]]: ''[[Oldenlandia corymbosa]]'', ''[[Oldenlandia herbacea]]'', ''[[Oldenlandia lancifolia]]'' (''[[Rubiaceae]]'')
* [[Ahibodindrindrina]]
* [[Ahibola]]
* [[Ahidimaño]]
* [[Ahidresy]]
* [[Ahidrindrina]]
* [[Ahigoaika]]
* [[Ahimafana]]
* [[Ahipanala]]
* [[Ahipandrotra]]
* [[Ahipolaka]]
* [[Ahipotsy]]
* [[Ahitrakoho]]
* [[Ahitrandriana]]
* [[Ahitraombilahy]]
* [[Aidinono]]
* [[Aikaberavina]]
* [[Akasià|Akasia]]: ''[[Acacia dealbata]]'', ''[[Acacia decurrens]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Akatasavola]]
* [[Akondrojaza]]
* [[Alakamisy (zavamaniry)|Alakamisy]]
* [[Alamienga]]
* [[Alavaina]]
* [[Aloesy]]
* [[Ambay]]
* [[Ambaradeda]]
* [[Ambarakasa]]
* [[Ambarivatrindolo]]: ''[[Crotalaria cytisoides]]'', &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;.; ''[[Crotalaria fulva]]'' &lt;small&gt;Roxb&lt;/small&gt;.; ''[[Crotalaria retusa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Crotalaria diosmifolia]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]'')
* [[Ambatrimbohitra]]
* [[Ambiaty]]: ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' (← ''Vernonia appendiculata'') (''[[Asteraceae]]'')
* [[Ambiatilahy]]
* [[Amboalahazo]]
* [[Amboamboankibo]]
* [[Ambolaza]]
* [[Amboramaitso]]
* [[Amboramavolahy]]
* [[Amborasaha]]
* [[Amborasamanitra]]
* [[Amboravaky]]
* [[Ambotonona]]
* [[Ampalafa]]
* [[Ampangaboboka]]
* [[Ampanganamalona]]
* [[Ampangandrano]]
* [[Ampangavihy]]
* [[Anakatsimba]]
* [[Anakatsotsy]]: ''[[Phyllanthus niruri]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Analasosa]]
* [[Anambo]]
* [[Anamboraka]]
* [[Anampoza]]
* [[Anampozavavy]]
* [[Ananambo]]: ''[[Moringa oleifera]]'' (''[[Moringaceae]]''); ''[[Psophocarpus palustris]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Ananaomby]]
* [[Anandaingo]]
* [[Anandaingona]]
* [[Anandrambolahy]]
* [[Anangoaika]]
* [[Anantsinahilahy]]
* [[Anatsiko]]
* [[Andranahake]]: ''[[Commelina nudiflora]]''; ''[[Commelina benghalensis]]'' (''[[Commelinaceae]]'')
* [[Andranoka]]
* [[Andrarezana]]
* [[Andravoky]]
* [[Andrianakoho]]
* [[Andritsilaitsy]]
* [[Angavodiana]]
* [[Angily]]
* [[Angotilahy]]
* [[Anjananjana]]
* [[Ankafatratry]]
* [[Ankohorafanjava]]
* [[Ansoa]]
* [[Antafana]]
* [[Antafara]]
* [[Antentona]]
* [[Antilafoetra]]
* [[Antsointsoina]]
* [[Antsoitsoina]]
* [[Imperata cylindrica|Antsoro]]: ''[[Imperata cylindrica]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Aokalahy]]
* [[Ficus tiliifolia|Ara]]: ''[[Ficus tiliifolia]]'' (''[[Moraceae]]'')
* [[Arafy]]
* [[Arampandrotra]]
* [[Arety (zavamaniry)|Arety]]
* [[Ariandro]]
* [[Atindrambo]]
* [[Aveotry]]
* [[Avetro]]
* [[Avoko]]: ''[[Vigna angivensis]]'' (''[[Fabaceae]]''), ''[[Tephrosia lyallii]]'' (''Fabaceae'')
* [[Avokombiby]]
* [[Avokombilahy]]

== B ==

* [[Bararata]]: ''[[Dillenia triquetra]]'' (''[[Dilleniaceae]]''); ''[[Phragmites australis]]'', ''[[Phragmites mauritianus]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Barimaso]]
* [[Bedoko]]
* [[Befaroraotra]]
* [[Bekaraoka (zavamaniry)|Bekaraoka]]
* [[Belohalika]]
* [[Bemaimbo]]
* [[Betoerana]]
* [[Bibalahy]]
* [[Boka (zavamaniry)|Boka]]: ''[[Combretum longicollum]]'' na ''[[Calopyxis eriantha]]'' (''[[Combretaceae]]''), ''[[Heteropogon contortus]]'' (''[[Poaceae]]''), ''[[Marsdenia verrucosa]]'' (''[[Apocynaceae]]'')
* [[Bokabe]]: ''[[Marsdenia verrucosa]]'' &lt;small&gt;Decne&lt;/small&gt;. (''[[Apocynaceae]]''), ''[[Stephanotis floribunda]]'' &lt;small&gt;Brongn&lt;/small&gt;. (''Apocynaceae'')
* [[Bokabetondro]]

* [[Bonara]]:  ''[[Albizia lebbeck]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]'').
* [[Bongo (zavamaniry)|Bongo]]: ''[[Danais hispida]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Danais latisepala]]'' &lt;small&gt;Homolle&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Danais lyallii]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Danais verticillata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Dionychia bojeri]]'' &lt;small&gt;Naudin&lt;/small&gt; (''[[Melastomataceae]]''); ''[[Garcinia pauciflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Clusiaceae]]''); ''[[Ochrocarpos bongo]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Ochrocarpos orthocladus]]'' &lt;small&gt;(Baker) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Ochrocarpos perrieri]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Paederia majungensis]]'' &lt;small&gt;Homolle ex Puff&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Rheedia excelsa]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Rheedia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;(Planch. &amp; Triana) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae'')
* [[Boraka]]
* [[Boraraka]]
* [[Borona]]: ''[[Tetradenia fruticosa]]'' (''[[Lamiaceae]]'')

== D ==

* [[Daro (zavamaniry)|Daro]]: ''[[Commiphora aprevalii]]'' ; ''[[Commiphora arafy]]'' ; ''[[Commiphora brevicalyx]]'' ; ''[[Commiphora grandifolia]]'' ; ''[[Commiphora humbertii]]'' ; ''[[Commiphora marchandii]]''; ''[[Commiphora orbicularis]]''; ''[[Commiphora pterocarpa]]''; ''[[Commiphora simplicifolia]]''; ''[[Commiphora sinuata]]'' (''[[Burseraceae]]''); ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' (← ''Paritium tiliaceum'' na ''Talipariti tiliaceum'') (''[[Malvaceae]]''); ''[[Phoenix reclinata]]'' (''[[Arecaceae]]'').
* [[Dendemona]]
* [[Dindemo]]
* [[Dingadingambazaha]]
* [[Dingadingana (zavamaniry)|Dingadingana]]: ''[[Dombeya linearifolia]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Psiadia altissima]]'' &lt;small&gt;(DC.) Drake&lt;/small&gt;; ''[[Psiadia dodonaefolia]]'' &lt;small&gt;St.&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* [[Dingadinganalahy]]
* [[Dingandingandrano]]
* [[Dipoavatra]]: ''[[Peper cubeba]], [[Piper borbonense]], [[Piper longum]], [[Piper methysticum]], [[Piper nigrum]]'' (''[[Piperaceae]]'')
* [[Dridra (zavamaniry)|Dridra]]

== E ==

* [[Evonevona]]

== F ==

* [[Fafara]]
* [[Falahidambo]]
* [[Famafambazaha]]
* [[Famafantsambo]]
* [[Famahipaihana]]
* [[Famaho]]: ''[[Dichrostachys tenuifolia]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Famehifary]]: ''[[Clitoria lasciva]]'' (''[[Fabaceae]]''); ''[[Clitoria ternatea]]'' (''Fabaceae''); ''[[Decorsea grandidieri]]'' (''Fabaceae''); ''[[Teramnus labialis]]'' (''Fabaceae''); ''[[Xenostegia medium]]'' (← ''Ipomoea medium'') (''[[Convolvulaceae]]'')
* [[Famelomana]]
* [[Famota]]
* [[Fampinonoana (zavamaniry)|Fampinonoana]]: ''[[Euphorbia hirta]]''; ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' (''[[Euphorbiaceae]]'')
* [[Fampivalanana]]
* [[Fanalafaritra]]
* [[Fanalasimba]]
* [[Fanazava]]
* [[Fandefana]]
* [[Fandemy]]
* [[Fandramanana]]
* [[Fandrikibilisy]]
* [[Fandroronana]]
* [[Fandrotrarana]]: ''[[Cynodon dactylon]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Fanempoka]]
* [[Fanepoka]]
* [[Fanerambavy]]
* [[Fanerandahy]]
* [[Fanidy]]
* [[Fany (zavamaniry)|Fany]]: ''[[Entada chrysostachys]]''; ''[[Entada africana]]'' (''[[Mimosaceae]]'' na ''[[Fabaceae]]'')
* [[Fano (zavamaniry)|Fano]]: ''[[Entada chrysostachys]]''; ''[[Entada africana]]'' (''[[Mimosaceae]]'' na ''[[Fabaceae]]'')
* [[Fanolehana]]: ''[[Hippocratea bojeri]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]'')
* [[Fanory]]
* [[Fanoroboka]]
* [[Fanoromena]]
* [[Fantsinakoholahy]]
* [[Farimaty]]
* [[Fatika]]
* [[Fatikahitra]]
* [[Fatimena]]
* [[Fatoralahy]]
* [[Fatray]]
* [[Fatsinakoho]]
* [[Feka]]
* [[Ferifery]]
* [[Fiandrilavenombazaha]]
* [[Fiandrilavenona]]
* [[Fisava]]
* [[Fitangosana (zavamaniry)|Fitangosana]]
* [[Fitohizambalala]]
* [[Fobo]]
* [[Fodilahimena (zavamaniry)|Fodilahimena]]
* [[Foly (zavamaniry)|Foly]]
* [[Fondraña]]
* [[Fongo]]
* [[Foraha]]
* [[Forimboay]]
* [[Foroforo]]
* [[Foromaso]]
* [[Fotsimbarinakoholahy]]
* [[Fotsinanahary]]
* [[Fotsivadihana]]
* [[Fotsivolomanoa]]
* [[Fotsivolomano]]
* [[Fotsivolomanoro]]

== G ==

* [[Garanadrelina]]
* [[Gingiza]]
* [[Giranadrelina]]
* [[Gombo]]

== H ==

* [[Hainganahaingana]]
* [[Haizantoloho]]
* [[Halaitra]]
* [[Halampo]]
* [[Hamatra (zavamaniry)|Hamatra]]
* [[Hanidraisoa]]
* [[Hanitrandrianaivo]]
* [[Hanitravoko]]
* [[Harahaitra]]
* [[Haraky]]
* [[Haramy]]
* [[Haronga]]
* [[Harongampanihy]]
* [[Harongana]]
* [[Hasimbavy]]
* [[Hasindahy]]
* [[Hasingola]]
* [[Havaotra]]
* [[Havozo]]: ''[[Cryptocarya agathophylla]]'' (''[[Lauraceae]]'')
* [[Hazina]]
* [[Hazofady]]
* [[Hazofitososona]]
* [[Hazofohy]]
* [[Hazofotsinanahary]]
* [[Hazolava]]
* [[Hazomafaika]]
* [[Hazomafaitra]]
* [[Hazomafaitralahy]]
* [[Hazomafaitravavy]]
* [[Hazomafana]]
* [[Hazomainty]]: ''[[Apodytes dimidiata]]'' (''[[Metteniusaceae]]''); ''[[Cloiselia carbonaria]]'' S. Moore (na ''Dicoma carbonaria'' (''[[Asteraceae]]''); ''[[Cryptocarya pervillei]]''  (← ''Ravensara pervillei'' ) (''[[Lauraceae]]''); ''[[Diospyros calophylla]]; [[Diospyros clusiifolia]]''; ''[[Diospyros ebenifera]]''; ''[[Diospyros gracilipes]]''; ''[[Diospyros haplostylis]]''; ''[[Diospyros hazomainty]]''; ''[[Diospyros madagascariensis]]'' (jereo koa ''[[Diospyros ferrea]]''); ''[[Diospyros meeusiana]]''; ''[[Diospyros microrhombus]]''; ''[[Diospyros occlusa]]''; ''[[Diospyros toxicaria]]'' (''[[Ebenaceae]]''); ''[[Erythroxylum ferrugineum]]'' (''[[Erythroxylaceae]]''); ''[[Homalium albiflorum]]''; ''[[Homalium cauliflorum]]'' (''[[Salicaceae]]''); ''[[Secamone cristata]]'' (''[[Apocynaceae]]''); ''Tina striata'' subsp. ''trijuga''  (← ''Tina trijuga'') (''[[Sapindaceae]]''); ''[[Wielandia bojeriana]]'' (← ''Savia bojeriana'' Baill.) (''[[Phyllanthaceae]]'') 
* [[Hazomaitso]]
* [[Hazomalefaka]]
* [[Hazomamy]]
* [[Hazombandrika]]
* [[Hazombarorana]]: ''[[Abrahamia ditimena]]'' (← ''Protorhus ditimena'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Abrahamia oblongifolia]]'' (← ''Protorhus'' ''oblongifolia'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Abrahamia sericea]]'' (← ''Protorhus'' ''sericea'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Homalium axillare]]'' (''[[Salicaceae]]''); ''[[Ocotea laevis]]'' (''[[Lauraceae]]''); ''[[Pittosporum oblongifolium]]'' (''[[Pittosporaceae]]''); ''[[Pittosporum verticillatum]]'' (''[[Pittosporaceae]]'')
* [[Hazomboay]]
* [[Hazomiavona]]
* [[Hazomoana]]
* [[Hazonakoho]]
* [[Hazonandriana]]
* [[Hazongoaika]]
* [[Hazonkisoa]]
* [[Hazontoho]]
* [[Hazontsifaka]]
* [[Hazotana]]
* [[Hazoto]]
* [[Hazotokana]]
* [[Hendramena]]
* [[Hento]]

* [[Hentona]]
* [[Hirigirika]]
* [[Hofa (zavamaniry)|Hofa]]
* [[Hofika]]
* [[Homonomona]]
* [[Hororoky]]
* [[Horovy]]

== I ==

* [[Ilaimahery]]

== K ==

* [[Kabodrano]]
* [[Kalavelo]]
* [[Kaleva]]
* [[Kandafotsy]]
* [[Karafoy]]
* [[Karakaraberavina]]
* [[Karambitovavy]]
* [[Kata (zavamaniry)|Kata]]
* [[Katra (zavamaniry)|Katra]]
* [[Katsomandronono]]
* [[Kavodiandrano]]
* [[Kelihomandra]]
* [[Kelivoloina]]
* [[Kiatondra]]
* [[Kiatondramadinika]]
* [[Kidiadiamborona]]
* [[Kifongo]]
* [[Kija (zavamaniry)|Kija]]
* [[Kile]]
* [[Kily]]: ''[[Tamarindus indica]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Kilo (zavamaniry)|Kilo]]
* [[Kimalao]]: ''[[Acmella oleracea]]'' &lt;small&gt;(L.) R.K.Jansen&lt;/small&gt; (← ''Spilanthes acmella'' &lt;small&gt;Hutch. &amp; Dalziel&lt;/small&gt;) (''[[Asteraceae]]''); ''[[Nasturtium barbareifolium]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Brassicaceae]]'')
* [[Kimamikisoa]]
* [[Kimamimamitambina]]
* [[Kimanga]]
* [[Kimboiboy]]
* [[Kimboimbointany]]
* [[Kindrehedrehetsa]]
* [[Kindresy]]: ''[[Cynodon dactylon]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Kingatsa]]
* [[Kininina (zavamaniry)|Kininina]]: ''[[Eucalyptus]]'' spp''.''; ''[[Corymbia]]'' spp.
* [[Kinkina]]: ''[[Cinchona succirubra]]'' &lt;small&gt;Pavon &amp; Klotzsch&lt;/small&gt;; ''[[Cinchona ledgeriana]]'' &lt;small&gt;(Howard) Bern. Moens ex Trimen&lt;/small&gt;; ''[[Cinchona officinalis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]'').
* [[Kintsy (zavamaniry)|Kintsy]]
* [[Kiotsiotsitanilahy]]
* [[Kiotsiotsitanivavy]]
* [[Kirambay]]
* [[Kiramborambo]]
* [[Kirandrambehivavy]]
* [[Kiringy]]
* [[Kisanga]]
* [[Kisangandranovavy]]
* [[Kisarihasina]]
* [[Kitongafia]]
* [[Kitsongo]]

* [[Kitsotsolalana]]
* [[Kivainga]]
* [[Kivolavola]]
* [[Kobahy]]
* [[Kofafa (zavamaniry)|Kofafa]]: ''[[Elionurus tristis]]'' &lt;small&gt;Hack.&lt;/small&gt; (''[[Poaceae]]'')
* [[Korakoravavy]]
* [[Kotika]]: ''[[Croton]]'' sp. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Flueggea microcarpa]]'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Kotro (zavamaniry)|Kotro]]

== L ==

* [[Lafara]]: ''[[Oncoba capreifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Salicaceae]]''); ''[[Turraea sericea]]'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt; (''[[Meliaceae]]'')
* [[Lafarana]]: ''[[Turraea sericea]]'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt; (''[[Meliaceae]]'') 
* [[Lahiriky]]: ''[[Abutilon greveanum]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Hochr.&lt;/small&gt;; ''[[Abutilon indicum]]'' &lt;small&gt;(L.) Sweet&lt;/small&gt;; ''[[Abutilon pseudocleistogamum]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Kosteletzkya thouarsiana]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''Malvaceae'')
* [[Lahiroa]]: ''[[Clerodendrum emirnense]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Hook.&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]'')
* Lailay
* Laingafora
* Laingodroy
* [[Lalandana]]: ''[[Canavalia obtusifolia]]'' &lt;small&gt;(Lam.) DC.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Lalando
* Lalangy
* Lambinamorona
* Lambinanalahy
* Lambinana
* Lambiro
* [[Lambo (zavamaniry)|Lambo]]: ''[[Uvaria manjensis]]'' &lt;small&gt;Cavaco et Keraudren&lt;/small&gt; (''[[Annonaceae]]'')
* [[Lamonty]]: ''[[Flacourtia indica]]'' &lt;small&gt;(Burm. f.) Merr.&lt;/small&gt; (← ''Flacourtia ramontchi'' &lt;small&gt;L'Hér.&lt;/small&gt;) (''[[Salicaceae]]'')
* Lampivato
* Landemy
* [[Landihazobe]]: ''[[Ceiba pentandra]]'' &lt;small&gt;Gaertn&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]'').
* Langary
* Lanjambola
* Lanjananahary
* Lanory
* Lanoro
* Lavanana
* Lavaravina
* [[Laza (zavamaniry)|Laza]]: ''[[Adenia firingalavensis]]'' &lt;small&gt;(Drake ex Jum.) Harms&lt;/small&gt; (''[[Passifloraceae]]''); ''[[Commiphora guillauminii]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Burseraceae]]''); ''[[Cyphostemma laza]]'' &lt;small&gt;Descoings&lt;/small&gt; (←''Cissus laza'') (''[[Vitaceae]]''); ''[[Ficus reflexa]]'' &lt;small&gt;Thumb&lt;/small&gt;. (''[[Moraceae]]'')
* Lelanangaka
* Lelanaombe
* Lengompary
* Letsaky
* [[Lombiry (vahy)|Lombiry]]: ''[[Cryptostegia grandiflora]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;; [[Cryptostegia madagascariensis|''Cryptostegia'' ''madagascariensis'']] &lt;small&gt;Boj.&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); [[Dialyceras parvifolium|''Dialyceras parvifolium'' var. ''coriaceum'']] &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Sphaerosepalaceae]]''); ''[[Rhopalocarpus binervius]]'' &lt;small&gt;Capuro&lt;/small&gt;&lt;small&gt;n&lt;/small&gt;; ''[[Rhopalocarpus louvelii]]'' &lt;small&gt;(Danguy) Capuron&lt;/small&gt; (''Sphaerosepalaceae'')
* [[Lombiro]]: ''[[Cryptostegia grandiflora]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;; ''[[Cryptostegia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Decne&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Dialyceras parvifolium]]'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Sphaerosepalaceae]]'')
* [[Losy (zavamaniry)|Losy]]: ''[[Berchemia discolor]]'' &lt;small&gt;(Klotzsch) Hemsl.&lt;/small&gt; (''[[Rhamnaceae]]''); ''[[Rumex bequaertii]]'' &lt;small&gt;De Wild.&lt;/small&gt; (''[[Polygonaceae]]'')
* Loviantsahonantanety

== M ==

* Madiorano
* [[Tamarindus indica|Madiro]]: ''[[Tamarindus indica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Mahafangaletse
* Mahalatsaka
* Mahatanandofotsy
* Mahatanando
* Mahatanandomena
* Mahatrotranify
* Mahavaliavavy
* Maintifototra
* Malainaretina
* Malanga
* Mampody
* Manalo
* Manamora
* [[Mananasy]]: ''[[Ananas comosus]]'' &lt;small&gt;(L.) Merr.&lt;/small&gt; (''[[Bromeliaceae]]'')
* Manangy
* Mananjara
* Mananotsa
* Manarapoana
* Manavodrevo
* Manazara
* Mandakolahy
* Mandalia
* Mandalodiaraikitra
* Mandravasarotra
* Mandrofo
* Mandrorofo
* Manevika
* Mangavony
* [[Mangidy (zavamaniry)|Mangidy]]: ''[[Physena madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Thouars ex Tul.&lt;/small&gt; (''[[Physenaceae]]'')
* Mangorondefona
* Manipika
* Manitrandafintsaha
* Manontona
* [[Manta (zavamaniry)|Manta]]: ''[[Aerangis citrata]]'' &lt;small&gt;(Thouars) Schltr.&lt;/small&gt; (''[[Orchidaceae]]'')
* Mantsaka
* [[Mapaza]]:  ''[[Papay|Carica papaya]]'' L. (''[[Caricaceae]]'')
* Maranitra
* Marohay
* Marovelo
* Marozandry
* [[Masaka (zavamaniry)|Masaka]]: ''[[Enterospermum]]'' sp. (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Noronhia lanceolata]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;. (''[[Oleaceae]]'')
* Masimposaina
* Masinandro
* Masinankorona
* [[Masinjany]]: ''[[Coptosperma madagascariense]]'' &lt;small&gt;(Baill.) De Block&lt;/small&gt; (← ''Enterospermum madagascariense'' &lt;small&gt;(Baill.) Homolle&lt;/small&gt;) (''[[Rubiaceae]]'').
* [[Masokoaky]]:  ''[[Abrus precatorius]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Masonombilahy
* Masontantely
* Masontsokina
* Matahotrantsy
* Matavikely
* Mavoha
* [[Mavokely (zavamaniry)|Mavokely]]: ''[[Musa paradisiaca]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Musaceae]]''); ''[[Pentopetia elastica]]'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Selago muralis]]'' &lt;small&gt;Benth. &amp; Hook.f.&lt;/small&gt; (''[[Scrophulariaceae]]'')
* Merampamelona
* Miakana
* Modimodia
* [[Moita]]: ''[[Cyperus articulatus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Cyperaceae]]''); ''[[Pycreus polystachyos]]'' &lt;small&gt;(Rottb.) P. Beauv.&lt;/small&gt; (''Cyperaceae'')
* [[Mokonazy]]: ''[[Ziziphus jujuba]]'' &lt;small&gt;Mill&lt;/small&gt;.; ''[[Ziziphus spina-christi]]'' &lt;small&gt;(L.) Desf.&lt;/small&gt; (''[[Rhamnaceae]]'')
* Molaliambo
* [[Molanga (zavamaniry)|Molanga]]: ''[[Croton goudotii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton mongue]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton myriaster]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Croton oreades]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Dombeya dolichophylla]]'' &lt;small&gt;Arènes&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]''); ''[[Macaranga hildebrandtii]]'' &lt;small&gt;Pax &amp; Hoffm.&lt;/small&gt; (''Euphorbiaceae'')
* Monty

== N ==

* Ndandemy
* Ndramañamora
* Nohondahy
* [[Nonoka]]: ''[[Ficus reflexa]] &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;'' (← ''Ficus melleri'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt;); ''[[Ficus rubra]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus pyrifolia'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;); ''[[Ficus polita]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''[[Ficus polita|Ficus megapoda]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')

* Nonondahy:  ''[[Ficus lutea]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus baronii'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')

== O ==

* Odiandoha
* Odiozatra
* Ombavy

== P ==

* [[Panda (zavamaniry)|Panda]]: ''[[Salvia leucodermis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]'')
* [[Papy (zavamaniry)|Papy]]: ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Crassulaceae]]''); ''[[Ravensara gracilis]]'' &lt;small&gt;Kosterm&lt;/small&gt;. (''[[Lauraceae]]'')
* Papolahy
* Parakinandrongo
* Parakitsitry
* [[Peha (zavamaniry)|Peha]]: ''[[Brachylaena microphylla]]'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]''); ''[[Dicoma incana]]'' &lt;small&gt;(Baker) O. Hoffm.&lt;/small&gt;; ''[[Dicoma tomentosa]]'' &lt;small&gt;Klatt&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* Pepolahy
* [[Poakaty (zavamaniry)|Poakaty]]: ''[[Dialypetalum floribundum]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Campanulaceae]]'')

== R ==

* rafy
* ragehezina
* rahiaka
* raileja
* railombo
* raioritra
* raisaonjo
* raisinda
* raivolesoka
* raizafy
* rajamena
* rajonga
* ramamonjy
* ramanakofa
* ramangaoka
* ramanga
* ramanjavona
* [[rambiasina]]
* [[rambiazina]]
* rambiazindrano
* rambonaomby
* ramiarana
* ramiary
* ramilamina
* [[Ramy (zavamaniry)|ramy]]
* ramirondra
* ranendo
* ranga
* rangifotsy
* ranohandrina
* raodraotra
* [[Raokandro (zavamaniry)|raokandro]]
* [[ravimboafotsy]]
* ravindravina
* [[ravitsara]]
* relambo
* remaitso
* resonjo
* [[riadriatra]]
* rodramo
* [[roifotsy]]
* roihavotra
* [[romba]]
* rombiromby
* [[Rondra (zavamaniry)|rondra]]
* roño
* [[Rotra (zavamaniry)|rotra]]
* [[rotravazaha]]
* rovy

== S ==

* sabita
* sakaizanankizy
* [[sakamalaho]]
* [[sakamalao]]
* sakarivombato
* sakatavilona
* sakatavilotra
* sambilahy
* [[Samonta (zavamaniry)|samonta]]
* [[sanatry]]
* sandela
* sangasanganandevolahy

* [[sañira]]
* saravy
* sariheza
* sarikimalao
* [[sasavy]]
* sava
* [[savoa]]
* savory
* senasena
* sesikondana
* sety
* [[sevabe]]
* siho
* silabola
* [[Sily (zavamaniry)|sily]]
* sirakakazo
* [[Sira (zavamaniry)|sira]]
* sirika
* sitraefavoa
* soahazo
* soandro
* soaravina
* sofintotozy
* sofisofy
* [[somangy]]
* somoro
* [[songosongo]]
* sovoka

== T ==

* tadilava
* tafara
* [[taimborontsiloza]]
* takasina
* takorova
* takotako
* talafoitra
* [[talapetraka]]
* tambaritsahona
* tambintsy
* tambitsy
* [[Tamenaka (zavamaniry)|tamenaka]]
* tampina
* [[tanantanamanga]]
* [[tanantanampotsy]]
* tandravato
* [[Tangena (zavamaniry)|tangena]]
* tangongo
* tanikandro
* tankosina
* tanterakala
* tanterakalavavy
* [[Tanteraka (zavamaniry)|tanteraka]]
* taolamandeha
* taolanamalona
* tapabatana
* [[tapisaka]]
* [[tarata]]
* tavaza
* tavebotreka
* telafoetra
* telovitrana
* tenindahy
* [[Tihy (zavamaniry)|tihy]]
* [[Toetra (zavamaniry)|toetra]]
* tokambahatra
* [[tombokakanga]]
* tongoboronafanintsana
* tongoborona
* tongotaintaina
* tongotramboabe
* [[totongana]]
* tovondrongonindrakalagegy
* trabonjy
* trotrobato
* tsaingoka
* tsakafara
* tsakafary
* tsantsambaitra
* tsararaka
* tsatsambaitra
* tsengoka
* tsiambanindahy
* tsiampangapanga
* tsiandrikandrinina
* tsianihampoza
* tsianihimposa
* tsiatosika
* tsiavaramonina
* [[Tsibolo (zavamaniry)|tsibolo]]

* tsienimposa
* tsihitafototra
* tsiho
* tsikobokobondanitra
* tsikobona
* tsikoinkoina
* tsilaitsy
* tsilambozo
* tsilavondrivotsy
* tsileomparimbona
* tsimatoalaza
* tsimbolaotra
* tsimonomonona
* [[tsimperifery]]
* tsimpimpina
* tsindahoro
* tsindramiramy
* tsingatsa
* tsingila
* [[tsingilofilo]]
* tsinkara
* tsiodany
* tsiontsiona
* tsipahokivainga
* tsipaho
* [[tsiperiferinala]]
* tsipihipina
* tsipikopiko
* tsipoapoaka
* [[tsipolitra]]
* tsirangorangombalala
* tsirinangatra
* tsirokonangatra
* tsitambakombako
* tsitambotambako
* tsitiamoty
* [[tsitohitohy]]
* tsitongotra
* tsitsihina
* tsobolo
* [[tsorokonangatra]]
* tsotsoraka

== V ==

* [[Vahatra (zavamaniry)|vahatra]]
* vahemboamena
* vahia
* vahilahy
* vahilava
* vahimarava
* vahimboamena
* [[vahinamalo]]
* vahindambinana
* vahindronono
* vahintambotrika
* vahipindy
* vahitambotrika
* vahivandana
* vahivoraka
* [[vahona]]
* vaimantsina
* vakaka
* [[vakakoana]]
* [[vakakoa]]
* valana
* valanirana
* [[vanila]]

* vare
* varifotsinakoho
* [[variñato]]
* vatoina
* vavaloza
* vazahanakampo
* [[velomihato]]
* verofehana
* [[viliantsahona]]
* vintañibe
* vintanina
* vivaona
* voafatra
* [[voafotsy]]
* voahangindrano
* voakarepoka
* voakirintsana
* voakoromanga
* voamahatata
* voamahatorana
* [[voamaintilany]]
* voamandrenikely
* voamarapohatra
* voamarintampona
* voamasonomby
* voampatra
* [[voampoana]]
* [[voampoa]]
* [[voampo]]
* voanalakely
* voanampotsy
* voanananala
* voandrafy
* [[voanembanamboa]]
* voaneny
* [[voanio]]
* voanjoala
* voanjomanga
* voankatsa
* voantainakoho
* voantrotroka
* voapibohitra
* voapidrano
* voarafy

* voarointsaka
* voasarikelinikalavola
* voaseva
* voatotongana
* voavahy
* voavoraka
* vohovelo
* volafotimadinika
* [[vonenina]]
* vonimbohidahy
* vonjilahy
* vonjivavy
* vonjy
* voriravina
* vory

== Z ==

* zabe
* zahana
* zanabato
* zongo

== Jereo koa ==

* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>51z8i7pq8htfoj24qdkz7nbpwvkgpfs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145900</id>
      <parentid>1145884</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T14:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanohy fanoratana</comment>
      <origin>1145900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26901" sha1="i0fg2mnqab9kiro6h1m4r0yw8fwyryb" xml:space="preserve">Inty ny '''lisitry ny anaran-javamaniry fanao fanafody amin' ny teny malagasy'''. Ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]] ny [[zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]], izay misy karazana miisa 3&amp;nbsp;245, ka ny 60&amp;#x20;% amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]&quot;, ''ethnobotanyjournal.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Andrianavalonirina A.M. et al, &quot;Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar&quot;, ''RAMReS-PMTA'',  2023.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ity lisitry ity dia mitanisa anarana amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], arakarahin' ny anarana ara-tsiansan' ny zavamaniry tondroiny izay mety ho tokana na maro. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Anisan' ny [[zavamaniry fanao fanafody]] fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny mandravasarotra (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny kininindrano na niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozo (''[[Cryptocarya agathophylla]]'' na ''Ravensara aromatica''), ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'').

Marihina fa ny anarana malagasy iray ao amin' ny lisitra dia mety hanondro karazan-javamaniry samy hafa (asehon' ny anarana ara-tsiansa manokana) tsy iray antoko na tsy iray fianakaviana (ohatra: [[Bongo (zavamaniry)|Bongo]]), na mety ho iray antoko na iray fianakaviana (ohatra: [[ahibitsika]],[[rotra]]). Mety ho ny iray na ny vitsy amin' ireo karazan-javamaniry mitovy anarana malagasy no fanao fanafody fa tsy izy rehetra. Amin' ny ankapobeny, ny anarana siantifika tsirairay dia arahin' ny anaran' ny fianakaviana misy azy sy fampahalalana hafa.

== A ==

* [[Abiba (zavamaniry)|Abiba]]
* [[Adabo]]: ''[[Dioscorea sansibarensis]]'' (''[[Dioscoreaceae]]''); ''[[Ficus sakalavarum]]'' (← ''Ficus cocculifolia'') (''Moraceae'')
* [[Adabonkoera]]
* [[Aferombohitra]]
* [[Aferontany]]: ''[[Paramollugo nudicaulis]]'' (''[[Molluginaceae]]''); ''[[Tachiadenus carinatus]]'' (''[[Gentianaceae]]'')
* [[Aferontanimbohitramadinika]]
* [[Aferontanivaventy]]
* [[Afolava (zavamaniry)|Afolava]]
* [[Agoagaga]]
* [[Ahiapana]]
* [[Ahibalala]]
* [[Ahibano]]
* [[Ahibitsika]]: ''[[Oldenlandia corymbosa]]'', ''[[Oldenlandia herbacea]]'', ''[[Oldenlandia lancifolia]]'' (''[[Rubiaceae]]'')
* [[Ahibodindrindrina]]
* [[Ahibola]]
* [[Ahidimaño]]
* [[Ahidresy]]
* [[Ahidrindrina]]
* [[Ahigoaika]]
* [[Ahimafana]]
* [[Ahipanala]]
* [[Ahipandrotra]]
* [[Ahipolaka]]
* [[Ahipotsy]]
* [[Ahitrakoho]]
* [[Ahitrandriana]]
* [[Ahitraombilahy]]
* [[Aidinono]]
* [[Aikaberavina]]
* [[Akasià|Akasia]]: ''[[Acacia dealbata]]'', ''[[Acacia decurrens]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Akatasavola]]
* [[Akondrojaza]]
* [[Alakamisy (zavamaniry)|Alakamisy]]
* [[Alamienga]]
* [[Alavaina]]
* [[Aloesy]]
* [[Ambay]]
* [[Ambaradeda]]
* [[Ambarakasa]]
* [[Ambarivatrindolo]]: ''[[Crotalaria cytisoides]]'', &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;.; ''[[Crotalaria fulva]]'' &lt;small&gt;Roxb&lt;/small&gt;.; ''[[Crotalaria retusa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Crotalaria diosmifolia]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]'')
* [[Ambatrimbohitra]]
* [[Ambiaty]]: ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' (← ''Vernonia appendiculata'') (''[[Asteraceae]]'')
* [[Ambiatilahy]]
* [[Amboalahazo]]
* [[Amboamboankibo]]
* [[Ambolaza]]
* [[Amboramaitso]]
* [[Amboramavolahy]]
* [[Amborasaha]]
* [[Amborasamanitra]]
* [[Amboravaky]]
* [[Ambotonona]]
* [[Ampalafa]]
* [[Ampangaboboka]]
* [[Ampanganamalona]]
* [[Ampangandrano]]
* [[Ampangavihy]]
* [[Anakatsimba]]
* [[Anakatsotsy]]: ''[[Phyllanthus niruri]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Analasosa]]
* [[Anambo]]
* [[Anamboraka]]
* [[Anampoza]]
* [[Anampozavavy]]
* [[Ananambo]]: ''[[Moringa oleifera]]'' (''[[Moringaceae]]''); ''[[Psophocarpus palustris]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Ananaomby]]
* [[Anandaingo]]
* [[Anandaingona]]
* [[Anandrambolahy]]
* [[Anangoaika]]
* [[Anantsinahilahy]]
* [[Anatsiko]]
* [[Andranahake]]: ''[[Commelina nudiflora]]''; ''[[Commelina benghalensis]]'' (''[[Commelinaceae]]'')
* [[Andranoka]]
* [[Andrarezana]]
* [[Andravoky]]
* [[Andrianakoho]]
* [[Andritsilaitsy]]
* [[Angavodiana]]
* [[Angily]]
* [[Angotilahy]]
* [[Anjananjana]]
* [[Ankafatratry]]
* [[Ankohorafanjava]]
* [[Ansoa]]
* [[Antafana]]
* [[Antafara]]
* [[Antentona]]
* [[Antilafoetra]]
* [[Antsointsoina]]
* [[Antsoitsoina]]
* [[Imperata cylindrica|Antsoro]]: ''[[Imperata cylindrica]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Aokalahy]]
* [[Ficus tiliifolia|Ara]]: ''[[Ficus tiliifolia]]'' (''[[Moraceae]]'')
* [[Arafy]]
* [[Arampandrotra]]
* [[Arety (zavamaniry)|Arety]]
* [[Ariandro]]
* [[Atindrambo]]
* [[Aveotry]]
* [[Avetro]]
* [[Avoko]]: ''[[Vigna angivensis]]'' (''[[Fabaceae]]''), ''[[Tephrosia lyallii]]'' (''Fabaceae'')
* [[Avokombiby]]
* [[Avokombilahy]]

== B ==

* [[Bararata]]: ''[[Dillenia triquetra]]'' (''[[Dilleniaceae]]''); ''[[Phragmites australis]]'', ''[[Phragmites mauritianus]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Barimaso]]
* [[Bedoko]]
* [[Befaroraotra]]
* [[Bekaraoka (zavamaniry)|Bekaraoka]]
* [[Belohalika]]
* [[Bemaimbo]]
* [[Betoerana]]
* [[Bibalahy]]
* [[Boka (zavamaniry)|Boka]]: ''[[Combretum longicollum]]'' na ''[[Calopyxis eriantha]]'' (''[[Combretaceae]]''), ''[[Heteropogon contortus]]'' (''[[Poaceae]]''), ''[[Marsdenia verrucosa]]'' (''[[Apocynaceae]]'')
* [[Bokabe]]: ''[[Marsdenia verrucosa]]'' &lt;small&gt;Decne&lt;/small&gt;. (''[[Apocynaceae]]''), ''[[Stephanotis floribunda]]'' &lt;small&gt;Brongn&lt;/small&gt;. (''Apocynaceae'')
* [[Bokabetondro]]

* [[Bonara]]:  ''[[Albizia lebbeck]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]'').
* [[Bongo (zavamaniry)|Bongo]]: ''[[Danais hispida]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Danais latisepala]]'' &lt;small&gt;Homolle&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Danais lyallii]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Danais verticillata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Dionychia bojeri]]'' &lt;small&gt;Naudin&lt;/small&gt; (''[[Melastomataceae]]''); ''[[Garcinia pauciflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Clusiaceae]]''); ''[[Ochrocarpos bongo]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Ochrocarpos orthocladus]]'' &lt;small&gt;(Baker) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Ochrocarpos perrieri]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Paederia majungensis]]'' &lt;small&gt;Homolle ex Puff&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Rheedia excelsa]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Rheedia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;(Planch. &amp; Triana) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae'')
* [[Boraka]]
* [[Boraraka]]
* [[Borona]]: ''[[Tetradenia fruticosa]]'' (''[[Lamiaceae]]'')

== D ==

* [[Daro (zavamaniry)|Daro]]: ''[[Commiphora aprevalii]]'' ; ''[[Commiphora arafy]]'' ; ''[[Commiphora brevicalyx]]'' ; ''[[Commiphora grandifolia]]'' ; ''[[Commiphora humbertii]]'' ; ''[[Commiphora marchandii]]''; ''[[Commiphora orbicularis]]''; ''[[Commiphora pterocarpa]]''; ''[[Commiphora simplicifolia]]''; ''[[Commiphora sinuata]]'' (''[[Burseraceae]]''); ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' (← ''Paritium tiliaceum'' na ''Talipariti tiliaceum'') (''[[Malvaceae]]''); ''[[Phoenix reclinata]]'' (''[[Arecaceae]]'').
* [[Dendemona]]
* [[Dindemo]]
* [[Dingadingambazaha]]
* [[Dingadingana (zavamaniry)|Dingadingana]]: ''[[Dombeya linearifolia]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Psiadia altissima]]'' &lt;small&gt;(DC.) Drake&lt;/small&gt;; ''[[Psiadia dodonaefolia]]'' &lt;small&gt;St.&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* [[Dingadinganalahy]]
* [[Dingandingandrano]]
* [[Dipoavatra]]: ''[[Peper cubeba]], [[Piper borbonense]], [[Piper longum]], [[Piper methysticum]], [[Piper nigrum]]'' (''[[Piperaceae]]'')
* [[Dridra (zavamaniry)|Dridra]]

== E ==

* [[Evonevona]]

== F ==

* [[Fafara]]
* [[Falahidambo]]
* [[Famafambazaha]]
* [[Famafantsambo]]
* [[Famahipaihana]]
* [[Famaho]]: ''[[Dichrostachys tenuifolia]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Famehifary]]: ''[[Clitoria lasciva]]'' (''[[Fabaceae]]''); ''[[Clitoria ternatea]]'' (''Fabaceae''); ''[[Decorsea grandidieri]]'' (''Fabaceae''); ''[[Teramnus labialis]]'' (''Fabaceae''); ''[[Xenostegia medium]]'' (← ''Ipomoea medium'') (''[[Convolvulaceae]]'')
* [[Famelomana]]
* [[Famota]]
* [[Fampinonoana (zavamaniry)|Fampinonoana]]: ''[[Euphorbia hirta]]''; ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' (''[[Euphorbiaceae]]'')
* [[Fampivalanana]]
* [[Fanalafaritra]]
* [[Fanalasimba]]
* [[Fanazava]]
* [[Fandefana]]
* [[Fandemy]]
* [[Fandramanana]]
* [[Fandrikibilisy]]
* [[Fandroronana]]
* [[Fandrotrarana]]: ''[[Cynodon dactylon]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Fanempoka]]
* [[Fanepoka]]
* [[Fanerambavy]]
* [[Fanerandahy]]
* [[Fanidy]]
* [[Fany (zavamaniry)|Fany]]: ''[[Entada chrysostachys]]''; ''[[Entada africana]]'' (''[[Mimosaceae]]'' na ''[[Fabaceae]]'')
* [[Fano (zavamaniry)|Fano]]: ''[[Entada chrysostachys]]''; ''[[Entada africana]]'' (''[[Mimosaceae]]'' na ''[[Fabaceae]]'')
* [[Fanolehana]]: ''[[Hippocratea bojeri]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]'')
* [[Fanory]]
* [[Fanoroboka]]
* [[Fanoromena]]
* [[Fantsinakoholahy]]
* [[Farimaty]]
* [[Fatika]]
* [[Fatikahitra]]
* [[Fatimena]]
* [[Fatoralahy]]
* [[Fatray]]
* [[Fatsinakoho]]
* [[Feka]]
* [[Ferifery]]
* [[Fiandrilavenombazaha]]
* [[Fiandrilavenona]]
* [[Fisava]]
* [[Fitangosana (zavamaniry)|Fitangosana]]
* [[Fitohizambalala]]
* [[Fobo]]
* [[Fodilahimena (zavamaniry)|Fodilahimena]]
* [[Foly (zavamaniry)|Foly]]
* [[Fondraña]]
* [[Fongo]]
* [[Foraha]]
* [[Forimboay]]
* [[Foroforo]]
* [[Foromaso]]
* [[Fotsimbarinakoholahy]]
* [[Fotsinanahary]]
* [[Fotsivadihana]]
* [[Fotsivolomanoa]]
* [[Fotsivolomano]]
* [[Fotsivolomanoro]]

== G ==

* [[Garanadrelina]]
* [[Gingiza]]
* [[Giranadrelina]]
* [[Gombo]]

== H ==

* [[Hainganahaingana]]
* [[Haizantoloho]]
* [[Halaitra]]
* [[Halampo]]
* [[Hamatra (zavamaniry)|Hamatra]]
* [[Hanidraisoa]]
* [[Hanitrandrianaivo]]
* [[Hanitravoko]]
* [[Harahaitra]]
* [[Haraky]]
* [[Haramy]]
* [[Haronga]]
* [[Harongampanihy]]
* [[Harongana]]
* [[Hasimbavy]]
* [[Hasindahy]]
* [[Hasingola]]
* [[Havaotra]]
* [[Havozo]]: ''[[Cryptocarya agathophylla]]'' (''[[Lauraceae]]'')
* [[Hazina]]
* [[Hazofady]]
* [[Hazofitososona]]
* [[Hazofohy]]
* [[Hazofotsinanahary]]
* [[Hazolava]]
* [[Hazomafaika]]
* [[Hazomafaitra]]
* [[Hazomafaitralahy]]
* [[Hazomafaitravavy]]
* [[Hazomafana]]
* [[Hazomainty]]: ''[[Apodytes dimidiata]]'' (''[[Metteniusaceae]]''); ''[[Cloiselia carbonaria]]'' S. Moore (na ''Dicoma carbonaria'' (''[[Asteraceae]]''); ''[[Cryptocarya pervillei]]''  (← ''Ravensara pervillei'' ) (''[[Lauraceae]]''); ''[[Diospyros calophylla]]; [[Diospyros clusiifolia]]''; ''[[Diospyros ebenifera]]''; ''[[Diospyros gracilipes]]''; ''[[Diospyros haplostylis]]''; ''[[Diospyros hazomainty]]''; ''[[Diospyros madagascariensis]]'' (jereo koa ''[[Diospyros ferrea]]''); ''[[Diospyros meeusiana]]''; ''[[Diospyros microrhombus]]''; ''[[Diospyros occlusa]]''; ''[[Diospyros toxicaria]]'' (''[[Ebenaceae]]''); ''[[Erythroxylum ferrugineum]]'' (''[[Erythroxylaceae]]''); ''[[Homalium albiflorum]]''; ''[[Homalium cauliflorum]]'' (''[[Salicaceae]]''); ''[[Secamone cristata]]'' (''[[Apocynaceae]]''); ''Tina striata'' subsp. ''trijuga''  (← ''Tina trijuga'') (''[[Sapindaceae]]''); ''[[Wielandia bojeriana]]'' (← ''Savia bojeriana'' Baill.) (''[[Phyllanthaceae]]'') 
* [[Hazomaitso]]
* [[Hazomalefaka]]
* [[Hazomamy]]
* [[Hazombandrika]]
* [[Hazombarorana]]: ''[[Abrahamia ditimena]]'' (← ''Protorhus ditimena'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Abrahamia oblongifolia]]'' (← ''Protorhus'' ''oblongifolia'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Abrahamia sericea]]'' (← ''Protorhus'' ''sericea'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Homalium axillare]]'' (''[[Salicaceae]]''); ''[[Ocotea laevis]]'' (''[[Lauraceae]]''); ''[[Pittosporum oblongifolium]]'' (''[[Pittosporaceae]]''); ''[[Pittosporum verticillatum]]'' (''[[Pittosporaceae]]'')
* [[Hazomboay]]
* [[Hazomiavona]]
* [[Hazomoana]]
* [[Hazonakoho]]
* [[Hazonandriana]]
* [[Hazongoaika]]
* [[Hazonkisoa]]
* [[Hazontoho]]
* [[Hazontsifaka]]
* [[Hazotana]]
* [[Hazoto]]
* [[Hazotokana]]
* [[Hendramena]]
* [[Hento]]

* [[Hentona]]
* [[Hirigirika]]
* [[Hofa (zavamaniry)|Hofa]]
* [[Hofika]]
* [[Homonomona]]
* [[Hororoky]]
* [[Horovy]]

== I ==

* [[Ilaimahery]]

== K ==

* [[Kabodrano]]
* [[Kalavelo]]
* [[Kaleva]]
* [[Kandafotsy]]
* [[Karafoy]]
* [[Karakaraberavina]]
* [[Karambitovavy]]
* [[Kata (zavamaniry)|Kata]]
* [[Katra (zavamaniry)|Katra]]
* [[Katsomandronono]]
* [[Kavodiandrano]]
* [[Kelihomandra]]
* [[Kelivoloina]]
* [[Kiatondra]]
* [[Kiatondramadinika]]
* [[Kidiadiamborona]]
* [[Kifongo]]
* [[Kija (zavamaniry)|Kija]]
* [[Kile]]
* [[Kily]]: ''[[Tamarindus indica]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Kilo (zavamaniry)|Kilo]]
* [[Kimalao]]: ''[[Acmella oleracea]]'' &lt;small&gt;(L.) R.K.Jansen&lt;/small&gt; (← ''Spilanthes acmella'' &lt;small&gt;Hutch. &amp; Dalziel&lt;/small&gt;) (''[[Asteraceae]]''); ''[[Nasturtium barbareifolium]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Brassicaceae]]'')
* [[Kimamikisoa]]
* [[Kimamimamitambina]]
* [[Kimanga]]
* [[Kimboiboy]]
* [[Kimboimbointany]]
* [[Kindrehedrehetsa]]
* [[Kindresy]]: ''[[Cynodon dactylon]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Kingatsa]]
* [[Kininina (zavamaniry)|Kininina]]: ''[[Eucalyptus]]'' spp''.''; ''[[Corymbia]]'' spp.
* [[Kinkina]]: ''[[Cinchona succirubra]]'' &lt;small&gt;Pavon &amp; Klotzsch&lt;/small&gt;; ''[[Cinchona ledgeriana]]'' &lt;small&gt;(Howard) Bern. Moens ex Trimen&lt;/small&gt;; ''[[Cinchona officinalis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]'').
* [[Kintsy (zavamaniry)|Kintsy]]
* [[Kiotsiotsitanilahy]]
* [[Kiotsiotsitanivavy]]
* [[Kirambay]]
* [[Kiramborambo]]
* [[Kirandrambehivavy]]
* [[Kiringy]]
* [[Kisanga]]
* [[Kisangandranovavy]]
* [[Kisarihasina]]
* [[Kitongafia]]
* [[Kitsongo]]

* [[Kitsotsolalana]]
* [[Kivainga]]
* [[Kivolavola]]
* [[Kobahy]]
* [[Kofafa (zavamaniry)|Kofafa]]: ''[[Elionurus tristis]]'' &lt;small&gt;Hack.&lt;/small&gt; (''[[Poaceae]]'')
* [[Korakoravavy]]
* [[Kotika]]: ''[[Croton]]'' sp. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Flueggea microcarpa]]'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Kotro (zavamaniry)|Kotro]]

== L ==

* [[Lafara]]: ''[[Oncoba capreifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Salicaceae]]''); ''[[Turraea sericea]]'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt; (''[[Meliaceae]]'')
* [[Lafarana]]: ''[[Turraea sericea]]'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt; (''[[Meliaceae]]'') 
* [[Lahiriky]]: ''[[Abutilon greveanum]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Hochr.&lt;/small&gt;; ''[[Abutilon indicum]]'' &lt;small&gt;(L.) Sweet&lt;/small&gt;; ''[[Abutilon pseudocleistogamum]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Kosteletzkya thouarsiana]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''Malvaceae'')
* [[Lahiroa]]: ''[[Clerodendrum emirnense]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Hook.&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]'')
* Lailay
* Laingafora
* Laingodroy
* [[Lalandana]]: ''[[Canavalia obtusifolia]]'' &lt;small&gt;(Lam.) DC.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Lalando
* Lalangy
* Lambinamorona
* Lambinanalahy
* Lambinana
* Lambiro
* [[Lambo (zavamaniry)|Lambo]]: ''[[Uvaria manjensis]]'' &lt;small&gt;Cavaco et Keraudren&lt;/small&gt; (''[[Annonaceae]]'')
* [[Lamonty]]: ''[[Flacourtia indica]]'' &lt;small&gt;(Burm. f.) Merr.&lt;/small&gt; (← ''Flacourtia ramontchi'' &lt;small&gt;L'Hér.&lt;/small&gt;) (''[[Salicaceae]]'')
* Lampivato
* Landemy
* [[Landihazobe]]: ''[[Ceiba pentandra]]'' &lt;small&gt;Gaertn&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]'').
* Langary
* Lanjambola
* Lanjananahary
* Lanory
* Lanoro
* Lavanana
* Lavaravina
* [[Laza (zavamaniry)|Laza]]: ''[[Adenia firingalavensis]]'' &lt;small&gt;(Drake ex Jum.) Harms&lt;/small&gt; (''[[Passifloraceae]]''); ''[[Commiphora guillauminii]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Burseraceae]]''); ''[[Cyphostemma laza]]'' &lt;small&gt;Descoings&lt;/small&gt; (←''Cissus laza'') (''[[Vitaceae]]''); ''[[Ficus reflexa]]'' &lt;small&gt;Thumb&lt;/small&gt;. (''[[Moraceae]]'')
* Lelanangaka
* Lelanaombe
* Lengompary
* Letsaky
* [[Lombiry (vahy)|Lombiry]]: ''[[Cryptostegia grandiflora]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;; [[Cryptostegia madagascariensis|''Cryptostegia'' ''madagascariensis'']] &lt;small&gt;Boj.&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); [[Dialyceras parvifolium|''Dialyceras parvifolium'' var. ''coriaceum'']] &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Sphaerosepalaceae]]''); ''[[Rhopalocarpus binervius]]'' &lt;small&gt;Capuro&lt;/small&gt;&lt;small&gt;n&lt;/small&gt;; ''[[Rhopalocarpus louvelii]]'' &lt;small&gt;(Danguy) Capuron&lt;/small&gt; (''Sphaerosepalaceae'')
* [[Lombiro]]: ''[[Cryptostegia grandiflora]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;; ''[[Cryptostegia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Decne&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Dialyceras parvifolium]]'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Sphaerosepalaceae]]'')
* [[Losy (zavamaniry)|Losy]]: ''[[Berchemia discolor]]'' &lt;small&gt;(Klotzsch) Hemsl.&lt;/small&gt; (''[[Rhamnaceae]]''); ''[[Rumex bequaertii]]'' &lt;small&gt;De Wild.&lt;/small&gt; (''[[Polygonaceae]]'')
* Loviantsahonantanety

== M ==

* Madiorano
* [[Tamarindus indica|Madiro]]: ''[[Tamarindus indica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Mahafangaletse
* Mahalatsaka
* Mahatanandofotsy
* Mahatanando
* Mahatanandomena
* Mahatrotranify
* Mahavaliavavy
* Maintifototra
* Malainaretina
* Malanga
* Mampody
* Manalo
* Manamora
* [[Mananasy]]: ''[[Ananas comosus]]'' &lt;small&gt;(L.) Merr.&lt;/small&gt; (''[[Bromeliaceae]]'')
* Manangy
* Mananjara
* Mananotsa
* Manarapoana
* Manavodrevo
* Manazara
* Mandakolahy
* Mandalia
* Mandalodiaraikitra
* Mandravasarotra
* Mandrofo
* Mandrorofo
* Manevika
* Mangavony
* [[Mangidy (zavamaniry)|Mangidy]]: ''[[Physena madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Thouars ex Tul.&lt;/small&gt; (''[[Physenaceae]]'')
* Mangorondefona
* Manipika
* Manitrandafintsaha
* Manontona
* [[Manta (zavamaniry)|Manta]]: ''[[Aerangis citrata]]'' &lt;small&gt;(Thouars) Schltr.&lt;/small&gt; (''[[Orchidaceae]]'')
* Mantsaka
* [[Mapaza]]:  ''[[Papay|Carica papaya]]'' L. (''[[Caricaceae]]'')
* Maranitra
* Marohay
* Marovelo
* Marozandry
* [[Masaka (zavamaniry)|Masaka]]: ''[[Enterospermum]]'' sp. (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Noronhia lanceolata]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;. (''[[Oleaceae]]'')
* Masimposaina
* Masinandro
* Masinankorona
* [[Masinjany]]: ''[[Coptosperma madagascariense]]'' &lt;small&gt;(Baill.) De Block&lt;/small&gt; (← ''Enterospermum madagascariense'' &lt;small&gt;(Baill.) Homolle&lt;/small&gt;) (''[[Rubiaceae]]'').
* [[Masokoaky]]:  ''[[Abrus precatorius]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Masonombilahy
* Masontantely
* Masontsokina
* Matahotrantsy
* Matavikely
* Mavoha
* [[Mavokely (zavamaniry)|Mavokely]]: ''[[Musa paradisiaca]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Musaceae]]''); ''[[Pentopetia elastica]]'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Selago muralis]]'' &lt;small&gt;Benth. &amp; Hook.f.&lt;/small&gt; (''[[Scrophulariaceae]]'')
* Merampamelona
* Miakana
* Modimodia
* [[Moita]]: ''[[Cyperus articulatus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Cyperaceae]]''); ''[[Pycreus polystachyos]]'' &lt;small&gt;(Rottb.) P. Beauv.&lt;/small&gt; (''Cyperaceae'')
* [[Mokonazy]]: ''[[Ziziphus jujuba]]'' &lt;small&gt;Mill&lt;/small&gt;.; ''[[Ziziphus spina-christi]]'' &lt;small&gt;(L.) Desf.&lt;/small&gt; (''[[Rhamnaceae]]'')
* Molaliambo
* [[Molanga (zavamaniry)|Molanga]]: ''[[Croton goudotii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton mongue]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton myriaster]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Croton oreades]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Dombeya dolichophylla]]'' &lt;small&gt;Arènes&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]''); ''[[Macaranga hildebrandtii]]'' &lt;small&gt;Pax &amp; Hoffm.&lt;/small&gt; (''Euphorbiaceae'')
* Monty

== N ==

* Ndandemy
* Ndramañamora
* Nohondahy
* [[Nonoka]]: ''[[Ficus reflexa]] &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;'' (← ''Ficus melleri'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt;); ''[[Ficus rubra]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus pyrifolia'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;); ''[[Ficus polita]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''[[Ficus polita|Ficus megapoda]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')

* Nonondahy:  ''[[Ficus lutea]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus baronii'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')

== O ==

* Odiandoha
* Odiozatra
* Ombavy

== P ==

* [[Panda (zavamaniry)|Panda]]: ''[[Salvia leucodermis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]'')
* [[Papy (zavamaniry)|Papy]]: ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Crassulaceae]]''); ''[[Ravensara gracilis]]'' &lt;small&gt;Kosterm&lt;/small&gt;. (''[[Lauraceae]]'')
* Papolahy
* Parakinandrongo
* Parakitsitry
* [[Peha (zavamaniry)|Peha]]: ''[[Brachylaena microphylla]]'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]''); ''[[Dicoma incana]]'' &lt;small&gt;(Baker) O. Hoffm.&lt;/small&gt;; ''[[Dicoma tomentosa]]'' &lt;small&gt;Klatt&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* Pepolahy
* [[Poakaty (zavamaniry)|Poakaty]]: ''[[Dialypetalum floribundum]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Campanulaceae]]'')

== R ==

* rafy
* ragehezina
* rahiaka
* raileja
* railombo
* raioritra
* raisaonjo
* raisinda
* raivolesoka
* raizafy
* rajamena
* rajonga
* ramamonjy
* ramanakofa
* ramangaoka
* ramanga
* ramanjavona
* [[rambiasina]]: ''[[Helichrysum bracteiferum]]'' &lt;small&gt;(DC) Humbert&lt;/small&gt;; ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' &lt;small&gt;(DC) Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]''). 
* [[rambiazina]]: ''[[Helichrysum bracteiferum]]'' &lt;small&gt;(DC) Humbert&lt;/small&gt;; ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' (&lt;small&gt;DC) Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]''); ''[[Vernonia trinervis]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'').
* rambiazindrano
* rambonaomby
* ramiarana
* ramiary
* ramilamina
* [[Ramy (zavamaniry)|ramy]]: ''[[Canarium boivinii]]'' Engl.; ''[[Canarium madagascariense]]'' &lt;small&gt;Engl&lt;/small&gt;. (''[[Burseraceae]]'')
* ramirondra
* ranendo
* ranga
* rangifotsy
* ranohandrina
* raodraotra
* [[ravimboafotsy]]
* ravindravina
* [[ravitsara]]: ''[[Camphora officinarum]]'' (← ''Cinnamomum camphora'' &lt;small&gt;(L.) J. Presl&lt;/small&gt;) (''[[Lauraceae]]''); ''[[Isoglossa melleri]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Acanthaceae]]'')
* relambo
* remaitso
* resonjo
* [[riadriatra]]: ''[[Erica baroniana]]'' &lt;small&gt;Dorr &amp; E.G.H.Oliv.&lt;/small&gt; (← ''Philippia floribunda'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;.) (''[[Ericaceae]]''); ''[[Lantana camara]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Verbenaceae]]''); ''[[Myrothamnus moschata]]'' (Baill.) &lt;small&gt;Baill. ex Nied.&lt;/small&gt; (← ''Myrothamnus moschatus'' &lt;small&gt;(Baill.) Baill.)&lt;/small&gt; (''[[Myrothamnus|Myrothamnaceae]]'') 
* rodramo
* [[roifotsy]]: ''[[Gymnosporia divaricata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Gymnosporia leptopus]]'' &lt;small&gt;(Tul.) Baker&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]''); ''[[Rubus apetalus]]'' &lt;small&gt;Poir&lt;/small&gt;. (''[[Rosaceae]]'')
* roihavotra
* [[romba]]: ''[[Coelocarpum madagascariense]]'' &lt;small&gt;Scott Elliot&lt;/small&gt; (''[[Verbenaceae]]''); ''[[Ocimum americanum]]'' L. (← ''[[Ocimum canum]],'' ''[[Ocimum tenellum]]''); ''[[Ocimum basilicum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Ocimum gratissimum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (← ''[[Ocimum suave]]'' &lt;small&gt;Willd&lt;/small&gt;) (''[[Lamiaceae]]'')
* rombiromby
* [[Rondra (zavamaniry)|rondra]]: ''[[Hydrostachys imbricata]]'' &lt;small&gt;A. Juss.&lt;/small&gt;; ''[[Hydrostachys plumosa]]'' &lt;small&gt;A. Juss. Ex Tul&lt;/small&gt;. (''[[Hydrostachyaceae]]'')
* roño
* [[rotra]]: zavamaniry isan-karazany ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Syzygium]]'' sy ''[[Eugenia]]'' ao amin' ny fiakakaviana ''[[Myrtaceae]]'': Ohatra: 
* [[rotravazaha]]: ''[[Syzygium cumini]]'' &lt;small&gt;(L.) Skeels&lt;/small&gt; (← ''Eugenia jambolana'' &lt;small&gt;Lam&lt;/small&gt;.) (''[[Myrtaceae]]'')
* rovy

== S ==

* sabita
* sakaizanankizy
* [[sakamalaho]]
* [[sakamalao]]
* sakarivombato
* sakatavilona
* sakatavilotra
* sambilahy
* [[Samonta (zavamaniry)|samonta]]
* [[sanatry]]
* sandela
* sangasanganandevolahy

* [[sañira]]
* saravy
* sariheza
* sarikimalao
* [[sasavy]]
* sava
* [[savoa]]
* savory
* senasena
* sesikondana
* sety
* [[sevabe]]
* siho
* silabola
* [[Sily (zavamaniry)|sily]]
* sirakakazo
* [[Sira (zavamaniry)|sira]]
* sirika
* sitraefavoa
* soahazo
* soandro
* soaravina
* sofintotozy
* sofisofy
* [[somangy]]
* somoro
* [[songosongo]]
* sovoka

== T ==

* tadilava
* tafara
* [[taimborontsiloza]]
* takasina
* takorova
* takotako
* talafoitra
* [[talapetraka]]
* tambaritsahona
* tambintsy
* tambitsy
* [[Tamenaka (zavamaniry)|tamenaka]]
* tampina
* [[tanantanamanga]]
* [[tanantanampotsy]]
* tandravato
* [[Tangena (zavamaniry)|tangena]]
* tangongo
* tanikandro
* tankosina
* tanterakala
* tanterakalavavy
* [[Tanteraka (zavamaniry)|tanteraka]]
* taolamandeha
* taolanamalona
* tapabatana
* [[tapisaka]]
* [[tarata]]
* tavaza
* tavebotreka
* telafoetra
* telovitrana
* tenindahy
* [[Tihy (zavamaniry)|tihy]]
* [[Toetra (zavamaniry)|toetra]]
* tokambahatra
* [[tombokakanga]]
* tongoboronafanintsana
* tongoborona
* tongotaintaina
* tongotramboabe
* [[totongana]]
* tovondrongonindrakalagegy
* trabonjy
* trotrobato
* tsaingoka
* tsakafara
* tsakafary
* tsantsambaitra
* tsararaka
* tsatsambaitra
* tsengoka
* tsiambanindahy
* tsiampangapanga
* tsiandrikandrinina
* tsianihampoza
* tsianihimposa
* tsiatosika
* tsiavaramonina
* [[Tsibolo (zavamaniry)|tsibolo]]

* tsienimposa
* tsihitafototra
* tsiho
* tsikobokobondanitra
* tsikobona
* tsikoinkoina
* tsilaitsy
* tsilambozo
* tsilavondrivotsy
* tsileomparimbona
* tsimatoalaza
* tsimbolaotra
* tsimonomonona
* [[tsimperifery]]
* tsimpimpina
* tsindahoro
* tsindramiramy
* tsingatsa
* tsingila
* [[tsingilofilo]]
* tsinkara
* tsiodany
* tsiontsiona
* tsipahokivainga
* tsipaho
* [[tsiperiferinala]]
* tsipihipina
* tsipikopiko
* tsipoapoaka
* [[tsipolitra]]
* tsirangorangombalala
* tsirinangatra
* tsirokonangatra
* tsitambakombako
* tsitambotambako
* tsitiamoty
* [[tsitohitohy]]
* tsitongotra
* tsitsihina
* tsobolo
* [[tsorokonangatra]]
* tsotsoraka

== V ==

* [[Vahatra (zavamaniry)|vahatra]]
* vahemboamena
* vahia
* vahilahy
* vahilava
* vahimarava
* vahimboamena
* [[vahinamalo]]
* vahindambinana
* vahindronono
* vahintambotrika
* vahipindy
* vahitambotrika
* vahivandana
* vahivoraka
* [[vahona]]
* vaimantsina
* vakaka
* [[vakakoana]]
* [[vakakoa]]
* valana
* valanirana
* [[vanila]]

* vare
* varifotsinakoho
* [[variñato]]
* vatoina
* vavaloza
* vazahanakampo
* [[velomihato]]
* verofehana
* [[viliantsahona]]
* vintañibe
* vintanina
* vivaona
* voafatra
* [[voafotsy]]
* voahangindrano
* voakarepoka
* voakirintsana
* voakoromanga
* voamahatata
* voamahatorana
* [[voamaintilany]]
* voamandrenikely
* voamarapohatra
* voamarintampona
* voamasonomby
* voampatra
* [[voampoana]]
* [[voampoa]]
* [[voampo]]
* voanalakely
* voanampotsy
* voanananala
* voandrafy
* [[voanembanamboa]]
* voaneny
* [[voanio]]
* voanjoala
* voanjomanga
* voankatsa
* voantainakoho
* voantrotroka
* voapibohitra
* voapidrano
* voarafy

* voarointsaka
* voasarikelinikalavola
* voaseva
* voatotongana
* voavahy
* voavoraka
* vohovelo
* volafotimadinika
* [[vonenina]]
* vonimbohidahy
* vonjilahy
* vonjivavy
* vonjy
* voriravina
* vory

== Z ==

* zabe
* zahana
* zanabato
* zongo

== Jereo koa ==

* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>i0fg2mnqab9kiro6h1m4r0yw8fwyryb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145932</id>
      <parentid>1145900</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T17:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanohy fanoratana</comment>
      <origin>1145932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30494" sha1="gk16lhd1tzeptzx84qmxs1nypayqyuo" xml:space="preserve">Inty ny '''lisitry ny anaran-javamaniry fanao fanafody amin' ny teny malagasy'''. Ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]] ny [[zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]], izay misy karazana miisa 3&amp;nbsp;245, ka ny 60&amp;#x20;% amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]&quot;, ''ethnobotanyjournal.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Andrianavalonirina A.M. et al, &quot;Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar&quot;, ''RAMReS-PMTA'',  2023.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ity lisitry ity dia mitanisa anarana amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], arakarahin' ny anarana ara-tsiansan' ny zavamaniry tondroiny izay mety ho tokana na maro. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Anisan' ny [[zavamaniry fanao fanafody]] fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny mandravasarotra (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny kininindrano na niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozo (''[[Cryptocarya agathophylla]]'' na ''Ravensara aromatica''), ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'').

Marihina fa ny anarana malagasy iray ao amin' ny lisitra dia mety hanondro karazan-javamaniry samy hafa (asehon' ny anarana ara-tsiansa manokana) tsy iray antoko na tsy iray fianakaviana (ohatra: [[Bongo (zavamaniry)|Bongo]]), na mety ho iray antoko na iray fianakaviana (ohatra: [[ahibitsika]],[[rotra]]). Mety ho ny iray na ny vitsy amin' ireo karazan-javamaniry mitovy anarana malagasy no fanao fanafody fa tsy izy rehetra. Amin' ny ankapobeny, ny anarana siantifika tsirairay dia arahin' ny anaran' ny fianakaviana misy azy sy fampahalalana hafa.

== A ==

* [[Abiba (zavamaniry)|Abiba]]
* [[Adabo]]: ''[[Dioscorea sansibarensis]]'' (''[[Dioscoreaceae]]''); ''[[Ficus sakalavarum]]'' (← ''Ficus cocculifolia'') (''Moraceae'')
* [[Adabonkoera]]
* [[Aferombohitra]]
* [[Aferontany]]: ''[[Paramollugo nudicaulis]]'' (''[[Molluginaceae]]''); ''[[Tachiadenus carinatus]]'' (''[[Gentianaceae]]'')
* [[Aferontanimbohitramadinika]]
* [[Aferontanivaventy]]
* [[Afolava (zavamaniry)|Afolava]]
* [[Agoagaga]]
* [[Ahiapana]]
* [[Ahibalala]]
* [[Ahibano]]
* [[Ahibitsika]]: ''[[Oldenlandia corymbosa]]'', ''[[Oldenlandia herbacea]]'', ''[[Oldenlandia lancifolia]]'' (''[[Rubiaceae]]'')
* [[Ahibodindrindrina]]
* [[Ahibola]]
* [[Ahidimaño]]
* [[Ahidresy]]
* [[Ahidrindrina]]
* [[Ahigoaika]]
* [[Ahimafana]]
* [[Ahipanala]]
* [[Ahipandrotra]]
* [[Ahipolaka]]
* [[Ahipotsy]]
* [[Ahitrakoho]]
* [[Ahitrandriana]]
* [[Ahitraombilahy]]
* [[Aidinono]]
* [[Aikaberavina]]
* [[Akasià|Akasia]]: ''[[Acacia dealbata]]'', ''[[Acacia decurrens]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Akatasavola]]
* [[Akondrojaza]]
* [[Alakamisy (zavamaniry)|Alakamisy]]
* [[Alamienga]]
* [[Alavaina]]
* [[Aloesy]]
* [[Ambay]]
* [[Ambaradeda]]
* [[Ambarakasa]]
* [[Ambarivatrindolo]]: ''[[Crotalaria cytisoides]]'', &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;.; ''[[Crotalaria fulva]]'' &lt;small&gt;Roxb&lt;/small&gt;.; ''[[Crotalaria retusa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Crotalaria diosmifolia]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]'')
* [[Ambatrimbohitra]]
* [[Ambiaty]]: ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' (← ''Vernonia appendiculata'') (''[[Asteraceae]]'')
* [[Ambiatilahy]]
* [[Amboalahazo]]
* [[Amboamboankibo]]
* [[Ambolaza]]
* [[Amboramaitso]]
* [[Amboramavolahy]]
* [[Amborasaha]]
* [[Amborasamanitra]]
* [[Amboravaky]]
* [[Ambotonona]]
* [[Ampalafa]]
* [[Ampangaboboka]]
* [[Ampanganamalona]]
* [[Ampangandrano]]
* [[Ampangavihy]]
* [[Anakatsimba]]
* [[Anakatsotsy]]: ''[[Phyllanthus niruri]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Analasosa]]
* [[Anambo]]
* [[Anamboraka]]
* [[Anampoza]]
* [[Anampozavavy]]
* [[Ananambo]]: ''[[Moringa oleifera]]'' (''[[Moringaceae]]''); ''[[Psophocarpus palustris]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Ananaomby]]
* [[Anandaingo]]
* [[Anandaingona]]
* [[Anandrambolahy]]
* [[Anangoaika]]
* [[Anantsinahilahy]]
* [[Anatsiko]]
* [[Andranahake]]: ''[[Commelina nudiflora]]''; ''[[Commelina benghalensis]]'' (''[[Commelinaceae]]'')
* [[Andranoka]]
* [[Andrarezana]]
* [[Andravoky]]
* [[Andrianakoho]]
* [[Andritsilaitsy]]
* [[Angavodiana]]
* [[Angily]]
* [[Angotilahy]]
* [[Anjananjana]]
* [[Ankafatratry]]
* [[Ankohorafanjava]]
* [[Ansoa]]
* [[Antafana]]
* [[Antafara]]
* [[Antentona]]
* [[Antilafoetra]]
* [[Antsointsoina]]
* [[Antsoitsoina]]
* [[Imperata cylindrica|Antsoro]]: ''[[Imperata cylindrica]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Aokalahy]]
* [[Ficus tiliifolia|Ara]]: ''[[Ficus tiliifolia]]'' (''[[Moraceae]]'')
* [[Arafy]]
* [[Arampandrotra]]
* [[Arety (zavamaniry)|Arety]]
* [[Ariandro]]
* [[Atindrambo]]
* [[Aveotry]]
* [[Avetro]]
* [[Avoko]]: ''[[Vigna angivensis]]'' (''[[Fabaceae]]''), ''[[Tephrosia lyallii]]'' (''Fabaceae'')
* [[Avokombiby]]
* [[Avokombilahy]]

== B ==

* [[Bararata]]: ''[[Dillenia triquetra]]'' (''[[Dilleniaceae]]''); ''[[Phragmites australis]]'', ''[[Phragmites mauritianus]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Barimaso]]
* [[Bedoko]]
* [[Befaroraotra]]
* [[Bekaraoka (zavamaniry)|Bekaraoka]]
* [[Belohalika]]
* [[Bemaimbo]]
* [[Betoerana]]
* [[Bibalahy]]
* [[Boka (zavamaniry)|Boka]]: ''[[Combretum longicollum]]'' na ''[[Calopyxis eriantha]]'' (''[[Combretaceae]]''), ''[[Heteropogon contortus]]'' (''[[Poaceae]]''), ''[[Marsdenia verrucosa]]'' (''[[Apocynaceae]]'')
* [[Bokabe]]: ''[[Marsdenia verrucosa]]'' &lt;small&gt;Decne&lt;/small&gt;. (''[[Apocynaceae]]''), ''[[Stephanotis floribunda]]'' &lt;small&gt;Brongn&lt;/small&gt;. (''Apocynaceae'')
* [[Bokabetondro]]

* [[Bonara]]:  ''[[Albizia lebbeck]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]'').
* [[Bongo (zavamaniry)|Bongo]]: ''[[Danais hispida]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Danais latisepala]]'' &lt;small&gt;Homolle&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Danais lyallii]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Danais verticillata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Dionychia bojeri]]'' &lt;small&gt;Naudin&lt;/small&gt; (''[[Melastomataceae]]''); ''[[Garcinia pauciflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Clusiaceae]]''); ''[[Ochrocarpos bongo]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Ochrocarpos orthocladus]]'' &lt;small&gt;(Baker) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Ochrocarpos perrieri]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Paederia majungensis]]'' &lt;small&gt;Homolle ex Puff&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Rheedia excelsa]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Rheedia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;(Planch. &amp; Triana) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae'')
* [[Boraka]]
* [[Boraraka]]
* [[Borona]]: ''[[Tetradenia fruticosa]]'' (''[[Lamiaceae]]'')

== D ==

* [[Daro (zavamaniry)|Daro]]: ''[[Commiphora aprevalii]]'' ; ''[[Commiphora arafy]]'' ; ''[[Commiphora brevicalyx]]'' ; ''[[Commiphora grandifolia]]'' ; ''[[Commiphora humbertii]]'' ; ''[[Commiphora marchandii]]''; ''[[Commiphora orbicularis]]''; ''[[Commiphora pterocarpa]]''; ''[[Commiphora simplicifolia]]''; ''[[Commiphora sinuata]]'' (''[[Burseraceae]]''); ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' (← ''Paritium tiliaceum'' na ''Talipariti tiliaceum'') (''[[Malvaceae]]''); ''[[Phoenix reclinata]]'' (''[[Arecaceae]]'').
* [[Dendemona]]
* [[Dindemo]]
* [[Dingadingambazaha]]
* [[Dingadingana (zavamaniry)|Dingadingana]]: ''[[Dombeya linearifolia]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Psiadia altissima]]'' &lt;small&gt;(DC.) Drake&lt;/small&gt;; ''[[Psiadia dodonaefolia]]'' &lt;small&gt;St.&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* [[Dingadinganalahy]]
* [[Dingandingandrano]]
* [[Dipoavatra]]: ''[[Peper cubeba]], [[Piper borbonense]], [[Piper longum]], [[Piper methysticum]], [[Piper nigrum]]'' (''[[Piperaceae]]'')
* [[Dridra (zavamaniry)|Dridra]]

== E ==

* [[Evonevona]]

== F ==

* [[Fafara]]
* [[Falahidambo]]
* [[Famafambazaha]]
* [[Famafantsambo]]
* [[Famahipaihana]]
* [[Famaho]]: ''[[Dichrostachys tenuifolia]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Famehifary]]: ''[[Clitoria lasciva]]'' (''[[Fabaceae]]''); ''[[Clitoria ternatea]]'' (''Fabaceae''); ''[[Decorsea grandidieri]]'' (''Fabaceae''); ''[[Teramnus labialis]]'' (''Fabaceae''); ''[[Xenostegia medium]]'' (← ''Ipomoea medium'') (''[[Convolvulaceae]]'')
* [[Famelomana]]
* [[Famota]]
* [[Fampinonoana (zavamaniry)|Fampinonoana]]: ''[[Euphorbia hirta]]''; ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' (''[[Euphorbiaceae]]'')
* [[Fampivalanana]]
* [[Fanalafaritra]]
* [[Fanalasimba]]
* [[Fanazava]]
* [[Fandefana]]
* [[Fandemy]]
* [[Fandramanana]]
* [[Fandrikibilisy]]
* [[Fandroronana]]
* [[Fandrotrarana]]: ''[[Cynodon dactylon]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Fanempoka]]
* [[Fanepoka]]
* [[Fanerambavy]]
* [[Fanerandahy]]
* [[Fanidy]]
* [[Fany (zavamaniry)|Fany]]: ''[[Entada chrysostachys]]''; ''[[Entada africana]]'' (''[[Mimosaceae]]'' na ''[[Fabaceae]]'')
* [[Fano (zavamaniry)|Fano]]: ''[[Entada chrysostachys]]''; ''[[Entada africana]]'' (''[[Mimosaceae]]'' na ''[[Fabaceae]]'')
* [[Fanolehana]]: ''[[Hippocratea bojeri]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]'')
* [[Fanory]]
* [[Fanoroboka]]
* [[Fanoromena]]
* [[Fantsinakoholahy]]
* [[Farimaty]]
* [[Fatika]]
* [[Fatikahitra]]
* [[Fatimena]]
* [[Fatoralahy]]
* [[Fatray]]
* [[Fatsinakoho]]
* [[Feka]]
* [[Ferifery]]
* [[Fiandrilavenombazaha]]
* [[Fiandrilavenona]]
* [[Fisava]]
* [[Fitangosana (zavamaniry)|Fitangosana]]
* [[Fitohizambalala]]
* [[Fobo]]
* [[Fodilahimena (zavamaniry)|Fodilahimena]]
* [[Foly (zavamaniry)|Foly]]
* [[Fondraña]]
* [[Fongo]]
* [[Foraha]]
* [[Forimboay]]
* [[Foroforo]]
* [[Foromaso]]
* [[Fotsimbarinakoholahy]]
* [[Fotsinanahary]]
* [[Fotsivadihana]]
* [[Fotsivolomanoa]]
* [[Fotsivolomano]]
* [[Fotsivolomanoro]]

== G ==

* [[Garanadrelina]]
* [[Gingiza]]
* [[Giranadrelina]]
* [[Gombo]]

== H ==

* [[Hainganahaingana]]
* [[Haizantoloho]]
* [[Halaitra]]
* [[Halampo]]
* [[Hamatra (zavamaniry)|Hamatra]]
* [[Hanidraisoa]]
* [[Hanitrandrianaivo]]
* [[Hanitravoko]]
* [[Harahaitra]]
* [[Haraky]]
* [[Haramy]]
* [[Haronga]]
* [[Harongampanihy]]
* [[Harongana]]
* [[Hasimbavy]]
* [[Hasindahy]]
* [[Hasingola]]
* [[Havaotra]]
* [[Havozo]]: ''[[Cryptocarya agathophylla]]'' (''[[Lauraceae]]'')
* [[Hazina]]
* [[Hazofady]]
* [[Hazofitososona]]
* [[Hazofohy]]
* [[Hazofotsinanahary]]
* [[Hazolava]]
* [[Hazomafaika]]
* [[Hazomafaitra]]
* [[Hazomafaitralahy]]
* [[Hazomafaitravavy]]
* [[Hazomafana]]
* [[Hazomainty]]: ''[[Apodytes dimidiata]]'' (''[[Metteniusaceae]]''); ''[[Cloiselia carbonaria]]'' S. Moore (na ''Dicoma carbonaria'' (''[[Asteraceae]]''); ''[[Cryptocarya pervillei]]''  (← ''Ravensara pervillei'' ) (''[[Lauraceae]]''); ''[[Diospyros calophylla]]; [[Diospyros clusiifolia]]''; ''[[Diospyros ebenifera]]''; ''[[Diospyros gracilipes]]''; ''[[Diospyros haplostylis]]''; ''[[Diospyros hazomainty]]''; ''[[Diospyros madagascariensis]]'' (jereo koa ''[[Diospyros ferrea]]''); ''[[Diospyros meeusiana]]''; ''[[Diospyros microrhombus]]''; ''[[Diospyros occlusa]]''; ''[[Diospyros toxicaria]]'' (''[[Ebenaceae]]''); ''[[Erythroxylum ferrugineum]]'' (''[[Erythroxylaceae]]''); ''[[Homalium albiflorum]]''; ''[[Homalium cauliflorum]]'' (''[[Salicaceae]]''); ''[[Secamone cristata]]'' (''[[Apocynaceae]]''); ''Tina striata'' subsp. ''trijuga''  (← ''Tina trijuga'') (''[[Sapindaceae]]''); ''[[Wielandia bojeriana]]'' (← ''Savia bojeriana'' Baill.) (''[[Phyllanthaceae]]'') 
* [[Hazomaitso]]
* [[Hazomalefaka]]
* [[Hazomamy]]
* [[Hazombandrika]]
* [[Hazombarorana]]: ''[[Abrahamia ditimena]]'' (← ''Protorhus ditimena'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Abrahamia oblongifolia]]'' (← ''Protorhus'' ''oblongifolia'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Abrahamia sericea]]'' (← ''Protorhus'' ''sericea'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Homalium axillare]]'' (''[[Salicaceae]]''); ''[[Ocotea laevis]]'' (''[[Lauraceae]]''); ''[[Pittosporum oblongifolium]]'' (''[[Pittosporaceae]]''); ''[[Pittosporum verticillatum]]'' (''[[Pittosporaceae]]'')
* [[Hazomboay]]
* [[Hazomiavona]]
* [[Hazomoana]]
* [[Hazonakoho]]
* [[Hazonandriana]]
* [[Hazongoaika]]
* [[Hazonkisoa]]
* [[Hazontoho]]
* [[Hazontsifaka]]
* [[Hazotana]]
* [[Hazoto]]
* [[Hazotokana]]
* [[Hendramena]]
* [[Hento]]

* [[Hentona]]
* [[Hirigirika]]
* [[Hofa (zavamaniry)|Hofa]]
* [[Hofika]]
* [[Homonomona]]
* [[Hororoky]]
* [[Horovy]]

== I ==

* [[Ilaimahery]]

== K ==

* [[Kabodrano]]
* [[Kalavelo]]
* [[Kaleva]]
* [[Kandafotsy]]
* [[Karafoy]]
* [[Karakaraberavina]]
* [[Karambitovavy]]
* [[Kata (zavamaniry)|Kata]]
* [[Katra (zavamaniry)|Katra]]
* [[Katsomandronono]]
* [[Kavodiandrano]]
* [[Kelihomandra]]
* [[Kelivoloina]]
* [[Kiatondra]]
* [[Kiatondramadinika]]
* [[Kidiadiamborona]]
* [[Kifongo]]
* [[Kija (zavamaniry)|Kija]]
* [[Kile]]
* [[Kily]]: ''[[Tamarindus indica]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Kilo (zavamaniry)|Kilo]]
* [[Kimalao]]: ''[[Acmella oleracea]]'' &lt;small&gt;(L.) R.K.Jansen&lt;/small&gt; (← ''Spilanthes acmella'' &lt;small&gt;Hutch. &amp; Dalziel&lt;/small&gt;) (''[[Asteraceae]]''); ''[[Nasturtium barbareifolium]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Brassicaceae]]'')
* [[Kimamikisoa]]
* [[Kimamimamitambina]]
* [[Kimanga]]
* [[Kimboiboy]]
* [[Kimboimbointany]]
* [[Kindrehedrehetsa]]
* [[Kindresy]]: ''[[Cynodon dactylon]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Kingatsa]]
* [[Kininina (zavamaniry)|Kininina]]: ''[[Eucalyptus]]'' spp''.''; ''[[Corymbia]]'' spp.
* [[Kinkina]]: ''[[Cinchona succirubra]]'' &lt;small&gt;Pavon &amp; Klotzsch&lt;/small&gt;; ''[[Cinchona ledgeriana]]'' &lt;small&gt;(Howard) Bern. Moens ex Trimen&lt;/small&gt;; ''[[Cinchona officinalis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]'').
* [[Kintsy (zavamaniry)|Kintsy]]
* [[Kiotsiotsitanilahy]]
* [[Kiotsiotsitanivavy]]
* [[Kirambay]]
* [[Kiramborambo]]
* [[Kirandrambehivavy]]
* [[Kiringy]]
* [[Kisanga]]
* [[Kisangandranovavy]]
* [[Kisarihasina]]
* [[Kisira]]: ''[[Embelia barbeyana]]'' &lt;small&gt;Mez&lt;/small&gt;; ''[[Embelia concinna]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Embelia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;A.DC.&lt;/small&gt; (''[[Primulaceae]]''); ''[[Oxalis simulans]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Oxalidaceae]]'')
* [[Kitongafia]]
* [[Kitsongo]]

* [[Kitsotsolalana]]
* [[Kivainga]]
* [[Kivolavola]]
* [[Kobahy]]
* [[Kofafa (zavamaniry)|Kofafa]]: ''[[Elionurus tristis]]'' &lt;small&gt;Hack.&lt;/small&gt; (''[[Poaceae]]'')
* [[Korakoravavy]]
* [[Kotika]]: ''[[Croton]]'' sp. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Flueggea microcarpa]]'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Kotro (zavamaniry)|Kotro]]

== L ==

* [[Lafara]]: ''[[Oncoba capreifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Salicaceae]]''); ''[[Turraea sericea]]'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt; (''[[Meliaceae]]'')
* [[Lafarana]]: ''[[Turraea sericea]]'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt; (''[[Meliaceae]]'') 
* [[Lahiriky]]: ''[[Abutilon greveanum]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Hochr.&lt;/small&gt;; ''[[Abutilon indicum]]'' &lt;small&gt;(L.) Sweet&lt;/small&gt;; ''[[Abutilon pseudocleistogamum]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Kosteletzkya thouarsiana]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''Malvaceae'')
* [[Lahiroa]]: ''[[Clerodendrum emirnense]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Hook.&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]'')
* Lailay
* Laingafora
* Laingodroy
* [[Lalandana]]: ''[[Canavalia obtusifolia]]'' &lt;small&gt;(Lam.) DC.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Lalando
* Lalangy
* Lambinamorona
* Lambinanalahy
* Lambinana
* Lambiro
* [[Lambo (zavamaniry)|Lambo]]: ''[[Uvaria manjensis]]'' &lt;small&gt;Cavaco et Keraudren&lt;/small&gt; (''[[Annonaceae]]'')
* [[Lamonty]]: ''[[Flacourtia indica]]'' &lt;small&gt;(Burm. f.) Merr.&lt;/small&gt; (← ''Flacourtia ramontchi'' &lt;small&gt;L'Hér.&lt;/small&gt;) (''[[Salicaceae]]'')
* Lampivato
* Landemy
* [[Landihazobe]]: ''[[Ceiba pentandra]]'' &lt;small&gt;Gaertn&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]'').
* Langary
* Lanjambola
* Lanjananahary
* Lanory
* Lanoro
* Lavanana
* Lavaravina
* [[Laza (zavamaniry)|Laza]]: ''[[Adenia firingalavensis]]'' &lt;small&gt;(Drake ex Jum.) Harms&lt;/small&gt; (''[[Passifloraceae]]''); ''[[Commiphora guillauminii]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Burseraceae]]''); ''[[Cyphostemma laza]]'' &lt;small&gt;Descoings&lt;/small&gt; (←''Cissus laza'') (''[[Vitaceae]]''); ''[[Ficus reflexa]]'' &lt;small&gt;Thumb&lt;/small&gt;. (''[[Moraceae]]'')
* Lelanangaka
* Lelanaombe
* Lengompary
* Letsaky
* [[Lombiry (vahy)|Lombiry]]: ''[[Cryptostegia grandiflora]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;; [[Cryptostegia madagascariensis|''Cryptostegia'' ''madagascariensis'']] &lt;small&gt;Boj.&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); [[Dialyceras parvifolium|''Dialyceras parvifolium'' var. ''coriaceum'']] &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Sphaerosepalaceae]]''); ''[[Rhopalocarpus binervius]]'' &lt;small&gt;Capuro&lt;/small&gt;&lt;small&gt;n&lt;/small&gt;; ''[[Rhopalocarpus louvelii]]'' &lt;small&gt;(Danguy) Capuron&lt;/small&gt; (''Sphaerosepalaceae'')
* [[Lombiro]]: ''[[Cryptostegia grandiflora]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;; ''[[Cryptostegia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Decne&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Dialyceras parvifolium]]'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Sphaerosepalaceae]]'')
* [[Losy (zavamaniry)|Losy]]: ''[[Berchemia discolor]]'' &lt;small&gt;(Klotzsch) Hemsl.&lt;/small&gt; (''[[Rhamnaceae]]''); ''[[Rumex bequaertii]]'' &lt;small&gt;De Wild.&lt;/small&gt; (''[[Polygonaceae]]'')
* Loviantsahonantanety

== M ==

* Madiorano
* [[Tamarindus indica|Madiro]]: ''[[Tamarindus indica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Mahafangaletse
* Mahalatsaka
* Mahatanandofotsy
* Mahatanando
* Mahatanandomena
* Mahatrotranify
* Mahavaliavavy
* Maintifototra
* Malainaretina
* Malanga
* Mampody
* Manalo
* Manamora
* [[Mananasy]]: ''[[Ananas comosus]]'' &lt;small&gt;(L.) Merr.&lt;/small&gt; (''[[Bromeliaceae]]'')
* Manangy
* Mananjara
* Mananotsa
* Manarapoana
* Manavodrevo
* Manazara
* Mandakolahy
* Mandalia
* Mandalodiaraikitra
* Mandravasarotra
* Mandrofo
* Mandrorofo
* Manevika
* Mangavony
* [[Mangidy (zavamaniry)|Mangidy]]: ''[[Physena madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Thouars ex Tul.&lt;/small&gt; (''[[Physenaceae]]'')
* Mangorondefona
* Manipika
* Manitrandafintsaha
* Manontona
* [[Manta (zavamaniry)|Manta]]: ''[[Aerangis citrata]]'' &lt;small&gt;(Thouars) Schltr.&lt;/small&gt; (''[[Orchidaceae]]'')
* Mantsaka
* [[Mapaza]]:  ''[[Papay|Carica papaya]]'' L. (''[[Caricaceae]]'')
* Maranitra
* Marohay
* Marovelo
* Marozandry
* [[Masaka (zavamaniry)|Masaka]]: ''[[Enterospermum]]'' sp. (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Noronhia lanceolata]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;. (''[[Oleaceae]]'')
* Masimposaina
* Masinandro
* Masinankorona
* [[Masinjany]]: ''[[Coptosperma madagascariense]]'' &lt;small&gt;(Baill.) De Block&lt;/small&gt; (← ''Enterospermum madagascariense'' &lt;small&gt;(Baill.) Homolle&lt;/small&gt;) (''[[Rubiaceae]]'').
* [[Masokoaky]]:  ''[[Abrus precatorius]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Masonombilahy
* Masontantely
* Masontsokina
* Matahotrantsy
* Matavikely
* Mavoha
* [[Mavokely (zavamaniry)|Mavokely]]: ''[[Musa paradisiaca]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Musaceae]]''); ''[[Pentopetia elastica]]'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Selago muralis]]'' &lt;small&gt;Benth. &amp; Hook.f.&lt;/small&gt; (''[[Scrophulariaceae]]'')
* Merampamelona
* Miakana
* Modimodia
* [[Moita]]: ''[[Cyperus articulatus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Cyperaceae]]''); ''[[Pycreus polystachyos]]'' &lt;small&gt;(Rottb.) P. Beauv.&lt;/small&gt; (''Cyperaceae'')
* [[Mokonazy]]: ''[[Ziziphus jujuba]]'' &lt;small&gt;Mill&lt;/small&gt;.; ''[[Ziziphus spina-christi]]'' &lt;small&gt;(L.) Desf.&lt;/small&gt; (''[[Rhamnaceae]]'')
* Molaliambo
* [[Molanga (zavamaniry)|Molanga]]: ''[[Croton goudotii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton mongue]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton myriaster]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Croton oreades]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Dombeya dolichophylla]]'' &lt;small&gt;Arènes&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]''); ''[[Macaranga hildebrandtii]]'' &lt;small&gt;Pax &amp; Hoffm.&lt;/small&gt; (''Euphorbiaceae'')
* Monty

== N ==

* Ndandemy
* Ndramañamora
* Nohondahy
* [[Nonoka]]: ''[[Ficus reflexa]] &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;'' (← ''Ficus melleri'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt;); ''[[Ficus rubra]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus pyrifolia'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;); ''[[Ficus polita]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''[[Ficus polita|Ficus megapoda]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')

* Nonondahy:  ''[[Ficus lutea]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus baronii'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')

== O ==

* Odiandoha
* Odiozatra
* Ombavy

== P ==

* [[Panda (zavamaniry)|Panda]]: ''[[Salvia leucodermis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]'')
* [[Papy (zavamaniry)|Papy]]: ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Crassulaceae]]''); ''[[Ravensara gracilis]]'' &lt;small&gt;Kosterm&lt;/small&gt;. (''[[Lauraceae]]'')
* Papolahy
* Parakinandrongo
* Parakitsitry
* [[Peha (zavamaniry)|Peha]]: ''[[Brachylaena microphylla]]'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]''); ''[[Dicoma incana]]'' &lt;small&gt;(Baker) O. Hoffm.&lt;/small&gt;; ''[[Dicoma tomentosa]]'' &lt;small&gt;Klatt&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* Pepolahy
* [[Poakaty (zavamaniry)|Poakaty]]: ''[[Dialypetalum floribundum]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Campanulaceae]]'')

== R ==

* rafy
* ragehezina
* rahiaka
* raileja
* railombo
* raioritra
* raisaonjo
* raisinda
* raivolesoka
* raizafy
* rajamena
* rajonga
* ramamonjy
* ramanakofa
* ramangaoka
* ramanga
* ramanjavona
* [[rambiasina]]: ''[[Helichrysum bracteiferum]]'' &lt;small&gt;(DC) Humbert&lt;/small&gt;; ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' &lt;small&gt;(DC) Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]''). 
* [[rambiazina]]: ''[[Helichrysum bracteiferum]]'' &lt;small&gt;(DC) Humbert&lt;/small&gt;; ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' (&lt;small&gt;DC) Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]''); ''[[Vernonia trinervis]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'').
* rambiazindrano
* rambonaomby
* ramiarana
* ramiary
* ramilamina
* [[Ramy (zavamaniry)|ramy]]: ''[[Canarium boivinii]]'' Engl.; ''[[Canarium madagascariense]]'' &lt;small&gt;Engl&lt;/small&gt;. (''[[Burseraceae]]'')
* ramirondra
* ranendo
* ranga
* rangifotsy
* ranohandrina
* raodraotra
* [[ravimboafotsy]]
* ravindravina
* [[ravitsara]]: ''[[Camphora officinarum]]'' (← ''Cinnamomum camphora'' &lt;small&gt;(L.) J. Presl&lt;/small&gt;) (''[[Lauraceae]]''); ''[[Isoglossa melleri]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Acanthaceae]]'')
* relambo
* remaitso
* resonjo
* [[riadriatra]]: ''[[Erica baroniana]]'' &lt;small&gt;Dorr &amp; E.G.H.Oliv.&lt;/small&gt; (← ''Philippia floribunda'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;.) (''[[Ericaceae]]''); ''[[Lantana camara]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Verbenaceae]]''); ''[[Myrothamnus moschata]]'' (Baill.) &lt;small&gt;Baill. ex Nied.&lt;/small&gt; (← ''Myrothamnus moschatus'' &lt;small&gt;(Baill.) Baill.)&lt;/small&gt; (''[[Myrothamnus|Myrothamnaceae]]'') 
* rodramo
* [[roifotsy]]: ''[[Gymnosporia divaricata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Gymnosporia leptopus]]'' &lt;small&gt;(Tul.) Baker&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]''); ''[[Rubus apetalus]]'' &lt;small&gt;Poir&lt;/small&gt;. (''[[Rosaceae]]'')
* roihavotra
* [[romba]]: ''[[Coelocarpum madagascariense]]'' &lt;small&gt;Scott Elliot&lt;/small&gt; (''[[Verbenaceae]]''); ''[[Ocimum americanum]]'' L. (← ''[[Ocimum canum]],'' ''[[Ocimum tenellum]]''); ''[[Ocimum basilicum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Ocimum gratissimum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (← ''[[Ocimum suave]]'' &lt;small&gt;Willd&lt;/small&gt;) (''[[Lamiaceae]]'')
* rombiromby
* [[Rondra (zavamaniry)|rondra]]: ''[[Hydrostachys imbricata]]'' &lt;small&gt;A. Juss.&lt;/small&gt;; ''[[Hydrostachys plumosa]]'' &lt;small&gt;A. Juss. Ex Tul&lt;/small&gt;. (''[[Hydrostachyaceae]]'')
* roño
* [[rotra]]: zavamaniry isan-karazany ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Syzygium]]'' sy ''[[Eugenia]]'' ao amin' ny fiakakaviana ''[[Myrtaceae]]'': Ohatra: 
* [[rotravazaha]]: ''[[Syzygium cumini]]'' &lt;small&gt;(L.) Skeels&lt;/small&gt; (← ''Eugenia jambolana'' &lt;small&gt;Lam&lt;/small&gt;.) (''[[Myrtaceae]]'')
* rovy

== S ==

* sabita
* sakaizanankizy
* [[sakamalaho]]: ''[[Hedychium flavescens]]'' &lt;small&gt;Carey &amp; Roscoe&lt;/small&gt;; ''[[Hedychium coronarium]]'' &lt;small&gt;J.Koenig.&lt;/small&gt; (''[[Zingiberaceae]]'')
* [[sakamalao]]: ''[[Zingiber officinale]]'' &lt;small&gt;Roscoe&lt;/small&gt; (''[[Zingiberaceae]]'')
* sakarivombato
* sakatavilona
* sakatavilotra
* sambilahy
* [[Samonta (zavamaniry)|samonta]]: ''[[Pluchea grevei]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* [[sanatry]]: ''[[Cassia laevigata]]'' &lt;small&gt;Willd&lt;/small&gt;. (''Fabaceae''); ''[[Harpanema acuminatum]]'' &lt;small&gt;Decne&lt;/small&gt;. (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Cynanchum viminale]]'' &lt;small&gt;(L.) L.&lt;/small&gt; (← ''Sarcostemma viminale'' &lt;small&gt;(L.) R. Br.&lt;/small&gt; ) (''Apocynaceae''); ''[[Tragia tiverneana]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''[[Euphorbiaceae]]'')
* sandela
* sangasanganandevolahy

* [[sañira]]: ''[[Deinbollia pervillei]]'' &lt;small&gt;(Blume) Radlk.&lt;/small&gt;; ''[[Doratoxylon littorale]]'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Sapindaceae]]''); [[Molinaea tolambitou|''Molinaea tolambitou'' var. ''delphinensis'']] &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt;. (''Sapindaceae''); ''[[Neotina isoneura]]'' &lt;small&gt;(Radlk.) Capuron&lt;/small&gt; (''Sapindaceae''); ''[[Phyllanthus angavensis]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]''); [[Phyllanthus casticum|''Phyllanthus casticum'' var. ''madagascariensis'']] &lt;small&gt;(Leandri) Leandri&lt;/small&gt; (''Phyllanthaceae''); ''[[Phyllanthus seyrigii]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''Phyllanthaceae''); ''[[Plagioscyphus louvelii]]'' &lt;small&gt;Danguy et Choux&lt;/small&gt; (''Sapindaceae''); ''[[Tina chapelieriana]]'' &lt;small&gt;(Cambess.) Kalkman&lt;/small&gt; (''Sapindaceae'')
* saravy
* sariheza
* sarikimalao
* [[sasavy]]: ''[[Boscia longifolia]]'' &lt;small&gt;Hadj-Moust&lt;/small&gt;. (''[[Capparaceae]]''); ''[[Salvadora angustifolia]]'' &lt;small&gt;Turill&lt;/small&gt;. (''[[Salvadoraceae]]'')
* sava
* [[savoa]]: ''[[Jatropha curcas]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Alafia fuscata]]'' &lt;small&gt;Pichon&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]'')
* savory
* senasena
* sesikondana
* sety
* [[sevabe]]: ''[[Solanum mauritianum]]'' &lt;small&gt;Scop.&lt;/small&gt; (← ''Solanum auriculatum'' &lt;small&gt;Aiton&lt;/small&gt;) (''[[Solanaceae]]'').
* siho
* silabola
* [[Sily (zavamaniry)|sily]]: ''[[Croton antanosiensis]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;; ''[[Croton bojerianum]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton catatii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; [[Croton greveanum|''Croton greveanum'' var. ''borealis'']] &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;; ''[[Croton hovarum]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;; ''[[Croton lepidotus]]'' &lt;small&gt;A. DC.&lt;/small&gt;; ''[[Croton myriaster]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Croton stanneum]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''[[Euphorbiaceae]]'')
* sirakakazo
* [[Sira (zavamaniry)|sira]]: ''[[Embelia concinna]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Primulaceae]]'')
* sirika
* sitraefavoa
* soahazo
* soandro
* soaravina
* sofintotozy
* sofisofy
* [[somangy]]
* somoro
* [[songosongo]]
* sovoka

== T ==

* tadilava
* tafara
* [[taimborontsiloza]]: ''[[Dysphania ambrosioides]]'' &lt;small&gt;(L.) Mosyakin &amp; Clemants&lt;/small&gt; (← ''Chenopodium ambrosioides'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;) (''[[Amaranthaceae]]'')
* takasina
* takorova
* takotako
* talafoitra
* [[talapetraka]]: ''[[Centella asiatica]]'' &lt;small&gt;(L.) Urb.&lt;/small&gt; (''[[Apiaceae]]'')
* tambaritsahona
* tambintsy
* tambitsy
* [[Tamenaka (zavamaniry)|tamenaka]]: ''[[Calopyxis coursiana]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Calopyxis eriantha]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;; ''[[Calopyxis eviscerata]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Calopyxis subumbellata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Combretaceae]]''); ''[[Cissus auricoma]]'' &lt;small&gt;Desc&lt;/small&gt;. (''[[Vitaceae]]''); ''[[Combretum grandidieri]]'' Drake (''[[Combretaceae]]''); ''[[Hibiscus grandidieri]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Pentachlaena latifolia]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt; (''[[Sarcolaenaceae]]''); ''[[Poivrea coccinea]]'' &lt;small&gt;(Sonn.) Thouars&lt;/small&gt;; ''[[Poivrea grandidieri]]''; ''[[Poivrea obscura]]'' &lt;small&gt;(Tul.) H. Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Poivrea villosa]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt; (''[[Combretaceae]]''); ''[[Sterculia tavia]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]'')

* tampina
* [[tanantanamanga]]
* [[tanantanampotsy]]
* tandravato
* [[Tangena (zavamaniry)|tangena]]
* tangongo
* tanikandro
* tankosina
* tanterakala
* tanterakalavavy
* [[Tanteraka (zavamaniry)|tanteraka]]
* taolamandeha
* taolanamalona
* tapabatana
* [[tapisaka]]
* [[tarata]]
* tavaza
* tavebotreka
* telafoetra
* telovitrana
* tenindahy
* [[Tihy (zavamaniry)|tihy]]
* [[Toetra (zavamaniry)|toetra]]
* tokambahatra
* [[tombokakanga]]
* tongoboronafanintsana
* tongoborona
* tongotaintaina
* tongotramboabe
* [[totongana]]
* tovondrongonindrakalagegy
* trabonjy
* trotrobato
* tsaingoka
* tsakafara
* tsakafary
* tsantsambaitra
* tsararaka
* tsatsambaitra
* tsengoka
* tsiambanindahy
* tsiampangapanga
* tsiandrikandrinina
* tsianihampoza
* tsianihimposa
* tsiatosika
* tsiavaramonina
* [[Tsibolo (zavamaniry)|tsibolo]]

* tsienimposa
* tsihitafototra
* tsiho
* tsikobokobondanitra
* tsikobona
* tsikoinkoina
* tsilaitsy
* tsilambozo
* tsilavondrivotsy
* tsileomparimbona
* tsimatoalaza
* tsimbolaotra
* tsimonomonona
* [[tsimperifery]]
* tsimpimpina
* tsindahoro
* tsindramiramy
* tsingatsa
* tsingila
* [[tsingilofilo]]
* tsinkara
* tsiodany
* tsiontsiona
* tsipahokivainga
* tsipaho
* [[tsiperiferinala]]
* tsipihipina
* tsipikopiko
* tsipoapoaka
* [[tsipolitra]]
* tsirangorangombalala
* tsirinangatra
* tsirokonangatra
* tsitambakombako
* tsitambotambako
* tsitiamoty
* [[tsitohitohy]]
* tsitongotra
* tsitsihina
* tsobolo
* [[tsorokonangatra]]
* tsotsoraka

== V ==

* [[Vahatra (zavamaniry)|vahatra]]
* vahemboamena
* vahia
* vahilahy
* vahilava
* vahimarava
* vahimboamena
* [[vahinamalo]]
* vahindambinana
* vahindronono
* vahintambotrika
* vahipindy
* vahitambotrika
* vahivandana
* vahivoraka
* [[vahona]]
* vaimantsina
* vakaka
* [[vakakoana]]
* [[vakakoa]]
* valana
* valanirana
* [[vanila]]

* vare
* varifotsinakoho
* [[variñato]]
* vatoina
* vavaloza
* vazahanakampo
* [[velomihato]]
* verofehana
* [[viliantsahona]]
* vintañibe
* vintanina
* vivaona
* voafatra
* [[voafotsy]]
* voahangindrano
* voakarepoka
* voakirintsana
* voakoromanga
* voamahatata
* voamahatorana
* [[voamaintilany]]
* voamandrenikely
* voamarapohatra
* voamarintampona
* voamasonomby
* voampatra
* [[voampoana]]
* [[voampoa]]
* [[voampo]]
* voanalakely
* voanampotsy
* voanananala
* voandrafy
* [[voanembanamboa]]
* voaneny
* [[voanio]]
* voanjoala
* voanjomanga
* voankatsa
* voantainakoho
* voantrotroka
* voapibohitra
* voapidrano
* voarafy

* voarointsaka
* voasarikelinikalavola
* voaseva
* voatotongana
* voavahy
* voavoraka
* vohovelo
* volafotimadinika
* [[vonenina]]
* vonimbohidahy
* vonjilahy
* vonjivavy
* vonjy
* voriravina
* vory

== Z ==

* zabe
* zahana
* zanabato
* zongo

== Jereo koa ==

* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>gk16lhd1tzeptzx84qmxs1nypayqyuo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146028</id>
      <parentid>1145932</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T00:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanohy fanoratana</comment>
      <origin>1146028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33224" sha1="iaqmabj0raymqyblqpdmb2w5awuwta4" xml:space="preserve">Inty ny '''lisitry ny anaran-javamaniry fanao fanafody amin' ny teny malagasy'''. Ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]] ny [[zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]], izay misy karazana miisa 3&amp;nbsp;245, ka ny 60&amp;#x20;% amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]&quot;, ''ethnobotanyjournal.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Andrianavalonirina A.M. et al, &quot;Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar&quot;, ''RAMReS-PMTA'',  2023.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ity lisitry ity dia mitanisa anarana amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], arakarahin' ny anarana ara-tsiansan' ny zavamaniry tondroiny izay mety ho tokana na maro. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Anisan' ny [[zavamaniry fanao fanafody]] fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny mandravasarotra (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny kininindrano na niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozo (''[[Cryptocarya agathophylla]]'' na ''Ravensara aromatica''), ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'').

Marihina fa ny anarana malagasy iray ao amin' ny lisitra dia mety hanondro karazan-javamaniry samy hafa (asehon' ny anarana ara-tsiansa manokana) tsy iray antoko na tsy iray fianakaviana (ohatra: [[Bongo (zavamaniry)|Bongo]]), na mety ho iray antoko na iray fianakaviana (ohatra: [[ahibitsika]],[[rotra]]). Mety ho ny iray na ny vitsy amin' ireo karazan-javamaniry mitovy anarana malagasy no fanao fanafody fa tsy izy rehetra. Amin' ny ankapobeny, ny anarana siantifika tsirairay dia arahin' ny anaran' ny fianakaviana misy azy sy fampahalalana hafa.

== A ==

* [[Abiba (zavamaniry)|Abiba]]
* [[Adabo]]: ''[[Dioscorea sansibarensis]]'' (''[[Dioscoreaceae]]''); ''[[Ficus sakalavarum]]'' (← ''Ficus cocculifolia'') (''Moraceae'')
* [[Adabonkoera]]
* [[Aferombohitra]]
* [[Aferontany]]: ''[[Paramollugo nudicaulis]]'' (''[[Molluginaceae]]''); ''[[Tachiadenus carinatus]]'' (''[[Gentianaceae]]'')
* [[Aferontanimbohitramadinika]]
* [[Aferontanivaventy]]
* [[Afolava (zavamaniry)|Afolava]]
* [[Agoagaga]]
* [[Ahiapana]]
* [[Ahibalala]]
* [[Ahibano]]
* [[Ahibitsika]]: ''[[Oldenlandia corymbosa]]'', ''[[Oldenlandia herbacea]]'', ''[[Oldenlandia lancifolia]]'' (''[[Rubiaceae]]'')
* [[Ahibodindrindrina]]
* [[Ahibola]]
* [[Ahidimaño]]
* [[Ahidresy]]
* [[Ahidrindrina]]
* [[Ahigoaika]]
* [[Ahimafana]]
* [[Ahipanala]]
* [[Ahipandrotra]]
* [[Ahipolaka]]
* [[Ahipotsy]]
* [[Ahitrakoho]]
* [[Ahitrandriana]]
* [[Ahitraombilahy]]
* [[Aidinono]]
* [[Aikaberavina]]
* [[Akasià|Akasia]]: ''[[Acacia dealbata]]'', ''[[Acacia decurrens]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Akatasavola]]
* [[Akondrojaza]]
* [[Alakamisy (zavamaniry)|Alakamisy]]
* [[Alamienga]]
* [[Alavaina]]
* [[Aloesy]]
* [[Ambay]]
* [[Ambaradeda]]
* [[Ambarakasa]]
* [[Ambarivatrindolo]]: ''[[Crotalaria cytisoides]]'', &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;.; ''[[Crotalaria fulva]]'' &lt;small&gt;Roxb&lt;/small&gt;.; ''[[Crotalaria retusa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Crotalaria diosmifolia]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]'')
* [[Ambatrimbohitra]]
* [[Ambiaty]]: ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' (← ''Vernonia appendiculata'') (''[[Asteraceae]]'')
* [[Ambiatilahy]]
* [[Amboalahazo]]
* [[Amboamboankibo]]
* [[Ambolaza]]
* [[Amboramaitso]]
* [[Amboramavolahy]]
* [[Amborasaha]]
* [[Amborasamanitra]]
* [[Amboravaky]]
* [[Ambotonona]]
* [[Ampalafa]]
* [[Ampangaboboka]]
* [[Ampanganamalona]]
* [[Ampangandrano]]
* [[Ampangavihy]]
* [[Anakatsimba]]
* [[Anakatsotsy]]: ''[[Phyllanthus niruri]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Analasosa]]
* [[Anambo]]
* [[Anamboraka]]
* [[Anampoza]]
* [[Anampozavavy]]
* [[Ananambo]]: ''[[Moringa oleifera]]'' (''[[Moringaceae]]''); ''[[Psophocarpus palustris]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Ananaomby]]
* [[Anandaingo]]
* [[Anandaingona]]
* [[Anandrambolahy]]
* [[Anangoaika]]
* [[Anantsinahilahy]]
* [[Anatsiko]]
* [[Andranahake]]: ''[[Commelina nudiflora]]''; ''[[Commelina benghalensis]]'' (''[[Commelinaceae]]'')
* [[Andranoka]]
* [[Andrarezana]]
* [[Andravoky]]
* [[Andrianakoho]]
* [[Andritsilaitsy]]
* [[Angavodiana]]
* [[Angily]]
* [[Angotilahy]]
* [[Anjananjana]]
* [[Ankafatratry]]
* [[Ankohorafanjava]]
* [[Ansoa]]
* [[Antafana]]
* [[Antafara]]
* [[Antentona]]
* [[Antilafoetra]]
* [[Antsointsoina]]
* [[Antsoitsoina]]
* [[Imperata cylindrica|Antsoro]]: ''[[Imperata cylindrica]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Aokalahy]]
* [[Ficus tiliifolia|Ara]]: ''[[Ficus tiliifolia]]'' (''[[Moraceae]]'')
* [[Arafy]]
* [[Arampandrotra]]
* [[Arety (zavamaniry)|Arety]]
* [[Ariandro]]
* [[Atindrambo]]
* [[Aveotry]]
* [[Avetro]]
* [[Avoko]]: ''[[Vigna angivensis]]'' (''[[Fabaceae]]''), ''[[Tephrosia lyallii]]'' (''Fabaceae'')
* [[Avokombiby]]
* [[Avokombilahy]]

== B ==

* [[Bararata]]: ''[[Dillenia triquetra]]'' (''[[Dilleniaceae]]''); ''[[Phragmites australis]]'', ''[[Phragmites mauritianus]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Barimaso]]
* [[Bedoko]]
* [[Befaroraotra]]
* [[Bekaraoka (zavamaniry)|Bekaraoka]]
* [[Belohalika]]
* [[Bemaimbo]]
* [[Betoerana]]
* [[Bibalahy]]
* [[Boka (zavamaniry)|Boka]]: ''[[Combretum longicollum]]'' na ''[[Calopyxis eriantha]]'' (''[[Combretaceae]]''), ''[[Heteropogon contortus]]'' (''[[Poaceae]]''), ''[[Marsdenia verrucosa]]'' (''[[Apocynaceae]]'')
* [[Bokabe]]: ''[[Marsdenia verrucosa]]'' &lt;small&gt;Decne&lt;/small&gt;. (''[[Apocynaceae]]''), ''[[Stephanotis floribunda]]'' &lt;small&gt;Brongn&lt;/small&gt;. (''Apocynaceae'')
* [[Bokabetondro]]

* [[Bonara]]:  ''[[Albizia lebbeck]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]'').
* [[Bongo (zavamaniry)|Bongo]]: ''[[Danais hispida]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Danais latisepala]]'' &lt;small&gt;Homolle&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Danais lyallii]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Danais verticillata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Dionychia bojeri]]'' &lt;small&gt;Naudin&lt;/small&gt; (''[[Melastomataceae]]''); ''[[Garcinia pauciflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Clusiaceae]]''); ''[[Ochrocarpos bongo]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Ochrocarpos orthocladus]]'' &lt;small&gt;(Baker) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Ochrocarpos perrieri]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Paederia majungensis]]'' &lt;small&gt;Homolle ex Puff&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Rheedia excelsa]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Rheedia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;(Planch. &amp; Triana) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae'')
* [[Boraka]]
* [[Boraraka]]
* [[Borona]]: ''[[Tetradenia fruticosa]]'' (''[[Lamiaceae]]'')

== D ==

* [[Daro (zavamaniry)|Daro]]: ''[[Commiphora aprevalii]]'' ; ''[[Commiphora arafy]]'' ; ''[[Commiphora brevicalyx]]'' ; ''[[Commiphora grandifolia]]'' ; ''[[Commiphora humbertii]]'' ; ''[[Commiphora marchandii]]''; ''[[Commiphora orbicularis]]''; ''[[Commiphora pterocarpa]]''; ''[[Commiphora simplicifolia]]''; ''[[Commiphora sinuata]]'' (''[[Burseraceae]]''); ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' (← ''Paritium tiliaceum'' na ''Talipariti tiliaceum'') (''[[Malvaceae]]''); ''[[Phoenix reclinata]]'' (''[[Arecaceae]]'').
* [[Dendemona]]
* [[Dindemo]]
* [[Dingadingambazaha]]
* [[Dingadingana (zavamaniry)|Dingadingana]]: ''[[Dombeya linearifolia]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Psiadia altissima]]'' &lt;small&gt;(DC.) Drake&lt;/small&gt;; ''[[Psiadia dodonaefolia]]'' &lt;small&gt;St.&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* [[Dingadinganalahy]]
* [[Dingandingandrano]]
* [[Dipoavatra]]: ''[[Peper cubeba]], [[Piper borbonense]], [[Piper longum]], [[Piper methysticum]], [[Piper nigrum]]'' (''[[Piperaceae]]'')
* [[Dridra (zavamaniry)|Dridra]]

== E ==

* [[Evonevona]]

== F ==

* [[Fafara]]
* [[Falahidambo]]
* [[Famafambazaha]]
* [[Famafantsambo]]
* [[Famahipaihana]]
* [[Famaho]]: ''[[Dichrostachys tenuifolia]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Famehifary]]: ''[[Clitoria lasciva]]'' (''[[Fabaceae]]''); ''[[Clitoria ternatea]]'' (''Fabaceae''); ''[[Decorsea grandidieri]]'' (''Fabaceae''); ''[[Teramnus labialis]]'' (''Fabaceae''); ''[[Xenostegia medium]]'' (← ''Ipomoea medium'') (''[[Convolvulaceae]]'')
* [[Famelomana]]
* [[Famota]]
* [[Fampinonoana (zavamaniry)|Fampinonoana]]: ''[[Euphorbia hirta]]''; ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' (''[[Euphorbiaceae]]'')
* [[Fampivalanana]]
* [[Fanalafaritra]]
* [[Fanalasimba]]
* [[Fanazava]]
* [[Fandefana]]
* [[Fandemy]]
* [[Fandramanana]]
* [[Fandrikibilisy]]
* [[Fandroronana]]
* [[Fandrotrarana]]: ''[[Cynodon dactylon]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Fanempoka]]
* [[Fanepoka]]
* [[Fanerambavy]]
* [[Fanerandahy]]
* [[Fanidy]]
* [[Fany (zavamaniry)|Fany]]: ''[[Entada chrysostachys]]''; ''[[Entada africana]]'' (''[[Mimosaceae]]'' na ''[[Fabaceae]]'')
* [[Fano (zavamaniry)|Fano]]: ''[[Entada chrysostachys]]''; ''[[Entada africana]]'' (''[[Mimosaceae]]'' na ''[[Fabaceae]]'')
* [[Fanolehana]]: ''[[Hippocratea bojeri]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]'')
* [[Fanory]]
* [[Fanoroboka]]
* [[Fanoromena]]
* [[Fantsinakoholahy]]
* [[Farimaty]]
* [[Fatika]]
* [[Fatikahitra]]
* [[Fatimena]]
* [[Fatoralahy]]
* [[Fatray]]
* [[Fatsinakoho]]
* [[Feka]]
* [[Ferifery]]
* [[Fiandrilavenombazaha]]
* [[Fiandrilavenona]]
* [[Fisava]]
* [[Fitangosana (zavamaniry)|Fitangosana]]
* [[Fitohizambalala]]
* [[Fobo]]
* [[Fodilahimena (zavamaniry)|Fodilahimena]]
* [[Foly (zavamaniry)|Foly]]
* [[Fondraña]]
* [[Fongo]]
* [[Foraha]]
* [[Forimboay]]
* [[Foroforo]]
* [[Foromaso]]
* [[Fotsimbarinakoholahy]]
* [[Fotsinanahary]]
* [[Fotsivadihana]]
* [[Fotsivolomanoa]]
* [[Fotsivolomano]]
* [[Fotsivolomanoro]]

== G ==

* [[Garanadrelina]]
* [[Gingiza]]
* [[Giranadrelina]]
* [[Gombo]]

== H ==

* [[Hainganahaingana]]
* [[Haizantoloho]]
* [[Halaitra]]
* [[Halampo]]
* [[Hamatra (zavamaniry)|Hamatra]]
* [[Hanidraisoa]]
* [[Hanitrandrianaivo]]
* [[Hanitravoko]]
* [[Harahaitra]]
* [[Haraky]]
* [[Haramy]]
* [[Haronga]]
* [[Harongampanihy]]
* [[Harongana]]
* [[Hasimbavy]]
* [[Hasindahy]]
* [[Hasingola]]
* [[Havaotra]]
* [[Havozo]]: ''[[Cryptocarya agathophylla]]'' (''[[Lauraceae]]'')
* [[Hazina]]
* [[Hazofady]]
* [[Hazofitososona]]
* [[Hazofohy]]
* [[Hazofotsinanahary]]
* [[Hazolava]]
* [[Hazomafaika]]
* [[Hazomafaitra]]
* [[Hazomafaitralahy]]
* [[Hazomafaitravavy]]
* [[Hazomafana]]
* [[Hazomainty]]: ''[[Apodytes dimidiata]]'' (''[[Metteniusaceae]]''); ''[[Cloiselia carbonaria]]'' S. Moore (na ''Dicoma carbonaria'' (''[[Asteraceae]]''); ''[[Cryptocarya pervillei]]''  (← ''Ravensara pervillei'' ) (''[[Lauraceae]]''); ''[[Diospyros calophylla]]; [[Diospyros clusiifolia]]''; ''[[Diospyros ebenifera]]''; ''[[Diospyros gracilipes]]''; ''[[Diospyros haplostylis]]''; ''[[Diospyros hazomainty]]''; ''[[Diospyros madagascariensis]]'' (jereo koa ''[[Diospyros ferrea]]''); ''[[Diospyros meeusiana]]''; ''[[Diospyros microrhombus]]''; ''[[Diospyros occlusa]]''; ''[[Diospyros toxicaria]]'' (''[[Ebenaceae]]''); ''[[Erythroxylum ferrugineum]]'' (''[[Erythroxylaceae]]''); ''[[Homalium albiflorum]]''; ''[[Homalium cauliflorum]]'' (''[[Salicaceae]]''); ''[[Secamone cristata]]'' (''[[Apocynaceae]]''); ''Tina striata'' subsp. ''trijuga''  (← ''Tina trijuga'') (''[[Sapindaceae]]''); ''[[Wielandia bojeriana]]'' (← ''Savia bojeriana'' Baill.) (''[[Phyllanthaceae]]'') 
* [[Hazomaitso]]
* [[Hazomalefaka]]
* [[Hazomamy]]
* [[Hazombandrika]]
* [[Hazombarorana]]: ''[[Abrahamia ditimena]]'' (← ''Protorhus ditimena'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Abrahamia oblongifolia]]'' (← ''Protorhus'' ''oblongifolia'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Abrahamia sericea]]'' (← ''Protorhus'' ''sericea'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Homalium axillare]]'' (''[[Salicaceae]]''); ''[[Ocotea laevis]]'' (''[[Lauraceae]]''); ''[[Pittosporum oblongifolium]]'' (''[[Pittosporaceae]]''); ''[[Pittosporum verticillatum]]'' (''[[Pittosporaceae]]'')
* [[Hazomboay]]
* [[Hazomiavona]]
* [[Hazomoana]]
* [[Hazonakoho]]
* [[Hazonandriana]]
* [[Hazongoaika]]
* [[Hazonkisoa]]
* [[Hazontoho]]
* [[Hazontsifaka]]
* [[Hazotana]]
* [[Hazoto]]
* [[Hazotokana]]
* [[Hendramena]]
* [[Hento]]

* [[Hentona]]
* [[Hirigirika]]
* [[Hofa (zavamaniry)|Hofa]]
* [[Hofika]]
* [[Homonomona]]
* [[Hororoky]]
* [[Horovy]]

== I ==

* [[Ilaimahery]]

== K ==

* [[Kabodrano]]
* [[Kalavelo]]
* [[Kaleva]]
* [[Kandafotsy]]
* [[Karafoy]]
* [[Karakaraberavina]]
* [[Karambitovavy]]
* [[Kata (zavamaniry)|Kata]]
* [[Katra (zavamaniry)|Katra]]
* [[Katsomandronono]]
* [[Kavodiandrano]]
* [[Kelihomandra]]
* [[Kelivoloina]]
* [[Kiatondra]]
* [[Kiatondramadinika]]
* [[Kidiadiamborona]]
* [[Kifongo]]
* [[Kija (zavamaniry)|Kija]]
* [[Kile]]
* [[Kily]]: ''[[Tamarindus indica]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Kilo (zavamaniry)|Kilo]]
* [[Kimalao]]: ''[[Acmella oleracea]]'' &lt;small&gt;(L.) R.K.Jansen&lt;/small&gt; (← ''Spilanthes acmella'' &lt;small&gt;Hutch. &amp; Dalziel&lt;/small&gt;) (''[[Asteraceae]]''); ''[[Nasturtium barbareifolium]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Brassicaceae]]'')
* [[Kimamikisoa]]
* [[Kimamimamitambina]]
* [[Kimanga]]
* [[Kimboiboy]]
* [[Kimboimbointany]]
* [[Kindrehedrehetsa]]
* [[Kindresy]]: ''[[Cynodon dactylon]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Kingatsa]]
* [[Kininina (zavamaniry)|Kininina]]: ''[[Eucalyptus]]'' spp''.''; ''[[Corymbia]]'' spp.
* [[Kinkina]]: ''[[Cinchona succirubra]]'' &lt;small&gt;Pavon &amp; Klotzsch&lt;/small&gt;; ''[[Cinchona ledgeriana]]'' &lt;small&gt;(Howard) Bern. Moens ex Trimen&lt;/small&gt;; ''[[Cinchona officinalis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]'').
* [[Kintsy (zavamaniry)|Kintsy]]
* [[Kiotsiotsitanilahy]]
* [[Kiotsiotsitanivavy]]
* [[Kirambay]]
* [[Kiramborambo]]
* [[Kirandrambehivavy]]
* [[Kiringy]]
* [[Kisanga]]
* [[Kisangandranovavy]]
* [[Kisarihasina]]
* [[Kisira]]: ''[[Embelia barbeyana]]'' &lt;small&gt;Mez&lt;/small&gt;; ''[[Embelia concinna]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Embelia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;A.DC.&lt;/small&gt; (''[[Primulaceae]]''); ''[[Oxalis simulans]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Oxalidaceae]]'')
* [[Kitongafia]]
* [[Kitsongo]]

* [[Kitsotsolalana]]
* [[Kivainga]]
* [[Kivolavola]]
* [[Kobahy]]
* [[Kofafa (zavamaniry)|Kofafa]]: ''[[Elionurus tristis]]'' &lt;small&gt;Hack.&lt;/small&gt; (''[[Poaceae]]'')
* [[Korakoravavy]]
* [[Kotika]]: ''[[Croton]]'' sp. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Flueggea microcarpa]]'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Kotro (zavamaniry)|Kotro]]

== L ==

* [[Lafara]]: ''[[Oncoba capreifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Salicaceae]]''); ''[[Turraea sericea]]'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt; (''[[Meliaceae]]'')
* [[Lafarana]]: ''[[Turraea sericea]]'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt; (''[[Meliaceae]]'') 
* [[Lahiriky]]: ''[[Abutilon greveanum]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Hochr.&lt;/small&gt;; ''[[Abutilon indicum]]'' &lt;small&gt;(L.) Sweet&lt;/small&gt;; ''[[Abutilon pseudocleistogamum]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Kosteletzkya thouarsiana]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''Malvaceae'')
* [[Lahiroa]]: ''[[Clerodendrum emirnense]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Hook.&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]'')
* Lailay
* Laingafora
* Laingodroy
* [[Lalandana]]: ''[[Canavalia obtusifolia]]'' &lt;small&gt;(Lam.) DC.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Lalando
* Lalangy
* Lambinamorona
* Lambinanalahy
* Lambinana
* Lambiro
* [[Lambo (zavamaniry)|Lambo]]: ''[[Uvaria manjensis]]'' &lt;small&gt;Cavaco et Keraudren&lt;/small&gt; (''[[Annonaceae]]'')
* [[Lamonty]]: ''[[Flacourtia indica]]'' &lt;small&gt;(Burm. f.) Merr.&lt;/small&gt; (← ''Flacourtia ramontchi'' &lt;small&gt;L'Hér.&lt;/small&gt;) (''[[Salicaceae]]'')
* Lampivato
* Landemy
* [[Landihazobe]]: ''[[Ceiba pentandra]]'' &lt;small&gt;Gaertn&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]'').
* Langary
* Lanjambola
* Lanjananahary
* Lanory
* Lanoro
* Lavanana
* Lavaravina
* [[Laza (zavamaniry)|Laza]]: ''[[Adenia firingalavensis]]'' &lt;small&gt;(Drake ex Jum.) Harms&lt;/small&gt; (''[[Passifloraceae]]''); ''[[Commiphora guillauminii]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Burseraceae]]''); ''[[Cyphostemma laza]]'' &lt;small&gt;Descoings&lt;/small&gt; (←''Cissus laza'') (''[[Vitaceae]]''); ''[[Ficus reflexa]]'' &lt;small&gt;Thumb&lt;/small&gt;. (''[[Moraceae]]'')
* Lelanangaka
* Lelanaombe
* Lengompary
* Letsaky
* [[Lombiry (vahy)|Lombiry]]: ''[[Cryptostegia grandiflora]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;; [[Cryptostegia madagascariensis|''Cryptostegia'' ''madagascariensis'']] &lt;small&gt;Boj.&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); [[Dialyceras parvifolium|''Dialyceras parvifolium'' var. ''coriaceum'']] &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Sphaerosepalaceae]]''); ''[[Rhopalocarpus binervius]]'' &lt;small&gt;Capuro&lt;/small&gt;&lt;small&gt;n&lt;/small&gt;; ''[[Rhopalocarpus louvelii]]'' &lt;small&gt;(Danguy) Capuron&lt;/small&gt; (''Sphaerosepalaceae'')
* [[Lombiro]]: ''[[Cryptostegia grandiflora]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;; ''[[Cryptostegia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Decne&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Dialyceras parvifolium]]'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Sphaerosepalaceae]]'')
* [[Losy (zavamaniry)|Losy]]: ''[[Berchemia discolor]]'' &lt;small&gt;(Klotzsch) Hemsl.&lt;/small&gt; (''[[Rhamnaceae]]''); ''[[Rumex bequaertii]]'' &lt;small&gt;De Wild.&lt;/small&gt; (''[[Polygonaceae]]'')
* Loviantsahonantanety

== M ==

* Madiorano
* [[Tamarindus indica|Madiro]]: ''[[Tamarindus indica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Mahafangaletse
* Mahalatsaka
* Mahatanandofotsy
* Mahatanando
* Mahatanandomena
* Mahatrotranify
* Mahavaliavavy
* Maintifototra
* Malainaretina
* Malanga
* Mampody
* Manalo
* Manamora
* [[Mananasy]]: ''[[Ananas comosus]]'' &lt;small&gt;(L.) Merr.&lt;/small&gt; (''[[Bromeliaceae]]'')
* Manangy
* Mananjara
* Mananotsa
* Manarapoana
* Manavodrevo
* Manazara
* Mandakolahy
* Mandalia
* Mandalodiaraikitra
* Mandravasarotra
* Mandrofo
* Mandrorofo
* Manevika
* Mangavony
* [[Mangidy (zavamaniry)|Mangidy]]: ''[[Physena madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Thouars ex Tul.&lt;/small&gt; (''[[Physenaceae]]'')
* Mangorondefona
* Manipika
* Manitrandafintsaha
* Manontona
* [[Manta (zavamaniry)|Manta]]: ''[[Aerangis citrata]]'' &lt;small&gt;(Thouars) Schltr.&lt;/small&gt; (''[[Orchidaceae]]'')
* Mantsaka
* [[Mapaza]]:  ''[[Papay|Carica papaya]]'' L. (''[[Caricaceae]]'')
* Maranitra
* Marohay
* Marovelo
* Marozandry
* [[Masaka (zavamaniry)|Masaka]]: ''[[Enterospermum]]'' sp. (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Noronhia lanceolata]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;. (''[[Oleaceae]]'')
* Masimposaina
* Masinandro
* Masinankorona
* [[Masinjany]]: ''[[Coptosperma madagascariense]]'' &lt;small&gt;(Baill.) De Block&lt;/small&gt; (← ''Enterospermum madagascariense'' &lt;small&gt;(Baill.) Homolle&lt;/small&gt;) (''[[Rubiaceae]]'').
* [[Masokoaky]]:  ''[[Abrus precatorius]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Masonombilahy
* Masontantely
* Masontsokina
* Matahotrantsy
* Matavikely
* Mavoha
* [[Mavokely (zavamaniry)|Mavokely]]: ''[[Musa paradisiaca]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Musaceae]]''); ''[[Pentopetia elastica]]'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Selago muralis]]'' &lt;small&gt;Benth. &amp; Hook.f.&lt;/small&gt; (''[[Scrophulariaceae]]'')
* Merampamelona
* Miakana
* Modimodia
* [[Moita]]: ''[[Cyperus articulatus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Cyperaceae]]''); ''[[Pycreus polystachyos]]'' &lt;small&gt;(Rottb.) P. Beauv.&lt;/small&gt; (''Cyperaceae'')
* [[Mokonazy]]: ''[[Ziziphus jujuba]]'' &lt;small&gt;Mill&lt;/small&gt;.; ''[[Ziziphus spina-christi]]'' &lt;small&gt;(L.) Desf.&lt;/small&gt; (''[[Rhamnaceae]]'')
* Molaliambo
* [[Molanga (zavamaniry)|Molanga]]: ''[[Croton goudotii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton mongue]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton myriaster]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Croton oreades]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Dombeya dolichophylla]]'' &lt;small&gt;Arènes&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]''); ''[[Macaranga hildebrandtii]]'' &lt;small&gt;Pax &amp; Hoffm.&lt;/small&gt; (''Euphorbiaceae'')
* Monty

== N ==

* Ndandemy
* Ndramañamora
* Nohondahy
* [[Nonoka]]: ''[[Ficus reflexa]] &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;'' (← ''Ficus melleri'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt;); ''[[Ficus rubra]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus pyrifolia'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;); ''[[Ficus polita]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''[[Ficus polita|Ficus megapoda]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')

* Nonondahy:  ''[[Ficus lutea]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus baronii'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')

== O ==

* Odiandoha
* Odiozatra
* Ombavy

== P ==

* [[Panda (zavamaniry)|Panda]]: ''[[Salvia leucodermis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]'')
* [[Papy (zavamaniry)|Papy]]: ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Crassulaceae]]''); ''[[Ravensara gracilis]]'' &lt;small&gt;Kosterm&lt;/small&gt;. (''[[Lauraceae]]'')
* Papolahy
* Parakinandrongo
* Parakitsitry
* [[Peha (zavamaniry)|Peha]]: ''[[Brachylaena microphylla]]'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]''); ''[[Dicoma incana]]'' &lt;small&gt;(Baker) O. Hoffm.&lt;/small&gt;; ''[[Dicoma tomentosa]]'' &lt;small&gt;Klatt&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* Pepolahy
* [[Poakaty (zavamaniry)|Poakaty]]: ''[[Dialypetalum floribundum]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Campanulaceae]]'')

== R ==

* rafy
* ragehezina
* rahiaka
* raileja
* railombo
* raioritra
* raisaonjo
* raisinda
* raivolesoka
* raizafy
* rajamena
* rajonga
* ramamonjy
* ramanakofa
* ramangaoka
* ramanga
* ramanjavona
* [[rambiasina]]: ''[[Helichrysum bracteiferum]]'' &lt;small&gt;(DC) Humbert&lt;/small&gt;; ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' &lt;small&gt;(DC) Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]''). 
* [[rambiazina]]: ''[[Helichrysum bracteiferum]]'' &lt;small&gt;(DC) Humbert&lt;/small&gt;; ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' (&lt;small&gt;DC) Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]''); ''[[Vernonia trinervis]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'').
* rambiazindrano
* rambonaomby
* ramiarana
* ramiary
* ramilamina
* [[Ramy (zavamaniry)|ramy]]: ''[[Canarium boivinii]]'' Engl.; ''[[Canarium madagascariense]]'' &lt;small&gt;Engl&lt;/small&gt;. (''[[Burseraceae]]'')
* ramirondra
* ranendo
* ranga
* rangifotsy
* ranohandrina
* raodraotra
* [[ravimboafotsy]]
* ravindravina
* [[ravitsara]]: ''[[Camphora officinarum]]'' (← ''Cinnamomum camphora'' &lt;small&gt;(L.) J. Presl&lt;/small&gt;) (''[[Lauraceae]]''); ''[[Isoglossa melleri]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Acanthaceae]]'')
* relambo
* remaitso
* resonjo
* [[riadriatra]]: ''[[Erica baroniana]]'' &lt;small&gt;Dorr &amp; E.G.H.Oliv.&lt;/small&gt; (← ''Philippia floribunda'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;.) (''[[Ericaceae]]''); ''[[Lantana camara]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Verbenaceae]]''); ''[[Myrothamnus moschata]]'' (Baill.) &lt;small&gt;Baill. ex Nied.&lt;/small&gt; (← ''Myrothamnus moschatus'' &lt;small&gt;(Baill.) Baill.)&lt;/small&gt; (''[[Myrothamnus|Myrothamnaceae]]'') 
* rodramo
* [[roifotsy]]: ''[[Gymnosporia divaricata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Gymnosporia leptopus]]'' &lt;small&gt;(Tul.) Baker&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]''); ''[[Rubus apetalus]]'' &lt;small&gt;Poir&lt;/small&gt;. (''[[Rosaceae]]'')
* roihavotra
* [[romba]]: ''[[Coelocarpum madagascariense]]'' &lt;small&gt;Scott Elliot&lt;/small&gt; (''[[Verbenaceae]]''); ''[[Ocimum americanum]]'' L. (← ''[[Ocimum canum]],'' ''[[Ocimum tenellum]]''); ''[[Ocimum basilicum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Ocimum gratissimum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (← ''[[Ocimum suave]]'' &lt;small&gt;Willd&lt;/small&gt;) (''[[Lamiaceae]]'')
* rombiromby
* [[Rondra (zavamaniry)|rondra]]: ''[[Hydrostachys imbricata]]'' &lt;small&gt;A. Juss.&lt;/small&gt;; ''[[Hydrostachys plumosa]]'' &lt;small&gt;A. Juss. Ex Tul&lt;/small&gt;. (''[[Hydrostachyaceae]]'')
* roño
* [[rotra]]: zavamaniry isan-karazany ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Syzygium]]'' sy ''[[Eugenia]]'' ao amin' ny fiakakaviana ''[[Myrtaceae]]'': Ohatra: 
* [[rotravazaha]]: ''[[Syzygium cumini]]'' &lt;small&gt;(L.) Skeels&lt;/small&gt; (← ''Eugenia jambolana'' &lt;small&gt;Lam&lt;/small&gt;.) (''[[Myrtaceae]]'')
* rovy

== S ==

* sabita
* sakaizanankizy
* [[sakamalaho]]: ''[[Hedychium flavescens]]'' &lt;small&gt;Carey &amp; Roscoe&lt;/small&gt;; ''[[Hedychium coronarium]]'' &lt;small&gt;J.Koenig.&lt;/small&gt; (''[[Zingiberaceae]]'')
* [[sakamalao]]: ''[[Zingiber officinale]]'' &lt;small&gt;Roscoe&lt;/small&gt; (''[[Zingiberaceae]]'')
* sakarivombato
* sakatavilona
* sakatavilotra
* sambilahy
* [[Samonta (zavamaniry)|samonta]]: ''[[Pluchea grevei]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* [[sanatry]]: ''[[Cassia laevigata]]'' &lt;small&gt;Willd&lt;/small&gt;. (''Fabaceae''); ''[[Harpanema acuminatum]]'' &lt;small&gt;Decne&lt;/small&gt;. (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Cynanchum viminale]]'' &lt;small&gt;(L.) L.&lt;/small&gt; (← ''Sarcostemma viminale'' &lt;small&gt;(L.) R. Br.&lt;/small&gt; ) (''Apocynaceae''); ''[[Tragia tiverneana]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''[[Euphorbiaceae]]'')
* sandela
* sangasanganandevolahy

* [[sañira]]: ''[[Deinbollia pervillei]]'' &lt;small&gt;(Blume) Radlk.&lt;/small&gt;; ''[[Doratoxylon littorale]]'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Sapindaceae]]''); [[Molinaea tolambitou|''Molinaea tolambitou'' var. ''delphinensis'']] &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt;. (''Sapindaceae''); ''[[Neotina isoneura]]'' &lt;small&gt;(Radlk.) Capuron&lt;/small&gt; (''Sapindaceae''); ''[[Phyllanthus angavensis]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]''); [[Phyllanthus casticum|''Phyllanthus casticum'' var. ''madagascariensis'']] &lt;small&gt;(Leandri) Leandri&lt;/small&gt; (''Phyllanthaceae''); ''[[Phyllanthus seyrigii]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''Phyllanthaceae''); ''[[Plagioscyphus louvelii]]'' &lt;small&gt;Danguy et Choux&lt;/small&gt; (''Sapindaceae''); ''[[Tina chapelieriana]]'' &lt;small&gt;(Cambess.) Kalkman&lt;/small&gt; (''Sapindaceae'')
* saravy
* sariheza
* sarikimalao
* [[sasavy]]: ''[[Boscia longifolia]]'' &lt;small&gt;Hadj-Moust&lt;/small&gt;. (''[[Capparaceae]]''); ''[[Salvadora angustifolia]]'' &lt;small&gt;Turill&lt;/small&gt;. (''[[Salvadoraceae]]'')
* sava
* [[savoa]]: ''[[Jatropha curcas]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Alafia fuscata]]'' &lt;small&gt;Pichon&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]'')
* savory
* senasena
* sesikondana
* sety
* [[sevabe]]: ''[[Solanum mauritianum]]'' &lt;small&gt;Scop.&lt;/small&gt; (← ''Solanum auriculatum'' &lt;small&gt;Aiton&lt;/small&gt;) (''[[Solanaceae]]'').
* siho
* silabola
* [[Sily (zavamaniry)|sily]]: ''[[Croton antanosiensis]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;; ''[[Croton bojerianum]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton catatii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; [[Croton greveanum|''Croton greveanum'' var. ''borealis'']] &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;; ''[[Croton hovarum]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;; ''[[Croton lepidotus]]'' &lt;small&gt;A. DC.&lt;/small&gt;; ''[[Croton myriaster]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Croton stanneum]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''[[Euphorbiaceae]]'')
* sirakakazo
* [[Sira (zavamaniry)|sira]]: ''[[Embelia concinna]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Primulaceae]]'')
* sirika
* sitraefavoa
* soahazo
* soandro
* soaravina
* sofintotozy
* sofisofy
* [[somangy]]
* somoro
* [[songosongo]]
* sovoka

== T ==

* Tadilava
* Tafara
* [[Taimborontsiloza]]: ''[[Dysphania ambrosioides]]'' &lt;small&gt;(L.) Mosyakin &amp; Clemants&lt;/small&gt; (← ''Chenopodium ambrosioides'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;) (''[[Amaranthaceae]]'')
* Takasina
* Takorova
* Takotako
* Talafoitra
* [[Talapetraka]]: ''[[Centella asiatica]]'' &lt;small&gt;(L.) Urb.&lt;/small&gt; (''[[Apiaceae]]'')
* [[Tambaritsahona]]
* [[Tambintsy]]
* [[Tambitsy]]
* [[Tamenaka (zavamaniry)|Tamenaka]]: ''[[Calopyxis coursiana]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Calopyxis eriantha]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;; ''[[Calopyxis eviscerata]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Calopyxis subumbellata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Combretaceae]]''); ''[[Cissus auricoma]]'' &lt;small&gt;Desc&lt;/small&gt;. (''[[Vitaceae]]''); ''[[Combretum grandidieri]]'' Drake (''[[Combretaceae]]''); ''[[Hibiscus grandidieri]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Pentachlaena latifolia]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt; (''[[Sarcolaenaceae]]''); ''[[Poivrea coccinea]]'' &lt;small&gt;(Sonn.) Thouars&lt;/small&gt;; ''[[Poivrea grandidieri]]''; ''[[Poivrea obscura]]'' &lt;small&gt;(Tul.) H. Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Poivrea villosa]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt; (''[[Combretaceae]]''); ''[[Sterculia tavia]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]'') [jereo koa: [[voantamenaka]], [[voatamenaka]]]

* Tampina
* [[Tanantanamanga]]: ''[[Ricinus communis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Euphorbiaceae]]'')
* [[Tanantanampotsy]]: ''[[Jatropha curcas]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Euphorbiaceae]]'')
* Tandravato
* [[Tangena (zavamaniry)|Tangena]]: ''[[Cerbera manghas]]'' (← ''Cerbera venenifera''); ''[[Crateva obovata]]'' ; ''[[Pervillaea venenata]]'' (← ''Menabea venenata'')
* Tangongo
* Tanikandro
* Tankosina
* Tanterakala
* Tanterakalavavy
* [[Tanteraka (zavamaniry)|Tanteraka]]
* Taolamandeha
* Taolanamalona
* Tapabatana
* [[Tapisaka]]
* [[Tarata]]: ''[[Abrahamia deflexa]]'' (← ''Protorhus deflexa''); ''[[Abrahamia oblongifolia]]'' (← ''Protorhus oblongifolia'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Campnosperma micranteia]]'' (''Anacardiaceae''); ''[[Dillenia triquetra]]'' (''[[Dilleniaceae]]''); ''[[Dombeya laurifolia]]'' (''[[Malvaceae]]''); ''[[Molinaea brevipes]]''; ''[[Micronychia perrieri]]''; ''[[Micronychia taratana]]''; [[Micronychia tsiramiramy|''Micronychia'']] [[Micronychia tsiramiramy|''tsiramiramy'']] (''Anacardiaceae'')
* Tavaza
* Tavebotreka
* Telafoetra
* Telovitrana
* Tenindahy
* [[Tihy (zavamaniry)|Tihy]]: 
* [[Toetra (zavamaniry)|Toetra]]: ''[[Plantago tanalensis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Plantaginaceae]]'')
* Tokambahatra
* [[Tombokakanga]]: ''[[Capitanopsis cloiselii]]'' &lt;small&gt;S. Moore&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Kalanchoe delagoensis]]'' &lt;small&gt;Eckl. &amp; Zeyh.&lt;/small&gt; (← ''Kalanchoe tubiflora'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet&lt;/small&gt;) (''[[Crassulaceae]]'')
* Tongoboronafanintsana
* Tongoborona
* Tongotaintaina
* Tongotramboabe
* [[Totongana]]: ''[[Aristolochia acuminata]]'' &lt;small&gt;Lam&lt;/small&gt;. (''[[Aristolochiaceae]]''); ''[[Dioscorea pteropoda]]'' &lt;small&gt;Boivin ex. H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Dioscoreaceae]]'')
* Tovondrongonindrakalagegy
* Trabonjy
* Trotrobato
* Tsaingoka
* Tsakafara
* Tsakafary
* Tsantsambaitra
* Tsararaka
* Tsatsambaitra
* Tsengoka
* Tsiambanindahy
* Tsiampangapanga
* Tsiandrikandrinina
* Tsianihampoza
* Tsianihimposa
* Tsiatosika
* Tsiavaramonina
* [[Tsibolo (zavamaniry)|Tsibolo]]: ''[[Henonia scoparia]]'' &lt;small&gt;Moq&lt;/small&gt;. (''[[Amaranthaceae]]''); ''[[Plumbago aphylla]]'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt; (''[[Plumbaginaceae]]''). 

* Tsienimposa
* Tsihitafototra
* Tsiho
* Tsikobokobondanitra
* Tsikobona
* Tsikoinkoina
* Tsilaitsy
* Tsilambozo
* Tsilavondrivotsy
* Tsileomparimbona
* Tsimatoalaza
* Tsimbolaotra
* Tsimonomonona
* [[Tsimperifery]]: ''[[Piper borbonense]]'' &lt;small&gt;(Miq.) C. DC.&lt;/small&gt;; ''[[Piper pachyphyllum]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Piper pyrifolium]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (''[[Piperaceae]]'').
* Tsimpimpina
* Tsindahoro
* Tsindramiramy
* Tsingatsa
* Tsingila
* [[Tsingilofilo]]: ''[[Flueggea]]'' sp. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Gymnosporia linearis]]'' &lt;small&gt;(L. f.) Loes.&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]''); ''[[Indigofera]]'' sp. (''[[Fabaceae]]'')
* Tsinkara
* Tsiodany
* Tsiontsiona
* Tsipahokivainga
* tsipaho
* [[Tsiperiferinala]]: ''[[Piper sylvestre]]'' &lt;small&gt;Lam&lt;/small&gt;. (''[[Piperaceae]]'')
* Tsipihipina
* Tsipikopiko
* Tsipoapoaka
* [[Tsipolitra]]: ''[[Achyranthes aspera]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Amaranthaceae]]''); ''[[Bidens bipinnata]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Bidens pilosa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* Tsirangorangombalala
* Tsirinangatra
* Tsirokonangatra
* Tsitambakombako
* Tsitambotambako
* Tsitiamoty
* [[Tsitohitohy]]: ''[[Equisetum ramosissimum]]'' &lt;small&gt;Desf&lt;/small&gt;. (''[[Equisetaceae]]''); ''[[Oncostemum capitatum]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Myrsinaceae]]'')
* Tsitongotra
* Tsitsihina
* Tsobolo
* [[Tsorokonangatra]]: 
* Tsotsoraka

== V ==

* [[Vahatra (zavamaniry)|Vahatra]]: ''[[Danais ligustrifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]'')
* vahemboamena
* vahia
* vahilahy
* vahilava
* vahimarava
* vahimboamena
* [[Vahinamalo]]: ''[[Byttneria heterophylla]]'' &lt;small&gt;Hook&lt;/small&gt;.; ''[[Byttneria voulily]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Arènes&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]''); ''[[Vanilla madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Rolfe&lt;/small&gt; (''[[Orchidaceae]]'')
* vahindambinana
* vahindronono
* vahintambotrika
* vahipindy
* vahitambotrika
* vahivandana
* vahivoraka
* [[Vahona]]: ''[[Aloe divaricata]]'' &lt;small&gt;Berger&lt;/small&gt;; ''[[Aloe macroclada]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Aloe suzannae]]'' &lt;small&gt;Decary&lt;/small&gt;; ''[[Aloe vahontsohy]]'' Decorse; Aloe vaombe Decorse &amp; Poisson; Aloe vaotsanda Decary; Aloes officinal; Heritiera littoralis Aiton (Malvaceae) 
* vaimantsina
* vakaka
* [[vakakoana]]
* [[vakakoa]]
* valana
* valanirana
* [[Vanila]]

* vare
* varifotsinakoho
* [[Variñato]]
* vatoina
* vavaloza
* vazahanakampo
* [[Velomihato]]
* verofehana
* [[Viliantsahona]]
* vintañibe
* vintanina
* vivaona
* voafatra
* [[Voafotsy]]
* voahangindrano
* voakarepoka
* voakirintsana
* voakoromanga
* voamahatata
* voamahatorana
* [[Voamaintilany]]
* voamandrenikely
* voamarapohatra
* voamarintampona
* voamasonomby
* voampatra
* [[Voampoana]]
* [[Voampoa]]
* [[Voampo]]
* voanalakely
* voanampotsy
* voanananala
* voandrafy
* [[Voanembanamboa]]
* voaneny
* [[Voanio]]
* voanjoala
* voanjomanga
* voankatsa
* voantainakoho
* voantrotroka
* voapibohitra
* voapidrano
* voarafy

* voarointsaka
* voasarikelinikalavola
* voaseva
* voatotongana
* voavahy
* voavoraka
* vohovelo
* volafotimadinika
* [[Vonenina]]
* vonimbohidahy
* vonjilahy
* vonjivavy
* vonjy
* voriravina
* vory

== Z ==

* zabe
* zahana
* zanabato
* zongo

== Jereo koa ==

* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>iaqmabj0raymqyblqpdmb2w5awuwta4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146085</id>
      <parentid>1146028</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T05:41:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanohy fanoratana</comment>
      <origin>1146085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35201" sha1="b1omai0064pdmangaim2qq3t1hfhc0p" xml:space="preserve">Inty ny '''lisitry ny anaran-javamaniry fanao fanafody amin' ny teny malagasy'''. Ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]] ny [[zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]], izay misy karazana miisa 3&amp;nbsp;245, ka ny 60&amp;#x20;% amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]&quot;, ''ethnobotanyjournal.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Andrianavalonirina A.M. et al, &quot;Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar&quot;, ''RAMReS-PMTA'',  2023.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ity lisitry ity dia mitanisa anarana amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], arakarahin' ny anarana ara-tsiansan' ny zavamaniry tondroiny izay mety ho tokana na maro. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Anisan' ny [[zavamaniry fanao fanafody]] fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny mandravasarotra (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny kininindrano na niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozo (''[[Cryptocarya agathophylla]]'' na ''Ravensara aromatica''), ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'').

Marihina fa ny anarana malagasy iray ao amin' ny lisitra dia mety hanondro karazan-javamaniry samy hafa (asehon' ny anarana ara-tsiansa manokana) tsy iray antoko na tsy iray fianakaviana (ohatra: [[Bongo (zavamaniry)|Bongo]]), na mety ho iray antoko na iray fianakaviana (ohatra: [[ahibitsika]],[[rotra]]). Mety ho ny iray na ny vitsy amin' ireo karazan-javamaniry mitovy anarana malagasy no fanao fanafody fa tsy izy rehetra. Amin' ny ankapobeny, ny anarana siantifika tsirairay dia arahin' ny anaran' ny fianakaviana misy azy sy fampahalalana hafa.

== A ==

* [[Abiba (zavamaniry)|Abiba]]
* [[Adabo]]: ''[[Dioscorea sansibarensis]]'' (''[[Dioscoreaceae]]''); ''[[Ficus sakalavarum]]'' (← ''Ficus cocculifolia'') (''Moraceae'')
* [[Adabonkoera]]
* [[Aferombohitra]]
* [[Aferontany]]: ''[[Paramollugo nudicaulis]]'' (''[[Molluginaceae]]''); ''[[Tachiadenus carinatus]]'' (''[[Gentianaceae]]'')
* [[Aferontanimbohitramadinika]]
* [[Aferontanivaventy]]
* [[Afolava (zavamaniry)|Afolava]]
* [[Agoagaga]]
* [[Ahiapana]]
* [[Ahibalala]]
* [[Ahibano]]
* [[Ahibitsika]]: ''[[Oldenlandia corymbosa]]'', ''[[Oldenlandia herbacea]]'', ''[[Oldenlandia lancifolia]]'' (''[[Rubiaceae]]'')
* [[Ahibodindrindrina]]
* [[Ahibola]]
* [[Ahidimaño]]
* [[Ahidresy]]
* [[Ahidrindrina]]
* [[Ahigoaika]]
* [[Ahimafana]]
* [[Ahipanala]]
* [[Ahipandrotra]]
* [[Ahipolaka]]
* [[Ahipotsy]]
* [[Ahitrakoho]]
* [[Ahitrandriana]]
* [[Ahitraombilahy]]
* [[Aidinono]]
* [[Aikaberavina]]
* [[Akasià|Akasia]]: ''[[Acacia dealbata]]'', ''[[Acacia decurrens]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Akatasavola]]
* [[Akondrojaza]]
* [[Alakamisy (zavamaniry)|Alakamisy]]
* [[Alamienga]]
* [[Alavaina]]
* [[Aloesy]]
* [[Ambay]]
* [[Ambaradeda]]
* [[Ambarakasa]]
* [[Ambarivatrindolo]]: ''[[Crotalaria cytisoides]]'', &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;.; ''[[Crotalaria fulva]]'' &lt;small&gt;Roxb&lt;/small&gt;.; ''[[Crotalaria retusa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Crotalaria diosmifolia]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]'')
* [[Ambatrimbohitra]]
* [[Ambiaty]]: ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' (← ''Vernonia appendiculata'') (''[[Asteraceae]]'')
* [[Ambiatilahy]]
* [[Amboalahazo]]
* [[Amboamboankibo]]
* [[Ambolaza]]
* [[Amboramaitso]]
* [[Amboramavolahy]]
* [[Amborasaha]]
* [[Amborasamanitra]]
* [[Amboravaky]]
* [[Ambotonona]]
* [[Ampalafa]]
* [[Ampangaboboka]]
* [[Ampanganamalona]]
* [[Ampangandrano]]
* [[Ampangavihy]]
* [[Anakatsimba]]
* [[Anakatsotsy]]: ''[[Phyllanthus niruri]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Analasosa]]
* [[Anambo]]
* [[Anamboraka]]
* [[Anampoza]]
* [[Anampozavavy]]
* [[Ananambo]]: ''[[Moringa oleifera]]'' (''[[Moringaceae]]''); ''[[Psophocarpus palustris]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Ananaomby]]
* [[Anandaingo]]
* [[Anandaingona]]
* [[Anandrambolahy]]
* [[Anangoaika]]
* [[Anantsinahilahy]]
* [[Anatsiko]]
* [[Andranahake]]: ''[[Commelina nudiflora]]''; ''[[Commelina benghalensis]]'' (''[[Commelinaceae]]'')
* [[Andranoka]]
* [[Andrarezana]]
* [[Andravoky]]
* [[Andrianakoho]]
* [[Andritsilaitsy]]
* [[Angavodiana]]
* [[Angily]]
* [[Angotilahy]]
* [[Anjananjana]]
* [[Ankafatratry]]
* [[Ankohorafanjava]]
* [[Ansoa]]
* [[Antafana]]
* [[Antafara]]
* [[Antentona]]
* [[Antilafoetra]]
* [[Antsointsoina]]
* [[Antsoitsoina]]
* [[Imperata cylindrica|Antsoro]]: ''[[Imperata cylindrica]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Aokalahy]]
* [[Ficus tiliifolia|Ara]]: ''[[Ficus tiliifolia]]'' (''[[Moraceae]]'')
* [[Arafy]]
* [[Arampandrotra]]
* [[Arety (zavamaniry)|Arety]]
* [[Ariandro]]
* [[Atindrambo]]
* [[Aveotry]]
* [[Avetro]]
* [[Avoko]]: ''[[Vigna angivensis]]'' (''[[Fabaceae]]''), ''[[Tephrosia lyallii]]'' (''Fabaceae'')
* [[Avokombiby]]
* [[Avokombilahy]]

== B ==

* [[Bararata]]: ''[[Dillenia triquetra]]'' (''[[Dilleniaceae]]''); ''[[Phragmites australis]]'', ''[[Phragmites mauritianus]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Barimaso]]
* [[Bedoko]]
* [[Befaroraotra]]
* [[Bekaraoka (zavamaniry)|Bekaraoka]]
* [[Belohalika]]
* [[Bemaimbo]]
* [[Betoerana]]
* [[Bibalahy]]
* [[Boka (zavamaniry)|Boka]]: ''[[Combretum longicollum]]'' na ''[[Calopyxis eriantha]]'' (''[[Combretaceae]]''), ''[[Heteropogon contortus]]'' (''[[Poaceae]]''), ''[[Marsdenia verrucosa]]'' (''[[Apocynaceae]]'')
* [[Bokabe]]: ''[[Marsdenia verrucosa]]'' &lt;small&gt;Decne&lt;/small&gt;. (''[[Apocynaceae]]''), ''[[Stephanotis floribunda]]'' &lt;small&gt;Brongn&lt;/small&gt;. (''Apocynaceae'')
* [[Bokabetondro]]

* [[Bonara]]:  ''[[Albizia lebbeck]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]'').
* [[Bongo (zavamaniry)|Bongo]]: ''[[Danais hispida]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Danais latisepala]]'' &lt;small&gt;Homolle&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Danais lyallii]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Danais verticillata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Dionychia bojeri]]'' &lt;small&gt;Naudin&lt;/small&gt; (''[[Melastomataceae]]''); ''[[Garcinia pauciflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Clusiaceae]]''); ''[[Ochrocarpos bongo]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Ochrocarpos orthocladus]]'' &lt;small&gt;(Baker) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Ochrocarpos perrieri]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Paederia majungensis]]'' &lt;small&gt;Homolle ex Puff&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Rheedia excelsa]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Rheedia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;(Planch. &amp; Triana) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae'')
* [[Boraka]]
* [[Boraraka]]
* [[Borona]]: ''[[Tetradenia fruticosa]]'' (''[[Lamiaceae]]'')

== D ==

* [[Daro (zavamaniry)|Daro]]: ''[[Commiphora aprevalii]]'' ; ''[[Commiphora arafy]]'' ; ''[[Commiphora brevicalyx]]'' ; ''[[Commiphora grandifolia]]'' ; ''[[Commiphora humbertii]]'' ; ''[[Commiphora marchandii]]''; ''[[Commiphora orbicularis]]''; ''[[Commiphora pterocarpa]]''; ''[[Commiphora simplicifolia]]''; ''[[Commiphora sinuata]]'' (''[[Burseraceae]]''); ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' (← ''Paritium tiliaceum'' na ''Talipariti tiliaceum'') (''[[Malvaceae]]''); ''[[Phoenix reclinata]]'' (''[[Arecaceae]]'').
* [[Dendemona]]
* [[Dindemo]]
* [[Dingadingambazaha]]
* [[Dingadingana (zavamaniry)|Dingadingana]]: ''[[Dombeya linearifolia]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Psiadia altissima]]'' &lt;small&gt;(DC.) Drake&lt;/small&gt;; ''[[Psiadia dodonaefolia]]'' &lt;small&gt;St.&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* [[Dingadinganalahy]]
* [[Dingandingandrano]]
* [[Dipoavatra]]: ''[[Peper cubeba]], [[Piper borbonense]], [[Piper longum]], [[Piper methysticum]], [[Piper nigrum]]'' (''[[Piperaceae]]'')
* [[Dridra (zavamaniry)|Dridra]]

== E ==

* [[Evonevona]]

== F ==

* [[Fafara]]
* [[Falahidambo]]
* [[Famafambazaha]]
* [[Famafantsambo]]
* [[Famahipaihana]]
* [[Famaho]]: ''[[Dichrostachys tenuifolia]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Famehifary]]: ''[[Clitoria lasciva]]'' (''[[Fabaceae]]''); ''[[Clitoria ternatea]]'' (''Fabaceae''); ''[[Decorsea grandidieri]]'' (''Fabaceae''); ''[[Teramnus labialis]]'' (''Fabaceae''); ''[[Xenostegia medium]]'' (← ''Ipomoea medium'') (''[[Convolvulaceae]]'')
* [[Famelomana]]
* [[Famota]]
* [[Fampinonoana (zavamaniry)|Fampinonoana]]: ''[[Euphorbia hirta]]''; ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' (''[[Euphorbiaceae]]'')
* [[Fampivalanana]]
* [[Fanalafaritra]]
* [[Fanalasimba]]
* [[Fanazava]]
* [[Fandefana]]
* [[Fandemy]]
* [[Fandramanana]]
* [[Fandrikibilisy]]
* [[Fandroronana]]
* [[Fandrotrarana]]: ''[[Cynodon dactylon]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Fanempoka]]
* [[Fanepoka]]
* [[Fanerambavy]]
* [[Fanerandahy]]
* [[Fanidy]]
* [[Fany (zavamaniry)|Fany]]: ''[[Entada chrysostachys]]''; ''[[Entada africana]]'' (''[[Mimosaceae]]'' na ''[[Fabaceae]]'')
* [[Fano (zavamaniry)|Fano]]: ''[[Entada chrysostachys]]''; ''[[Entada africana]]'' (''[[Mimosaceae]]'' na ''[[Fabaceae]]'')
* [[Fanolehana]]: ''[[Hippocratea bojeri]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]'')
* [[Fanory]]
* [[Fanoroboka]]
* [[Fanoromena]]
* [[Fantsinakoholahy]]
* [[Farimaty]]
* [[Fatika]]
* [[Fatikahitra]]
* [[Fatimena]]
* [[Fatoralahy]]
* [[Fatray]]
* [[Fatsinakoho]]
* [[Feka]]
* [[Ferifery]]
* [[Fiandrilavenombazaha]]
* [[Fiandrilavenona]]
* [[Fisava]]
* [[Fitangosana (zavamaniry)|Fitangosana]]
* [[Fitohizambalala]]
* [[Fobo]]
* [[Fodilahimena (zavamaniry)|Fodilahimena]]
* [[Foly (zavamaniry)|Foly]]
* [[Fondraña]]
* [[Fongo]]
* [[Foraha]]
* [[Forimboay]]
* [[Foroforo]]
* [[Foromaso]]
* [[Fotsimbarinakoholahy]]
* [[Fotsinanahary]]
* [[Fotsivadihana]]
* [[Fotsivolomanoa]]
* [[Fotsivolomano]]
* [[Fotsivolomanoro]]

== G ==

* [[Garanadrelina]]
* [[Gingiza]]
* [[Giranadrelina]]
* [[Gombo]]

== H ==

* [[Hainganahaingana]]
* [[Haizantoloho]]
* [[Halaitra]]
* [[Halampo]]
* [[Hamatra (zavamaniry)|Hamatra]]
* [[Hanidraisoa]]
* [[Hanitrandrianaivo]]
* [[Hanitravoko]]
* [[Harahaitra]]
* [[Haraky]]
* [[Haramy]]
* [[Haronga]]
* [[Harongampanihy]]
* [[Harongana]]
* [[Hasimbavy]]
* [[Hasindahy]]
* [[Hasingola]]
* [[Havaotra]]
* [[Havozo]]: ''[[Cryptocarya agathophylla]]'' (''[[Lauraceae]]'')
* [[Hazina]]
* [[Hazofady]]
* [[Hazofitososona]]
* [[Hazofohy]]
* [[Hazofotsinanahary]]
* [[Hazolava]]
* [[Hazomafaika]]
* [[Hazomafaitra]]
* [[Hazomafaitralahy]]
* [[Hazomafaitravavy]]
* [[Hazomafana]]
* [[Hazomainty]]: ''[[Apodytes dimidiata]]'' (''[[Metteniusaceae]]''); ''[[Cloiselia carbonaria]]'' S. Moore (na ''Dicoma carbonaria'' (''[[Asteraceae]]''); ''[[Cryptocarya pervillei]]''  (← ''Ravensara pervillei'' ) (''[[Lauraceae]]''); ''[[Diospyros calophylla]]; [[Diospyros clusiifolia]]''; ''[[Diospyros ebenifera]]''; ''[[Diospyros gracilipes]]''; ''[[Diospyros haplostylis]]''; ''[[Diospyros hazomainty]]''; ''[[Diospyros madagascariensis]]'' (jereo koa ''[[Diospyros ferrea]]''); ''[[Diospyros meeusiana]]''; ''[[Diospyros microrhombus]]''; ''[[Diospyros occlusa]]''; ''[[Diospyros toxicaria]]'' (''[[Ebenaceae]]''); ''[[Erythroxylum ferrugineum]]'' (''[[Erythroxylaceae]]''); ''[[Homalium albiflorum]]''; ''[[Homalium cauliflorum]]'' (''[[Salicaceae]]''); ''[[Secamone cristata]]'' (''[[Apocynaceae]]''); ''Tina striata'' subsp. ''trijuga''  (← ''Tina trijuga'') (''[[Sapindaceae]]''); ''[[Wielandia bojeriana]]'' (← ''Savia bojeriana'' Baill.) (''[[Phyllanthaceae]]'') 
* [[Hazomaitso]]
* [[Hazomalefaka]]
* [[Hazomamy]]
* [[Hazombandrika]]
* [[Hazombarorana]]: ''[[Abrahamia ditimena]]'' (← ''Protorhus ditimena'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Abrahamia oblongifolia]]'' (← ''Protorhus'' ''oblongifolia'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Abrahamia sericea]]'' (← ''Protorhus'' ''sericea'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Homalium axillare]]'' (''[[Salicaceae]]''); ''[[Ocotea laevis]]'' (''[[Lauraceae]]''); ''[[Pittosporum oblongifolium]]'' (''[[Pittosporaceae]]''); ''[[Pittosporum verticillatum]]'' (''[[Pittosporaceae]]'')
* [[Hazomboay]]
* [[Hazomiavona]]
* [[Hazomoana]]
* [[Hazonakoho]]
* [[Hazonandriana]]
* [[Hazongoaika]]
* [[Hazonkisoa]]
* [[Hazontoho]]
* [[Hazontsifaka]]
* [[Hazotana]]
* [[Hazoto]]
* [[Hazotokana]]
* [[Hendramena]]
* [[Hento]]

* [[Hentona]]
* [[Hirigirika]]
* [[Hofa (zavamaniry)|Hofa]]
* [[Hofika]]
* [[Homonomona]]
* [[Hororoky]]
* [[Horovy]]

== I ==

* [[Ilaimahery]]

== K ==

* [[Kabodrano]]
* [[Kalavelo]]
* [[Kaleva]]
* [[Kandafotsy]]
* [[Karafoy]]
* [[Karakaraberavina]]
* [[Karambitovavy]]
* [[Kata (zavamaniry)|Kata]]
* [[Katra (zavamaniry)|Katra]]
* [[Katsomandronono]]
* [[Kavodiandrano]]
* [[Kelihomandra]]
* [[Kelivoloina]]
* [[Kiatondra]]
* [[Kiatondramadinika]]
* [[Kidiadiamborona]]
* [[Kifongo]]
* [[Kija (zavamaniry)|Kija]]
* [[Kile]]
* [[Kily]]: ''[[Tamarindus indica]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Kilo (zavamaniry)|Kilo]]
* [[Kimalao]]: ''[[Acmella oleracea]]'' &lt;small&gt;(L.) R.K.Jansen&lt;/small&gt; (← ''Spilanthes acmella'' &lt;small&gt;Hutch. &amp; Dalziel&lt;/small&gt;) (''[[Asteraceae]]''); ''[[Nasturtium barbareifolium]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Brassicaceae]]'')
* [[Kimamikisoa]]
* [[Kimamimamitambina]]
* [[Kimanga]]
* [[Kimboiboy]]
* [[Kimboimbointany]]
* [[Kindrehedrehetsa]]
* [[Kindresy]]: ''[[Cynodon dactylon]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Kingatsa]]
* [[Kininina (zavamaniry)|Kininina]]: ''[[Eucalyptus]]'' spp''.''; ''[[Corymbia]]'' spp.
* [[Kinkina]]: ''[[Cinchona succirubra]]'' &lt;small&gt;Pavon &amp; Klotzsch&lt;/small&gt;; ''[[Cinchona ledgeriana]]'' &lt;small&gt;(Howard) Bern. Moens ex Trimen&lt;/small&gt;; ''[[Cinchona officinalis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]'').
* [[Kintsy (zavamaniry)|Kintsy]]
* [[Kiotsiotsitanilahy]]
* [[Kiotsiotsitanivavy]]
* [[Kirambay]]
* [[Kiramborambo]]
* [[Kirandrambehivavy]]
* [[Kiringy]]
* [[Kisanga]]
* [[Kisangandranovavy]]
* [[Kisarihasina]]
* [[Kisira]]: ''[[Embelia barbeyana]]'' &lt;small&gt;Mez&lt;/small&gt;; ''[[Embelia concinna]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Embelia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;A.DC.&lt;/small&gt; (''[[Primulaceae]]''); ''[[Oxalis simulans]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Oxalidaceae]]'')
* [[Kitongafia]]
* [[Kitsongo]]

* [[Kitsotsolalana]]
* [[Kivainga]]
* [[Kivolavola]]
* [[Kobahy]]
* [[Kofafa (zavamaniry)|Kofafa]]: ''[[Elionurus tristis]]'' &lt;small&gt;Hack.&lt;/small&gt; (''[[Poaceae]]'')
* [[Korakoravavy]]
* [[Kotika]]: ''[[Croton]]'' sp. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Flueggea microcarpa]]'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Kotro (zavamaniry)|Kotro]]

== L ==

* [[Lafara]]: ''[[Oncoba capreifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Salicaceae]]''); ''[[Turraea sericea]]'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt; (''[[Meliaceae]]'')
* [[Lafarana]]: ''[[Turraea sericea]]'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt; (''[[Meliaceae]]'') 
* [[Lahiriky]]: ''[[Abutilon greveanum]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Hochr.&lt;/small&gt;; ''[[Abutilon indicum]]'' &lt;small&gt;(L.) Sweet&lt;/small&gt;; ''[[Abutilon pseudocleistogamum]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Kosteletzkya thouarsiana]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''Malvaceae'')
* [[Lahiroa]]: ''[[Clerodendrum emirnense]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Hook.&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]'')
* Lailay
* Laingafora
* Laingodroy
* [[Lalandana]]: ''[[Canavalia obtusifolia]]'' &lt;small&gt;(Lam.) DC.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Lalando
* Lalangy
* Lambinamorona
* Lambinanalahy
* Lambinana
* Lambiro
* [[Lambo (zavamaniry)|Lambo]]: ''[[Uvaria manjensis]]'' &lt;small&gt;Cavaco et Keraudren&lt;/small&gt; (''[[Annonaceae]]'')
* [[Lamonty]]: ''[[Flacourtia indica]]'' &lt;small&gt;(Burm. f.) Merr.&lt;/small&gt; (← ''Flacourtia ramontchi'' &lt;small&gt;L'Hér.&lt;/small&gt;) (''[[Salicaceae]]'')
* Lampivato
* Landemy
* [[Landihazobe]]: ''[[Ceiba pentandra]]'' &lt;small&gt;Gaertn&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]'').
* Langary
* Lanjambola
* Lanjananahary
* Lanory
* Lanoro
* Lavanana
* Lavaravina
* [[Laza (zavamaniry)|Laza]]: ''[[Adenia firingalavensis]]'' &lt;small&gt;(Drake ex Jum.) Harms&lt;/small&gt; (''[[Passifloraceae]]''); ''[[Commiphora guillauminii]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Burseraceae]]''); ''[[Cyphostemma laza]]'' &lt;small&gt;Descoings&lt;/small&gt; (←''Cissus laza'') (''[[Vitaceae]]''); ''[[Ficus reflexa]]'' &lt;small&gt;Thumb&lt;/small&gt;. (''[[Moraceae]]'')
* Lelanangaka
* Lelanaombe
* Lengompary
* Letsaky
* [[Lombiry (vahy)|Lombiry]]: ''[[Cryptostegia grandiflora]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;; [[Cryptostegia madagascariensis|''Cryptostegia'' ''madagascariensis'']] &lt;small&gt;Boj.&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); [[Dialyceras parvifolium|''Dialyceras parvifolium'' var. ''coriaceum'']] &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Sphaerosepalaceae]]''); ''[[Rhopalocarpus binervius]]'' &lt;small&gt;Capuro&lt;/small&gt;&lt;small&gt;n&lt;/small&gt;; ''[[Rhopalocarpus louvelii]]'' &lt;small&gt;(Danguy) Capuron&lt;/small&gt; (''Sphaerosepalaceae'')
* [[Lombiro]]: ''[[Cryptostegia grandiflora]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;; ''[[Cryptostegia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Decne&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Dialyceras parvifolium]]'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Sphaerosepalaceae]]'')
* [[Losy (zavamaniry)|Losy]]: ''[[Berchemia discolor]]'' &lt;small&gt;(Klotzsch) Hemsl.&lt;/small&gt; (''[[Rhamnaceae]]''); ''[[Rumex bequaertii]]'' &lt;small&gt;De Wild.&lt;/small&gt; (''[[Polygonaceae]]'')
* Loviantsahonantanety

== M ==

* Madiorano
* [[Tamarindus indica|Madiro]]: ''[[Tamarindus indica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Mahafangaletse
* Mahalatsaka
* Mahatanandofotsy
* Mahatanando
* Mahatanandomena
* Mahatrotranify
* Mahavaliavavy
* Maintifototra
* Malainaretina
* Malanga
* Mampody
* Manalo
* Manamora
* [[Mananasy]]: ''[[Ananas comosus]]'' &lt;small&gt;(L.) Merr.&lt;/small&gt; (''[[Bromeliaceae]]'')
* Manangy
* Mananjara
* Mananotsa
* Manarapoana
* Manavodrevo
* Manazara
* Mandakolahy
* Mandalia
* Mandalodiaraikitra
* Mandravasarotra
* Mandrofo
* Mandrorofo
* Manevika
* Mangavony
* [[Mangidy (zavamaniry)|Mangidy]]: ''[[Physena madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Thouars ex Tul.&lt;/small&gt; (''[[Physenaceae]]'')
* Mangorondefona
* Manipika
* Manitrandafintsaha
* Manontona
* [[Manta (zavamaniry)|Manta]]: ''[[Aerangis citrata]]'' &lt;small&gt;(Thouars) Schltr.&lt;/small&gt; (''[[Orchidaceae]]'')
* Mantsaka
* [[Mapaza]]:  ''[[Papay|Carica papaya]]'' L. (''[[Caricaceae]]'')
* Maranitra
* Marohay
* Marovelo
* Marozandry
* [[Masaka (zavamaniry)|Masaka]]: ''[[Enterospermum]]'' sp. (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Noronhia lanceolata]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;. (''[[Oleaceae]]'')
* Masimposaina
* Masinandro
* Masinankorona
* [[Masinjany]]: ''[[Coptosperma madagascariense]]'' &lt;small&gt;(Baill.) De Block&lt;/small&gt; (← ''Enterospermum madagascariense'' &lt;small&gt;(Baill.) Homolle&lt;/small&gt;) (''[[Rubiaceae]]'').
* [[Masokoaky]]:  ''[[Abrus precatorius]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Masonombilahy
* Masontantely
* Masontsokina
* Matahotrantsy
* Matavikely
* Mavoha
* [[Mavokely (zavamaniry)|Mavokely]]: ''[[Musa paradisiaca]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Musaceae]]''); ''[[Pentopetia elastica]]'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Selago muralis]]'' &lt;small&gt;Benth. &amp; Hook.f.&lt;/small&gt; (''[[Scrophulariaceae]]'')
* Merampamelona
* Miakana
* Modimodia
* [[Moita]]: ''[[Cyperus articulatus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Cyperaceae]]''); ''[[Pycreus polystachyos]]'' &lt;small&gt;(Rottb.) P. Beauv.&lt;/small&gt; (''Cyperaceae'')
* [[Mokonazy]]: ''[[Ziziphus jujuba]]'' &lt;small&gt;Mill&lt;/small&gt;.; ''[[Ziziphus spina-christi]]'' &lt;small&gt;(L.) Desf.&lt;/small&gt; (''[[Rhamnaceae]]'')
* Molaliambo
* [[Molanga (zavamaniry)|Molanga]]: ''[[Croton goudotii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton mongue]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton myriaster]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Croton oreades]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Dombeya dolichophylla]]'' &lt;small&gt;Arènes&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]''); ''[[Macaranga hildebrandtii]]'' &lt;small&gt;Pax &amp; Hoffm.&lt;/small&gt; (''Euphorbiaceae'')
* Monty

== N ==

* Ndandemy
* Ndramañamora
* Nohondahy
* [[Nonoka]]: ''[[Ficus reflexa]] &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;'' (← ''Ficus melleri'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt;); ''[[Ficus rubra]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus pyrifolia'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;); ''[[Ficus polita]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''[[Ficus polita|Ficus megapoda]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')

* Nonondahy:  ''[[Ficus lutea]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus baronii'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')

== O ==

* Odiandoha
* Odiozatra
* Ombavy

== P ==

* [[Panda (zavamaniry)|Panda]]: ''[[Salvia leucodermis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]'')
* [[Papy (zavamaniry)|Papy]]: ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Crassulaceae]]''); ''[[Ravensara gracilis]]'' &lt;small&gt;Kosterm&lt;/small&gt;. (''[[Lauraceae]]'')
* Papolahy
* Parakinandrongo
* Parakitsitry
* [[Peha (zavamaniry)|Peha]]: ''[[Brachylaena microphylla]]'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]''); ''[[Dicoma incana]]'' &lt;small&gt;(Baker) O. Hoffm.&lt;/small&gt;; ''[[Dicoma tomentosa]]'' &lt;small&gt;Klatt&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* Pepolahy
* [[Poakaty (zavamaniry)|Poakaty]]: ''[[Dialypetalum floribundum]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Campanulaceae]]'')

== R ==

* rafy
* ragehezina
* rahiaka
* raileja
* railombo
* raioritra
* raisaonjo
* raisinda
* raivolesoka
* raizafy
* rajamena
* rajonga
* ramamonjy
* ramanakofa
* ramangaoka
* ramanga
* ramanjavona
* [[rambiasina]]: ''[[Helichrysum bracteiferum]]'' &lt;small&gt;(DC) Humbert&lt;/small&gt;; ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' &lt;small&gt;(DC) Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]''). 
* [[rambiazina]]: ''[[Helichrysum bracteiferum]]'' &lt;small&gt;(DC) Humbert&lt;/small&gt;; ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' (&lt;small&gt;DC) Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]''); ''[[Vernonia trinervis]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'').
* rambiazindrano
* rambonaomby
* ramiarana
* ramiary
* ramilamina
* [[Ramy (zavamaniry)|ramy]]: ''[[Canarium boivinii]]'' Engl.; ''[[Canarium madagascariense]]'' &lt;small&gt;Engl&lt;/small&gt;. (''[[Burseraceae]]'')
* ramirondra
* ranendo
* ranga
* rangifotsy
* ranohandrina
* raodraotra
* [[ravimboafotsy]]
* ravindravina
* [[ravitsara]]: ''[[Camphora officinarum]]'' (← ''Cinnamomum camphora'' &lt;small&gt;(L.) J. Presl&lt;/small&gt;) (''[[Lauraceae]]''); ''[[Isoglossa melleri]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Acanthaceae]]'')
* relambo
* remaitso
* resonjo
* [[riadriatra]]: ''[[Erica baroniana]]'' &lt;small&gt;Dorr &amp; E.G.H.Oliv.&lt;/small&gt; (← ''Philippia floribunda'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;.) (''[[Ericaceae]]''); ''[[Lantana camara]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Verbenaceae]]''); ''[[Myrothamnus moschata]]'' (Baill.) &lt;small&gt;Baill. ex Nied.&lt;/small&gt; (← ''Myrothamnus moschatus'' &lt;small&gt;(Baill.) Baill.)&lt;/small&gt; (''[[Myrothamnus|Myrothamnaceae]]'') 
* rodramo
* [[roifotsy]]: ''[[Gymnosporia divaricata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Gymnosporia leptopus]]'' &lt;small&gt;(Tul.) Baker&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]''); ''[[Rubus apetalus]]'' &lt;small&gt;Poir&lt;/small&gt;. (''[[Rosaceae]]'')
* roihavotra
* [[romba]]: ''[[Coelocarpum madagascariense]]'' &lt;small&gt;Scott Elliot&lt;/small&gt; (''[[Verbenaceae]]''); ''[[Ocimum americanum]]'' L. (← ''[[Ocimum canum]],'' ''[[Ocimum tenellum]]''); ''[[Ocimum basilicum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Ocimum gratissimum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (← ''[[Ocimum suave]]'' &lt;small&gt;Willd&lt;/small&gt;) (''[[Lamiaceae]]'')
* rombiromby
* [[Rondra (zavamaniry)|rondra]]: ''[[Hydrostachys imbricata]]'' &lt;small&gt;A. Juss.&lt;/small&gt;; ''[[Hydrostachys plumosa]]'' &lt;small&gt;A. Juss. Ex Tul&lt;/small&gt;. (''[[Hydrostachyaceae]]'')
* roño
* [[rotra]]: zavamaniry isan-karazany ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Syzygium]]'' sy ''[[Eugenia]]'' ao amin' ny fiakakaviana ''[[Myrtaceae]]'': Ohatra: 
* [[rotravazaha]]: ''[[Syzygium cumini]]'' &lt;small&gt;(L.) Skeels&lt;/small&gt; (← ''Eugenia jambolana'' &lt;small&gt;Lam&lt;/small&gt;.) (''[[Myrtaceae]]'')
* rovy

== S ==

* sabita
* sakaizanankizy
* [[sakamalaho]]: ''[[Hedychium flavescens]]'' &lt;small&gt;Carey &amp; Roscoe&lt;/small&gt;; ''[[Hedychium coronarium]]'' &lt;small&gt;J.Koenig.&lt;/small&gt; (''[[Zingiberaceae]]'')
* [[sakamalao]]: ''[[Zingiber officinale]]'' &lt;small&gt;Roscoe&lt;/small&gt; (''[[Zingiberaceae]]'')
* sakarivombato
* sakatavilona
* sakatavilotra
* sambilahy
* [[Samonta (zavamaniry)|samonta]]: ''[[Pluchea grevei]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* [[sanatry]]: ''[[Cassia laevigata]]'' &lt;small&gt;Willd&lt;/small&gt;. (''Fabaceae''); ''[[Harpanema acuminatum]]'' &lt;small&gt;Decne&lt;/small&gt;. (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Cynanchum viminale]]'' &lt;small&gt;(L.) L.&lt;/small&gt; (← ''Sarcostemma viminale'' &lt;small&gt;(L.) R. Br.&lt;/small&gt; ) (''Apocynaceae''); ''[[Tragia tiverneana]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''[[Euphorbiaceae]]'')
* sandela
* sangasanganandevolahy

* [[sañira]]: ''[[Deinbollia pervillei]]'' &lt;small&gt;(Blume) Radlk.&lt;/small&gt;; ''[[Doratoxylon littorale]]'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Sapindaceae]]''); [[Molinaea tolambitou|''Molinaea tolambitou'' var. ''delphinensis'']] &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt;. (''Sapindaceae''); ''[[Neotina isoneura]]'' &lt;small&gt;(Radlk.) Capuron&lt;/small&gt; (''Sapindaceae''); ''[[Phyllanthus angavensis]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]''); [[Phyllanthus casticum|''Phyllanthus casticum'' var. ''madagascariensis'']] &lt;small&gt;(Leandri) Leandri&lt;/small&gt; (''Phyllanthaceae''); ''[[Phyllanthus seyrigii]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''Phyllanthaceae''); ''[[Plagioscyphus louvelii]]'' &lt;small&gt;Danguy et Choux&lt;/small&gt; (''Sapindaceae''); ''[[Tina chapelieriana]]'' &lt;small&gt;(Cambess.) Kalkman&lt;/small&gt; (''Sapindaceae'')
* saravy
* sariheza
* sarikimalao
* [[sasavy]]: ''[[Boscia longifolia]]'' &lt;small&gt;Hadj-Moust&lt;/small&gt;. (''[[Capparaceae]]''); ''[[Salvadora angustifolia]]'' &lt;small&gt;Turill&lt;/small&gt;. (''[[Salvadoraceae]]'')
* sava
* [[savoa]]: ''[[Jatropha curcas]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Alafia fuscata]]'' &lt;small&gt;Pichon&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]'')
* savory
* senasena
* sesikondana
* sety
* [[sevabe]]: ''[[Solanum mauritianum]]'' &lt;small&gt;Scop.&lt;/small&gt; (← ''Solanum auriculatum'' &lt;small&gt;Aiton&lt;/small&gt;) (''[[Solanaceae]]'').
* siho
* silabola
* [[Sily (zavamaniry)|sily]]: ''[[Croton antanosiensis]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;; ''[[Croton bojerianum]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton catatii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; [[Croton greveanum|''Croton greveanum'' var. ''borealis'']] &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;; ''[[Croton hovarum]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;; ''[[Croton lepidotus]]'' &lt;small&gt;A. DC.&lt;/small&gt;; ''[[Croton myriaster]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Croton stanneum]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''[[Euphorbiaceae]]'')
* sirakakazo
* [[Sira (zavamaniry)|sira]]: ''[[Embelia concinna]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Primulaceae]]'')
* sirika
* sitraefavoa
* soahazo
* soandro
* soaravina
* sofintotozy
* sofisofy
* [[somangy]]
* somoro
* [[songosongo]]
* sovoka

== T ==

* Tadilava
* Tafara
* [[Taimborontsiloza]]: ''[[Dysphania ambrosioides]]'' &lt;small&gt;(L.) Mosyakin &amp; Clemants&lt;/small&gt; (← ''Chenopodium ambrosioides'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;) (''[[Amaranthaceae]]'')
* Takasina
* Takorova
* Takotako
* Talafoitra
* [[Talapetraka]]: ''[[Centella asiatica]]'' &lt;small&gt;(L.) Urb.&lt;/small&gt; (''[[Apiaceae]]'')
* [[Tambaritsahona]]
* [[Tambintsy]]
* [[Tambitsy]]
* [[Tamenaka (zavamaniry)|Tamenaka]]: ''[[Calopyxis coursiana]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Calopyxis eriantha]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;; ''[[Calopyxis eviscerata]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Calopyxis subumbellata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Combretaceae]]''); ''[[Cissus auricoma]]'' &lt;small&gt;Desc&lt;/small&gt;. (''[[Vitaceae]]''); ''[[Combretum grandidieri]]'' Drake (''[[Combretaceae]]''); ''[[Hibiscus grandidieri]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Pentachlaena latifolia]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt; (''[[Sarcolaenaceae]]''); ''[[Poivrea coccinea]]'' &lt;small&gt;(Sonn.) Thouars&lt;/small&gt;; ''[[Poivrea grandidieri]]''; ''[[Poivrea obscura]]'' &lt;small&gt;(Tul.) H. Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Poivrea villosa]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt; (''[[Combretaceae]]''); ''[[Sterculia tavia]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]'') [jereo koa: [[voantamenaka]], [[voatamenaka]]]

* Tampina
* [[Tanantanamanga]]: ''[[Ricinus communis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Euphorbiaceae]]'')
* [[Tanantanampotsy]]: ''[[Jatropha curcas]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Euphorbiaceae]]'')
* Tandravato
* [[Tangena (zavamaniry)|Tangena]]: ''[[Cerbera manghas]]'' (← ''Cerbera venenifera''); ''[[Crateva obovata]]'' ; ''[[Pervillaea venenata]]'' (← ''Menabea venenata'')
* Tangongo
* Tanikandro
* Tankosina
* Tanterakala
* Tanterakalavavy
* [[Tanteraka (zavamaniry)|Tanteraka]]
* Taolamandeha
* Taolanamalona
* Tapabatana
* [[Tapisaka]]
* [[Tarata]]: ''[[Abrahamia deflexa]]'' (← ''Protorhus deflexa''); ''[[Abrahamia oblongifolia]]'' (← ''Protorhus oblongifolia'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Campnosperma micranteia]]'' (''Anacardiaceae''); ''[[Dillenia triquetra]]'' (''[[Dilleniaceae]]''); ''[[Dombeya laurifolia]]'' (''[[Malvaceae]]''); ''[[Molinaea brevipes]]''; ''[[Micronychia perrieri]]''; ''[[Micronychia taratana]]''; [[Micronychia tsiramiramy|''Micronychia'']] [[Micronychia tsiramiramy|''tsiramiramy'']] (''Anacardiaceae'')
* Tavaza
* Tavebotreka
* Telafoetra
* Telovitrana
* Tenindahy
* [[Tihy (zavamaniry)|Tihy]]: 
* [[Toetra (zavamaniry)|Toetra]]: ''[[Plantago tanalensis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Plantaginaceae]]'')
* Tokambahatra
* [[Tombokakanga]]: ''[[Capitanopsis cloiselii]]'' &lt;small&gt;S. Moore&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Kalanchoe delagoensis]]'' &lt;small&gt;Eckl. &amp; Zeyh.&lt;/small&gt; (← ''Kalanchoe tubiflora'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet&lt;/small&gt;) (''[[Crassulaceae]]'')
* Tongoboronafanintsana
* Tongoborona
* Tongotaintaina
* Tongotramboabe
* [[Totongana]]: ''[[Aristolochia acuminata]]'' &lt;small&gt;Lam&lt;/small&gt;. (''[[Aristolochiaceae]]''); ''[[Dioscorea pteropoda]]'' &lt;small&gt;Boivin ex. H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Dioscoreaceae]]'')
* Tovondrongonindrakalagegy
* Trabonjy
* Trotrobato
* Tsaingoka
* Tsakafara
* Tsakafary
* Tsantsambaitra
* Tsararaka
* Tsatsambaitra
* Tsengoka
* Tsiambanindahy
* Tsiampangapanga
* Tsiandrikandrinina
* Tsianihampoza
* Tsianihimposa
* Tsiatosika
* Tsiavaramonina
* [[Tsibolo (zavamaniry)|Tsibolo]]: ''[[Henonia scoparia]]'' &lt;small&gt;Moq&lt;/small&gt;. (''[[Amaranthaceae]]''); ''[[Plumbago aphylla]]'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt; (''[[Plumbaginaceae]]''). 

* Tsienimposa
* Tsihitafototra
* Tsiho
* Tsikobokobondanitra
* Tsikobona
* Tsikoinkoina
* Tsilaitsy
* Tsilambozo
* Tsilavondrivotsy
* Tsileomparimbona
* Tsimatoalaza
* Tsimbolaotra
* Tsimonomonona
* [[Tsimperifery]]: ''[[Piper borbonense]]'' &lt;small&gt;(Miq.) C. DC.&lt;/small&gt;; ''[[Piper pachyphyllum]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Piper pyrifolium]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (''[[Piperaceae]]'').
* Tsimpimpina
* Tsindahoro
* Tsindramiramy
* Tsingatsa
* Tsingila
* [[Tsingilofilo]]: ''[[Flueggea]]'' sp. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Gymnosporia linearis]]'' &lt;small&gt;(L. f.) Loes.&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]''); ''[[Indigofera]]'' sp. (''[[Fabaceae]]'')
* Tsinkara
* Tsiodany
* Tsiontsiona
* Tsipahokivainga
* tsipaho
* [[Tsiperiferinala]]: ''[[Piper sylvestre]]'' &lt;small&gt;Lam&lt;/small&gt;. (''[[Piperaceae]]'')
* Tsipihipina
* Tsipikopiko
* Tsipoapoaka
* [[Tsipolitra]]: ''[[Achyranthes aspera]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Amaranthaceae]]''); ''[[Bidens bipinnata]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Bidens pilosa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* Tsirangorangombalala
* Tsirinangatra
* Tsirokonangatra
* Tsitambakombako
* Tsitambotambako
* Tsitiamoty
* [[Tsitohitohy]]: ''[[Equisetum ramosissimum]]'' &lt;small&gt;Desf&lt;/small&gt;. (''[[Equisetaceae]]''); ''[[Oncostemum capitatum]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Myrsinaceae]]'')
* Tsitongotra
* Tsitsihina
* Tsobolo
* [[Tsorokonangatra]]: 
* Tsotsoraka

== V ==

* [[Vahatra (zavamaniry)|Vahatra]]: ''[[Danais ligustrifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]'')
* vahemboamena
* vahia
* vahilahy
* vahilava
* vahimarava
* vahimboamena
* [[Vahinamalo]]: ''[[Byttneria heterophylla]]'' &lt;small&gt;Hook&lt;/small&gt;.; ''[[Byttneria voulily]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Arènes&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]''); ''[[Vanilla madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Rolfe&lt;/small&gt; (''[[Orchidaceae]]'')
* vahindambinana
* vahindronono
* vahintambotrika
* vahipindy
* vahitambotrika
* vahivandana
* vahivoraka
* [[Vahona]]: ''[[Aloe divaricata]]'' &lt;small&gt;Berger&lt;/small&gt;; ''[[Aloe macroclada]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Aloe suzannae]]'' &lt;small&gt;Decary&lt;/small&gt;; ''[[Aloe vahontsohy]]'' Decorse; ''[[Aloe vaombe]]'' &lt;small&gt;Decorse &amp; Poisson&lt;/small&gt;; ''[[Aloe vaotsanda]]'' &lt;small&gt;Decary&lt;/small&gt; (''[[Aloaceae]]''/''[[Asphodelaceae]]''); ''[[Heritiera littoralis]]'' &lt;small&gt;Aiton&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]'') 
* vaimantsina
* vakaka
* [[vakakoana]]: ''[[Calopyxis subumbellata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Combretaceae]]''); ''[[Strychnos madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Poir&lt;/small&gt;. (''[[Loganiaceae]]'')
* [[vakakoa]]: ''[[Strychnos madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Poir&lt;/small&gt;. (''[[Loganiaceae]]'')
* valana
* valanirana
* [[Vanila]]: ''[[Vanilla fragrans]]'' &lt;small&gt;Ames&lt;/small&gt;; ''[[Vanilla planifolia]]'' &lt;small&gt;Andrews&lt;/small&gt; (''[[Orchidaceae]]'')

* vare
* varifotsinakoho
* [[Variñato]]: ''[[Scaevola plumieri]]'' &lt;small&gt;(L.) Vahl&lt;/small&gt;.; ''[[Scaevola taccada]]'' &lt;small&gt;(Gaertn.) Roxb.&lt;/small&gt; (''[[Goodeniaceae]]'')
* vatoina
* vavaloza
* vazahanakampo
* [[Velomihato]]: [[Bakerella clavata|''Bakerella clavata'' subsp. ''baronii'']] &lt;small&gt;(Baker) Balle&lt;/small&gt; (''[[Loranthaceae]]'')
* verofehana
* [[Viliantsahona]]: ''[[Hydrocotyle bonariensis]]'' &lt;small&gt;Lam&lt;/small&gt;.; ''[[Hydrocotyle superposita]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Hydrocotyle tussilaginifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Hydrocotyle umbellata]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Araliaceae]]'')
* vintañibe
* vintanina
* vivaona
* voafatra
* [[Voafotsy]]: ''[[Aphloia theiformis]]'' &lt;small&gt;(Vahl) Benn.&lt;/small&gt; (''[[Aphloiaceae]]'')
* voahangindrano
* voakarepoka
* voakirintsana
* voakoromanga
* voamahatata
* voamahatorana
* [[Voamaintilany]]: ''[[Abrus aureus]]'' &lt;small&gt;R. Vig.&lt;/small&gt;; ''[[Abrus precatorius]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* voamandrenikely
* voamarapohatra
* voamarintampona
* voamasonomby
* voampatra
* [[Voampoana]]: ''[[Crateva excelsa]]'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt; (''[[Capparaceae]]''); ''[[Solanum indicum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; ([[Solanaceae]])
* [[Voampoa]]: ''[[Solanum americanum]]'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt; (← ''Solanum erythrocarpon'' &lt;small&gt;G.Mey&lt;/small&gt;); ''[[Solanum violaceum]]'' &lt;small&gt;Ortega.&lt;/small&gt; (← ''Solanum indicum'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;) (''[[Solanaceae]]'')
* [[Voampo]]: ''[[Solanum violaceum]]'' &lt;small&gt;Ortega.&lt;/small&gt; (← ''Solanum indicum'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;) (''[[Solanaceae]]'')
* voanalakely
* voanampotsy
* voanananala
* voandrafy
* [[Voanembanamboa]]: ''[[Cassia occidentalis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Cassia laevigata]]'' &lt;small&gt;Willd&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]'')
* voaneny
* [[Voanio]]: ''[[Cocos nucifera]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Arecaceaes]]'')
* voanjoala
* voanjomanga
* voankatsa
* voantainakoho
* voantrotroka
* voapibohitra
* voapidrano
* voarafy

* voarointsaka
* voasarikelinikalavola
* voaseva
* voatotongana
* voavahy
* voavoraka
* vohovelo
* volafotimadinika
* [[Vonenina]]: ''[[Catharanthus lanceus]]'' &lt;small&gt;(Bojer ex A. DC.) Pichon&lt;/small&gt;; ''[[Catharanthus roseus]]'' &lt;small&gt;(L.) G. Don&lt;/small&gt;; ''[[Catharanthus trichophyllus]]'' &lt;small&gt;(Baker) Pichon&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]'')
* vonimbohidahy
* vonjilahy
* vonjivavy
* vonjy
* voriravina
* vory

== Z ==

* zabe
* zahana
* zanabato
* zongo

== Jereo koa ==

* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>b1omai0064pdmangaim2qq3t1hfhc0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146145</id>
      <parentid>1146085</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T11:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35252" sha1="3786pearwgowigh1npwhlhxg6jtal4t" xml:space="preserve">Inty ny '''lisitry ny anaran-javamaniry fanao fanafody amin' ny teny malagasy'''. Ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]] ny [[zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]], izay misy karazana miisa 3&amp;nbsp;245, ka ny 60&amp;#x20;% amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]&quot;, ''ethnobotanyjournal.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Andrianavalonirina A.M. et al, &quot;Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar&quot;, ''RAMReS-PMTA'',  2023.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ity lisitry ity dia mitanisa anarana amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], arakarahin' ny anarana ara-tsiansan' ny zavamaniry tondroiny izay mety ho tokana na maro. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Anisan' ny [[zavamaniry fanao fanafody]] fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny mandravasarotra (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny kininindrano na niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozo (''[[Cryptocarya agathophylla]]'' na ''Ravensara aromatica''), ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'').

Marihina fa ny anarana malagasy iray ao amin' ny lisitra dia mety hanondro karazan-javamaniry samy hafa (asehon' ny anarana ara-tsiansa manokana) tsy iray antoko na tsy iray fianakaviana (ohatra: [[Bongo (zavamaniry)|Bongo]]), na mety ho iray antoko na iray fianakaviana (ohatra: [[ahibitsika]],[[rotra]]). Mety ho ny iray na ny vitsy amin' ireo karazan-javamaniry mitovy anarana malagasy no fanao fanafody fa tsy izy rehetra. Amin' ny ankapobeny, ny anarana siantifika tsirairay dia arahin' ny anaran' ny fianakaviana misy azy sy fampahalalana hafa.

== A ==

* [[Abiba (zavamaniry)|Abiba]]
* [[Adabo]]: ''[[Dioscorea sansibarensis]]'' (''[[Dioscoreaceae]]''); ''[[Ficus sakalavarum]]'' (← ''Ficus cocculifolia'') (''Moraceae'')
* [[Adabonkoera]]
* [[Aferombohitra]]
* [[Aferontany]]: ''[[Paramollugo nudicaulis]]'' (''[[Molluginaceae]]''); ''[[Tachiadenus carinatus]]'' (''[[Gentianaceae]]'')
* [[Aferontanimbohitramadinika]]
* [[Aferontanivaventy]]
* [[Afolava (zavamaniry)|Afolava]]
* [[Agoagaga]]
* [[Ahiapana]]
* [[Ahibalala]]
* [[Ahibano]]
* [[Ahibitsika]]: ''[[Oldenlandia corymbosa]]'', ''[[Oldenlandia herbacea]]'', ''[[Oldenlandia lancifolia]]'' (''[[Rubiaceae]]'')
* [[Ahibodindrindrina]]
* [[Ahibola]]
* [[Ahidimaño]]
* [[Ahidresy]]
* [[Ahidrindrina]]
* [[Ahigoaika]]
* [[Ahimafana]]
* [[Ahipanala]]
* [[Ahipandrotra]]
* [[Ahipolaka]]
* [[Ahipotsy]]
* [[Ahitrakoho]]
* [[Ahitrandriana]]
* [[Ahitraombilahy]]
* [[Aidinono]]
* [[Aikaberavina]]
* [[Akasià|Akasia]]: ''[[Acacia dealbata]]'', ''[[Acacia decurrens]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Akatasavola]]
* [[Akondrojaza]]
* [[Alakamisy (zavamaniry)|Alakamisy]]
* [[Alamienga]]
* [[Alavaina]]
* [[Aloesy]]
* [[Ambay]]
* [[Ambaradeda]]
* [[Ambarakasa]]
* [[Ambarivatrindolo]]: ''[[Crotalaria cytisoides]]'', &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;.; ''[[Crotalaria fulva]]'' &lt;small&gt;Roxb&lt;/small&gt;.; ''[[Crotalaria retusa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Crotalaria diosmifolia]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]'')
* [[Ambatrimbohitra]]
* [[Ambiaty]]: ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' (← ''Vernonia appendiculata'') (''[[Asteraceae]]'')
* [[Ambiatilahy]]
* [[Amboalahazo]]
* [[Amboamboankibo]]
* [[Ambolaza]]
* [[Amboramaitso]]
* [[Amboramavolahy]]
* [[Amborasaha]]
* [[Amborasamanitra]]
* [[Amboravaky]]
* [[Ambotonona]]
* [[Ampalafa]]
* [[Ampangaboboka]]
* [[Ampanganamalona]]
* [[Ampangandrano]]
* [[Ampangavihy]]
* [[Anakatsimba]]
* [[Anakatsotsy]]: ''[[Phyllanthus niruri]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Analasosa]]
* [[Anambo]]
* [[Anamboraka]]
* [[Anampoza]]
* [[Anampozavavy]]
* [[Ananambo]]: ''[[Moringa oleifera]]'' (''[[Moringaceae]]''); ''[[Psophocarpus palustris]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Ananaomby]]
* [[Anandaingo]]
* [[Anandaingona]]
* [[Anandrambolahy]]
* [[Anangoaika]]
* [[Anantsinahilahy]]
* [[Anatsiko]]
* [[Andranahake]]: ''[[Commelina nudiflora]]''; ''[[Commelina benghalensis]]'' (''[[Commelinaceae]]'')
* [[Andranoka]]
* [[Andrarezana]]
* [[Andravoky]]
* [[Andrianakoho]]
* [[Andritsilaitsy]]
* [[Angavodiana]]
* [[Angily]]
* [[Angotilahy]]
* [[Anjananjana]]
* [[Ankafatratry]]
* [[Ankohorafanjava]]
* [[Ansoa]]
* [[Antafana]]
* [[Antafara]]
* [[Antentona]]
* [[Antilafoetra]]
* [[Antsointsoina]]
* [[Antsoitsoina]]
* [[Imperata cylindrica|Antsoro]]: ''[[Imperata cylindrica]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Aokalahy]]
* [[Ficus tiliifolia|Ara]]: ''[[Ficus tiliifolia]]'' (''[[Moraceae]]'')
* [[Arafy]]
* [[Arampandrotra]]
* [[Arety (zavamaniry)|Arety]]
* [[Ariandro]]
* [[Atindrambo]]
* [[Aveotry]]
* [[Avetro]]
* [[Avoko]]: ''[[Vigna angivensis]]'' (''[[Fabaceae]]''), ''[[Tephrosia lyallii]]'' (''Fabaceae'')
* [[Avokombiby]]
* [[Avokombilahy]]

== B ==

* [[Bararata]]: ''[[Dillenia triquetra]]'' (''[[Dilleniaceae]]''); ''[[Phragmites australis]]'', ''[[Phragmites mauritianus]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Barimaso]]
* [[Bedoko]]
* [[Befaroraotra]]
* [[Bekaraoka (zavamaniry)|Bekaraoka]]
* [[Belohalika]]
* [[Bemaimbo]]
* [[Betoerana]]
* [[Bibalahy]]
* [[Boka (zavamaniry)|Boka]]: ''[[Combretum longicollum]]'' na ''[[Calopyxis eriantha]]'' (''[[Combretaceae]]''), ''[[Heteropogon contortus]]'' (''[[Poaceae]]''), ''[[Marsdenia verrucosa]]'' (''[[Apocynaceae]]'')
* [[Bokabe]]: ''[[Marsdenia verrucosa]]'' &lt;small&gt;Decne&lt;/small&gt;. (''[[Apocynaceae]]''), ''[[Stephanotis floribunda]]'' &lt;small&gt;Brongn&lt;/small&gt;. (''Apocynaceae'')
* [[Bokabetondro]]

* [[Bonara]]:  ''[[Albizia lebbeck]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]'').
* [[Bongo (zavamaniry)|Bongo]]: ''[[Danais hispida]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Danais latisepala]]'' &lt;small&gt;Homolle&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Danais lyallii]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Danais verticillata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Dionychia bojeri]]'' &lt;small&gt;Naudin&lt;/small&gt; (''[[Melastomataceae]]''); ''[[Garcinia pauciflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Clusiaceae]]''); ''[[Ochrocarpos bongo]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Ochrocarpos orthocladus]]'' &lt;small&gt;(Baker) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Ochrocarpos perrieri]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Paederia majungensis]]'' &lt;small&gt;Homolle ex Puff&lt;/small&gt; (''Rubiaceae''); ''[[Rheedia excelsa]]'' &lt;small&gt;R. Vig. &amp; Humbert&lt;/small&gt; (''Clusiaceae''); ''[[Rheedia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;(Planch. &amp; Triana) H. Perrier&lt;/small&gt; (''Clusiaceae'')
* [[Boraka]]
* [[Boraraka]]
* [[Borona]]: ''[[Tetradenia fruticosa]]'' (''[[Lamiaceae]]'')

== D ==

* [[Daro (zavamaniry)|Daro]]: ''[[Commiphora aprevalii]]'' ; ''[[Commiphora arafy]]'' ; ''[[Commiphora brevicalyx]]'' ; ''[[Commiphora grandifolia]]'' ; ''[[Commiphora humbertii]]'' ; ''[[Commiphora marchandii]]''; ''[[Commiphora orbicularis]]''; ''[[Commiphora pterocarpa]]''; ''[[Commiphora simplicifolia]]''; ''[[Commiphora sinuata]]'' (''[[Burseraceae]]''); ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' (← ''Paritium tiliaceum'' na ''Talipariti tiliaceum'') (''[[Malvaceae]]''); ''[[Phoenix reclinata]]'' (''[[Arecaceae]]'').
* [[Dendemona]]
* [[Dindemo]]
* [[Dingadingambazaha]]
* [[Dingadingana (zavamaniry)|Dingadingana]]: ''[[Dombeya linearifolia]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Psiadia altissima]]'' &lt;small&gt;(DC.) Drake&lt;/small&gt;; ''[[Psiadia dodonaefolia]]'' &lt;small&gt;St.&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* [[Dingadinganalahy]]
* [[Dingandingandrano]]
* [[Dipoavatra]]: ''[[Peper cubeba]], [[Piper borbonense]], [[Piper longum]], [[Piper methysticum]], [[Piper nigrum]]'' (''[[Piperaceae]]'')
* [[Dridra (zavamaniry)|Dridra]]

== E ==

* [[Evonevona]]

== F ==

* [[Fafara]]
* [[Falahidambo]]
* [[Famafambazaha]]
* [[Famafantsambo]]
* [[Famahipaihana]]
* [[Famaho]]: ''[[Dichrostachys tenuifolia]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Famehifary]]: ''[[Clitoria lasciva]]'' (''[[Fabaceae]]''); ''[[Clitoria ternatea]]'' (''Fabaceae''); ''[[Decorsea grandidieri]]'' (''Fabaceae''); ''[[Teramnus labialis]]'' (''Fabaceae''); ''[[Xenostegia medium]]'' (← ''Ipomoea medium'') (''[[Convolvulaceae]]'')
* [[Famelomana]]
* [[Famota]]
* [[Fampinonoana (zavamaniry)|Fampinonoana]]: ''[[Euphorbia hirta]]''; ''[[Kinana|Ricinus communis]]'' (''[[Euphorbiaceae]]'')
* [[Fampivalanana]]
* [[Fanalafaritra]]
* [[Fanalasimba]]
* [[Fanazava]]
* [[Fandefana]]
* [[Fandemy]]
* [[Fandramanana]]
* [[Fandrikibilisy]]
* [[Fandroronana]]
* [[Fandrotrarana]]: ''[[Cynodon dactylon]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Fanempoka]]
* [[Fanepoka]]
* [[Fanerambavy]]
* [[Fanerandahy]]
* [[Fanidy]]
* [[Fany (zavamaniry)|Fany]]: ''[[Entada chrysostachys]]''; ''[[Entada africana]]'' (''[[Mimosaceae]]'' na ''[[Fabaceae]]'')
* [[Fano (zavamaniry)|Fano]]: ''[[Entada chrysostachys]]''; ''[[Entada africana]]'' (''[[Mimosaceae]]'' na ''[[Fabaceae]]'')
* [[Fanolehana]]: ''[[Hippocratea bojeri]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]'')
* [[Fanory]]
* [[Fanoroboka]]
* [[Fanoromena]]
* [[Fantsinakoholahy]]
* [[Farimaty]]
* [[Fatika]]
* [[Fatikahitra]]
* [[Fatimena]]
* [[Fatoralahy]]
* [[Fatray]]
* [[Fatsinakoho]]
* [[Feka]]
* [[Ferifery]]
* [[Fiandrilavenombazaha]]
* [[Fiandrilavenona]]
* [[Fisava]]
* [[Fitangosana (zavamaniry)|Fitangosana]]
* [[Fitohizambalala]]
* [[Fobo]]
* [[Fodilahimena (zavamaniry)|Fodilahimena]]
* [[Foly (zavamaniry)|Foly]]
* [[Fondraña]]
* [[Fongo]]
* [[Foraha]]
* [[Forimboay]]
* [[Foroforo]]
* [[Foromaso]]
* [[Fotsimbarinakoholahy]]
* [[Fotsinanahary]]
* [[Fotsivadihana]]
* [[Fotsivolomanoa]]
* [[Fotsivolomano]]
* [[Fotsivolomanoro]]

== G ==

* [[Garanadrelina]]
* [[Gingiza]]
* [[Giranadrelina]]
* [[Gombo]]

== H ==

* [[Hainganahaingana]]
* [[Haizantoloho]]
* [[Halaitra]]
* [[Halampo]]
* [[Hamatra (zavamaniry)|Hamatra]]
* [[Hanidraisoa]]
* [[Hanitrandrianaivo]]
* [[Hanitravoko]]
* [[Harahaitra]]
* [[Haraky]]
* [[Haramy]]
* [[Haronga]]
* [[Harongampanihy]]
* [[Harongana]]
* [[Hasimbavy]]
* [[Hasindahy]]
* [[Hasingola]]
* [[Havaotra]]
* [[Havozo]]: ''[[Cryptocarya agathophylla]]'' (''[[Lauraceae]]'')
* [[Hazina]]
* [[Hazofady]]
* [[Hazofitososona]]
* [[Hazofohy]]
* [[Hazofotsinanahary]]
* [[Hazolava]]
* [[Hazomafaika]]
* [[Hazomafaitra]]
* [[Hazomafaitralahy]]
* [[Hazomafaitravavy]]
* [[Hazomafana]]
* [[Hazomainty]]: ''[[Apodytes dimidiata]]'' (''[[Metteniusaceae]]''); ''[[Cloiselia carbonaria]]'' S. Moore (na ''Dicoma carbonaria'' (''[[Asteraceae]]''); ''[[Cryptocarya pervillei]]''  (← ''Ravensara pervillei'' ) (''[[Lauraceae]]''); ''[[Diospyros calophylla]]; [[Diospyros clusiifolia]]''; ''[[Diospyros ebenifera]]''; ''[[Diospyros gracilipes]]''; ''[[Diospyros haplostylis]]''; ''[[Diospyros hazomainty]]''; ''[[Diospyros madagascariensis]]'' (jereo koa ''[[Diospyros ferrea]]''); ''[[Diospyros meeusiana]]''; ''[[Diospyros microrhombus]]''; ''[[Diospyros occlusa]]''; ''[[Diospyros toxicaria]]'' (''[[Ebenaceae]]''); ''[[Erythroxylum ferrugineum]]'' (''[[Erythroxylaceae]]''); ''[[Homalium albiflorum]]''; ''[[Homalium cauliflorum]]'' (''[[Salicaceae]]''); ''[[Secamone cristata]]'' (''[[Apocynaceae]]''); ''Tina striata'' subsp. ''trijuga''  (← ''Tina trijuga'') (''[[Sapindaceae]]''); ''[[Wielandia bojeriana]]'' (← ''Savia bojeriana'' Baill.) (''[[Phyllanthaceae]]'') 
* [[Hazomaitso]]
* [[Hazomalefaka]]
* [[Hazomamy]]
* [[Hazombandrika]]
* [[Hazombarorana]]: ''[[Abrahamia ditimena]]'' (← ''Protorhus ditimena'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Abrahamia oblongifolia]]'' (← ''Protorhus'' ''oblongifolia'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Abrahamia sericea]]'' (← ''Protorhus'' ''sericea'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Homalium axillare]]'' (''[[Salicaceae]]''); ''[[Ocotea laevis]]'' (''[[Lauraceae]]''); ''[[Pittosporum oblongifolium]]'' (''[[Pittosporaceae]]''); ''[[Pittosporum verticillatum]]'' (''[[Pittosporaceae]]'')
* [[Hazomboay]]
* [[Hazomiavona]]
* [[Hazomoana]]
* [[Hazonakoho]]
* [[Hazonandriana]]
* [[Hazongoaika]]
* [[Hazonkisoa]]
* [[Hazontoho]]
* [[Hazontsifaka]]
* [[Hazotana]]
* [[Hazoto]]
* [[Hazotokana]]
* [[Hendramena]]
* [[Hento]]

* [[Hentona]]
* [[Hirigirika]]
* [[Hofa (zavamaniry)|Hofa]]
* [[Hofika]]
* [[Homonomona]]
* [[Hororoky]]
* [[Horovy]]

== I ==

* [[Ilaimahery]]

== K ==

* [[Kabodrano]]
* [[Kalavelo]]
* [[Kaleva]]
* [[Kandafotsy]]
* [[Karafoy]]
* [[Karakaraberavina]]
* [[Karambitovavy]]
* [[Kata (zavamaniry)|Kata]]
* [[Katra (zavamaniry)|Katra]]
* [[Katsomandronono]]
* [[Kavodiandrano]]
* [[Kelihomandra]]
* [[Kelivoloina]]
* [[Kiatondra]]
* [[Kiatondramadinika]]
* [[Kidiadiamborona]]
* [[Kifongo]]
* [[Kija (zavamaniry)|Kija]]
* [[Kile]]
* [[Kily]]: ''[[Tamarindus indica]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* [[Kilo (zavamaniry)|Kilo]]
* [[Kimalao]]: ''[[Acmella oleracea]]'' &lt;small&gt;(L.) R.K.Jansen&lt;/small&gt; (← ''Spilanthes acmella'' &lt;small&gt;Hutch. &amp; Dalziel&lt;/small&gt;) (''[[Asteraceae]]''); ''[[Nasturtium barbareifolium]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Brassicaceae]]'')
* [[Kimamikisoa]]
* [[Kimamimamitambina]]
* [[Kimanga]]
* [[Kimboiboy]]
* [[Kimboimbointany]]
* [[Kindrehedrehetsa]]
* [[Kindresy]]: ''[[Cynodon dactylon]]'' (''[[Poaceae]]'')
* [[Kingatsa]]
* [[Kininina (zavamaniry)|Kininina]]: ''[[Eucalyptus]]'' spp''.''; ''[[Corymbia]]'' spp.
* [[Kinkina]]: ''[[Cinchona succirubra]]'' &lt;small&gt;Pavon &amp; Klotzsch&lt;/small&gt;; ''[[Cinchona ledgeriana]]'' &lt;small&gt;(Howard) Bern. Moens ex Trimen&lt;/small&gt;; ''[[Cinchona officinalis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]'').
* [[Kintsy (zavamaniry)|Kintsy]]
* [[Kiotsiotsitanilahy]]
* [[Kiotsiotsitanivavy]]
* [[Kirambay]]
* [[Kiramborambo]]
* [[Kirandrambehivavy]]
* [[Kiringy]]
* [[Kisanga]]
* [[Kisangandranovavy]]
* [[Kisarihasina]]
* [[Kisira]]: ''[[Embelia barbeyana]]'' &lt;small&gt;Mez&lt;/small&gt;; ''[[Embelia concinna]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Embelia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;A.DC.&lt;/small&gt; (''[[Primulaceae]]''); ''[[Oxalis simulans]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Oxalidaceae]]'')
* [[Kitongafia]]
* [[Kitsongo]]

* [[Kitsotsolalana]]
* [[Kivainga]]
* [[Kivolavola]]
* [[Kobahy]]
* [[Kofafa (zavamaniry)|Kofafa]]: ''[[Elionurus tristis]]'' &lt;small&gt;Hack.&lt;/small&gt; (''[[Poaceae]]'')
* [[Korakoravavy]]
* [[Kotika]]: ''[[Croton]]'' sp. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Flueggea microcarpa]]'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Kotro (zavamaniry)|Kotro]]

== L ==

* [[Lafara]]: ''[[Oncoba capreifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Salicaceae]]''); ''[[Turraea sericea]]'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt; (''[[Meliaceae]]'')
* [[Lafarana]]: ''[[Turraea sericea]]'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt; (''[[Meliaceae]]'') 
* [[Lahiriky]]: ''[[Abutilon greveanum]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Hochr.&lt;/small&gt;; ''[[Abutilon indicum]]'' &lt;small&gt;(L.) Sweet&lt;/small&gt;; ''[[Abutilon pseudocleistogamum]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Kosteletzkya thouarsiana]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''Malvaceae'')
* [[Lahiroa]]: ''[[Clerodendrum emirnense]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Hook.&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]'')
* Lailay
* Laingafora
* Laingodroy
* [[Lalandana]]: ''[[Canavalia obtusifolia]]'' &lt;small&gt;(Lam.) DC.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Lalando
* Lalangy
* Lambinamorona
* Lambinanalahy
* Lambinana
* Lambiro
* [[Lambo (zavamaniry)|Lambo]]: ''[[Uvaria manjensis]]'' &lt;small&gt;Cavaco et Keraudren&lt;/small&gt; (''[[Annonaceae]]'')
* [[Lamonty]]: ''[[Flacourtia indica]]'' &lt;small&gt;(Burm. f.) Merr.&lt;/small&gt; (← ''Flacourtia ramontchi'' &lt;small&gt;L'Hér.&lt;/small&gt;) (''[[Salicaceae]]'')
* Lampivato
* Landemy
* [[Landihazobe]]: ''[[Ceiba pentandra]]'' &lt;small&gt;Gaertn&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]'').
* Langary
* Lanjambola
* Lanjananahary
* Lanory
* Lanoro
* Lavanana
* Lavaravina
* [[Laza (zavamaniry)|Laza]]: ''[[Adenia firingalavensis]]'' &lt;small&gt;(Drake ex Jum.) Harms&lt;/small&gt; (''[[Passifloraceae]]''); ''[[Commiphora guillauminii]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Burseraceae]]''); ''[[Cyphostemma laza]]'' &lt;small&gt;Descoings&lt;/small&gt; (←''Cissus laza'') (''[[Vitaceae]]''); ''[[Ficus reflexa]]'' &lt;small&gt;Thumb&lt;/small&gt;. (''[[Moraceae]]'')
* Lelanangaka
* Lelanaombe
* Lengompary
* Letsaky
* [[Lombiry (vahy)|Lombiry]]: ''[[Cryptostegia grandiflora]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;; [[Cryptostegia madagascariensis|''Cryptostegia'' ''madagascariensis'']] &lt;small&gt;Boj.&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); [[Dialyceras parvifolium|''Dialyceras parvifolium'' var. ''coriaceum'']] &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Sphaerosepalaceae]]''); ''[[Rhopalocarpus binervius]]'' &lt;small&gt;Capuro&lt;/small&gt;&lt;small&gt;n&lt;/small&gt;; ''[[Rhopalocarpus louvelii]]'' &lt;small&gt;(Danguy) Capuron&lt;/small&gt; (''Sphaerosepalaceae'')
* [[Lombiro]]: ''[[Cryptostegia grandiflora]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;; ''[[Cryptostegia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Decne&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Dialyceras parvifolium]]'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Sphaerosepalaceae]]'')
* [[Losy (zavamaniry)|Losy]]: ''[[Berchemia discolor]]'' &lt;small&gt;(Klotzsch) Hemsl.&lt;/small&gt; (''[[Rhamnaceae]]''); ''[[Rumex bequaertii]]'' &lt;small&gt;De Wild.&lt;/small&gt; (''[[Polygonaceae]]'')
* Loviantsahonantanety

== M ==

* Madiorano
* [[Tamarindus indica|Madiro]]: ''[[Tamarindus indica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Mahafangaletse
* Mahalatsaka
* Mahatanandofotsy
* Mahatanando
* Mahatanandomena
* Mahatrotranify
* Mahavaliavavy
* Maintifototra
* Malainaretina
* Malanga
* Mampody
* Manalo
* Manamora
* [[Mananasy]]: ''[[Ananas comosus]]'' &lt;small&gt;(L.) Merr.&lt;/small&gt; (''[[Bromeliaceae]]'')
* Manangy
* Mananjara
* Mananotsa
* Manarapoana
* Manavodrevo
* Manazara
* Mandakolahy
* Mandalia
* Mandalodiaraikitra
* Mandravasarotra
* Mandrofo
* Mandrorofo
* Manevika
* Mangavony
* [[Mangidy (zavamaniry)|Mangidy]]: ''[[Physena madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Thouars ex Tul.&lt;/small&gt; (''[[Physenaceae]]'')
* Mangorondefona
* Manipika
* Manitrandafintsaha
* Manontona
* [[Manta (zavamaniry)|Manta]]: ''[[Aerangis citrata]]'' &lt;small&gt;(Thouars) Schltr.&lt;/small&gt; (''[[Orchidaceae]]'')
* Mantsaka
* [[Mapaza]]:  ''[[Papay|Carica papaya]]'' L. (''[[Caricaceae]]'')
* Maranitra
* Marohay
* Marovelo
* Marozandry
* [[Masaka (zavamaniry)|Masaka]]: ''[[Enterospermum]]'' sp. (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Noronhia lanceolata]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;. (''[[Oleaceae]]'')
* Masimposaina
* Masinandro
* Masinankorona
* [[Masinjany]]: ''[[Coptosperma madagascariense]]'' &lt;small&gt;(Baill.) De Block&lt;/small&gt; (← ''Enterospermum madagascariense'' &lt;small&gt;(Baill.) Homolle&lt;/small&gt;) (''[[Rubiaceae]]'').
* [[Masokoaky]]:  ''[[Abrus precatorius]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* Masonombilahy
* Masontantely
* Masontsokina
* Matahotrantsy
* Matavikely
* Mavoha
* [[Mavokely (zavamaniry)|Mavokely]]: ''[[Musa paradisiaca]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Musaceae]]''); ''[[Pentopetia elastica]]'' &lt;small&gt;Jum. &amp; H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Selago muralis]]'' &lt;small&gt;Benth. &amp; Hook.f.&lt;/small&gt; (''[[Scrophulariaceae]]'')
* Merampamelona
* Miakana
* Modimodia
* [[Moita]]: ''[[Cyperus articulatus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Cyperaceae]]''); ''[[Pycreus polystachyos]]'' &lt;small&gt;(Rottb.) P. Beauv.&lt;/small&gt; (''Cyperaceae'')
* [[Mokonazy]]: ''[[Ziziphus jujuba]]'' &lt;small&gt;Mill&lt;/small&gt;.; ''[[Ziziphus spina-christi]]'' &lt;small&gt;(L.) Desf.&lt;/small&gt; (''[[Rhamnaceae]]'')
* Molaliambo
* [[Molanga (zavamaniry)|Molanga]]: ''[[Croton goudotii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton mongue]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton myriaster]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Croton oreades]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Dombeya dolichophylla]]'' &lt;small&gt;Arènes&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]''); ''[[Macaranga hildebrandtii]]'' &lt;small&gt;Pax &amp; Hoffm.&lt;/small&gt; (''Euphorbiaceae'')
* Monty

== N ==

* Ndandemy
* Ndramañamora
* Nohondahy
* [[Nonoka]]: ''[[Ficus reflexa]] &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;'' (← ''Ficus melleri'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt;); ''[[Ficus rubra]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus pyrifolia'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt;); ''[[Ficus polita]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''[[Ficus polita|Ficus megapoda]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')

* Nonondahy:  ''[[Ficus lutea]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus baronii'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')

== O ==

* Odiandoha
* Odiozatra
* Ombavy

== P ==

* [[Panda (zavamaniry)|Panda]]: ''[[Salvia leucodermis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]'')
* [[Papy (zavamaniry)|Papy]]: ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Crassulaceae]]''); ''[[Ravensara gracilis]]'' &lt;small&gt;Kosterm&lt;/small&gt;. (''[[Lauraceae]]'')
* Papolahy
* Parakinandrongo
* Parakitsitry
* [[Peha (zavamaniry)|Peha]]: ''[[Brachylaena microphylla]]'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]''); ''[[Dicoma incana]]'' &lt;small&gt;(Baker) O. Hoffm.&lt;/small&gt;; ''[[Dicoma tomentosa]]'' &lt;small&gt;Klatt&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* Pepolahy
* [[Poakaty (zavamaniry)|Poakaty]]: ''[[Dialypetalum floribundum]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;. (''[[Campanulaceae]]'')

== R ==

* rafy
* ragehezina
* rahiaka
* raileja
* railombo
* raioritra
* raisaonjo
* raisinda
* raivolesoka
* raizafy
* rajamena
* rajonga
* ramamonjy
* ramanakofa
* ramangaoka
* ramanga
* ramanjavona
* [[rambiasina]]: ''[[Helichrysum bracteiferum]]'' &lt;small&gt;(DC) Humbert&lt;/small&gt;; ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' &lt;small&gt;(DC) Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]''). 
* [[rambiazina]]: ''[[Helichrysum bracteiferum]]'' &lt;small&gt;(DC) Humbert&lt;/small&gt;; ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' (&lt;small&gt;DC) Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]''); ''[[Vernonia trinervis]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'').
* rambiazindrano
* rambonaomby
* ramiarana
* ramiary
* ramilamina
* [[Ramy (zavamaniry)|ramy]]: ''[[Canarium boivinii]]'' Engl.; ''[[Canarium madagascariense]]'' &lt;small&gt;Engl&lt;/small&gt;. (''[[Burseraceae]]'')
* ramirondra
* ranendo
* ranga
* rangifotsy
* ranohandrina
* raodraotra
* [[ravimboafotsy]]
* ravindravina
* [[ravitsara]]: ''[[Camphora officinarum]]'' (← ''Cinnamomum camphora'' &lt;small&gt;(L.) J. Presl&lt;/small&gt;) (''[[Lauraceae]]''); ''[[Isoglossa melleri]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Acanthaceae]]'')
* relambo
* remaitso
* resonjo
* [[riadriatra]]: ''[[Erica baroniana]]'' &lt;small&gt;Dorr &amp; E.G.H.Oliv.&lt;/small&gt; (← ''Philippia floribunda'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt;.) (''[[Ericaceae]]''); ''[[Lantana camara]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Verbenaceae]]''); ''[[Myrothamnus moschata]]'' (Baill.) &lt;small&gt;Baill. ex Nied.&lt;/small&gt; (← ''Myrothamnus moschatus'' &lt;small&gt;(Baill.) Baill.)&lt;/small&gt; (''[[Myrothamnus|Myrothamnaceae]]'') 
* rodramo
* [[roifotsy]]: ''[[Gymnosporia divaricata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Gymnosporia leptopus]]'' &lt;small&gt;(Tul.) Baker&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]''); ''[[Rubus apetalus]]'' &lt;small&gt;Poir&lt;/small&gt;. (''[[Rosaceae]]'')
* roihavotra
* [[romba]]: ''[[Coelocarpum madagascariense]]'' &lt;small&gt;Scott Elliot&lt;/small&gt; (''[[Verbenaceae]]''); ''[[Ocimum americanum]]'' L. (← ''[[Ocimum canum]],'' ''[[Ocimum tenellum]]''); ''[[Ocimum basilicum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Ocimum gratissimum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (← ''[[Ocimum suave]]'' &lt;small&gt;Willd&lt;/small&gt;) (''[[Lamiaceae]]'')
* rombiromby
* [[Rondra (zavamaniry)|rondra]]: ''[[Hydrostachys imbricata]]'' &lt;small&gt;A. Juss.&lt;/small&gt;; ''[[Hydrostachys plumosa]]'' &lt;small&gt;A. Juss. Ex Tul&lt;/small&gt;. (''[[Hydrostachyaceae]]'')
* roño
* [[rotra]]: zavamaniry isan-karazany ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Syzygium]]'' sy ''[[Eugenia]]'' ao amin' ny fiakakaviana ''[[Myrtaceae]]'': Ohatra: 
* [[rotravazaha]]: ''[[Syzygium cumini]]'' &lt;small&gt;(L.) Skeels&lt;/small&gt; (← ''Eugenia jambolana'' &lt;small&gt;Lam&lt;/small&gt;.) (''[[Myrtaceae]]'')
* rovy

== S ==

* sabita
* sakaizanankizy
* [[sakamalaho]]: ''[[Hedychium flavescens]]'' &lt;small&gt;Carey &amp; Roscoe&lt;/small&gt;; ''[[Hedychium coronarium]]'' &lt;small&gt;J.Koenig.&lt;/small&gt; (''[[Zingiberaceae]]'')
* [[sakamalao]]: ''[[Zingiber officinale]]'' &lt;small&gt;Roscoe&lt;/small&gt; (''[[Zingiberaceae]]'')
* sakarivombato
* sakatavilona
* sakatavilotra
* sambilahy
* [[Samonta (zavamaniry)|samonta]]: ''[[Pluchea grevei]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Humbert&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* [[sanatry]]: ''[[Cassia laevigata]]'' &lt;small&gt;Willd&lt;/small&gt;. (''Fabaceae''); ''[[Harpanema acuminatum]]'' &lt;small&gt;Decne&lt;/small&gt;. (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Cynanchum viminale]]'' &lt;small&gt;(L.) L.&lt;/small&gt; (← ''Sarcostemma viminale'' &lt;small&gt;(L.) R. Br.&lt;/small&gt; ) (''Apocynaceae''); ''[[Tragia tiverneana]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''[[Euphorbiaceae]]'')
* sandela
* sangasanganandevolahy

* [[sañira]]: ''[[Deinbollia pervillei]]'' &lt;small&gt;(Blume) Radlk.&lt;/small&gt;; ''[[Doratoxylon littorale]]'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Sapindaceae]]''); [[Molinaea tolambitou|''Molinaea tolambitou'' var. ''delphinensis'']] &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt;. (''Sapindaceae''); ''[[Neotina isoneura]]'' &lt;small&gt;(Radlk.) Capuron&lt;/small&gt; (''Sapindaceae''); ''[[Phyllanthus angavensis]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]''); [[Phyllanthus casticum|''Phyllanthus casticum'' var. ''madagascariensis'']] &lt;small&gt;(Leandri) Leandri&lt;/small&gt; (''Phyllanthaceae''); ''[[Phyllanthus seyrigii]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''Phyllanthaceae''); ''[[Plagioscyphus louvelii]]'' &lt;small&gt;Danguy et Choux&lt;/small&gt; (''Sapindaceae''); ''[[Tina chapelieriana]]'' &lt;small&gt;(Cambess.) Kalkman&lt;/small&gt; (''Sapindaceae'')
* saravy
* sariheza
* sarikimalao
* [[sasavy]]: ''[[Boscia longifolia]]'' &lt;small&gt;Hadj-Moust&lt;/small&gt;. (''[[Capparaceae]]''); ''[[Salvadora angustifolia]]'' &lt;small&gt;Turill&lt;/small&gt;. (''[[Salvadoraceae]]'')
* sava
* [[savoa]]: ''[[Jatropha curcas]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Alafia fuscata]]'' &lt;small&gt;Pichon&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]'')
* savory
* senasena
* sesikondana
* sety
* [[sevabe]]: ''[[Solanum mauritianum]]'' &lt;small&gt;Scop.&lt;/small&gt; (← ''Solanum auriculatum'' &lt;small&gt;Aiton&lt;/small&gt;) (''[[Solanaceae]]'').
* siho
* silabola
* [[Sily (zavamaniry)|sily]]: ''[[Croton antanosiensis]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;; ''[[Croton bojerianum]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Croton catatii]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; [[Croton greveanum|''Croton greveanum'' var. ''borealis'']] &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;; ''[[Croton hovarum]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt;; ''[[Croton lepidotus]]'' &lt;small&gt;A. DC.&lt;/small&gt;; ''[[Croton myriaster]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Croton stanneum]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''[[Euphorbiaceae]]'')
* sirakakazo
* [[Sira (zavamaniry)|sira]]: ''[[Embelia concinna]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Primulaceae]]'')
* sirika
* sitraefavoa
* soahazo
* soandro
* soaravina
* sofintotozy
* sofisofy
* [[somangy]]
* somoro
* [[songosongo]]
* sovoka

== T ==

* Tadilava
* Tafara
* [[Taimborontsiloza]]: ''[[Dysphania ambrosioides]]'' &lt;small&gt;(L.) Mosyakin &amp; Clemants&lt;/small&gt; (← ''Chenopodium ambrosioides'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;) (''[[Amaranthaceae]]'')
* Takasina
* Takorova
* Takotako
* Talafoitra
* [[Talapetraka]]: ''[[Centella asiatica]]'' &lt;small&gt;(L.) Urb.&lt;/small&gt; (''[[Apiaceae]]'')
* [[Tambaritsahona]]
* [[Tambintsy]]
* [[Tambitsy]]
* [[Tamenaka (zavamaniry)|Tamenaka]]: ''[[Calopyxis coursiana]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Calopyxis eriantha]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;; ''[[Calopyxis eviscerata]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Calopyxis subumbellata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Combretaceae]]''); ''[[Cissus auricoma]]'' &lt;small&gt;Desc&lt;/small&gt;. (''[[Vitaceae]]''); ''[[Combretum grandidieri]]'' Drake (''[[Combretaceae]]''); ''[[Hibiscus grandidieri]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Pentachlaena latifolia]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt; (''[[Sarcolaenaceae]]''); ''[[Poivrea coccinea]]'' &lt;small&gt;(Sonn.) Thouars&lt;/small&gt;; ''[[Poivrea grandidieri]]''; ''[[Poivrea obscura]]'' &lt;small&gt;(Tul.) H. Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Poivrea villosa]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt; (''[[Combretaceae]]''); ''[[Sterculia tavia]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]'') [jereo koa: [[voantamenaka]], [[voatamenaka]]]

* Tampina
* [[Tanantanamanga]]: ''[[Ricinus communis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Euphorbiaceae]]'')
* [[Tanantanampotsy]]: ''[[Jatropha curcas]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Euphorbiaceae]]'')
* Tandravato
* [[Tangena (zavamaniry)|Tangena]]: ''[[Cerbera manghas]]'' (← ''Cerbera venenifera''); ''[[Crateva obovata]]'' ; ''[[Pervillaea venenata]]'' (← ''Menabea venenata'')
* Tangongo
* Tanikandro
* Tankosina
* Tanterakala
* Tanterakalavavy
* [[Tanteraka (zavamaniry)|Tanteraka]]
* Taolamandeha
* Taolanamalona
* Tapabatana
* [[Tapisaka]]
* [[Tarata]]: ''[[Abrahamia deflexa]]'' (← ''Protorhus deflexa''); ''[[Abrahamia oblongifolia]]'' (← ''Protorhus oblongifolia'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Campnosperma micranteia]]'' (''Anacardiaceae''); ''[[Dillenia triquetra]]'' (''[[Dilleniaceae]]''); ''[[Dombeya laurifolia]]'' (''[[Malvaceae]]''); ''[[Molinaea brevipes]]''; ''[[Micronychia perrieri]]''; ''[[Micronychia taratana]]''; [[Micronychia tsiramiramy|''Micronychia'']] [[Micronychia tsiramiramy|''tsiramiramy'']] (''Anacardiaceae'')
* Tavaza
* Tavebotreka
* Telafoetra
* Telovitrana
* Tenindahy
* [[Tihy (zavamaniry)|Tihy]]: 
* [[Toetra (zavamaniry)|Toetra]]: ''[[Plantago tanalensis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Plantaginaceae]]'')
* Tokambahatra
* [[Tombokakanga]]: ''[[Capitanopsis cloiselii]]'' &lt;small&gt;S. Moore&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Kalanchoe delagoensis]]'' &lt;small&gt;Eckl. &amp; Zeyh.&lt;/small&gt; (← ''Kalanchoe tubiflora'' &lt;small&gt;Raym.-Hamet&lt;/small&gt;) (''[[Crassulaceae]]'')
* Tongoboronafanintsana
* Tongoborona
* Tongotaintaina
* Tongotramboabe
* [[Totongana]]: ''[[Aristolochia acuminata]]'' &lt;small&gt;Lam&lt;/small&gt;. (''[[Aristolochiaceae]]''); ''[[Dioscorea pteropoda]]'' &lt;small&gt;Boivin ex. H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Dioscoreaceae]]'')
* Tovondrongonindrakalagegy
* Trabonjy
* Trotrobato
* Tsaingoka
* Tsakafara
* Tsakafary
* Tsantsambaitra
* Tsararaka
* Tsatsambaitra
* Tsengoka
* Tsiambanindahy
* Tsiampangapanga
* Tsiandrikandrinina
* Tsianihampoza
* Tsianihimposa
* Tsiatosika
* Tsiavaramonina
* [[Tsibolo (zavamaniry)|Tsibolo]]: ''[[Henonia scoparia]]'' &lt;small&gt;Moq&lt;/small&gt;. (''[[Amaranthaceae]]''); ''[[Plumbago aphylla]]'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt; (''[[Plumbaginaceae]]''). 

* Tsienimposa
* Tsihitafototra
* Tsiho
* Tsikobokobondanitra
* Tsikobona
* Tsikoinkoina
* Tsilaitsy
* Tsilambozo
* Tsilavondrivotsy
* Tsileomparimbona
* Tsimatoalaza
* Tsimbolaotra
* Tsimonomonona
* [[Tsimperifery]]: ''[[Piper borbonense]]'' &lt;small&gt;(Miq.) C. DC.&lt;/small&gt;; ''[[Piper pachyphyllum]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Piper pyrifolium]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (''[[Piperaceae]]'').
* Tsimpimpina
* Tsindahoro
* Tsindramiramy
* Tsingatsa
* Tsingila
* [[Tsingilofilo]]: ''[[Flueggea]]'' sp. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''[[Gymnosporia linearis]]'' &lt;small&gt;(L. f.) Loes.&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]''); ''[[Indigofera]]'' sp. (''[[Fabaceae]]'')
* Tsinkara
* Tsiodany
* Tsiontsiona
* Tsipahokivainga
* tsipaho
* [[Tsiperiferinala]]: ''[[Piper sylvestre]]'' &lt;small&gt;Lam&lt;/small&gt;. (''[[Piperaceae]]'')
* Tsipihipina
* Tsipikopiko
* Tsipoapoaka
* [[Tsipolitra]]: ''[[Achyranthes aspera]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Amaranthaceae]]''); ''[[Bidens bipinnata]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Bidens pilosa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')
* Tsirangorangombalala
* Tsirinangatra
* Tsirokonangatra
* Tsitambakombako
* Tsitambotambako
* Tsitiamoty
* [[Tsitohitohy]]: ''[[Equisetum ramosissimum]]'' &lt;small&gt;Desf&lt;/small&gt;. (''[[Equisetaceae]]''); ''[[Oncostemum capitatum]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt; (''[[Myrsinaceae]]'')
* Tsitongotra
* Tsitsihina
* Tsobolo
* [[Tsorokonangatra]]: 
* Tsotsoraka

== V ==

* [[Vahatra (zavamaniry)|Vahatra]]: ''[[Danais ligustrifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Rubiaceae]]'')
* vahemboamena
* vahia
* vahilahy
* vahilava
* vahimarava
* vahimboamena
* [[Vahinamalo]]: ''[[Byttneria heterophylla]]'' &lt;small&gt;Hook&lt;/small&gt;.; ''[[Byttneria voulily]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Arènes&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]''); ''[[Vanilla madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Rolfe&lt;/small&gt; (''[[Orchidaceae]]'')
* vahindambinana
* vahindronono
* vahintambotrika
* vahipindy
* vahitambotrika
* vahivandana
* vahivoraka
* [[Vahona]]: ''[[Aloe divaricata]]'' &lt;small&gt;Berger&lt;/small&gt;; ''[[Aloe macroclada]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Aloe suzannae]]'' &lt;small&gt;Decary&lt;/small&gt;; ''[[Aloe vahontsohy]]'' Decorse; ''[[Aloe vaombe]]'' &lt;small&gt;Decorse &amp; Poisson&lt;/small&gt;; ''[[Aloe vaotsanda]]'' &lt;small&gt;Decary&lt;/small&gt; (''[[Aloaceae]]''/''[[Asphodelaceae]]''); ''[[Heritiera littoralis]]'' &lt;small&gt;Aiton&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]'') 
* vaimantsina
* vakaka
* [[vakakoana]]: ''[[Calopyxis subumbellata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Combretaceae]]''); ''[[Strychnos madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Poir&lt;/small&gt;. (''[[Loganiaceae]]'')
* [[vakakoa]]: ''[[Strychnos madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Poir&lt;/small&gt;. (''[[Loganiaceae]]'')
* valana
* valanirana
* [[Vanila]]: ''[[Vanilla fragrans]]'' &lt;small&gt;Ames&lt;/small&gt;; ''[[Vanilla planifolia]]'' &lt;small&gt;Andrews&lt;/small&gt; (''[[Orchidaceae]]'')

* vare
* varifotsinakoho
* [[Variñato]]: ''[[Scaevola plumieri]]'' &lt;small&gt;(L.) Vahl&lt;/small&gt;.; ''[[Scaevola taccada]]'' &lt;small&gt;(Gaertn.) Roxb.&lt;/small&gt; (''[[Goodeniaceae]]'')
* vatoina
* vavaloza
* vazahanakampo
* [[Velomihato]]: [[Bakerella clavata|''Bakerella clavata'' subsp. ''baronii'']] &lt;small&gt;(Baker) Balle&lt;/small&gt; (''[[Loranthaceae]]'')
* verofehana
* [[Viliantsahona]]: ''[[Hydrocotyle bonariensis]]'' &lt;small&gt;Lam&lt;/small&gt;.; ''[[Hydrocotyle superposita]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Hydrocotyle tussilaginifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Hydrocotyle umbellata]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Araliaceae]]'')
* vintañibe
* vintanina
* vivaona
* voafatra
* [[Voafotsy]]: ''[[Aphloia theiformis]]'' &lt;small&gt;(Vahl) Benn.&lt;/small&gt; (''[[Aphloiaceae]]'')
* voahangindrano
* voakarepoka
* voakirintsana
* voakoromanga
* voamahatata
* voamahatorana
* [[Voamaintilany]]: ''[[Abrus aureus]]'' &lt;small&gt;R. Vig.&lt;/small&gt;; ''[[Abrus precatorius]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'')
* voamandrenikely
* voamarapohatra
* voamarintampona
* voamasonomby
* voampatra
* [[Voampoana]]: ''[[Crateva excelsa]]'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt; (''[[Capparaceae]]''); ''[[Solanum indicum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; ([[Solanaceae]])
* [[Voampoa]]: ''[[Solanum americanum]]'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt; (← ''Solanum erythrocarpon'' &lt;small&gt;G.Mey&lt;/small&gt;); ''[[Solanum violaceum]]'' &lt;small&gt;Ortega.&lt;/small&gt; (← ''Solanum indicum'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;) (''[[Solanaceae]]'')
* [[Voampo]]: ''[[Solanum violaceum]]'' &lt;small&gt;Ortega.&lt;/small&gt; (← ''Solanum indicum'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;) (''[[Solanaceae]]'')
* voanalakely
* voanampotsy
* voanananala
* voandrafy
* [[Voanembanamboa]]: ''[[Cassia occidentalis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Cassia laevigata]]'' &lt;small&gt;Willd&lt;/small&gt;. (''[[Fabaceae]]'')
* voaneny
* [[Voanio]]: ''[[Cocos nucifera]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Arecaceaes]]'')
* voanjoala
* voanjomanga
* voankatsa
* voantainakoho
* voantrotroka
* voapibohitra
* voapidrano
* voarafy

* voarointsaka
* voasarikelinikalavola
* voaseva
* voatotongana
* voavahy
* voavoraka
* vohovelo
* volafotimadinika
* [[Vonenina]]: ''[[Catharanthus lanceus]]'' &lt;small&gt;(Bojer ex A. DC.) Pichon&lt;/small&gt;; ''[[Catharanthus roseus]]'' &lt;small&gt;(L.) G. Don&lt;/small&gt;; ''[[Catharanthus trichophyllus]]'' &lt;small&gt;(Baker) Pichon&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]'')
* vonimbohidahy
* vonjilahy
* vonjivavy
* vonjy
* voriravina
* vory

== Z ==

* zabe
* zahana
* zanabato
* zongo

== Jereo koa ==

* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>3786pearwgowigh1npwhlhxg6jtal4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ny rano ao amin'ny baiboly</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301041</id>
    <revision>
      <id>1145915</id>
      <parentid>1145760</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T15:56:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1145915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10398" sha1="0d86mg389v93guowr6mcebgzzfmbbde" xml:space="preserve">[[Sary:Purekkari_neemel.jpg|vignette|Rano]]
Singa manandanja amin'ny [[fiainana]] ny '''rano'''. Tsy mahagaga raha manana anjara toerana miavaka amin'ireo karazana antokom-pivavahana misy eto an-tany. Tsy diso anjara amin'izany ny [[baiboly]] raha miresaka [[rano]]. Ny baiboly lazaina eto dia ilay bokim-pivavahana famakin'ny [[Kristianina|kristiana]], fa mpamaky azy ihany koa ny [[jiosy]] ao amin'ny fivavahana [[jodaisma]] raha ny testamenta taloha fotsiny no iompanana.

== Ny fiandohana ==
Vao manomboka ny baiboly, ao amin'ny [[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] na Fiandohana dia efa ahitana sahady ny voambolana hoe rano ao amin'ny fehezanteny faharoa. Voasoratra hoe: &quot;''Ary ny [[tany]] dia tsy nisy endrika sady foana; ary aizina no tambonin'ny lalina. Ary ny [[Fanahy Masina (kristianisma)|fanah]]&lt;nowiki/&gt;in'Andriamanitra nanomba tambonin'ny rano''.&quot;&lt;ref&gt;Ny Baiboly : https://nybaiboly.net/Bible/BibleMalagasyHtm-at01-Genese.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ny Baiboly: Genesisy toko 1 andininy faha-2&lt;/ref&gt;Efa hatramin'ny voalohany, noho izany, no efa mipetraka ny fisian'ny rano. Amin'ny Baiboly, tsy misy ny filazana fa vao foronina ny rano.

Taorian'ny fampisarahana ny mazava sy ny aizina, ka ny mazava nantsoina hoe [[andro]] ary ny aizina natao hoe [[Alina (fotoana)|alina]], nandritra ny andro voalohany, dia ny fampisarahana ny rano ambony sy ny rano ambany tamin'ny alalan'ny [[habakabaka]] indray no natao tamin'ny andro faharoa, izany hoe nasiana habakabaka tanelanelan'ny rano ambony sy ny rano ambany. Ka io habakabaka mpanelanelana io no nantsoina hoe [[lanitra]]. Voasoratra hoe: &quot;''Ary Andriamanitra nanao hoe: Misia habakabaka eo anelanelan'ny rano; ary aoka hampisaraka ny rano amin'ny rano izy. Ary Andriamanitra nanao ny habakabaka ka nampisaraka ny rano ambanin'ny habakabaka tamin'ny rano ambonin'ny habakabaka; dia nisy izany''. ''Ary Andriamanitra nanao ny habakabaka hoe lanitra.''&quot;&lt;ref&gt;Ny Baiboly: Genesisy toko 1 andininy 6 ka hatramin'ny 8&lt;/ref&gt; Izay no andro faharoa amin'ny tantaran'ny famoronana na fiandohana ao amin'ny Baiboly.

Tsy mbola vita anefa ny fitantarana fa mbola napoitra ihany koa ny maina izay nantsoina hoe [[tany]] ary ny rano tafangona kosa ho [[ranomasina]]. Voasoratra hoe : &quot;''Ary Andriamanitra nanao hoe: Aoka hiangona ny rano eny ambanin'ny lanitra ho eo amin'ny fitoerana iray, ary aoka hiseho ny maina; dia nisy izany. Ary Andriamanitra nanao ny maina hoe tany; ary ny rano tafangona nataony hoe ranomasina. Ary hitan'Andriamanitra fa tsara izany''.&quot;&lt;ref&gt;Ny Baiboly, Genesisy toko 1 andininy faha-9 sy faha-10&lt;/ref&gt; Tapany voalohany amin'ny andro fahatelo amin'ny tantaran'ny famoronana ao amin'ny Baiboly izany. 

Rehefa vita izany fanasarahana ny tany sy ny rano izany dia izay vao nitsiry ny [[zavamaniry]],&lt;ref&gt;Genesisy 1, 11-12&lt;/ref&gt; ary izay ihany koa vao natao ho betsaka ny [[zavamananaina]].&lt;ref&gt;Genesisy 1, 20-22&lt;/ref&gt; Azo heverina hoe izay nandalovan'ny rano no itsimohan'ny [[Zavamaniry eto Madagasikara|zavamaniry]] sy isian'ny [[Zavamananaina bitika|zavamananaina]] ka mametraka ny rano ho loharanon'ny aina.

Ao amin'ny tantaran'ny famoronana faharoa ao amin'ny Fiandohana kosa isika mahita fa nisy ony iray nivoaka tao Edena, ilay toerana nametrahan' Andriamanitra ilay olona voalohany noforoniny, ka nisampana efatra avy eo io ony io. Mazava loatra fa resaka rano izany, natao hanondraka na handena ny saha, natao hamelona ny zavamaniry sy ny zavamananaina. Voasoratra hoe: &quot;''Ary nisy ony nivoaka avy tao Edena handena ny saha; hatreo izy dia nizara ka nisampana efatra''&quot;.&lt;ref&gt;Genesisy 2,10&lt;/ref&gt;Na ahoana izany na ahoana dia loharano sy antoky ny aina hatrany ny rano.   

== Ny safodrano ==
Misy ny fanondroana hafa manokana momba ny [[Safodrano (araka ny Baiboly)|safodrano]]&lt;ref&gt;Genesisy toko-6 ka hatramin'ny toko-9&lt;/ref&gt; ao amin'ny baiboly azonao vakiana ihany koa. Ny tantaram-pamoronana ao amin'ny Baiboly tamin'ny andro faharoa dia nametraka ny fampisarahana ny rano hisy ambony sy ambany ka elanelanin'ny habakabaka izany. Ny zotra mifanohitra amin'izany kosa no asehon'ny tantaran'ny safodrano. Hoy ny voasoratra: &quot;''Tamin'ny andro fahafito ambin'ny folo tamin'ny volana faharoa tamin'ny fahenin-jato taona niainan'i Noa, tamin'izany andro izany dia nipoitra ny loharano rehetra amin'ny lalina lehibe, ary nivoha ny varavaran'ny lanitra. Dia nisy ranonorana nivatravatra tamin'ny tany efa-polo andro sy efa-polo alina.''&quot;&lt;ref&gt;Genesisy 7, 11-12&lt;/ref&gt; Azo sainina ho fanakambanana tsikelikely ny rano ambony sy ny rano ambany ny fitosahan'ny loharano any amin'ny lalina sy ny fivatravatran'ny ranonorana amin'ny fivohan'ny varavaran'ny lanitra. Tsy nisy kosa ny filazana hoe foana ilay habakabaka nanasaraka ny rano ambony amin'ny rano ambany.

Mifanindran-dalana amin'izany, anefa, mba tsy hahafoana ny zavamananaina teto an-tany dia misy ny &quot;tany&quot; vaovao naorina hametrahana na hitehirizana ireo zava-noforonina miaina rehetra tsy ho ringana. Tsy toerana vaovao fa zava-norafetina teto an-tany ihany antsoina hoe &quot;[[Sambofiaran' i Nôa|sambofiara]]&quot;. Tsy mamorona zavamananaina vaovao fa ny teo aloha ihany no nisy nanavotana rehefa niaritra andro maro tao anaty sambofiara. Ireo sisa niangana indray no namerenana ny tso-drano efa voateny tany amin'ny tantaram-pamoronana. Ny Genesisy 1, 28 manao hoe: &quot;''Ary Andriamanitra nitso-rano azy hoe: Maroa fara sy mihabetsaha ary mamenoa ny tany, ka mampanompoa azy; ary manjaka amin'ny hazandrano ao amin'ny ranomasina sy ny voromanidina ary ny biby rehetra izay mihetsiketsika ambonin'ny tany''&quot; ary ny tso-drano ao amin'ny Genesisy 9, 1 kosa manao hoe: &quot;''Ary Andriamanitra nitso-drano an'i Noa sy ny zanany hoe; Maroa fara sy mihabetsaha ary mamenoa ny tany''&quot;  ary mbola azo vakiana ao amin'ny Baiboly ny tohiny. 

== Ny rano teo amin'ny tantaran'ireo Patriarka ==
Amin'ny Baiboly tsy misy voambolana hoe [[Patriarka (ao amin' ny Baiboly)|Patriarka]] fa entina hanondroana an'i [[Abrahama (patriarka)|Abrahama]], [[Isaaka (zanak' i Abrahama)|Isaaka]] ary [[Jakôba (patriarka hebreo)|Jakoba]] kosa izany. Amin'ny toerana izay sarotra ahazoana izany rano izany dia sarobidy ny fananana azy. 

=== Tamin'ny andron'i Abrahama ===
Satria tsy niteraka i Saray (mbola Saray no anarany tamin'izany fa tsy Saraha), dia nomen'i Saray ho vadin'i Abrama (mbola izay koa ny anarany) koa i Hagara andevovaviny mba hananany zanaka. Rehefa bevohoka anefa ilay andevovaviny dia lasa nataony tsinontsinona i Saray tompovaviny.&lt;ref&gt;Genesisy 16, 4&lt;/ref&gt; Namaly bontana i Saray ka nampijaly an'i Hagara, nandositra i Hagara ka any akaikin'ny loharano no niafina. Hoy ny voasoratra: &quot;''Ary Ilay Anjelin'i Jehovah nahita azy teo anilan'ny '''loharano''' anankiray tany an-efitra, dia teo anilan'ilay loharano eo amin'ny làlana mankany Sora. Ary hoy Izy: Ry Hagara, andevovavin'i Saray, avy taiza hianao? ary hankaiza? Ary hoy izy; Mandositra ny tavan'i Saray tompovaviko aho. Ary hoy Ilay Anjelin'i Jehovah taminy: Miverena any amin'ny tompovavinao ka miareta izay ataony aminao. Ary hoy koa Ilay Anjelin'i Jehovah taminy: Hataoko maro indrindra ny taranakao, ka tsy ho azo isaina izy noho ny hamaroany. Ary hoy indray Ilay Anjelin'i Jehovah taminy: Indro, manan­anaka hianao ka hiteraka zazalahy, ary ny anarany hataonao hoe Isimaela, satria efa nihaino ny fahorianao Jehovah''.&quot;&lt;ref&gt;Genesisy 16, 7-11&lt;/ref&gt;  Fihaonana akaiky loharano miampy tso-drano.   

Noroahin'i Abrahama tanteraka indray i [[Hagara]] izay niterahany an'i [[Ismaela]] noho ny tenin'i [[Saraha]] vadiny izay efa nanana an'[[Isaaka (zanak' i Abrahama)|Isàka]] ho zanaka ihany koa. Nomena ny '''rano''' ihany izy mianaka noroahina fa tsy ampy azy ireo amin'izay handehanany izany, nahita lavaka [[fantsakana]] ihany anefa rehefa nisedra fahakiviana tanteraka.   

&quot;''Dia nifoha maraina koa Abrahama ka naka mofo sy siny hoditra iray feno rano, ary nomeny an'i Hagara ka napetrany teo an­tsorony ary natolony azy koa ny zaza, dia nampandehaniny izy mianaka; ary lasa nande­ha izy ka nirenireny tany an-efitr'i Beri­sheba. Ary rehefa lany ny rano tao amin'ny siny hoditra, dia nariany teo ampototry ny hazo kely anankiray ny zaza. Dia lasa izy ka nipetraka tery lavidavitra tandrifiny, tokony ho tra-tsipika; fa hoy izy: Aza mba ho hitako anie izay hahafatesan'ny zaza. Ary nipetraka tandrifiny izy, dia nanandratra ny feony nitomany. Ary ren'Andriamanitra ny feon'ny zaza, dia niantso an'i Hagara Ilay Anjelin'Andriamanitra tany an-danitra ka nanao taminy hoe: Inona izato manjo anao, ry Hagara ? aza matahotra, fa efa ren'Andriamanitra ny feon'ny zaza eo amin'ny itoerany. Mitsa­ngana, areno ny zaza, ka tantano; fa hataoko firenena lehibe izy. Dia nampahiratin'Andriamanitra ny mason'i Hagara, ka nahita lavaka fantsakana izy; ary lasa izy, dia nameno rano ny siny hoditra ka nampisotro rano ny zaza''.&quot;&lt;ref&gt;Genesisy 21, 14-19&lt;/ref&gt; 

=== Eny am-pantsakana no fitadiavam-bady ===
Fahizany, tsy voatery ho avy amin'ny fifankatiavan'ny tanoralahy iray sy ny tanoravavy iray no miteraka fanambadiana fa araka ny sitrapon'ny ray aman-dreny aza. Tahaka izany no nahazoan' Isaka vady, niainga avy eo akaikin'ny lavaka fantsakana no niandohan'ny tantara satria any no mora ahitana indrindra ireo zazavavy sy zatovovavy tadiavina. Tsy maintsy mandalo amin'ny fakàna rano ny fiainana andavanandro. Eto izany dia avy amin'ny rano no nahazoam-bady, tsy ilay zatovolahy no nitady azy fa olon-kafa no nirahina hitady ho an'ilay zatovolahy.   

Hoy ny voasoratra: &quot;''Ary ilay mpanompo naka rameva folo tamin'ny ramevan'ny tompony ka lasa, ary izay zava-tsoa nananan'ny tompony dia samy nitondrany avokoa; dia nandeha izy ka nankany Mesopotamia ho any an-tanànan'i Nahora. Ary nampandohalehiny teo ivelan'ny tanàna tanilan'ny lavaka fantsakan-drano ny rameva, rehefa harivariva ny andro, dia tamin'ilay fandehanan'ny vehivavy mpantsaka iny. Dia hoy izy: Jehovah ô, Andriamanitr'i Abrahama tompoko, ambino aho anio, ary asio soa Abrahama tompoko. Indro, mijanona eto anilan'ny fantsakana aho; ary ny zanakavavin'ny mponina ao an-tanàna mivoaka hantsaka rano; koa izay zazavavy hilazako hoe: Mba areho kely ny sininao hisotroa­ko, ka hamaly hoe izy: Misotroa, sady hampisotro ny ramevanao koa aho: dia izy ihany no aoka ho voatendrinao ho an'Isaka mpanomponao; ary izany no hahafantarako fa nasianao soa ny tompoko''.&quot;&lt;ref&gt;Genesisy 24, 10-14&lt;/ref&gt; Milaza ny tantara feno ny toko manontolo fa io ihany no notsongaina.


Loharano:</text>
      <sha1>0d86mg389v93guowr6mcebgzzfmbbde</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145916</id>
      <parentid>1145915</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T15:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1145916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10450" sha1="h28ugae3f5obo4hbgy6x8dt37wtxctk" xml:space="preserve">[[Sary:Purekkari_neemel.jpg|vignette|Rano]]
Singa manandanja amin'ny [[fiainana]] ny '''rano'''. Tsy mahagaga raha manana anjara toerana miavaka amin'ireo karazana antokom-pivavahana misy eto an-tany. Tsy diso anjara amin'izany ny [[baiboly]] raha miresaka [[rano]]. Ny baiboly lazaina eto dia ilay bokim-pivavahana famakin'ny [[Kristianina|kristiana]], fa mpamaky azy ihany koa ny [[jiosy]] ao amin'ny fivavahana [[jodaisma]] raha ny testamenta taloha fotsiny no iompanana.

== Ny fiandohana ==
Vao manomboka ny baiboly, ao amin'ny [[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]] na Fiandohana dia efa ahitana sahady ny voambolana hoe rano ao amin'ny fehezanteny faharoa. Voasoratra hoe: &quot;''Ary ny [[tany]] dia tsy nisy endrika sady foana; ary aizina no tambonin'ny lalina. Ary ny [[Fanahy Masina (kristianisma)|fanah]]&lt;nowiki/&gt;in'Andriamanitra nanomba tambonin'ny rano''.&quot;&lt;ref&gt;Ny Baiboly : https://nybaiboly.net/Bible/BibleMalagasyHtm-at01-Genese.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ny Baiboly: Genesisy toko 1 andininy faha-2&lt;/ref&gt;Efa hatramin'ny voalohany, noho izany, no efa mipetraka ny fisian'ny rano. Amin'ny Baiboly, tsy misy ny filazana fa vao foronina ny rano.

Taorian'ny fampisarahana ny mazava sy ny aizina, ka ny mazava nantsoina hoe [[andro]] ary ny aizina natao hoe [[Alina (fotoana)|alina]], nandritra ny andro voalohany, dia ny fampisarahana ny rano ambony sy ny rano ambany tamin'ny alalan'ny [[habakabaka]] indray no natao tamin'ny andro faharoa, izany hoe nasiana habakabaka tanelanelan'ny rano ambony sy ny rano ambany. Ka io habakabaka mpanelanelana io no nantsoina hoe [[lanitra]]. Voasoratra hoe: &quot;''Ary Andriamanitra nanao hoe: Misia habakabaka eo anelanelan'ny rano; ary aoka hampisaraka ny rano amin'ny rano izy. Ary Andriamanitra nanao ny habakabaka ka nampisaraka ny rano ambanin'ny habakabaka tamin'ny rano ambonin'ny habakabaka; dia nisy izany''. ''Ary Andriamanitra nanao ny habakabaka hoe lanitra.''&quot;&lt;ref&gt;Ny Baiboly: Genesisy toko 1 andininy 6 ka hatramin'ny 8&lt;/ref&gt; Izay no andro faharoa amin'ny tantaran'ny famoronana na fiandohana ao amin'ny Baiboly.

Tsy mbola vita anefa ny fitantarana fa mbola napoitra ihany koa ny maina izay nantsoina hoe [[tany]] ary ny rano tafangona kosa ho [[ranomasina]]. Voasoratra hoe : &quot;''Ary Andriamanitra nanao hoe: Aoka hiangona ny rano eny ambanin'ny lanitra ho eo amin'ny fitoerana iray, ary aoka hiseho ny maina; dia nisy izany. Ary Andriamanitra nanao ny maina hoe tany; ary ny rano tafangona nataony hoe ranomasina. Ary hitan'Andriamanitra fa tsara izany''.&quot;&lt;ref&gt;Ny Baiboly, Genesisy toko 1 andininy faha-9 sy faha-10&lt;/ref&gt; Tapany voalohany amin'ny andro fahatelo amin'ny tantaran'ny famoronana ao amin'ny Baiboly izany. 

Rehefa vita izany fanasarahana ny tany sy ny rano izany dia izay vao nitsiry ny [[zavamaniry]],&lt;ref&gt;Genesisy 1, 11-12&lt;/ref&gt; ary izay ihany koa vao natao ho betsaka ny [[zavamananaina]].&lt;ref&gt;Genesisy 1, 20-22&lt;/ref&gt; Azo heverina hoe izay nandalovan'ny rano no itsimohan'ny [[Zavamaniry eto Madagasikara|zavamaniry]] sy isian'ny [[Zavamananaina bitika|zavamananaina]] ka mametraka ny rano ho loharanon'ny aina.

Ao amin'ny tantaran'ny famoronana faharoa ao amin'ny Fiandohana kosa isika mahita fa nisy ony iray nivoaka tao Edena, ilay toerana nametrahan' Andriamanitra ilay olona voalohany noforoniny, ka nisampana efatra avy eo io ony io. Mazava loatra fa resaka rano izany, natao hanondraka na handena ny saha, natao hamelona ny zavamaniry sy ny zavamananaina. Voasoratra hoe: &quot;''Ary nisy ony nivoaka avy tao Edena handena ny saha; hatreo izy dia nizara ka nisampana efatra''&quot;.&lt;ref&gt;Genesisy 2,10&lt;/ref&gt;Na ahoana izany na ahoana dia loharano sy antoky ny aina hatrany ny rano.   

== Ny safodrano ==
Misy ny fanondroana hafa manokana momba ny [[Safodrano (araka ny Baiboly)|safodrano]]&lt;ref&gt;Genesisy toko-6 ka hatramin'ny toko-9&lt;/ref&gt; ao amin'ny baiboly azonao vakiana ihany koa. Ny tantaram-pamoronana ao amin'ny Baiboly tamin'ny andro faharoa dia nametraka ny fampisarahana ny rano hisy ambony sy ambany ka elanelanin'ny habakabaka izany. Ny zotra mifanohitra amin'izany kosa no asehon'ny tantaran'ny safodrano. Hoy ny voasoratra: &quot;''Tamin'ny andro fahafito ambin'ny folo tamin'ny volana faharoa tamin'ny fahenin-jato taona niainan'i Noa, tamin'izany andro izany dia nipoitra ny loharano rehetra amin'ny lalina lehibe, ary nivoha ny varavaran'ny lanitra. Dia nisy ranonorana nivatravatra tamin'ny tany efa-polo andro sy efa-polo alina.''&quot;&lt;ref&gt;Genesisy 7, 11-12&lt;/ref&gt; Azo sainina ho fanakambanana tsikelikely ny rano ambony sy ny rano ambany ny fitosahan'ny loharano any amin'ny lalina sy ny fivatravatran'ny ranonorana amin'ny fivohan'ny varavaran'ny lanitra. Tsy nisy kosa ny filazana hoe foana ilay habakabaka nanasaraka ny rano ambony amin'ny rano ambany.

Mifanindran-dalana amin'izany, anefa, mba tsy hahafoana ny zavamananaina teto an-tany dia misy ny &quot;tany&quot; vaovao naorina hametrahana na hitehirizana ireo zava-noforonina miaina rehetra tsy ho ringana. Tsy toerana vaovao fa zava-norafetina teto an-tany ihany antsoina hoe &quot;[[Sambofiaran' i Nôa|sambofiara]]&quot;. Tsy mamorona zavamananaina vaovao fa ny teo aloha ihany no nisy nanavotana rehefa niaritra andro maro tao anaty sambofiara. Ireo sisa niangana indray no namerenana ny tso-drano efa voateny tany amin'ny tantaram-pamoronana. Ny Genesisy 1, 28 manao hoe: &quot;''Ary Andriamanitra nitso-rano azy hoe: Maroa fara sy mihabetsaha ary mamenoa ny tany, ka mampanompoa azy; ary manjaka amin'ny hazandrano ao amin'ny ranomasina sy ny voromanidina ary ny biby rehetra izay mihetsiketsika ambonin'ny tany''&quot; ary ny tso-drano ao amin'ny Genesisy 9, 1 kosa manao hoe: &quot;''Ary Andriamanitra nitso-drano an'i Noa sy ny zanany hoe; Maroa fara sy mihabetsaha ary mamenoa ny tany''&quot;  ary mbola azo vakiana ao amin'ny Baiboly ny tohiny. 

== Ny rano teo amin'ny tantaran'ireo Patriarka ==
Amin'ny Baiboly tsy misy voambolana hoe [[Patriarka (ao amin' ny Baiboly)|Patriarka]] fa entina hanondroana an'i [[Abrahama (patriarka)|Abrahama]], [[Isaaka (zanak' i Abrahama)|Isaaka]] ary [[Jakôba (patriarka hebreo)|Jakoba]] kosa izany. Amin'ny toerana izay sarotra ahazoana izany rano izany dia sarobidy ny fananana azy. 

=== Tamin'ny andron'i Abrahama ===
Satria tsy niteraka i Saray (mbola Saray no anarany tamin'izany fa tsy Saraha), dia nomen'i Saray ho vadin'i Abrama (mbola izay koa ny anarany) koa i Hagara andevovaviny mba hananany zanaka. Rehefa bevohoka anefa ilay andevovaviny dia lasa nataony tsinontsinona i Saray tompovaviny.&lt;ref&gt;Genesisy 16, 4&lt;/ref&gt; Namaly bontana i Saray ka nampijaly an'i Hagara rehefa niteny an'i Abrama amin'izay manjo azy, nandositra i Hagara ka any akaikin'ny '''loharano''' no niafina. Hoy ny voasoratra: &quot;''Ary Ilay Anjelin'i Jehovah nahita azy teo anilan'ny '''loharano''' anankiray tany an-efitra, dia teo anilan'ilay loharano eo amin'ny làlana mankany Sora. Ary hoy Izy: Ry Hagara, andevovavin'i Saray, avy taiza hianao? ary hankaiza? Ary hoy izy; Mandositra ny tavan'i Saray tompovaviko aho. Ary hoy Ilay Anjelin'i Jehovah taminy: Miverena any amin'ny tompovavinao ka miareta izay ataony aminao. Ary hoy koa Ilay Anjelin'i Jehovah taminy: Hataoko maro indrindra ny taranakao, ka tsy ho azo isaina izy noho ny hamaroany. Ary hoy indray Ilay Anjelin'i Jehovah taminy: Indro, manan­anaka hianao ka hiteraka zazalahy, ary ny anarany hataonao hoe Isimaela, satria efa nihaino ny fahorianao Jehovah''.&quot;&lt;ref&gt;Genesisy 16, 7-11&lt;/ref&gt;  Fihaonana akaiky loharano miampy tso-drano.   

Noroahin'i Abrahama tanteraka indray i [[Hagara]] izay niterahany an'i [[Ismaela]] noho ny tenin'i [[Saraha]] vadiny izay efa nanana an'[[Isaaka (zanak' i Abrahama)|Isàka]] ho zanaka ihany koa. Nomena ny '''rano''' ihany izy mianaka noroahina fa tsy ampy azy ireo amin'izay handehanany izany, nahita lavaka [[fantsakana]] ihany anefa rehefa nisedra fahakiviana tanteraka.   

&quot;''Dia nifoha maraina koa Abrahama ka naka mofo sy siny hoditra iray feno rano, ary nomeny an'i Hagara ka napetrany teo an­tsorony ary natolony azy koa ny zaza, dia nampandehaniny izy mianaka; ary lasa nande­ha izy ka nirenireny tany an-efitr'i Beri­sheba. Ary rehefa lany ny rano tao amin'ny siny hoditra, dia nariany teo ampototry ny hazo kely anankiray ny zaza. Dia lasa izy ka nipetraka tery lavidavitra tandrifiny, tokony ho tra-tsipika; fa hoy izy: Aza mba ho hitako anie izay hahafatesan'ny zaza. Ary nipetraka tandrifiny izy, dia nanandratra ny feony nitomany. Ary ren'Andriamanitra ny feon'ny zaza, dia niantso an'i Hagara Ilay Anjelin'Andriamanitra tany an-danitra ka nanao taminy hoe: Inona izato manjo anao, ry Hagara ? aza matahotra, fa efa ren'Andriamanitra ny feon'ny zaza eo amin'ny itoerany. Mitsa­ngana, areno ny zaza, ka tantano; fa hataoko firenena lehibe izy. Dia nampahiratin'Andriamanitra ny mason'i Hagara, ka nahita lavaka fantsakana izy; ary lasa izy, dia nameno rano ny siny hoditra ka nampisotro rano ny zaza''.&quot;&lt;ref&gt;Genesisy 21, 14-19&lt;/ref&gt; 

=== Eny am-pantsakana no fitadiavam-bady ===
Fahizany, tsy voatery ho avy amin'ny fifankatiavan'ny tanoralahy iray sy ny tanoravavy iray no miteraka fanambadiana fa araka ny sitrapon'ny ray aman-dreny aza. Tahaka izany no nahazoan' Isaka vady, niainga avy eo akaikin'ny lavaka fantsakana no niandohan'ny tantara satria any no mora ahitana indrindra ireo zazavavy sy zatovovavy tadiavina. Tsy maintsy mandalo amin'ny fakàna rano ny fiainana andavanandro. Eto izany dia avy amin'ny rano no nahazoam-bady, tsy ilay zatovolahy no nitady azy fa olon-kafa no nirahina hitady ho an'ilay zatovolahy.   

Hoy ny voasoratra: &quot;''Ary ilay mpanompo naka rameva folo tamin'ny ramevan'ny tompony ka lasa, ary izay zava-tsoa nananan'ny tompony dia samy nitondrany avokoa; dia nandeha izy ka nankany Mesopotamia ho any an-tanànan'i Nahora. Ary nampandohalehiny teo ivelan'ny tanàna tanilan'ny lavaka fantsakan-drano ny rameva, rehefa harivariva ny andro, dia tamin'ilay fandehanan'ny vehivavy mpantsaka iny. Dia hoy izy: Jehovah ô, Andriamanitr'i Abrahama tompoko, ambino aho anio, ary asio soa Abrahama tompoko. Indro, mijanona eto anilan'ny fantsakana aho; ary ny zanakavavin'ny mponina ao an-tanàna mivoaka hantsaka rano; koa izay zazavavy hilazako hoe: Mba areho kely ny sininao hisotroa­ko, ka hamaly hoe izy: Misotroa, sady hampisotro ny ramevanao koa aho: dia izy ihany no aoka ho voatendrinao ho an'Isaka mpanomponao; ary izany no hahafantarako fa nasianao soa ny tompoko''.&quot;&lt;ref&gt;Genesisy 24, 10-14&lt;/ref&gt; Milaza ny tantara feno ny toko manontolo fa io ihany no notsongaina.


Loharano:</text>
      <sha1>h28ugae3f5obo4hbgy6x8dt37wtxctk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rano fisotro madio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301055</id>
    <revision>
      <id>1145940</id>
      <parentid>1145649</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T17:44:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariniaina14</username>
        <id>34924</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1145940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1572" sha1="l6qq1e4jh5x45yomcdqn6mnhx1nsstg" xml:space="preserve">'''Rano fisotro madio'''

Ny [[rano]] fisotro madio dia rano azo sotroina tsy mampidi-doza ho an'ny fahasalaman'ny olombelona. Tsy tokony hisy mikraoba, loto simika, na akora hafa mety hiteraka aretina ao aminy. Zava-dehibe amin'ny fiainana andavanandro ny rano fisotro madio satria ilaina amin'ny fisotroana, fandrahoan-tsakafo, ary fanadiovana.

'''Antony maha-zava-dehibe azy'''

Mitana anjara toerana lehibe amin'ny fiarovana ny fahasalaman'ny olona ny rano fisotro madio. Manampy amin'ny fisorohana ny aretina ateraky ny rano maloto, toy ny aretim-pivalanana, ny kôlera ary ny tazo typhoïde izy. Ilaina koa ny rano madio amin'ny fitandroana ny fahadiovana sy ny fanatsarana ny fari-piainan'ny mponina.

'''Loharanon'ny rano fisotro'''

Mety ho avy amin'ny:

[[renirano]];

[[Zava-dehibe ihany koa ny fampiasana rano amim-pitandremana mba hiantohana ny faharetan'ny loharanon-drano.|farihy]];

loharano;

rano ambanin'ny tany;

tohodrano.

Matetika dia diovina sy tsaboina ny rano alohan'ny hizarana azy amin'ny mponina mba hahazoana antoka fa azo sotroina.

'''Fiarovana ny rano'''

Anisan'ny fomba hiarovana ny rano ny fisorohana ny fandotoana renirano sy farihy, ny fitantanana tsara ny fako, ary ny fambolen-kazo eny amin'ny faritra loharanon-drano. Zava-dehibe ihany koa ny fampiasana rano amim-pitandremana mba tsy hisian'ny fandaniana tafahoatra ary mba hiantohana ny faharetan'ny loharanon-drano.

'''Jereo koa:'''

•[[Rano]]

•Fandotoana rano

•[[Fanadiovana rano]]

'''Loharano''':

•World Health Organization

•[[United Nations Children's Fund]]</text>
      <sha1>l6qq1e4jh5x45yomcdqn6mnhx1nsstg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Al-Agha company</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301079</id>
    <revision>
      <id>1146026</id>
      <parentid>1145783</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T23:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JDkwibgp</username>
        <id>39716</id>
      </contributor>
      <comment>[[Sokajy:Toekarena]] [[Sokajy:Orinasa]]</comment>
      <origin>1146026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="514" sha1="rcwcum4aaz6viwkxtohol7rgciyxfhq" xml:space="preserve">'''Al-Agha company''' Naorina tamin'ny taona 1995 ny mpandraharaha  [[Abdelnasser Abdelfattah]], ity orinasa [[Ejipta|Ejiptiana]] ity — raiamandrenin'ny Vondrona [[Al-Agha group]] — dia manam-pahaizana manokana amin'ny fanamboarana fitaovana elektrika sy elektronika. Tsy mifantoka amin'ny tsenan'ny Ejiptiana anatiny izy, fa manondrana ny vokatra manerana an'i [[Afrika Avaratra]].[https://economygates.com/agha-company-is-one-of-the-most-prominent-egyptian-companies/]
[[Sokajy:Toekarena]]
[[Sokajy:Orinasa]]</text>
      <sha1>rcwcum4aaz6viwkxtohol7rgciyxfhq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146027</id>
      <parentid>1146026</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T23:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JDkwibgp</username>
        <id>39716</id>
      </contributor>
      <comment>Tsiahy&amp;ref</comment>
      <origin>1146027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="536" sha1="hlg4rs8eg291u76cnlmbkno7y4ahqgo" xml:space="preserve">'''Al-Agha company''' Naorina tamin'ny taona 1995 ny mpandraharaha  [[Abdelnasser Abdelfattah]], ity orinasa [[Ejipta|Ejiptiana]] ity — raiamandrenin'ny Vondrona [[Al-Agha group]] — dia manam-pahaizana manokana amin'ny fanamboarana fitaovana elektrika sy elektronika. Tsy mifantoka amin'ny tsenan'ny Ejiptiana anatiny izy, fa manondrana ny vokatra manerana an'i [[Afrika Avaratra]].[https://economygates.com/agha-company-is-one-of-the-most-prominent-egyptian-companies/]
== Tsiahy ==
{{ref}}

[[Sokajy:Toekarena]]
[[Sokajy:Orinasa]]</text>
      <sha1>hlg4rs8eg291u76cnlmbkno7y4ahqgo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ranon orana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301089</id>
    <revision>
      <id>1145914</id>
      <parentid>1145834</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T15:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mammysou17</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <origin>1145914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="984" sha1="007ojl9kwwxit01xl68meoarjpq7lhq" xml:space="preserve">Ny '''ranon'orana''' dia rano milatsaka avy amin'ny [[rahona]] mankany ambonin'ny tany rehefa mitambatra ho [[Vangaindrano|vongan-drano]] lehibe ny etona rano ao amin'ny atmosfera. Izy no iray amin'ireo endrika lehibe amin'ny rotsak'orana, ankoatra ny lanezy, havandra ary ranomandry madinika. Manana anjara toerana lehibe eo amin'ny tsingerin'ny rano (cycle hydrologique) ny ranon'orana satria mamelona ny renirano, farihy, rano ambanin'ny tany ary manampy amin'ny fitomboan'ny zavamaniry.

== Fomba fiforonany ==
Miforona ny ranon'orana rehefa mafana ny rano eny amin'ny ranomasina, farihy, renirano ary ny tany ka miova ho etona. Miakatra any amin'ny atmosfera io etona io ary mangatsiaka tsikelikely, ka mivondrona ho rahona. Rehefa mihalehibe sy mavesatra loatra ireo vongan-drano ao anatin'ny rahona dia tsy voatazon'ny rivotra intsony ka milatsaka ho ranon'orana &lt;ref&gt;https://www.cieau.com/connaitre-leau/leau-dans-la-nature/quest-ce-que-la-pluie-definition-composition/&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>007ojl9kwwxit01xl68meoarjpq7lhq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145918</id>
      <parentid>1145914</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T16:13:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mammysou17</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <origin>1145918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="988" sha1="qar8seqc5ym1rn6mouorg9u0d0u0fsq" xml:space="preserve">Ny '''ranon'orana''' dia rano milatsaka avy amin'ny [[rahona]] mankany ambonin'ny tany rehefa mitambatra ho [[Vangaindrano|vongan-drano]] lehibe ny etona rano ao amin'ny atmosfera. Izy no iray amin'ireo endrika lehibe amin'ny rotsak'orana, ankoatra ny lanezy, havandra ary ranomandry madinika. Manana anjara toerana lehibe eo amin'ny tsingerin'ny rano (cycle hydrologique) ny ranon'orana satria mamelona ny renirano, farihy, rano ambanin'ny tany ary manampy amin'ny fitomboan'ny [[zavamaniry]].

== Fomba fiforonany ==
Miforona ny ranon'orana rehefa mafana ny rano eny amin'ny ranomasina, farihy, renirano ary ny tany ka miova ho etona. Miakatra any amin'ny atmosfera io etona io ary mangatsiaka tsikelikely, ka mivondrona ho rahona. Rehefa mihalehibe sy mavesatra loatra ireo vongan-drano ao anatin'ny rahona dia tsy voatazon'ny rivotra intsony ka milatsaka ho ranon'orana &lt;ref&gt;https://www.cieau.com/connaitre-leau/leau-dans-la-nature/quest-ce-que-la-pluie-definition-composition/&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>qar8seqc5ym1rn6mouorg9u0d0u0fsq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Na Hassi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301092</id>
    <revision>
      <id>1145870</id>
      <parentid>1145868</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T12:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <comment>/* Asa soratra */</comment>
      <origin>1145870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3165" sha1="kkuklbtjgk97yhy58bsatw47jcge6en" xml:space="preserve">'''Na Hassi''', Tonihasina Gäelle Néhémia no tena anarany, dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1989 ary poeta, mpanao slam, mpanoratra tantara, ary mpanakanto [[malagasy]].

Namoaka angon-tononkalo izy talohan'ny namoahany ny bokiny voalohany, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;, tamin'ny 2025, izay nahazoany ny &quot;le Prix Vanille de la fiction&quot;

== Tantaram-piainany ==
Teraka tamin’ny taona 1989&lt;ref&gt;https://booknode.com/auteur/na-hassi/biographie&lt;/ref&gt;, à [[Fianarantsoa]] i Na Hassi, talohan’ny nanorim-ponenana tao [[Antananarivo]].

Nahazo diplaoma tamin'ny literatiora frantsay sy frankofonia izy, nanomboka nanoratra tany amin'ny fiandohan'ny taona 2000 ary nifindra tsikelikely nankany amin'ny tononkalo fampisehoana sy ny slam tamin'ny 2003. Mandray anjara amin'ny gazety ara-kolontsaina maromaro any amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina izy ary lasa lehiben'ny tonian'ny gazetiboky ara-kolontsaina Mozaïk tamin'ny taona 2020&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Hassi Na |url=https://www.salondulivreafricaindeparis.com/hassi-na |site=Salon du Livre Africain de Paris |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Izy koa dia mandray anjara amin'ny hetsika iombonana mikendry ny hampiroboroboana ny literatiora malagasy sy ny vehivavy mpanoratra, ohatra,tamin'ny fandraisana anjara tamin'ny 2023 tamin'ny fanombohana ny LFEM (Ligue des Women Writers of Madagascar)&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/02/litterature-feminine-la-ligue-des.html&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Tamin'ny 2021, Na Hassi namoaka ny fanangonana tononkalony voalohany, &quot;Zana-bolana&quot; na &quot;Femme Lunaire&quot; . Ahitana tononkalo 57 narafitra manodidina ny tsingerin'ny volana. Ny asa dia mikaroka ny maha-vehivavy sy ny faharetana&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |prénom=Sandrine Maricot |nom=Despretz |titre=Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi |url=https://www.paysageshumains.com/tous-les-mots-rien-que-les-mots-de-na-hassi/ |site=Paysages Humains |date=2025-03-30 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2024, namoaka &quot;Restez vivants !&quot; izy, naseho ho toy ny diary mitantara ny diany amin'ny maha poety sy mpanakanto slam azy.

Tamin'ny Mey 2025, namoaka ny bokiny voalohany ny &quot;Éditions Project'îles&quot;, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=🎧🎤 Na Hassi : son premier roman brise les silences et évoque les conséquences des violences intra-familiales |url=https://la1ere.franceinfo.fr/na-hassi-son-premier-roman-brise-les-silences-et-evoque-les-consequences-des-violences-intra-familiales-1597212.html |site=Outre-mer La 1ère |consulté le=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.Nahazo ny &quot;Prix Vanille de la fiction&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Littérature – Na Hassi remporte le Prix Vanille de la fiction 2025 avec “Deux cœurs dans mon corps” |url=https://2424.mg/litterature-na-hassi-remporte-le-prix-vanille-de-la-fiction-2025-avec-deux-coeurs-dans-mon-corps/ |site=2424.mg |date=2025-09-09 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; ilay tantara ary naseho tamin'io taona io ihany tao amin'ny &quot;festival Étonnants Voyageurs&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.</text>
      <sha1>kkuklbtjgk97yhy58bsatw47jcge6en</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145871</id>
      <parentid>1145870</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T12:22:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <comment>/* Asa soratra */</comment>
      <origin>1145871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3304" sha1="91vbeapm2kbzprwdmwre7j0v5hih6t4" xml:space="preserve">'''Na Hassi''', Tonihasina Gäelle Néhémia no tena anarany, dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1989 ary poeta, mpanao slam, mpanoratra tantara, ary mpanakanto [[malagasy]].

Namoaka angon-tononkalo izy talohan'ny namoahany ny bokiny voalohany, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;, tamin'ny 2025, izay nahazoany ny &quot;le Prix Vanille de la fiction&quot;

== Tantaram-piainany ==
Teraka tamin’ny taona 1989&lt;ref&gt;https://booknode.com/auteur/na-hassi/biographie&lt;/ref&gt;, à [[Fianarantsoa]] i Na Hassi, talohan’ny nanorim-ponenana tao [[Antananarivo]].

Nahazo diplaoma tamin'ny literatiora frantsay sy frankofonia izy, nanomboka nanoratra tany amin'ny fiandohan'ny taona 2000 ary nifindra tsikelikely nankany amin'ny tononkalo fampisehoana sy ny slam tamin'ny 2003. Mandray anjara amin'ny gazety ara-kolontsaina maromaro any amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina izy ary lasa lehiben'ny tonian'ny gazetiboky ara-kolontsaina Mozaïk tamin'ny taona 2020&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Hassi Na |url=https://www.salondulivreafricaindeparis.com/hassi-na |site=Salon du Livre Africain de Paris |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Izy koa dia mandray anjara amin'ny hetsika iombonana mikendry ny hampiroboroboana ny literatiora malagasy sy ny vehivavy mpanoratra, ohatra,tamin'ny fandraisana anjara tamin'ny 2023 tamin'ny fanombohana ny LFEM (Ligue des Women Writers of Madagascar)&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/02/litterature-feminine-la-ligue-des.html&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Tamin'ny 2021, Na Hassi namoaka ny fanangonana tononkalony voalohany, &quot;Zana-bolana&quot; na &quot;Femme Lunaire&quot; . Ahitana tononkalo 57 narafitra manodidina ny tsingerin'ny volana. Ny asa dia mikaroka ny maha-vehivavy sy ny faharetana&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |prénom=Sandrine Maricot |nom=Despretz |titre=Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi |url=https://www.paysageshumains.com/tous-les-mots-rien-que-les-mots-de-na-hassi/ |site=Paysages Humains |date=2025-03-30 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2024, namoaka &quot;Restez vivants !&quot; izy, naseho ho toy ny diary mitantara ny diany amin'ny maha poety sy mpanakanto slam azy.

Tamin'ny Mey 2025, namoaka ny bokiny voalohany ny &quot;Éditions Project'îles&quot;, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=🎧🎤 Na Hassi : son premier roman brise les silences et évoque les conséquences des violences intra-familiales |url=https://la1ere.franceinfo.fr/na-hassi-son-premier-roman-brise-les-silences-et-evoque-les-consequences-des-violences-intra-familiales-1597212.html |site=Outre-mer La 1ère |consulté le=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.Nahazo ny &quot;Prix Vanille de la fiction&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Littérature – Na Hassi remporte le Prix Vanille de la fiction 2025 avec “Deux cœurs dans mon corps” |url=https://2424.mg/litterature-na-hassi-remporte-le-prix-vanille-de-la-fiction-2025-avec-deux-coeurs-dans-mon-corps/ |site=2424.mg |date=2025-09-09 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; ilay tantara ary naseho tamin'io taona io ihany tao amin'ny &quot;festival Étonnants Voyageurs&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.Ity lahatsoratra ity dia fitantarana momba ny herisetra atao amin'ny vehivavy sy ny ankizy, ary ny fanolanana eo anivon'ny fianakaviana[7].</text>
      <sha1>91vbeapm2kbzprwdmwre7j0v5hih6t4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145872</id>
      <parentid>1145871</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T12:23:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <comment>/* Asa soratra */</comment>
      <origin>1145872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3686" sha1="l4yk00erg3pz2dtwmk5iqqihrf7itj0" xml:space="preserve">'''Na Hassi''', Tonihasina Gäelle Néhémia no tena anarany, dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1989 ary poeta, mpanao slam, mpanoratra tantara, ary mpanakanto [[malagasy]].

Namoaka angon-tononkalo izy talohan'ny namoahany ny bokiny voalohany, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;, tamin'ny 2025, izay nahazoany ny &quot;le Prix Vanille de la fiction&quot;

== Tantaram-piainany ==
Teraka tamin’ny taona 1989&lt;ref&gt;https://booknode.com/auteur/na-hassi/biographie&lt;/ref&gt;, à [[Fianarantsoa]] i Na Hassi, talohan’ny nanorim-ponenana tao [[Antananarivo]].

Nahazo diplaoma tamin'ny literatiora frantsay sy frankofonia izy, nanomboka nanoratra tany amin'ny fiandohan'ny taona 2000 ary nifindra tsikelikely nankany amin'ny tononkalo fampisehoana sy ny slam tamin'ny 2003. Mandray anjara amin'ny gazety ara-kolontsaina maromaro any amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina izy ary lasa lehiben'ny tonian'ny gazetiboky ara-kolontsaina Mozaïk tamin'ny taona 2020&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Hassi Na |url=https://www.salondulivreafricaindeparis.com/hassi-na |site=Salon du Livre Africain de Paris |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Izy koa dia mandray anjara amin'ny hetsika iombonana mikendry ny hampiroboroboana ny literatiora malagasy sy ny vehivavy mpanoratra, ohatra,tamin'ny fandraisana anjara tamin'ny 2023 tamin'ny fanombohana ny LFEM (Ligue des Women Writers of Madagascar)&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/02/litterature-feminine-la-ligue-des.html&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Tamin'ny 2021, Na Hassi namoaka ny fanangonana tononkalony voalohany, &quot;Zana-bolana&quot; na &quot;Femme Lunaire&quot; . Ahitana tononkalo 57 narafitra manodidina ny tsingerin'ny volana. Ny asa dia mikaroka ny maha-vehivavy sy ny faharetana&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |prénom=Sandrine Maricot |nom=Despretz |titre=Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi |url=https://www.paysageshumains.com/tous-les-mots-rien-que-les-mots-de-na-hassi/ |site=Paysages Humains |date=2025-03-30 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2024, namoaka &quot;Restez vivants !&quot; izy, naseho ho toy ny diary mitantara ny diany amin'ny maha poety sy mpanakanto slam azy.

Tamin'ny Mey 2025, namoaka ny bokiny voalohany ny &quot;Éditions Project'îles&quot;, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=🎧🎤 Na Hassi : son premier roman brise les silences et évoque les conséquences des violences intra-familiales |url=https://la1ere.franceinfo.fr/na-hassi-son-premier-roman-brise-les-silences-et-evoque-les-consequences-des-violences-intra-familiales-1597212.html |site=Outre-mer La 1ère |consulté le=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.Nahazo ny &quot;Prix Vanille de la fiction&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Littérature – Na Hassi remporte le Prix Vanille de la fiction 2025 avec “Deux cœurs dans mon corps” |url=https://2424.mg/litterature-na-hassi-remporte-le-prix-vanille-de-la-fiction-2025-avec-deux-coeurs-dans-mon-corps/ |site=2424.mg |date=2025-09-09 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; ilay tantara ary naseho tamin'io taona io ihany tao amin'ny &quot;festival Étonnants Voyageurs&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.Ity lahatsoratra ity dia fitantarana momba ny herisetra atao amin'ny vehivavy sy ny ankizy, ary ny fanolanana eo anivon'ny fianakaviana&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Sur le pont des arts - “Deux cœurs dans un corps”, l'écriture poétique de Na Hassi au service de la reconstruction |url=https://www.rfi.fr/fr/podcasts/sur-le-pont-des-arts/20250611-deux-c%C5%93urs-dans-un-corps-l-%C3%A9criture-po%C3%A9tique-de-na-hassi-au-service-de-la-reconstruction |site=RFI |date=2025-06-11 |consulté le=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>l4yk00erg3pz2dtwmk5iqqihrf7itj0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145873</id>
      <parentid>1145872</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T12:27:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <comment>/* Asa soratra */</comment>
      <origin>1145873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4020" sha1="qpc5ystr38smzc1hnvst42hsqbs62tg" xml:space="preserve">'''Na Hassi''', Tonihasina Gäelle Néhémia no tena anarany, dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1989 ary poeta, mpanao slam, mpanoratra tantara, ary mpanakanto [[malagasy]].

Namoaka angon-tononkalo izy talohan'ny namoahany ny bokiny voalohany, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;, tamin'ny 2025, izay nahazoany ny &quot;le Prix Vanille de la fiction&quot;

== Tantaram-piainany ==
Teraka tamin’ny taona 1989&lt;ref&gt;https://booknode.com/auteur/na-hassi/biographie&lt;/ref&gt;, à [[Fianarantsoa]] i Na Hassi, talohan’ny nanorim-ponenana tao [[Antananarivo]].

Nahazo diplaoma tamin'ny literatiora frantsay sy frankofonia izy, nanomboka nanoratra tany amin'ny fiandohan'ny taona 2000 ary nifindra tsikelikely nankany amin'ny tononkalo fampisehoana sy ny slam tamin'ny 2003. Mandray anjara amin'ny gazety ara-kolontsaina maromaro any amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina izy ary lasa lehiben'ny tonian'ny gazetiboky ara-kolontsaina Mozaïk tamin'ny taona 2020&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Hassi Na |url=https://www.salondulivreafricaindeparis.com/hassi-na |site=Salon du Livre Africain de Paris |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Izy koa dia mandray anjara amin'ny hetsika iombonana mikendry ny hampiroboroboana ny literatiora malagasy sy ny vehivavy mpanoratra, ohatra,tamin'ny fandraisana anjara tamin'ny 2023 tamin'ny fanombohana ny LFEM (Ligue des Women Writers of Madagascar)&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/02/litterature-feminine-la-ligue-des.html&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Tamin'ny 2021, Na Hassi namoaka ny fanangonana tononkalony voalohany, &quot;Zana-bolana&quot; na &quot;Femme Lunaire&quot; . Ahitana tononkalo 57 narafitra manodidina ny tsingerin'ny volana. Ny asa dia mikaroka ny maha-vehivavy sy ny faharetana&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |prénom=Sandrine Maricot |nom=Despretz |titre=Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi |url=https://www.paysageshumains.com/tous-les-mots-rien-que-les-mots-de-na-hassi/ |site=Paysages Humains |date=2025-03-30 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2024, namoaka &quot;Restez vivants !&quot; izy, naseho ho toy ny diary mitantara ny diany amin'ny maha poety sy mpanakanto slam azy.

Tamin'ny Mey 2025, namoaka ny bokiny voalohany ny &quot;Éditions Project'îles&quot;, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=🎧🎤 Na Hassi : son premier roman brise les silences et évoque les conséquences des violences intra-familiales |url=https://la1ere.franceinfo.fr/na-hassi-son-premier-roman-brise-les-silences-et-evoque-les-consequences-des-violences-intra-familiales-1597212.html |site=Outre-mer La 1ère |consulté le=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.Nahazo ny &quot;Prix Vanille de la fiction&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Littérature – Na Hassi remporte le Prix Vanille de la fiction 2025 avec “Deux cœurs dans mon corps” |url=https://2424.mg/litterature-na-hassi-remporte-le-prix-vanille-de-la-fiction-2025-avec-deux-coeurs-dans-mon-corps/ |site=2424.mg |date=2025-09-09 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; ilay tantara ary naseho tamin'io taona io ihany tao amin'ny &quot;festival Étonnants Voyageurs&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.Ity lahatsoratra ity dia fitantarana momba ny herisetra atao amin'ny vehivavy sy ny ankizy, ary ny fanolanana eo anivon'ny fianakaviana&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Sur le pont des arts - “Deux cœurs dans un corps”, l'écriture poétique de Na Hassi au service de la reconstruction |url=https://www.rfi.fr/fr/podcasts/sur-le-pont-des-arts/20250611-deux-c%C5%93urs-dans-un-corps-l-%C3%A9criture-po%C3%A9tique-de-na-hassi-au-service-de-la-reconstruction |site=RFI |date=2025-06-11 |consulté le=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;.

Ny asa sorany koa dia hita ao amin'ny &quot;anthologie&quot; sy gazety literatiora ao Madagasikara, La Réunion, ary ny tanibe Frantsa—indrindra fa ao amin'ny tononkalo malagasy nivoaka tamin'ny taona 2025, izay ahitana tononkalo maromaro avy amin'ny angonany &quot;Zana-bolana Femme Lunaire&quot; ary koa ireo haikus vitsivitsy tsy navoaka teo aloha</text>
      <sha1>qpc5ystr38smzc1hnvst42hsqbs62tg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145874</id>
      <parentid>1145873</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T12:31:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <comment>/* Asa soratra */</comment>
      <origin>1145874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4120" sha1="0irka5mb09oxl5cvak5h9gcdoqyuwem" xml:space="preserve">'''Na Hassi''', Tonihasina Gäelle Néhémia no tena anarany, dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1989 ary poeta, mpanao slam, mpanoratra tantara, ary mpanakanto [[malagasy]].

Namoaka angon-tononkalo izy talohan'ny namoahany ny bokiny voalohany, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;, tamin'ny 2025, izay nahazoany ny &quot;le Prix Vanille de la fiction&quot;

== Tantaram-piainany ==
Teraka tamin’ny taona 1989&lt;ref&gt;https://booknode.com/auteur/na-hassi/biographie&lt;/ref&gt;, à [[Fianarantsoa]] i Na Hassi, talohan’ny nanorim-ponenana tao [[Antananarivo]].

Nahazo diplaoma tamin'ny literatiora frantsay sy frankofonia izy, nanomboka nanoratra tany amin'ny fiandohan'ny taona 2000 ary nifindra tsikelikely nankany amin'ny tononkalo fampisehoana sy ny slam tamin'ny 2003. Mandray anjara amin'ny gazety ara-kolontsaina maromaro any amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina izy ary lasa lehiben'ny tonian'ny gazetiboky ara-kolontsaina Mozaïk tamin'ny taona 2020&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Hassi Na |url=https://www.salondulivreafricaindeparis.com/hassi-na |site=Salon du Livre Africain de Paris |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Izy koa dia mandray anjara amin'ny hetsika iombonana mikendry ny hampiroboroboana ny literatiora malagasy sy ny vehivavy mpanoratra, ohatra,tamin'ny fandraisana anjara tamin'ny 2023 tamin'ny fanombohana ny LFEM (Ligue des Women Writers of Madagascar)&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/02/litterature-feminine-la-ligue-des.html&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Tamin'ny 2021, Na Hassi namoaka ny fanangonana tononkalony voalohany, &quot;Zana-bolana&quot; na &quot;Femme Lunaire&quot; . Ahitana tononkalo 57 narafitra manodidina ny tsingerin'ny volana. Ny asa dia mikaroka ny maha-vehivavy sy ny faharetana&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |prénom=Sandrine Maricot |nom=Despretz |titre=Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi |url=https://www.paysageshumains.com/tous-les-mots-rien-que-les-mots-de-na-hassi/ |site=Paysages Humains |date=2025-03-30 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2024, namoaka &quot;Restez vivants !&quot; izy, naseho ho toy ny diary mitantara ny diany amin'ny maha poety sy mpanakanto slam azy.

Tamin'ny Mey 2025, namoaka ny bokiny voalohany ny &quot;Éditions Project'îles&quot;, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=🎧🎤 Na Hassi : son premier roman brise les silences et évoque les conséquences des violences intra-familiales |url=https://la1ere.franceinfo.fr/na-hassi-son-premier-roman-brise-les-silences-et-evoque-les-consequences-des-violences-intra-familiales-1597212.html |site=Outre-mer La 1ère |consulté le=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.Nahazo ny &quot;Prix Vanille de la fiction&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Littérature – Na Hassi remporte le Prix Vanille de la fiction 2025 avec “Deux cœurs dans mon corps” |url=https://2424.mg/litterature-na-hassi-remporte-le-prix-vanille-de-la-fiction-2025-avec-deux-coeurs-dans-mon-corps/ |site=2424.mg |date=2025-09-09 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; ilay tantara ary naseho tamin'io taona io ihany tao amin'ny &quot;festival Étonnants Voyageurs&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.Ity lahatsoratra ity dia fitantarana momba ny herisetra atao amin'ny vehivavy sy ny ankizy, ary ny fanolanana eo anivon'ny fianakaviana&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Sur le pont des arts - “Deux cœurs dans un corps”, l'écriture poétique de Na Hassi au service de la reconstruction |url=https://www.rfi.fr/fr/podcasts/sur-le-pont-des-arts/20250611-deux-c%C5%93urs-dans-un-corps-l-%C3%A9criture-po%C3%A9tique-de-na-hassi-au-service-de-la-reconstruction |site=RFI |date=2025-06-11 |consulté le=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;.

Ny asa sorany koa dia hita ao amin'ny &quot;anthologie&quot; sy gazety literatiora ao Madagasikara, La Réunion, ary ny tanibe Frantsa—indrindra fa ao amin'ny tononkalo malagasy nivoaka tamin'ny taona 2025, izay ahitana tononkalo maromaro avy amin'ny angonany &quot;Zana-bolana Femme Lunaire&quot; ary koa ireo haikus vitsivitsy tsy navoaka teo aloha&lt;ref&gt;https://www.fonds-yavarhoussen.org/en/publication/la-poesie-de-madagascar-une-anthologie&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>0irka5mb09oxl5cvak5h9gcdoqyuwem</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145875</id>
      <parentid>1145874</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T12:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <origin>1145875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4620" sha1="bf6mgfi3bq3w2zqdghr85vmphivdis5" xml:space="preserve">'''Na Hassi''', Tonihasina Gäelle Néhémia no tena anarany, dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1989 ary poeta, mpanao slam, mpanoratra tantara, ary mpanakanto [[malagasy]].

Namoaka angon-tononkalo izy talohan'ny namoahany ny bokiny voalohany, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;, tamin'ny 2025, izay nahazoany ny &quot;le Prix Vanille de la fiction&quot;

== Tantaram-piainany ==
Teraka tamin’ny taona 1989&lt;ref&gt;https://booknode.com/auteur/na-hassi/biographie&lt;/ref&gt;, à [[Fianarantsoa]] i Na Hassi, talohan’ny nanorim-ponenana tao [[Antananarivo]].

Nahazo diplaoma tamin'ny literatiora frantsay sy frankofonia izy, nanomboka nanoratra tany amin'ny fiandohan'ny taona 2000 ary nifindra tsikelikely nankany amin'ny tononkalo fampisehoana sy ny slam tamin'ny 2003. Mandray anjara amin'ny gazety ara-kolontsaina maromaro any amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina izy ary lasa lehiben'ny tonian'ny gazetiboky ara-kolontsaina Mozaïk tamin'ny taona 2020&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Hassi Na |url=https://www.salondulivreafricaindeparis.com/hassi-na |site=Salon du Livre Africain de Paris |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Izy koa dia mandray anjara amin'ny hetsika iombonana mikendry ny hampiroboroboana ny literatiora malagasy sy ny vehivavy mpanoratra, ohatra,tamin'ny fandraisana anjara tamin'ny 2023 tamin'ny fanombohana ny LFEM (Ligue des Women Writers of Madagascar)&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/02/litterature-feminine-la-ligue-des.html&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Tamin'ny 2021, Na Hassi namoaka ny fanangonana tononkalony voalohany, &quot;Zana-bolana&quot; na &quot;Femme Lunaire&quot; . Ahitana tononkalo 57 narafitra manodidina ny tsingerin'ny volana. Ny asa dia mikaroka ny maha-vehivavy sy ny faharetana&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |prénom=Sandrine Maricot |nom=Despretz |titre=Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi |url=https://www.paysageshumains.com/tous-les-mots-rien-que-les-mots-de-na-hassi/ |site=Paysages Humains |date=2025-03-30 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2024, namoaka &quot;Restez vivants !&quot; izy, naseho ho toy ny diary mitantara ny diany amin'ny maha poety sy mpanakanto slam azy.

Tamin'ny Mey 2025, namoaka ny bokiny voalohany ny &quot;Éditions Project'îles&quot;, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=🎧🎤 Na Hassi : son premier roman brise les silences et évoque les conséquences des violences intra-familiales |url=https://la1ere.franceinfo.fr/na-hassi-son-premier-roman-brise-les-silences-et-evoque-les-consequences-des-violences-intra-familiales-1597212.html |site=Outre-mer La 1ère |consulté le=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.Nahazo ny &quot;Prix Vanille de la fiction&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Littérature – Na Hassi remporte le Prix Vanille de la fiction 2025 avec “Deux cœurs dans mon corps” |url=https://2424.mg/litterature-na-hassi-remporte-le-prix-vanille-de-la-fiction-2025-avec-deux-coeurs-dans-mon-corps/ |site=2424.mg |date=2025-09-09 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; ilay tantara ary naseho tamin'io taona io ihany tao amin'ny &quot;festival Étonnants Voyageurs&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.Ity lahatsoratra ity dia fitantarana momba ny herisetra atao amin'ny vehivavy sy ny ankizy, ary ny fanolanana eo anivon'ny fianakaviana&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Sur le pont des arts - “Deux cœurs dans un corps”, l'écriture poétique de Na Hassi au service de la reconstruction |url=https://www.rfi.fr/fr/podcasts/sur-le-pont-des-arts/20250611-deux-c%C5%93urs-dans-un-corps-l-%C3%A9criture-po%C3%A9tique-de-na-hassi-au-service-de-la-reconstruction |site=RFI |date=2025-06-11 |consulté le=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;.

Ny asa sorany koa dia hita ao amin'ny &quot;anthologie&quot; sy gazety literatiora ao Madagasikara, La Réunion, ary ny tanibe Frantsa—indrindra fa ao amin'ny tononkalo malagasy nivoaka tamin'ny taona 2025, izay ahitana tononkalo maromaro avy amin'ny angonany &quot;Zana-bolana Femme Lunaire&quot; ary koa ireo haikus vitsivitsy tsy navoaka teo aloha&lt;ref&gt;https://www.fonds-yavarhoussen.org/en/publication/la-poesie-de-madagascar-une-anthologie&lt;/ref&gt;.

== Zavakanto hita maso ==
Tamin'ny taona 2024, Na Hassi dia namorona toeram-pamokarana kanto telo indrindra ny &quot;Résilience du Vorombola&quot;, &quot;Text’îles*&quot; ary &quot;Moulin à paroles&quot;izay naseho teto Antananarivo tao anatin'ny fampirantiana vondrona&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Art - Na Hassi, la poétesse de l’ombre et de la lumière |url=https://www.lexpress.mg/2025/05/art-na-hassi-la-poetesse-de-lombre-et.html |site=L'Express de Madagascar |date=2025-05-12 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>bf6mgfi3bq3w2zqdghr85vmphivdis5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145876</id>
      <parentid>1145875</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T12:38:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <origin>1145876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4120" sha1="0irka5mb09oxl5cvak5h9gcdoqyuwem" xml:space="preserve">'''Na Hassi''', Tonihasina Gäelle Néhémia no tena anarany, dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1989 ary poeta, mpanao slam, mpanoratra tantara, ary mpanakanto [[malagasy]].

Namoaka angon-tononkalo izy talohan'ny namoahany ny bokiny voalohany, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;, tamin'ny 2025, izay nahazoany ny &quot;le Prix Vanille de la fiction&quot;

== Tantaram-piainany ==
Teraka tamin’ny taona 1989&lt;ref&gt;https://booknode.com/auteur/na-hassi/biographie&lt;/ref&gt;, à [[Fianarantsoa]] i Na Hassi, talohan’ny nanorim-ponenana tao [[Antananarivo]].

Nahazo diplaoma tamin'ny literatiora frantsay sy frankofonia izy, nanomboka nanoratra tany amin'ny fiandohan'ny taona 2000 ary nifindra tsikelikely nankany amin'ny tononkalo fampisehoana sy ny slam tamin'ny 2003. Mandray anjara amin'ny gazety ara-kolontsaina maromaro any amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina izy ary lasa lehiben'ny tonian'ny gazetiboky ara-kolontsaina Mozaïk tamin'ny taona 2020&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Hassi Na |url=https://www.salondulivreafricaindeparis.com/hassi-na |site=Salon du Livre Africain de Paris |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Izy koa dia mandray anjara amin'ny hetsika iombonana mikendry ny hampiroboroboana ny literatiora malagasy sy ny vehivavy mpanoratra, ohatra,tamin'ny fandraisana anjara tamin'ny 2023 tamin'ny fanombohana ny LFEM (Ligue des Women Writers of Madagascar)&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/02/litterature-feminine-la-ligue-des.html&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Tamin'ny 2021, Na Hassi namoaka ny fanangonana tononkalony voalohany, &quot;Zana-bolana&quot; na &quot;Femme Lunaire&quot; . Ahitana tononkalo 57 narafitra manodidina ny tsingerin'ny volana. Ny asa dia mikaroka ny maha-vehivavy sy ny faharetana&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |prénom=Sandrine Maricot |nom=Despretz |titre=Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi |url=https://www.paysageshumains.com/tous-les-mots-rien-que-les-mots-de-na-hassi/ |site=Paysages Humains |date=2025-03-30 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2024, namoaka &quot;Restez vivants !&quot; izy, naseho ho toy ny diary mitantara ny diany amin'ny maha poety sy mpanakanto slam azy.

Tamin'ny Mey 2025, namoaka ny bokiny voalohany ny &quot;Éditions Project'îles&quot;, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=🎧🎤 Na Hassi : son premier roman brise les silences et évoque les conséquences des violences intra-familiales |url=https://la1ere.franceinfo.fr/na-hassi-son-premier-roman-brise-les-silences-et-evoque-les-consequences-des-violences-intra-familiales-1597212.html |site=Outre-mer La 1ère |consulté le=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.Nahazo ny &quot;Prix Vanille de la fiction&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Littérature – Na Hassi remporte le Prix Vanille de la fiction 2025 avec “Deux cœurs dans mon corps” |url=https://2424.mg/litterature-na-hassi-remporte-le-prix-vanille-de-la-fiction-2025-avec-deux-coeurs-dans-mon-corps/ |site=2424.mg |date=2025-09-09 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; ilay tantara ary naseho tamin'io taona io ihany tao amin'ny &quot;festival Étonnants Voyageurs&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.Ity lahatsoratra ity dia fitantarana momba ny herisetra atao amin'ny vehivavy sy ny ankizy, ary ny fanolanana eo anivon'ny fianakaviana&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Sur le pont des arts - “Deux cœurs dans un corps”, l'écriture poétique de Na Hassi au service de la reconstruction |url=https://www.rfi.fr/fr/podcasts/sur-le-pont-des-arts/20250611-deux-c%C5%93urs-dans-un-corps-l-%C3%A9criture-po%C3%A9tique-de-na-hassi-au-service-de-la-reconstruction |site=RFI |date=2025-06-11 |consulté le=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;.

Ny asa sorany koa dia hita ao amin'ny &quot;anthologie&quot; sy gazety literatiora ao Madagasikara, La Réunion, ary ny tanibe Frantsa—indrindra fa ao amin'ny tononkalo malagasy nivoaka tamin'ny taona 2025, izay ahitana tononkalo maromaro avy amin'ny angonany &quot;Zana-bolana Femme Lunaire&quot; ary koa ireo haikus vitsivitsy tsy navoaka teo aloha&lt;ref&gt;https://www.fonds-yavarhoussen.org/en/publication/la-poesie-de-madagascar-une-anthologie&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>0irka5mb09oxl5cvak5h9gcdoqyuwem</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145877</id>
      <parentid>1145876</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T12:42:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <origin>1145877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4622" sha1="jc5g8bci6fycl3qzhr8ahh98owyhvq4" xml:space="preserve">'''Na Hassi''', Tonihasina Gäelle Néhémia no tena anarany, dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1989 ary poeta, mpanao slam, mpanoratra tantara, ary mpanakanto [[malagasy]].

Namoaka angon-tononkalo izy talohan'ny namoahany ny bokiny voalohany, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;, tamin'ny 2025, izay nahazoany ny &quot;le Prix Vanille de la fiction&quot;

== Tantaram-piainany ==
Teraka tamin’ny taona 1989&lt;ref&gt;https://booknode.com/auteur/na-hassi/biographie&lt;/ref&gt;, à [[Fianarantsoa]] i Na Hassi, talohan’ny nanorim-ponenana tao [[Antananarivo]].

Nahazo diplaoma tamin'ny literatiora frantsay sy frankofonia izy, nanomboka nanoratra tany amin'ny fiandohan'ny taona 2000 ary nifindra tsikelikely nankany amin'ny tononkalo fampisehoana sy ny slam tamin'ny 2003. Mandray anjara amin'ny gazety ara-kolontsaina maromaro any amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina izy ary lasa lehiben'ny tonian'ny gazetiboky ara-kolontsaina Mozaïk tamin'ny taona 2020&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Hassi Na |url=https://www.salondulivreafricaindeparis.com/hassi-na |site=Salon du Livre Africain de Paris |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Izy koa dia mandray anjara amin'ny hetsika iombonana mikendry ny hampiroboroboana ny literatiora malagasy sy ny vehivavy mpanoratra, ohatra,tamin'ny fandraisana anjara tamin'ny 2023 tamin'ny fanombohana ny LFEM (Ligue des Women Writers of Madagascar)&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/02/litterature-feminine-la-ligue-des.html&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Tamin'ny 2021, Na Hassi namoaka ny fanangonana tononkalony voalohany, &quot;Zana-bolana&quot; na &quot;Femme Lunaire&quot; . Ahitana tononkalo 57 narafitra manodidina ny tsingerin'ny volana. Ny asa dia mikaroka ny maha-vehivavy sy ny faharetana&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |prénom=Sandrine Maricot |nom=Despretz |titre=Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi |url=https://www.paysageshumains.com/tous-les-mots-rien-que-les-mots-de-na-hassi/ |site=Paysages Humains |date=2025-03-30 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2024, namoaka &quot;Restez vivants !&quot; izy, naseho ho toy ny diary mitantara ny diany amin'ny maha poety sy mpanakanto slam azy.

Tamin'ny Mey 2025, namoaka ny bokiny voalohany ny &quot;Éditions Project'îles&quot;, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=🎧🎤 Na Hassi : son premier roman brise les silences et évoque les conséquences des violences intra-familiales |url=https://la1ere.franceinfo.fr/na-hassi-son-premier-roman-brise-les-silences-et-evoque-les-consequences-des-violences-intra-familiales-1597212.html |site=Outre-mer La 1ère |consulté le=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.Nahazo ny &quot;Prix Vanille de la fiction&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Littérature – Na Hassi remporte le Prix Vanille de la fiction 2025 avec “Deux cœurs dans mon corps” |url=https://2424.mg/litterature-na-hassi-remporte-le-prix-vanille-de-la-fiction-2025-avec-deux-coeurs-dans-mon-corps/ |site=2424.mg |date=2025-09-09 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; ilay tantara ary naseho tamin'io taona io ihany tao amin'ny &quot;festival Étonnants Voyageurs&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.Ity lahatsoratra ity dia fitantarana momba ny herisetra atao amin'ny vehivavy sy ny ankizy, ary ny fanolanana eo anivon'ny fianakaviana&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Sur le pont des arts - “Deux cœurs dans un corps”, l'écriture poétique de Na Hassi au service de la reconstruction |url=https://www.rfi.fr/fr/podcasts/sur-le-pont-des-arts/20250611-deux-c%C5%93urs-dans-un-corps-l-%C3%A9criture-po%C3%A9tique-de-na-hassi-au-service-de-la-reconstruction |site=RFI |date=2025-06-11 |consulté le=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;.

Ny asa sorany koa dia hita ao amin'ny &quot;anthologie&quot; sy gazety literatiora ao Madagasikara, La Réunion, ary ny tanibe Frantsa—indrindra fa ao amin'ny tononkalo malagasy nivoaka tamin'ny taona 2025, izay ahitana tononkalo maromaro avy amin'ny angonany &quot;Zana-bolana Femme Lunaire&quot; ary koa ireo haikus vitsivitsy tsy navoaka teo aloha&lt;ref&gt;https://www.fonds-yavarhoussen.org/en/publication/la-poesie-de-madagascar-une-anthologie&lt;/ref&gt;.

==zavakanto hita maso==
Tamin'ny taona 2024, Na Hassi dia namorona toeram-pamokarana kanto telo indrindra ny &quot;Résilience du Vorombola&quot;, &quot;Text’îles&quot; ary &quot;Moulin à paroles&quot; izay naseho teto [[Antananarivo]] tao anatin'ny fampirantiana vondrona&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Art - Na Hassi, la poétesse de l’ombre et de la lumière |url=https://www.lexpress.mg/2025/05/art-na-hassi-la-poetesse-de-lombre-et.html |site=L'Express de Madagascar |date=2025-05-12 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>jc5g8bci6fycl3qzhr8ahh98owyhvq4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145878</id>
      <parentid>1145877</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T12:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <comment>/* Asa soratra */</comment>
      <origin>1145878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4628" sha1="d9pjhn2nrmz5mtrvsp8kk6nqjl0smif" xml:space="preserve">'''Na Hassi''', Tonihasina Gäelle Néhémia no tena anarany, dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1989 ary poeta, mpanao slam, mpanoratra tantara, ary mpanakanto [[malagasy]].

Namoaka angon-tononkalo izy talohan'ny namoahany ny bokiny voalohany, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;, tamin'ny 2025, izay nahazoany ny &quot;le Prix Vanille de la fiction&quot;

== Tantaram-piainany ==
Teraka tamin’ny taona 1989&lt;ref&gt;https://booknode.com/auteur/na-hassi/biographie&lt;/ref&gt;, à [[Fianarantsoa]] i Na Hassi, talohan’ny nanorim-ponenana tao [[Antananarivo]].

Nahazo diplaoma tamin'ny literatiora frantsay sy frankofonia izy, nanomboka nanoratra tany amin'ny fiandohan'ny taona 2000 ary nifindra tsikelikely nankany amin'ny tononkalo fampisehoana sy ny slam tamin'ny 2003. Mandray anjara amin'ny gazety ara-kolontsaina maromaro any amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina izy ary lasa lehiben'ny tonian'ny gazetiboky ara-kolontsaina Mozaïk tamin'ny taona 2020&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Hassi Na |url=https://www.salondulivreafricaindeparis.com/hassi-na |site=Salon du Livre Africain de Paris |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Izy koa dia mandray anjara amin'ny hetsika iombonana mikendry ny hampiroboroboana ny literatiora malagasy sy ny vehivavy mpanoratra, ohatra,tamin'ny fandraisana anjara tamin'ny 2023 tamin'ny fanombohana ny LFEM (Ligue des Women Writers of Madagascar)&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/02/litterature-feminine-la-ligue-des.html&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Tamin'ny 2021, Na Hassi namoaka ny fanangonana tononkalony voalohany, &quot;Zana-bolana&quot; na &quot;Femme Lunaire&quot; . Ahitana tononkalo 57 narafitra manodidina ny tsingerin'ny volana. Ny asa dia mikaroka ny maha-vehivavy sy ny faharetana&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |prénom=Sandrine Maricot |nom=Despretz |titre=Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi |url=https://www.paysageshumains.com/tous-les-mots-rien-que-les-mots-de-na-hassi/ |site=Paysages Humains |date=2025-03-30 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2024, namoaka &quot;Restez vivants !&quot; izy, naseho ho toy ny diary mitantara ny diany amin'ny maha poety sy mpanakanto slam azy.

Tamin'ny Mey 2025, namoaka ny bokiny voalohany ny &quot;Éditions Project'îles&quot;, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=🎧🎤 Na Hassi : son premier roman brise les silences et évoque les conséquences des violences intra-familiales |url=https://la1ere.franceinfo.fr/na-hassi-son-premier-roman-brise-les-silences-et-evoque-les-consequences-des-violences-intra-familiales-1597212.html |site=Outre-mer La 1ère |consulté le=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.Nahazo ny &quot;Prix Vanille de la fiction&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Littérature – Na Hassi remporte le Prix Vanille de la fiction 2025 avec “Deux cœurs dans mon corps” |url=https://2424.mg/litterature-na-hassi-remporte-le-prix-vanille-de-la-fiction-2025-avec-deux-coeurs-dans-mon-corps/ |site=2424.mg |date=2025-09-09 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; ilay tantara ary naseho tamin'io taona io ihany tao amin'ny &quot;festival Étonnants Voyageurs&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.Ity lahatsoratra ity dia fitantarana momba ny herisetra atao amin'ny vehivavy sy ny ankizy, ary ny fanolanana eo anivon'ny fianakaviana&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Sur le pont des arts - “Deux cœurs dans un corps”, l'écriture poétique de Na Hassi au service de la reconstruction |url=https://www.rfi.fr/fr/podcasts/sur-le-pont-des-arts/20250611-deux-c%C5%93urs-dans-un-corps-l-%C3%A9criture-po%C3%A9tique-de-na-hassi-au-service-de-la-reconstruction |site=RFI |date=2025-06-11 |consulté le=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;.

Ny asa sorany koa dia hita ao amin'ny &quot;anthologie&quot; sy gazety literatiora ao [[Madagasikara]], [[La Réunion]], ary ny tanibe Frantsa indrindra fa ao amin'ny tononkalo malagasy nivoaka tamin'ny taona 2025, izay ahitana tononkalo maromaro avy amin'ny angonany &quot;Zana-bolana Femme Lunaire&quot; ary koa ireo haikus vitsivitsy tsy navoaka teo aloha&lt;ref&gt;https://www.fonds-yavarhoussen.org/en/publication/la-poesie-de-madagascar-une-anthologie&lt;/ref&gt;.

==zavakanto hita maso==
Tamin'ny taona 2024, Na Hassi dia namorona toeram-pamokarana kanto telo indrindra ny &quot;Résilience du Vorombola&quot;, &quot;Text’îles&quot; ary &quot;Moulin à paroles&quot; izay naseho teto [[Antananarivo]] tao anatin'ny fampirantiana vondrona&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Art - Na Hassi, la poétesse de l’ombre et de la lumière |url=https://www.lexpress.mg/2025/05/art-na-hassi-la-poetesse-de-lombre-et.html |site=L'Express de Madagascar |date=2025-05-12 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>d9pjhn2nrmz5mtrvsp8kk6nqjl0smif</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145882</id>
      <parentid>1145878</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T12:58:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <origin>1145882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4962" sha1="4qvgm4d2plzbhs0dlms26ifsh3ktpll" xml:space="preserve">'''Na Hassi''', Tonihasina Gäelle Néhémia no tena anarany, dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1989 ary poeta, mpanao slam, mpanoratra tantara, ary mpanakanto [[malagasy]].

Namoaka angon-tononkalo izy talohan'ny namoahany ny bokiny voalohany, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;, tamin'ny 2025, izay nahazoany ny &quot;le Prix Vanille de la fiction&quot;

== Tantaram-piainany ==
Teraka tamin’ny taona 1989&lt;ref&gt;https://booknode.com/auteur/na-hassi/biographie&lt;/ref&gt;, à [[Fianarantsoa]] i Na Hassi, talohan’ny nanorim-ponenana tao [[Antananarivo]].

Nahazo diplaoma tamin'ny literatiora frantsay sy frankofonia izy, nanomboka nanoratra tany amin'ny fiandohan'ny taona 2000 ary nifindra tsikelikely nankany amin'ny tononkalo fampisehoana sy ny slam tamin'ny 2003. Mandray anjara amin'ny gazety ara-kolontsaina maromaro any amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina izy ary lasa lehiben'ny tonian'ny gazetiboky ara-kolontsaina Mozaïk tamin'ny taona 2020&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Hassi Na |url=https://www.salondulivreafricaindeparis.com/hassi-na |site=Salon du Livre Africain de Paris |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Izy koa dia mandray anjara amin'ny hetsika iombonana mikendry ny hampiroboroboana ny literatiora malagasy sy ny vehivavy mpanoratra, ohatra,tamin'ny fandraisana anjara tamin'ny 2023 tamin'ny fanombohana ny LFEM (Ligue des Women Writers of Madagascar)&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/02/litterature-feminine-la-ligue-des.html&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Tamin'ny 2021, Na Hassi namoaka ny fanangonana tononkalony voalohany, &quot;Zana-bolana&quot; na &quot;Femme Lunaire&quot; . Ahitana tononkalo 57 narafitra manodidina ny tsingerin'ny volana. Ny asa dia mikaroka ny maha-vehivavy sy ny faharetana&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |prénom=Sandrine Maricot |nom=Despretz |titre=Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi |url=https://www.paysageshumains.com/tous-les-mots-rien-que-les-mots-de-na-hassi/ |site=Paysages Humains |date=2025-03-30 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2024, namoaka &quot;Restez vivants !&quot; izy, naseho ho toy ny diary mitantara ny diany amin'ny maha poety sy mpanakanto slam azy.

Tamin'ny Mey 2025, namoaka ny bokiny voalohany ny &quot;Éditions Project'îles&quot;, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=🎧🎤 Na Hassi : son premier roman brise les silences et évoque les conséquences des violences intra-familiales |url=https://la1ere.franceinfo.fr/na-hassi-son-premier-roman-brise-les-silences-et-evoque-les-consequences-des-violences-intra-familiales-1597212.html |site=Outre-mer La 1ère |consulté le=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.Nahazo ny &quot;Prix Vanille de la fiction&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Littérature – Na Hassi remporte le Prix Vanille de la fiction 2025 avec “Deux cœurs dans mon corps” |url=https://2424.mg/litterature-na-hassi-remporte-le-prix-vanille-de-la-fiction-2025-avec-deux-coeurs-dans-mon-corps/ |site=2424.mg |date=2025-09-09 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; ilay tantara ary naseho tamin'io taona io ihany tao amin'ny &quot;festival Étonnants Voyageurs&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.Ity lahatsoratra ity dia fitantarana momba ny herisetra atao amin'ny vehivavy sy ny ankizy, ary ny fanolanana eo anivon'ny fianakaviana&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Sur le pont des arts - “Deux cœurs dans un corps”, l'écriture poétique de Na Hassi au service de la reconstruction |url=https://www.rfi.fr/fr/podcasts/sur-le-pont-des-arts/20250611-deux-c%C5%93urs-dans-un-corps-l-%C3%A9criture-po%C3%A9tique-de-na-hassi-au-service-de-la-reconstruction |site=RFI |date=2025-06-11 |consulté le=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;.

Ny asa sorany koa dia hita ao amin'ny &quot;anthologie&quot; sy gazety literatiora ao [[Madagasikara]], [[La Réunion]], ary ny tanibe Frantsa indrindra fa ao amin'ny tononkalo malagasy nivoaka tamin'ny taona 2025, izay ahitana tononkalo maromaro avy amin'ny angonany &quot;Zana-bolana Femme Lunaire&quot; ary koa ireo haikus vitsivitsy tsy navoaka teo aloha&lt;ref&gt;https://www.fonds-yavarhoussen.org/en/publication/la-poesie-de-madagascar-une-anthologie&lt;/ref&gt;.

==zavakanto hita maso==
Tamin'ny taona 2024, Na Hassi dia namorona toeram-pamokarana kanto telo indrindra ny &quot;Résilience du Vorombola&quot;, &quot;Text’îles&quot; ary &quot;Moulin à paroles&quot; izay naseho teto [[Antananarivo]] tao anatin'ny fampirantiana vondrona&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Art - Na Hassi, la poétesse de l’ombre et de la lumière |url=https://www.lexpress.mg/2025/05/art-na-hassi-la-poetesse-de-lombre-et.html |site=L'Express de Madagascar |date=2025-05-12 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

==Zava-bitany==
Na Hassi dia namolavola fomba fanao an-tsehatra ahitana slam, teatra ary famakiana fampisehoana. Nandray anjara amin'ny fety maromaro izy, anisan'izany ny &quot;Slamer un pied sur la lune&quot;, &quot;Madagaslam&quot;, ary ny &quot;Marché des arts du spectacle africain d'Abidjan&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.</text>
      <sha1>4qvgm4d2plzbhs0dlms26ifsh3ktpll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145883</id>
      <parentid>1145882</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T13:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <comment>/* Zava-bitany */</comment>
      <origin>1145883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5317" sha1="6bfhqytyn3azcvwt9i20dm31dp4j7wj" xml:space="preserve">'''Na Hassi''', Tonihasina Gäelle Néhémia no tena anarany, dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1989 ary poeta, mpanao slam, mpanoratra tantara, ary mpanakanto [[malagasy]].

Namoaka angon-tononkalo izy talohan'ny namoahany ny bokiny voalohany, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;, tamin'ny 2025, izay nahazoany ny &quot;le Prix Vanille de la fiction&quot;

== Tantaram-piainany ==
Teraka tamin’ny taona 1989&lt;ref&gt;https://booknode.com/auteur/na-hassi/biographie&lt;/ref&gt;, à [[Fianarantsoa]] i Na Hassi, talohan’ny nanorim-ponenana tao [[Antananarivo]].

Nahazo diplaoma tamin'ny literatiora frantsay sy frankofonia izy, nanomboka nanoratra tany amin'ny fiandohan'ny taona 2000 ary nifindra tsikelikely nankany amin'ny tononkalo fampisehoana sy ny slam tamin'ny 2003. Mandray anjara amin'ny gazety ara-kolontsaina maromaro any amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina izy ary lasa lehiben'ny tonian'ny gazetiboky ara-kolontsaina Mozaïk tamin'ny taona 2020&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Hassi Na |url=https://www.salondulivreafricaindeparis.com/hassi-na |site=Salon du Livre Africain de Paris |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Izy koa dia mandray anjara amin'ny hetsika iombonana mikendry ny hampiroboroboana ny literatiora malagasy sy ny vehivavy mpanoratra, ohatra,tamin'ny fandraisana anjara tamin'ny 2023 tamin'ny fanombohana ny LFEM (Ligue des Women Writers of Madagascar)&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/02/litterature-feminine-la-ligue-des.html&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Tamin'ny 2021, Na Hassi namoaka ny fanangonana tononkalony voalohany, &quot;Zana-bolana&quot; na &quot;Femme Lunaire&quot; . Ahitana tononkalo 57 narafitra manodidina ny tsingerin'ny volana. Ny asa dia mikaroka ny maha-vehivavy sy ny faharetana&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |prénom=Sandrine Maricot |nom=Despretz |titre=Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi |url=https://www.paysageshumains.com/tous-les-mots-rien-que-les-mots-de-na-hassi/ |site=Paysages Humains |date=2025-03-30 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2024, namoaka &quot;Restez vivants !&quot; izy, naseho ho toy ny diary mitantara ny diany amin'ny maha poety sy mpanakanto slam azy.

Tamin'ny Mey 2025, namoaka ny bokiny voalohany ny &quot;Éditions Project'îles&quot;, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=🎧🎤 Na Hassi : son premier roman brise les silences et évoque les conséquences des violences intra-familiales |url=https://la1ere.franceinfo.fr/na-hassi-son-premier-roman-brise-les-silences-et-evoque-les-consequences-des-violences-intra-familiales-1597212.html |site=Outre-mer La 1ère |consulté le=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.Nahazo ny &quot;Prix Vanille de la fiction&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Littérature – Na Hassi remporte le Prix Vanille de la fiction 2025 avec “Deux cœurs dans mon corps” |url=https://2424.mg/litterature-na-hassi-remporte-le-prix-vanille-de-la-fiction-2025-avec-deux-coeurs-dans-mon-corps/ |site=2424.mg |date=2025-09-09 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; ilay tantara ary naseho tamin'io taona io ihany tao amin'ny &quot;festival Étonnants Voyageurs&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.Ity lahatsoratra ity dia fitantarana momba ny herisetra atao amin'ny vehivavy sy ny ankizy, ary ny fanolanana eo anivon'ny fianakaviana&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Sur le pont des arts - “Deux cœurs dans un corps”, l'écriture poétique de Na Hassi au service de la reconstruction |url=https://www.rfi.fr/fr/podcasts/sur-le-pont-des-arts/20250611-deux-c%C5%93urs-dans-un-corps-l-%C3%A9criture-po%C3%A9tique-de-na-hassi-au-service-de-la-reconstruction |site=RFI |date=2025-06-11 |consulté le=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;.

Ny asa sorany koa dia hita ao amin'ny &quot;anthologie&quot; sy gazety literatiora ao [[Madagasikara]], [[La Réunion]], ary ny tanibe Frantsa indrindra fa ao amin'ny tononkalo malagasy nivoaka tamin'ny taona 2025, izay ahitana tononkalo maromaro avy amin'ny angonany &quot;Zana-bolana Femme Lunaire&quot; ary koa ireo haikus vitsivitsy tsy navoaka teo aloha&lt;ref&gt;https://www.fonds-yavarhoussen.org/en/publication/la-poesie-de-madagascar-une-anthologie&lt;/ref&gt;.

==zavakanto hita maso==
Tamin'ny taona 2024, Na Hassi dia namorona toeram-pamokarana kanto telo indrindra ny &quot;Résilience du Vorombola&quot;, &quot;Text’îles&quot; ary &quot;Moulin à paroles&quot; izay naseho teto [[Antananarivo]] tao anatin'ny fampirantiana vondrona&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Art - Na Hassi, la poétesse de l’ombre et de la lumière |url=https://www.lexpress.mg/2025/05/art-na-hassi-la-poetesse-de-lombre-et.html |site=L'Express de Madagascar |date=2025-05-12 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

==Zava-bitany==
Na Hassi dia namolavola fomba fanao an-tsehatra ahitana slam, teatra ary famakiana fampisehoana. Nandray anjara amin'ny fety maromaro izy, anisan'izany ny &quot;Slamer un pied sur la lune&quot;, &quot;Madagaslam&quot;, ary ny &quot;Marché des arts du spectacle africain d'Abidjan&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.

Tamin'ny taona 2026, ny tantara nosoratany &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot; dia namboarina ho an'ny sehatra mitondra ny lohateny hoe &quot;Marao&quot;, notarihin'i [[Hoby Rajoelison]]&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Na Hassi |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/hassi-na/ |site=La Réunion des Livres |date=2026-02-21 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>6bfhqytyn3azcvwt9i20dm31dp4j7wj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145885</id>
      <parentid>1145883</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T13:13:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <origin>1145885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5391" sha1="eqpx66wp5pl8c7b1dyjdn77qm23bepv" xml:space="preserve">'''Na Hassi''', Tonihasina Gäelle Néhémia no tena anarany, dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1989 ary poeta, mpanao slam, mpanoratra tantara, ary mpanakanto [[malagasy]].

Namoaka angon-tononkalo izy talohan'ny namoahany ny bokiny voalohany, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;, tamin'ny 2025, izay nahazoany ny &quot;le Prix Vanille de la fiction&quot;

== Tantaram-piainany ==
Teraka tamin’ny taona 1989&lt;ref&gt;https://booknode.com/auteur/na-hassi/biographie&lt;/ref&gt;, à [[Fianarantsoa]] i Na Hassi, talohan’ny nanorim-ponenana tao [[Antananarivo]].

Nahazo diplaoma tamin'ny literatiora frantsay sy frankofonia izy, nanomboka nanoratra tany amin'ny fiandohan'ny taona 2000 ary nifindra tsikelikely nankany amin'ny tononkalo fampisehoana sy ny slam tamin'ny 2003. Mandray anjara amin'ny gazety ara-kolontsaina maromaro any amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina izy ary lasa lehiben'ny tonian'ny gazetiboky ara-kolontsaina Mozaïk tamin'ny taona 2020&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Hassi Na |url=https://www.salondulivreafricaindeparis.com/hassi-na |site=Salon du Livre Africain de Paris |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Izy koa dia mandray anjara amin'ny hetsika iombonana mikendry ny hampiroboroboana ny literatiora malagasy sy ny vehivavy mpanoratra, ohatra,tamin'ny fandraisana anjara tamin'ny 2023 tamin'ny fanombohana ny LFEM (Ligue des Women Writers of Madagascar)&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/02/litterature-feminine-la-ligue-des.html&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Tamin'ny 2021, Na Hassi namoaka ny fanangonana tononkalony voalohany, &quot;Zana-bolana&quot; na &quot;Femme Lunaire&quot; . Ahitana tononkalo 57 narafitra manodidina ny tsingerin'ny volana. Ny asa dia mikaroka ny maha-vehivavy sy ny faharetana&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |prénom=Sandrine Maricot |nom=Despretz |titre=Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi |url=https://www.paysageshumains.com/tous-les-mots-rien-que-les-mots-de-na-hassi/ |site=Paysages Humains |date=2025-03-30 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2024, namoaka &quot;Restez vivants !&quot; izy, naseho ho toy ny diary mitantara ny diany amin'ny maha poety sy mpanakanto slam azy.

Tamin'ny Mey 2025, namoaka ny bokiny voalohany ny &quot;Éditions Project'îles&quot;, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=🎧🎤 Na Hassi : son premier roman brise les silences et évoque les conséquences des violences intra-familiales |url=https://la1ere.franceinfo.fr/na-hassi-son-premier-roman-brise-les-silences-et-evoque-les-consequences-des-violences-intra-familiales-1597212.html |site=Outre-mer La 1ère |consulté le=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.Nahazo ny &quot;Prix Vanille de la fiction&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Littérature – Na Hassi remporte le Prix Vanille de la fiction 2025 avec “Deux cœurs dans mon corps” |url=https://2424.mg/litterature-na-hassi-remporte-le-prix-vanille-de-la-fiction-2025-avec-deux-coeurs-dans-mon-corps/ |site=2424.mg |date=2025-09-09 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; ilay tantara ary naseho tamin'io taona io ihany tao amin'ny &quot;festival Étonnants Voyageurs&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.Ity lahatsoratra ity dia fitantarana momba ny herisetra atao amin'ny vehivavy sy ny ankizy, ary ny fanolanana eo anivon'ny fianakaviana&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Sur le pont des arts - “Deux cœurs dans un corps”, l'écriture poétique de Na Hassi au service de la reconstruction |url=https://www.rfi.fr/fr/podcasts/sur-le-pont-des-arts/20250611-deux-c%C5%93urs-dans-un-corps-l-%C3%A9criture-po%C3%A9tique-de-na-hassi-au-service-de-la-reconstruction |site=RFI |date=2025-06-11 |consulté le=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;.

Ny asa sorany koa dia hita ao amin'ny &quot;anthologie&quot; sy gazety literatiora ao [[Madagasikara]], [[La Réunion]], ary ny tanibe Frantsa indrindra fa ao amin'ny tononkalo malagasy nivoaka tamin'ny taona 2025, izay ahitana tononkalo maromaro avy amin'ny angonany &quot;Zana-bolana Femme Lunaire&quot; ary koa ireo haikus vitsivitsy tsy navoaka teo aloha&lt;ref&gt;https://www.fonds-yavarhoussen.org/en/publication/la-poesie-de-madagascar-une-anthologie&lt;/ref&gt;.

==zavakanto hita maso==
Tamin'ny taona 2024, Na Hassi dia namorona toeram-pamokarana kanto telo indrindra ny &quot;Résilience du Vorombola&quot;, &quot;Text’îles&quot; ary &quot;Moulin à paroles&quot; izay naseho teto [[Antananarivo]] tao anatin'ny fampirantiana vondrona&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Art - Na Hassi, la poétesse de l’ombre et de la lumière |url=https://www.lexpress.mg/2025/05/art-na-hassi-la-poetesse-de-lombre-et.html |site=L'Express de Madagascar |date=2025-05-12 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

==Zava-bitany==
Na Hassi dia namolavola fomba fanao an-tsehatra ahitana slam, teatra ary famakiana fampisehoana. Nandray anjara amin'ny fety maromaro izy, anisan'izany ny &quot;Slamer un pied sur la lune&quot;, &quot;Madagaslam&quot;, ary ny &quot;Marché des arts du spectacle africain d'Abidjan&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.

Tamin'ny taona 2026, ny tantara nosoratany &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot; dia namboarina ho an'ny sehatra mitondra ny lohateny hoe &quot;Marao&quot;, notarihin'i [[Hoby Rajoelison]]&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Na Hassi |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/hassi-na/ |site=La Réunion des Livres |date=2026-02-21 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

==Loharano==
&lt;references /&gt;

{{Portail|Littérature|Poésie|Madagascar}}</text>
      <sha1>eqpx66wp5pl8c7b1dyjdn77qm23bepv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145886</id>
      <parentid>1145885</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T13:15:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <origin>1145886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5435" sha1="6r1u9qiyppcj7rx99unub1egxuwo3yj" xml:space="preserve">'''Na Hassi''', Tonihasina Gäelle Néhémia no tena anarany, dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1989 ary poeta, mpanao slam, mpanoratra tantara, ary mpanakanto [[malagasy]].

Namoaka angon-tononkalo izy talohan'ny namoahany ny bokiny voalohany, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;, tamin'ny 2025, izay nahazoany ny &quot;le Prix Vanille de la fiction&quot;

== Tantaram-piainany ==
Teraka tamin’ny taona 1989&lt;ref&gt;https://booknode.com/auteur/na-hassi/biographie&lt;/ref&gt;, à [[Fianarantsoa]] i Na Hassi, talohan’ny nanorim-ponenana tao [[Antananarivo]].

Nahazo diplaoma tamin'ny literatiora frantsay sy frankofonia izy, nanomboka nanoratra tany amin'ny fiandohan'ny taona 2000 ary nifindra tsikelikely nankany amin'ny tononkalo fampisehoana sy ny slam tamin'ny 2003. Mandray anjara amin'ny gazety ara-kolontsaina maromaro any amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina izy ary lasa lehiben'ny tonian'ny gazetiboky ara-kolontsaina Mozaïk tamin'ny taona 2020&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Hassi Na |url=https://www.salondulivreafricaindeparis.com/hassi-na |site=Salon du Livre Africain de Paris |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Izy koa dia mandray anjara amin'ny hetsika iombonana mikendry ny hampiroboroboana ny literatiora malagasy sy ny vehivavy mpanoratra, ohatra,tamin'ny fandraisana anjara tamin'ny 2023 tamin'ny fanombohana ny LFEM (Ligue des Women Writers of Madagascar)&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/02/litterature-feminine-la-ligue-des.html&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Tamin'ny 2021, Na Hassi namoaka ny fanangonana tononkalony voalohany, &quot;Zana-bolana&quot; na &quot;Femme Lunaire&quot; . Ahitana tononkalo 57 narafitra manodidina ny tsingerin'ny volana. Ny asa dia mikaroka ny maha-vehivavy sy ny faharetana&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |prénom=Sandrine Maricot |nom=Despretz |titre=Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi |url=https://www.paysageshumains.com/tous-les-mots-rien-que-les-mots-de-na-hassi/ |site=Paysages Humains |date=2025-03-30 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2024, namoaka &quot;Restez vivants !&quot; izy, naseho ho toy ny diary mitantara ny diany amin'ny maha poety sy mpanakanto slam azy.

Tamin'ny Mey 2025, namoaka ny bokiny voalohany ny &quot;Éditions Project'îles&quot;, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=🎧🎤 Na Hassi : son premier roman brise les silences et évoque les conséquences des violences intra-familiales |url=https://la1ere.franceinfo.fr/na-hassi-son-premier-roman-brise-les-silences-et-evoque-les-consequences-des-violences-intra-familiales-1597212.html |site=Outre-mer La 1ère |consulté le=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.Nahazo ny &quot;Prix Vanille de la fiction&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Littérature – Na Hassi remporte le Prix Vanille de la fiction 2025 avec “Deux cœurs dans mon corps” |url=https://2424.mg/litterature-na-hassi-remporte-le-prix-vanille-de-la-fiction-2025-avec-deux-coeurs-dans-mon-corps/ |site=2424.mg |date=2025-09-09 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; ilay tantara ary naseho tamin'io taona io ihany tao amin'ny &quot;festival Étonnants Voyageurs&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.Ity lahatsoratra ity dia fitantarana momba ny herisetra atao amin'ny vehivavy sy ny ankizy, ary ny fanolanana eo anivon'ny fianakaviana&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Sur le pont des arts - “Deux cœurs dans un corps”, l'écriture poétique de Na Hassi au service de la reconstruction |url=https://www.rfi.fr/fr/podcasts/sur-le-pont-des-arts/20250611-deux-c%C5%93urs-dans-un-corps-l-%C3%A9criture-po%C3%A9tique-de-na-hassi-au-service-de-la-reconstruction |site=RFI |date=2025-06-11 |consulté le=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;.

Ny asa sorany koa dia hita ao amin'ny &quot;anthologie&quot; sy gazety literatiora ao [[Madagasikara]], [[La Réunion]], ary ny tanibe Frantsa indrindra fa ao amin'ny tononkalo malagasy nivoaka tamin'ny taona 2025, izay ahitana tononkalo maromaro avy amin'ny angonany &quot;Zana-bolana Femme Lunaire&quot; ary koa ireo haikus vitsivitsy tsy navoaka teo aloha&lt;ref&gt;https://www.fonds-yavarhoussen.org/en/publication/la-poesie-de-madagascar-une-anthologie&lt;/ref&gt;.

==zavakanto hita maso==
Tamin'ny taona 2024, Na Hassi dia namorona toeram-pamokarana kanto telo indrindra ny &quot;Résilience du Vorombola&quot;, &quot;Text’îles&quot; ary &quot;Moulin à paroles&quot; izay naseho teto [[Antananarivo]] tao anatin'ny fampirantiana vondrona&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Art - Na Hassi, la poétesse de l’ombre et de la lumière |url=https://www.lexpress.mg/2025/05/art-na-hassi-la-poetesse-de-lombre-et.html |site=L'Express de Madagascar |date=2025-05-12 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

==Zava-bitany==
Na Hassi dia namolavola fomba fanao an-tsehatra ahitana slam, teatra ary famakiana fampisehoana. Nandray anjara amin'ny fety maromaro izy, anisan'izany ny &quot;Slamer un pied sur la lune&quot;, &quot;Madagaslam&quot;, ary ny &quot;Marché des arts du spectacle africain d'Abidjan&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.

Tamin'ny taona 2026, ny tantara nosoratany &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot; dia namboarina ho an'ny sehatra mitondra ny lohateny hoe &quot;Marao&quot;, notarihin'i [[Hoby Rajoelison]]&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Na Hassi |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/hassi-na/ |site=La Réunion des Livres |date=2026-02-21 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

==Loharano==
&lt;references /&gt;

{{CLEDETRI:Hassi}}
[[Catégorie:Poétesse malgache]]
[[Catégorie:Écrivaine malgache]]</text>
      <sha1>6r1u9qiyppcj7rx99unub1egxuwo3yj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145887</id>
      <parentid>1145886</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T13:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <origin>1145887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5391" sha1="eqpx66wp5pl8c7b1dyjdn77qm23bepv" xml:space="preserve">'''Na Hassi''', Tonihasina Gäelle Néhémia no tena anarany, dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1989 ary poeta, mpanao slam, mpanoratra tantara, ary mpanakanto [[malagasy]].

Namoaka angon-tononkalo izy talohan'ny namoahany ny bokiny voalohany, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;, tamin'ny 2025, izay nahazoany ny &quot;le Prix Vanille de la fiction&quot;

== Tantaram-piainany ==
Teraka tamin’ny taona 1989&lt;ref&gt;https://booknode.com/auteur/na-hassi/biographie&lt;/ref&gt;, à [[Fianarantsoa]] i Na Hassi, talohan’ny nanorim-ponenana tao [[Antananarivo]].

Nahazo diplaoma tamin'ny literatiora frantsay sy frankofonia izy, nanomboka nanoratra tany amin'ny fiandohan'ny taona 2000 ary nifindra tsikelikely nankany amin'ny tononkalo fampisehoana sy ny slam tamin'ny 2003. Mandray anjara amin'ny gazety ara-kolontsaina maromaro any amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina izy ary lasa lehiben'ny tonian'ny gazetiboky ara-kolontsaina Mozaïk tamin'ny taona 2020&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Hassi Na |url=https://www.salondulivreafricaindeparis.com/hassi-na |site=Salon du Livre Africain de Paris |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Izy koa dia mandray anjara amin'ny hetsika iombonana mikendry ny hampiroboroboana ny literatiora malagasy sy ny vehivavy mpanoratra, ohatra,tamin'ny fandraisana anjara tamin'ny 2023 tamin'ny fanombohana ny LFEM (Ligue des Women Writers of Madagascar)&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/02/litterature-feminine-la-ligue-des.html&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Tamin'ny 2021, Na Hassi namoaka ny fanangonana tononkalony voalohany, &quot;Zana-bolana&quot; na &quot;Femme Lunaire&quot; . Ahitana tononkalo 57 narafitra manodidina ny tsingerin'ny volana. Ny asa dia mikaroka ny maha-vehivavy sy ny faharetana&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |prénom=Sandrine Maricot |nom=Despretz |titre=Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi |url=https://www.paysageshumains.com/tous-les-mots-rien-que-les-mots-de-na-hassi/ |site=Paysages Humains |date=2025-03-30 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2024, namoaka &quot;Restez vivants !&quot; izy, naseho ho toy ny diary mitantara ny diany amin'ny maha poety sy mpanakanto slam azy.

Tamin'ny Mey 2025, namoaka ny bokiny voalohany ny &quot;Éditions Project'îles&quot;, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=🎧🎤 Na Hassi : son premier roman brise les silences et évoque les conséquences des violences intra-familiales |url=https://la1ere.franceinfo.fr/na-hassi-son-premier-roman-brise-les-silences-et-evoque-les-consequences-des-violences-intra-familiales-1597212.html |site=Outre-mer La 1ère |consulté le=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.Nahazo ny &quot;Prix Vanille de la fiction&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Littérature – Na Hassi remporte le Prix Vanille de la fiction 2025 avec “Deux cœurs dans mon corps” |url=https://2424.mg/litterature-na-hassi-remporte-le-prix-vanille-de-la-fiction-2025-avec-deux-coeurs-dans-mon-corps/ |site=2424.mg |date=2025-09-09 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; ilay tantara ary naseho tamin'io taona io ihany tao amin'ny &quot;festival Étonnants Voyageurs&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.Ity lahatsoratra ity dia fitantarana momba ny herisetra atao amin'ny vehivavy sy ny ankizy, ary ny fanolanana eo anivon'ny fianakaviana&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Sur le pont des arts - “Deux cœurs dans un corps”, l'écriture poétique de Na Hassi au service de la reconstruction |url=https://www.rfi.fr/fr/podcasts/sur-le-pont-des-arts/20250611-deux-c%C5%93urs-dans-un-corps-l-%C3%A9criture-po%C3%A9tique-de-na-hassi-au-service-de-la-reconstruction |site=RFI |date=2025-06-11 |consulté le=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;.

Ny asa sorany koa dia hita ao amin'ny &quot;anthologie&quot; sy gazety literatiora ao [[Madagasikara]], [[La Réunion]], ary ny tanibe Frantsa indrindra fa ao amin'ny tononkalo malagasy nivoaka tamin'ny taona 2025, izay ahitana tononkalo maromaro avy amin'ny angonany &quot;Zana-bolana Femme Lunaire&quot; ary koa ireo haikus vitsivitsy tsy navoaka teo aloha&lt;ref&gt;https://www.fonds-yavarhoussen.org/en/publication/la-poesie-de-madagascar-une-anthologie&lt;/ref&gt;.

==zavakanto hita maso==
Tamin'ny taona 2024, Na Hassi dia namorona toeram-pamokarana kanto telo indrindra ny &quot;Résilience du Vorombola&quot;, &quot;Text’îles&quot; ary &quot;Moulin à paroles&quot; izay naseho teto [[Antananarivo]] tao anatin'ny fampirantiana vondrona&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Art - Na Hassi, la poétesse de l’ombre et de la lumière |url=https://www.lexpress.mg/2025/05/art-na-hassi-la-poetesse-de-lombre-et.html |site=L'Express de Madagascar |date=2025-05-12 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

==Zava-bitany==
Na Hassi dia namolavola fomba fanao an-tsehatra ahitana slam, teatra ary famakiana fampisehoana. Nandray anjara amin'ny fety maromaro izy, anisan'izany ny &quot;Slamer un pied sur la lune&quot;, &quot;Madagaslam&quot;, ary ny &quot;Marché des arts du spectacle africain d'Abidjan&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.

Tamin'ny taona 2026, ny tantara nosoratany &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot; dia namboarina ho an'ny sehatra mitondra ny lohateny hoe &quot;Marao&quot;, notarihin'i [[Hoby Rajoelison]]&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Na Hassi |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/hassi-na/ |site=La Réunion des Livres |date=2026-02-21 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

==Loharano==
&lt;references /&gt;

{{Portail|Littérature|Poésie|Madagascar}}</text>
      <sha1>eqpx66wp5pl8c7b1dyjdn77qm23bepv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145888</id>
      <parentid>1145887</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T13:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <origin>1145888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5435" sha1="6r1u9qiyppcj7rx99unub1egxuwo3yj" xml:space="preserve">'''Na Hassi''', Tonihasina Gäelle Néhémia no tena anarany, dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1989 ary poeta, mpanao slam, mpanoratra tantara, ary mpanakanto [[malagasy]].

Namoaka angon-tononkalo izy talohan'ny namoahany ny bokiny voalohany, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;, tamin'ny 2025, izay nahazoany ny &quot;le Prix Vanille de la fiction&quot;

== Tantaram-piainany ==
Teraka tamin’ny taona 1989&lt;ref&gt;https://booknode.com/auteur/na-hassi/biographie&lt;/ref&gt;, à [[Fianarantsoa]] i Na Hassi, talohan’ny nanorim-ponenana tao [[Antananarivo]].

Nahazo diplaoma tamin'ny literatiora frantsay sy frankofonia izy, nanomboka nanoratra tany amin'ny fiandohan'ny taona 2000 ary nifindra tsikelikely nankany amin'ny tononkalo fampisehoana sy ny slam tamin'ny 2003. Mandray anjara amin'ny gazety ara-kolontsaina maromaro any amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina izy ary lasa lehiben'ny tonian'ny gazetiboky ara-kolontsaina Mozaïk tamin'ny taona 2020&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Hassi Na |url=https://www.salondulivreafricaindeparis.com/hassi-na |site=Salon du Livre Africain de Paris |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Izy koa dia mandray anjara amin'ny hetsika iombonana mikendry ny hampiroboroboana ny literatiora malagasy sy ny vehivavy mpanoratra, ohatra,tamin'ny fandraisana anjara tamin'ny 2023 tamin'ny fanombohana ny LFEM (Ligue des Women Writers of Madagascar)&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/02/litterature-feminine-la-ligue-des.html&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Tamin'ny 2021, Na Hassi namoaka ny fanangonana tononkalony voalohany, &quot;Zana-bolana&quot; na &quot;Femme Lunaire&quot; . Ahitana tononkalo 57 narafitra manodidina ny tsingerin'ny volana. Ny asa dia mikaroka ny maha-vehivavy sy ny faharetana&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |prénom=Sandrine Maricot |nom=Despretz |titre=Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi |url=https://www.paysageshumains.com/tous-les-mots-rien-que-les-mots-de-na-hassi/ |site=Paysages Humains |date=2025-03-30 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2024, namoaka &quot;Restez vivants !&quot; izy, naseho ho toy ny diary mitantara ny diany amin'ny maha poety sy mpanakanto slam azy.

Tamin'ny Mey 2025, namoaka ny bokiny voalohany ny &quot;Éditions Project'îles&quot;, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=🎧🎤 Na Hassi : son premier roman brise les silences et évoque les conséquences des violences intra-familiales |url=https://la1ere.franceinfo.fr/na-hassi-son-premier-roman-brise-les-silences-et-evoque-les-consequences-des-violences-intra-familiales-1597212.html |site=Outre-mer La 1ère |consulté le=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.Nahazo ny &quot;Prix Vanille de la fiction&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Littérature – Na Hassi remporte le Prix Vanille de la fiction 2025 avec “Deux cœurs dans mon corps” |url=https://2424.mg/litterature-na-hassi-remporte-le-prix-vanille-de-la-fiction-2025-avec-deux-coeurs-dans-mon-corps/ |site=2424.mg |date=2025-09-09 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; ilay tantara ary naseho tamin'io taona io ihany tao amin'ny &quot;festival Étonnants Voyageurs&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.Ity lahatsoratra ity dia fitantarana momba ny herisetra atao amin'ny vehivavy sy ny ankizy, ary ny fanolanana eo anivon'ny fianakaviana&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Sur le pont des arts - “Deux cœurs dans un corps”, l'écriture poétique de Na Hassi au service de la reconstruction |url=https://www.rfi.fr/fr/podcasts/sur-le-pont-des-arts/20250611-deux-c%C5%93urs-dans-un-corps-l-%C3%A9criture-po%C3%A9tique-de-na-hassi-au-service-de-la-reconstruction |site=RFI |date=2025-06-11 |consulté le=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;.

Ny asa sorany koa dia hita ao amin'ny &quot;anthologie&quot; sy gazety literatiora ao [[Madagasikara]], [[La Réunion]], ary ny tanibe Frantsa indrindra fa ao amin'ny tononkalo malagasy nivoaka tamin'ny taona 2025, izay ahitana tononkalo maromaro avy amin'ny angonany &quot;Zana-bolana Femme Lunaire&quot; ary koa ireo haikus vitsivitsy tsy navoaka teo aloha&lt;ref&gt;https://www.fonds-yavarhoussen.org/en/publication/la-poesie-de-madagascar-une-anthologie&lt;/ref&gt;.

==zavakanto hita maso==
Tamin'ny taona 2024, Na Hassi dia namorona toeram-pamokarana kanto telo indrindra ny &quot;Résilience du Vorombola&quot;, &quot;Text’îles&quot; ary &quot;Moulin à paroles&quot; izay naseho teto [[Antananarivo]] tao anatin'ny fampirantiana vondrona&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Art - Na Hassi, la poétesse de l’ombre et de la lumière |url=https://www.lexpress.mg/2025/05/art-na-hassi-la-poetesse-de-lombre-et.html |site=L'Express de Madagascar |date=2025-05-12 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

==Zava-bitany==
Na Hassi dia namolavola fomba fanao an-tsehatra ahitana slam, teatra ary famakiana fampisehoana. Nandray anjara amin'ny fety maromaro izy, anisan'izany ny &quot;Slamer un pied sur la lune&quot;, &quot;Madagaslam&quot;, ary ny &quot;Marché des arts du spectacle africain d'Abidjan&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.

Tamin'ny taona 2026, ny tantara nosoratany &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot; dia namboarina ho an'ny sehatra mitondra ny lohateny hoe &quot;Marao&quot;, notarihin'i [[Hoby Rajoelison]]&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Na Hassi |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/hassi-na/ |site=La Réunion des Livres |date=2026-02-21 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

==Loharano==
&lt;references /&gt;

{{CLEDETRI:Hassi}}
[[Catégorie:Poétesse malgache]]
[[Catégorie:Écrivaine malgache]]</text>
      <sha1>6r1u9qiyppcj7rx99unub1egxuwo3yj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145889</id>
      <parentid>1145888</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T13:19:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <origin>1145889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5346" sha1="fnoful5p1g828u75e650hjrj6253o59" xml:space="preserve">'''Na Hassi''', Tonihasina Gäelle Néhémia no tena anarany, dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1989 ary poeta, mpanao slam, mpanoratra tantara, ary mpanakanto [[malagasy]].

Namoaka angon-tononkalo izy talohan'ny namoahany ny bokiny voalohany, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;, tamin'ny 2025, izay nahazoany ny &quot;le Prix Vanille de la fiction&quot;

== Tantaram-piainany ==
Teraka tamin’ny taona 1989&lt;ref&gt;https://booknode.com/auteur/na-hassi/biographie&lt;/ref&gt;, à [[Fianarantsoa]] i Na Hassi, talohan’ny nanorim-ponenana tao [[Antananarivo]].

Nahazo diplaoma tamin'ny literatiora frantsay sy frankofonia izy, nanomboka nanoratra tany amin'ny fiandohan'ny taona 2000 ary nifindra tsikelikely nankany amin'ny tononkalo fampisehoana sy ny slam tamin'ny 2003. Mandray anjara amin'ny gazety ara-kolontsaina maromaro any amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina izy ary lasa lehiben'ny tonian'ny gazetiboky ara-kolontsaina Mozaïk tamin'ny taona 2020&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Hassi Na |url=https://www.salondulivreafricaindeparis.com/hassi-na |site=Salon du Livre Africain de Paris |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Izy koa dia mandray anjara amin'ny hetsika iombonana mikendry ny hampiroboroboana ny literatiora malagasy sy ny vehivavy mpanoratra, ohatra,tamin'ny fandraisana anjara tamin'ny 2023 tamin'ny fanombohana ny LFEM (Ligue des Women Writers of Madagascar)&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/02/litterature-feminine-la-ligue-des.html&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Tamin'ny 2021, Na Hassi namoaka ny fanangonana tononkalony voalohany, &quot;Zana-bolana&quot; na &quot;Femme Lunaire&quot; . Ahitana tononkalo 57 narafitra manodidina ny tsingerin'ny volana. Ny asa dia mikaroka ny maha-vehivavy sy ny faharetana&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |prénom=Sandrine Maricot |nom=Despretz |titre=Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi |url=https://www.paysageshumains.com/tous-les-mots-rien-que-les-mots-de-na-hassi/ |site=Paysages Humains |date=2025-03-30 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2024, namoaka &quot;Restez vivants !&quot; izy, naseho ho toy ny diary mitantara ny diany amin'ny maha poety sy mpanakanto slam azy.

Tamin'ny Mey 2025, namoaka ny bokiny voalohany ny &quot;Éditions Project'îles&quot;, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=🎧🎤 Na Hassi : son premier roman brise les silences et évoque les conséquences des violences intra-familiales |url=https://la1ere.franceinfo.fr/na-hassi-son-premier-roman-brise-les-silences-et-evoque-les-consequences-des-violences-intra-familiales-1597212.html |site=Outre-mer La 1ère |consulté le=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.Nahazo ny &quot;Prix Vanille de la fiction&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Littérature – Na Hassi remporte le Prix Vanille de la fiction 2025 avec “Deux cœurs dans mon corps” |url=https://2424.mg/litterature-na-hassi-remporte-le-prix-vanille-de-la-fiction-2025-avec-deux-coeurs-dans-mon-corps/ |site=2424.mg |date=2025-09-09 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; ilay tantara ary naseho tamin'io taona io ihany tao amin'ny &quot;festival Étonnants Voyageurs&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.Ity lahatsoratra ity dia fitantarana momba ny herisetra atao amin'ny vehivavy sy ny ankizy, ary ny fanolanana eo anivon'ny fianakaviana&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Sur le pont des arts - “Deux cœurs dans un corps”, l'écriture poétique de Na Hassi au service de la reconstruction |url=https://www.rfi.fr/fr/podcasts/sur-le-pont-des-arts/20250611-deux-c%C5%93urs-dans-un-corps-l-%C3%A9criture-po%C3%A9tique-de-na-hassi-au-service-de-la-reconstruction |site=RFI |date=2025-06-11 |consulté le=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;.

Ny asa sorany koa dia hita ao amin'ny &quot;anthologie&quot; sy gazety literatiora ao [[Madagasikara]], [[La Réunion]], ary ny tanibe Frantsa indrindra fa ao amin'ny tononkalo malagasy nivoaka tamin'ny taona 2025, izay ahitana tononkalo maromaro avy amin'ny angonany &quot;Zana-bolana Femme Lunaire&quot; ary koa ireo haikus vitsivitsy tsy navoaka teo aloha&lt;ref&gt;https://www.fonds-yavarhoussen.org/en/publication/la-poesie-de-madagascar-une-anthologie&lt;/ref&gt;.

==zavakanto hita maso==
Tamin'ny taona 2024, Na Hassi dia namorona toeram-pamokarana kanto telo indrindra ny &quot;Résilience du Vorombola&quot;, &quot;Text’îles&quot; ary &quot;Moulin à paroles&quot; izay naseho teto [[Antananarivo]] tao anatin'ny fampirantiana vondrona&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Art - Na Hassi, la poétesse de l’ombre et de la lumière |url=https://www.lexpress.mg/2025/05/art-na-hassi-la-poetesse-de-lombre-et.html |site=L'Express de Madagascar |date=2025-05-12 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

==Zava-bitany==
Na Hassi dia namolavola fomba fanao an-tsehatra ahitana slam, teatra ary famakiana fampisehoana. Nandray anjara amin'ny fety maromaro izy, anisan'izany ny &quot;Slamer un pied sur la lune&quot;, &quot;Madagaslam&quot;, ary ny &quot;Marché des arts du spectacle africain d'Abidjan&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.

Tamin'ny taona 2026, ny tantara nosoratany &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot; dia namboarina ho an'ny sehatra mitondra ny lohateny hoe &quot;Marao&quot;, notarihin'i [[Hoby Rajoelison]]&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Na Hassi |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/hassi-na/ |site=La Réunion des Livres |date=2026-02-21 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

==Loharano==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>fnoful5p1g828u75e650hjrj6253o59</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145890</id>
      <parentid>1145889</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T13:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <origin>1145890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5864" sha1="5nn2q285dm7awzmza6vvdb9txi1811b" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie2
 | charte            = écrivaine
 | anarana           = Na Hassi
 | nom de naissance  = 
 | date de naissance = 1989
 | lieu de naissance = Madagascar
 | nationalité       = Malgache
 | profession        = Poétesse, slameuse, romancière, performeuse
 | formation         = Lettres françaises et francophones
 | genres            = Poésie, slam, roman
 | œuvres principales = 2021: ''Zana-bolana-Femme Lunaire'' &lt;br&gt; 2024: ''Restez vivants !'' &lt;br&gt; 2025: ''Deux cœurs dans mon corps''
}}

'''Na Hassi''', Tonihasina Gäelle Néhémia no tena anarany, dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1989 ary poeta, mpanao slam, mpanoratra tantara, ary mpanakanto [[malagasy]].

Namoaka angon-tononkalo izy talohan'ny namoahany ny bokiny voalohany, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;, tamin'ny 2025, izay nahazoany ny &quot;le Prix Vanille de la fiction&quot;

== Tantaram-piainany ==
Teraka tamin’ny taona 1989&lt;ref&gt;https://booknode.com/auteur/na-hassi/biographie&lt;/ref&gt;, à [[Fianarantsoa]] i Na Hassi, talohan’ny nanorim-ponenana tao [[Antananarivo]].

Nahazo diplaoma tamin'ny literatiora frantsay sy frankofonia izy, nanomboka nanoratra tany amin'ny fiandohan'ny taona 2000 ary nifindra tsikelikely nankany amin'ny tononkalo fampisehoana sy ny slam tamin'ny 2003. Mandray anjara amin'ny gazety ara-kolontsaina maromaro any amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina izy ary lasa lehiben'ny tonian'ny gazetiboky ara-kolontsaina Mozaïk tamin'ny taona 2020&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Hassi Na |url=https://www.salondulivreafricaindeparis.com/hassi-na |site=Salon du Livre Africain de Paris |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Izy koa dia mandray anjara amin'ny hetsika iombonana mikendry ny hampiroboroboana ny literatiora malagasy sy ny vehivavy mpanoratra, ohatra,tamin'ny fandraisana anjara tamin'ny 2023 tamin'ny fanombohana ny LFEM (Ligue des Women Writers of Madagascar)&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/02/litterature-feminine-la-ligue-des.html&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Tamin'ny 2021, Na Hassi namoaka ny fanangonana tononkalony voalohany, &quot;Zana-bolana&quot; na &quot;Femme Lunaire&quot; . Ahitana tononkalo 57 narafitra manodidina ny tsingerin'ny volana. Ny asa dia mikaroka ny maha-vehivavy sy ny faharetana&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |prénom=Sandrine Maricot |nom=Despretz |titre=Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi |url=https://www.paysageshumains.com/tous-les-mots-rien-que-les-mots-de-na-hassi/ |site=Paysages Humains |date=2025-03-30 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2024, namoaka &quot;Restez vivants !&quot; izy, naseho ho toy ny diary mitantara ny diany amin'ny maha poety sy mpanakanto slam azy.

Tamin'ny Mey 2025, namoaka ny bokiny voalohany ny &quot;Éditions Project'îles&quot;, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=🎧🎤 Na Hassi : son premier roman brise les silences et évoque les conséquences des violences intra-familiales |url=https://la1ere.franceinfo.fr/na-hassi-son-premier-roman-brise-les-silences-et-evoque-les-consequences-des-violences-intra-familiales-1597212.html |site=Outre-mer La 1ère |consulté le=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.Nahazo ny &quot;Prix Vanille de la fiction&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Littérature – Na Hassi remporte le Prix Vanille de la fiction 2025 avec “Deux cœurs dans mon corps” |url=https://2424.mg/litterature-na-hassi-remporte-le-prix-vanille-de-la-fiction-2025-avec-deux-coeurs-dans-mon-corps/ |site=2424.mg |date=2025-09-09 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; ilay tantara ary naseho tamin'io taona io ihany tao amin'ny &quot;festival Étonnants Voyageurs&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.Ity lahatsoratra ity dia fitantarana momba ny herisetra atao amin'ny vehivavy sy ny ankizy, ary ny fanolanana eo anivon'ny fianakaviana&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Sur le pont des arts - “Deux cœurs dans un corps”, l'écriture poétique de Na Hassi au service de la reconstruction |url=https://www.rfi.fr/fr/podcasts/sur-le-pont-des-arts/20250611-deux-c%C5%93urs-dans-un-corps-l-%C3%A9criture-po%C3%A9tique-de-na-hassi-au-service-de-la-reconstruction |site=RFI |date=2025-06-11 |consulté le=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;.

Ny asa sorany koa dia hita ao amin'ny &quot;anthologie&quot; sy gazety literatiora ao [[Madagasikara]], [[La Réunion]], ary ny tanibe Frantsa indrindra fa ao amin'ny tononkalo malagasy nivoaka tamin'ny taona 2025, izay ahitana tononkalo maromaro avy amin'ny angonany &quot;Zana-bolana Femme Lunaire&quot; ary koa ireo haikus vitsivitsy tsy navoaka teo aloha&lt;ref&gt;https://www.fonds-yavarhoussen.org/en/publication/la-poesie-de-madagascar-une-anthologie&lt;/ref&gt;.

==zavakanto hita maso==
Tamin'ny taona 2024, Na Hassi dia namorona toeram-pamokarana kanto telo indrindra ny &quot;Résilience du Vorombola&quot;, &quot;Text’îles&quot; ary &quot;Moulin à paroles&quot; izay naseho teto [[Antananarivo]] tao anatin'ny fampirantiana vondrona&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Art - Na Hassi, la poétesse de l’ombre et de la lumière |url=https://www.lexpress.mg/2025/05/art-na-hassi-la-poetesse-de-lombre-et.html |site=L'Express de Madagascar |date=2025-05-12 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

==Zava-bitany==
Na Hassi dia namolavola fomba fanao an-tsehatra ahitana slam, teatra ary famakiana fampisehoana. Nandray anjara amin'ny fety maromaro izy, anisan'izany ny &quot;Slamer un pied sur la lune&quot;, &quot;Madagaslam&quot;, ary ny &quot;Marché des arts du spectacle africain d'Abidjan&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.

Tamin'ny taona 2026, ny tantara nosoratany &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot; dia namboarina ho an'ny sehatra mitondra ny lohateny hoe &quot;Marao&quot;, notarihin'i [[Hoby Rajoelison]]&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Na Hassi |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/hassi-na/ |site=La Réunion des Livres |date=2026-02-21 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

==Loharano==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>5nn2q285dm7awzmza6vvdb9txi1811b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145891</id>
      <parentid>1145890</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T13:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <origin>1145891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5347" sha1="hhajo1tzwwlgwq7d7f1qqxrhe1mflft" xml:space="preserve">
'''Na Hassi''', Tonihasina Gäelle Néhémia no tena anarany, dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1989 ary poeta, mpanao slam, mpanoratra tantara, ary mpanakanto [[malagasy]].

Namoaka angon-tononkalo izy talohan'ny namoahany ny bokiny voalohany, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;, tamin'ny 2025, izay nahazoany ny &quot;le Prix Vanille de la fiction&quot;

== Tantaram-piainany ==
Teraka tamin’ny taona 1989&lt;ref&gt;https://booknode.com/auteur/na-hassi/biographie&lt;/ref&gt;, à [[Fianarantsoa]] i Na Hassi, talohan’ny nanorim-ponenana tao [[Antananarivo]].

Nahazo diplaoma tamin'ny literatiora frantsay sy frankofonia izy, nanomboka nanoratra tany amin'ny fiandohan'ny taona 2000 ary nifindra tsikelikely nankany amin'ny tononkalo fampisehoana sy ny slam tamin'ny 2003. Mandray anjara amin'ny gazety ara-kolontsaina maromaro any amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina izy ary lasa lehiben'ny tonian'ny gazetiboky ara-kolontsaina Mozaïk tamin'ny taona 2020&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Hassi Na |url=https://www.salondulivreafricaindeparis.com/hassi-na |site=Salon du Livre Africain de Paris |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Izy koa dia mandray anjara amin'ny hetsika iombonana mikendry ny hampiroboroboana ny literatiora malagasy sy ny vehivavy mpanoratra, ohatra,tamin'ny fandraisana anjara tamin'ny 2023 tamin'ny fanombohana ny LFEM (Ligue des Women Writers of Madagascar)&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/02/litterature-feminine-la-ligue-des.html&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Tamin'ny 2021, Na Hassi namoaka ny fanangonana tononkalony voalohany, &quot;Zana-bolana&quot; na &quot;Femme Lunaire&quot; . Ahitana tononkalo 57 narafitra manodidina ny tsingerin'ny volana. Ny asa dia mikaroka ny maha-vehivavy sy ny faharetana&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |prénom=Sandrine Maricot |nom=Despretz |titre=Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi |url=https://www.paysageshumains.com/tous-les-mots-rien-que-les-mots-de-na-hassi/ |site=Paysages Humains |date=2025-03-30 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2024, namoaka &quot;Restez vivants !&quot; izy, naseho ho toy ny diary mitantara ny diany amin'ny maha poety sy mpanakanto slam azy.

Tamin'ny Mey 2025, namoaka ny bokiny voalohany ny &quot;Éditions Project'îles&quot;, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=🎧🎤 Na Hassi : son premier roman brise les silences et évoque les conséquences des violences intra-familiales |url=https://la1ere.franceinfo.fr/na-hassi-son-premier-roman-brise-les-silences-et-evoque-les-consequences-des-violences-intra-familiales-1597212.html |site=Outre-mer La 1ère |consulté le=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.Nahazo ny &quot;Prix Vanille de la fiction&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Littérature – Na Hassi remporte le Prix Vanille de la fiction 2025 avec “Deux cœurs dans mon corps” |url=https://2424.mg/litterature-na-hassi-remporte-le-prix-vanille-de-la-fiction-2025-avec-deux-coeurs-dans-mon-corps/ |site=2424.mg |date=2025-09-09 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; ilay tantara ary naseho tamin'io taona io ihany tao amin'ny &quot;festival Étonnants Voyageurs&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.Ity lahatsoratra ity dia fitantarana momba ny herisetra atao amin'ny vehivavy sy ny ankizy, ary ny fanolanana eo anivon'ny fianakaviana&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Sur le pont des arts - “Deux cœurs dans un corps”, l'écriture poétique de Na Hassi au service de la reconstruction |url=https://www.rfi.fr/fr/podcasts/sur-le-pont-des-arts/20250611-deux-c%C5%93urs-dans-un-corps-l-%C3%A9criture-po%C3%A9tique-de-na-hassi-au-service-de-la-reconstruction |site=RFI |date=2025-06-11 |consulté le=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;.

Ny asa sorany koa dia hita ao amin'ny &quot;anthologie&quot; sy gazety literatiora ao [[Madagasikara]], [[La Réunion]], ary ny tanibe Frantsa indrindra fa ao amin'ny tononkalo malagasy nivoaka tamin'ny taona 2025, izay ahitana tononkalo maromaro avy amin'ny angonany &quot;Zana-bolana Femme Lunaire&quot; ary koa ireo haikus vitsivitsy tsy navoaka teo aloha&lt;ref&gt;https://www.fonds-yavarhoussen.org/en/publication/la-poesie-de-madagascar-une-anthologie&lt;/ref&gt;.

==zavakanto hita maso==
Tamin'ny taona 2024, Na Hassi dia namorona toeram-pamokarana kanto telo indrindra ny &quot;Résilience du Vorombola&quot;, &quot;Text’îles&quot; ary &quot;Moulin à paroles&quot; izay naseho teto [[Antananarivo]] tao anatin'ny fampirantiana vondrona&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Art - Na Hassi, la poétesse de l’ombre et de la lumière |url=https://www.lexpress.mg/2025/05/art-na-hassi-la-poetesse-de-lombre-et.html |site=L'Express de Madagascar |date=2025-05-12 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

==Zava-bitany==
Na Hassi dia namolavola fomba fanao an-tsehatra ahitana slam, teatra ary famakiana fampisehoana. Nandray anjara amin'ny fety maromaro izy, anisan'izany ny &quot;Slamer un pied sur la lune&quot;, &quot;Madagaslam&quot;, ary ny &quot;Marché des arts du spectacle africain d'Abidjan&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.

Tamin'ny taona 2026, ny tantara nosoratany &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot; dia namboarina ho an'ny sehatra mitondra ny lohateny hoe &quot;Marao&quot;, notarihin'i [[Hoby Rajoelison]]&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Na Hassi |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/hassi-na/ |site=La Réunion des Livres |date=2026-02-21 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

==Loharano==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>hhajo1tzwwlgwq7d7f1qqxrhe1mflft</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145896</id>
      <parentid>1145891</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T13:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <origin>1145896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5509" sha1="rc0zh53rarvbha3flvzttikjkhshvgr" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Na Hassi na|tena anarana=Na Tonihasina Gäelle Néhémia 
|teraka=taona 1989|asa=Mpanoratra Tononkalo sy Slam|firenena={{Madagasikara}}}}

'''Na Hassi''', Tonihasina Gäelle Néhémia no tena anarany, dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1989 ary poeta, mpanao slam, mpanoratra tantara, ary mpanakanto [[malagasy]].

Namoaka angon-tononkalo izy talohan'ny namoahany ny bokiny voalohany, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;, tamin'ny 2025, izay nahazoany ny &quot;le Prix Vanille de la fiction&quot;

== Tantaram-piainany ==
Teraka tamin’ny taona 1989&lt;ref&gt;https://booknode.com/auteur/na-hassi/biographie&lt;/ref&gt;, à [[Fianarantsoa]] i Na Hassi, talohan’ny nanorim-ponenana tao [[Antananarivo]].

Nahazo diplaoma tamin'ny literatiora frantsay sy frankofonia izy, nanomboka nanoratra tany amin'ny fiandohan'ny taona 2000 ary nifindra tsikelikely nankany amin'ny tononkalo fampisehoana sy ny slam tamin'ny 2003. Mandray anjara amin'ny gazety ara-kolontsaina maromaro any amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina izy ary lasa lehiben'ny tonian'ny gazetiboky ara-kolontsaina Mozaïk tamin'ny taona 2020&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Hassi Na |url=https://www.salondulivreafricaindeparis.com/hassi-na |site=Salon du Livre Africain de Paris |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Izy koa dia mandray anjara amin'ny hetsika iombonana mikendry ny hampiroboroboana ny literatiora malagasy sy ny vehivavy mpanoratra, ohatra,tamin'ny fandraisana anjara tamin'ny 2023 tamin'ny fanombohana ny LFEM (Ligue des Women Writers of Madagascar)&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/02/litterature-feminine-la-ligue-des.html&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Tamin'ny 2021, Na Hassi namoaka ny fanangonana tononkalony voalohany, &quot;Zana-bolana&quot; na &quot;Femme Lunaire&quot; . Ahitana tononkalo 57 narafitra manodidina ny tsingerin'ny volana. Ny asa dia mikaroka ny maha-vehivavy sy ny faharetana&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |prénom=Sandrine Maricot |nom=Despretz |titre=Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi |url=https://www.paysageshumains.com/tous-les-mots-rien-que-les-mots-de-na-hassi/ |site=Paysages Humains |date=2025-03-30 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2024, namoaka &quot;Restez vivants !&quot; izy, naseho ho toy ny diary mitantara ny diany amin'ny maha poety sy mpanakanto slam azy.

Tamin'ny Mey 2025, namoaka ny bokiny voalohany ny &quot;Éditions Project'îles&quot;, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=🎧🎤 Na Hassi : son premier roman brise les silences et évoque les conséquences des violences intra-familiales |url=https://la1ere.franceinfo.fr/na-hassi-son-premier-roman-brise-les-silences-et-evoque-les-consequences-des-violences-intra-familiales-1597212.html |site=Outre-mer La 1ère |consulté le=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.Nahazo ny &quot;Prix Vanille de la fiction&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Littérature – Na Hassi remporte le Prix Vanille de la fiction 2025 avec “Deux cœurs dans mon corps” |url=https://2424.mg/litterature-na-hassi-remporte-le-prix-vanille-de-la-fiction-2025-avec-deux-coeurs-dans-mon-corps/ |site=2424.mg |date=2025-09-09 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; ilay tantara ary naseho tamin'io taona io ihany tao amin'ny &quot;festival Étonnants Voyageurs&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.Ity lahatsoratra ity dia fitantarana momba ny herisetra atao amin'ny vehivavy sy ny ankizy, ary ny fanolanana eo anivon'ny fianakaviana&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Sur le pont des arts - “Deux cœurs dans un corps”, l'écriture poétique de Na Hassi au service de la reconstruction |url=https://www.rfi.fr/fr/podcasts/sur-le-pont-des-arts/20250611-deux-c%C5%93urs-dans-un-corps-l-%C3%A9criture-po%C3%A9tique-de-na-hassi-au-service-de-la-reconstruction |site=RFI |date=2025-06-11 |consulté le=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;.

Ny asa sorany koa dia hita ao amin'ny &quot;anthologie&quot; sy gazety literatiora ao [[Madagasikara]], [[La Réunion]], ary ny tanibe Frantsa indrindra fa ao amin'ny tononkalo malagasy nivoaka tamin'ny taona 2025, izay ahitana tononkalo maromaro avy amin'ny angonany &quot;Zana-bolana Femme Lunaire&quot; ary koa ireo haikus vitsivitsy tsy navoaka teo aloha&lt;ref&gt;https://www.fonds-yavarhoussen.org/en/publication/la-poesie-de-madagascar-une-anthologie&lt;/ref&gt;.

==zavakanto hita maso==
Tamin'ny taona 2024, Na Hassi dia namorona toeram-pamokarana kanto telo indrindra ny &quot;Résilience du Vorombola&quot;, &quot;Text’îles&quot; ary &quot;Moulin à paroles&quot; izay naseho teto [[Antananarivo]] tao anatin'ny fampirantiana vondrona&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Art - Na Hassi, la poétesse de l’ombre et de la lumière |url=https://www.lexpress.mg/2025/05/art-na-hassi-la-poetesse-de-lombre-et.html |site=L'Express de Madagascar |date=2025-05-12 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

==Zava-bitany==
Na Hassi dia namolavola fomba fanao an-tsehatra ahitana slam, teatra ary famakiana fampisehoana. Nandray anjara amin'ny fety maromaro izy, anisan'izany ny &quot;Slamer un pied sur la lune&quot;, &quot;Madagaslam&quot;, ary ny &quot;Marché des arts du spectacle africain d'Abidjan&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.

Tamin'ny taona 2026, ny tantara nosoratany &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot; dia namboarina ho an'ny sehatra mitondra ny lohateny hoe &quot;Marao&quot;, notarihin'i [[Hoby Rajoelison]]&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Na Hassi |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/hassi-na/ |site=La Réunion des Livres |date=2026-02-21 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

==Loharano==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>rc0zh53rarvbha3flvzttikjkhshvgr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145904</id>
      <parentid>1145896</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T14:43:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <origin>1145904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5481" sha1="q37rl548muqudgffzwfor4oacb6vcti" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Tonihasina Gäelle Néhémia 
|teraka=taona 1989|asa=Mpanoratra Tononkalo sy Slam|firenena={{Madagasikara}}}}

'''Na Hassi''', Tonihasina Gäelle Néhémia no tena anarany, dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1989 ary poeta, mpanao slam, mpanoratra tantara, ary mpanakanto [[malagasy]].

Namoaka angon-tononkalo izy talohan'ny namoahany ny bokiny voalohany, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;, tamin'ny 2025, izay nahazoany ny &quot;le Prix Vanille de la fiction&quot;

== Tantaram-piainany ==
Teraka tamin’ny taona 1989&lt;ref&gt;https://booknode.com/auteur/na-hassi/biographie&lt;/ref&gt;, à [[Fianarantsoa]] i Na Hassi, talohan’ny nanorim-ponenana tao [[Antananarivo]].

Nahazo diplaoma tamin'ny literatiora frantsay sy frankofonia izy, nanomboka nanoratra tany amin'ny fiandohan'ny taona 2000 ary nifindra tsikelikely nankany amin'ny tononkalo fampisehoana sy ny slam tamin'ny 2003. Mandray anjara amin'ny gazety ara-kolontsaina maromaro any amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina izy ary lasa lehiben'ny tonian'ny gazetiboky ara-kolontsaina Mozaïk tamin'ny taona 2020&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Hassi Na |url=https://www.salondulivreafricaindeparis.com/hassi-na |site=Salon du Livre Africain de Paris |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Izy koa dia mandray anjara amin'ny hetsika iombonana mikendry ny hampiroboroboana ny literatiora malagasy sy ny vehivavy mpanoratra, ohatra,tamin'ny fandraisana anjara tamin'ny 2023 tamin'ny fanombohana ny LFEM (Ligue des Women Writers of Madagascar)&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/02/litterature-feminine-la-ligue-des.html&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Tamin'ny 2021, Na Hassi namoaka ny fanangonana tononkalony voalohany, &quot;Zana-bolana&quot; na &quot;Femme Lunaire&quot; . Ahitana tononkalo 57 narafitra manodidina ny tsingerin'ny volana. Ny asa dia mikaroka ny maha-vehivavy sy ny faharetana&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |prénom=Sandrine Maricot |nom=Despretz |titre=Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi |url=https://www.paysageshumains.com/tous-les-mots-rien-que-les-mots-de-na-hassi/ |site=Paysages Humains |date=2025-03-30 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2024, namoaka &quot;Restez vivants !&quot; izy, naseho ho toy ny diary mitantara ny diany amin'ny maha poety sy mpanakanto slam azy.

Tamin'ny Mey 2025, namoaka ny bokiny voalohany ny &quot;Éditions Project'îles&quot;, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=🎧🎤 Na Hassi : son premier roman brise les silences et évoque les conséquences des violences intra-familiales |url=https://la1ere.franceinfo.fr/na-hassi-son-premier-roman-brise-les-silences-et-evoque-les-consequences-des-violences-intra-familiales-1597212.html |site=Outre-mer La 1ère |consulté le=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.Nahazo ny &quot;Prix Vanille de la fiction&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Littérature – Na Hassi remporte le Prix Vanille de la fiction 2025 avec “Deux cœurs dans mon corps” |url=https://2424.mg/litterature-na-hassi-remporte-le-prix-vanille-de-la-fiction-2025-avec-deux-coeurs-dans-mon-corps/ |site=2424.mg |date=2025-09-09 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; ilay tantara ary naseho tamin'io taona io ihany tao amin'ny &quot;festival Étonnants Voyageurs&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.Ity lahatsoratra ity dia fitantarana momba ny herisetra atao amin'ny vehivavy sy ny ankizy, ary ny fanolanana eo anivon'ny fianakaviana&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Sur le pont des arts - “Deux cœurs dans un corps”, l'écriture poétique de Na Hassi au service de la reconstruction |url=https://www.rfi.fr/fr/podcasts/sur-le-pont-des-arts/20250611-deux-c%C5%93urs-dans-un-corps-l-%C3%A9criture-po%C3%A9tique-de-na-hassi-au-service-de-la-reconstruction |site=RFI |date=2025-06-11 |consulté le=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;.

Ny asa sorany koa dia hita ao amin'ny &quot;anthologie&quot; sy gazety literatiora ao [[Madagasikara]], [[La Réunion]], ary ny tanibe Frantsa indrindra fa ao amin'ny tononkalo malagasy nivoaka tamin'ny taona 2025, izay ahitana tononkalo maromaro avy amin'ny angonany &quot;Zana-bolana Femme Lunaire&quot; ary koa ireo haikus vitsivitsy tsy navoaka teo aloha&lt;ref&gt;https://www.fonds-yavarhoussen.org/en/publication/la-poesie-de-madagascar-une-anthologie&lt;/ref&gt;.

==zavakanto hita maso==
Tamin'ny taona 2024, Na Hassi dia namorona toeram-pamokarana kanto telo indrindra ny &quot;Résilience du Vorombola&quot;, &quot;Text’îles&quot; ary &quot;Moulin à paroles&quot; izay naseho teto [[Antananarivo]] tao anatin'ny fampirantiana vondrona&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Art - Na Hassi, la poétesse de l’ombre et de la lumière |url=https://www.lexpress.mg/2025/05/art-na-hassi-la-poetesse-de-lombre-et.html |site=L'Express de Madagascar |date=2025-05-12 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

==Zava-bitany==
Na Hassi dia namolavola fomba fanao an-tsehatra ahitana slam, teatra ary famakiana fampisehoana. Nandray anjara amin'ny fety maromaro izy, anisan'izany ny &quot;Slamer un pied sur la lune&quot;, &quot;Madagaslam&quot;, ary ny &quot;Marché des arts du spectacle africain d'Abidjan&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.

Tamin'ny taona 2026, ny tantara nosoratany &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot; dia namboarina ho an'ny sehatra mitondra ny lohateny hoe &quot;Marao&quot;, notarihin'i [[Hoby Rajoelison]]&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Na Hassi |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/hassi-na/ |site=La Réunion des Livres |date=2026-02-21 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

==Loharano==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>q37rl548muqudgffzwfor4oacb6vcti</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145953</id>
      <parentid>1145904</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:26:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tantaram-piainany */</comment>
      <origin>1145953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5482" sha1="kee88ipvsp7fg3r7072heklemvedoew" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Tonihasina Gäelle Néhémia 
|teraka=taona 1989|asa=Mpanoratra Tononkalo sy Slam|firenena={{Madagasikara}}}}

'''Na Hassi''', Tonihasina Gäelle Néhémia no tena anarany, dia teraka teto [[Madagasikara]] tamin'ny taona 1989 ary poeta, mpanao slam, mpanoratra tantara, ary mpanakanto [[malagasy]].

Namoaka angon-tononkalo izy talohan'ny namoahany ny bokiny voalohany, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;, tamin'ny 2025, izay nahazoany ny &quot;le Prix Vanille de la fiction&quot;

== Tantaram-piainany ==
Teraka tamin’ny taona 1989&lt;ref&gt;https://booknode.com/auteur/na-hassi/biographie&lt;/ref&gt;, tao [[Fianarantsoa]] i Na Hassi, talohan’ny nanorim-ponenana tao [[Antananarivo]].

Nahazo diplaoma tamin'ny literatiora frantsay sy frankofonia izy, nanomboka nanoratra tany amin'ny fiandohan'ny taona 2000 ary nifindra tsikelikely nankany amin'ny tononkalo fampisehoana sy ny slam tamin'ny 2003. Mandray anjara amin'ny gazety ara-kolontsaina maromaro any amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina izy ary lasa lehiben'ny tonian'ny gazetiboky ara-kolontsaina Mozaïk tamin'ny taona 2020&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Hassi Na |url=https://www.salondulivreafricaindeparis.com/hassi-na |site=Salon du Livre Africain de Paris |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

Izy koa dia mandray anjara amin'ny hetsika iombonana mikendry ny hampiroboroboana ny literatiora malagasy sy ny vehivavy mpanoratra, ohatra,tamin'ny fandraisana anjara tamin'ny 2023 tamin'ny fanombohana ny LFEM (Ligue des Women Writers of Madagascar)&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/02/litterature-feminine-la-ligue-des.html&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Tamin'ny 2021, Na Hassi namoaka ny fanangonana tononkalony voalohany, &quot;Zana-bolana&quot; na &quot;Femme Lunaire&quot; . Ahitana tononkalo 57 narafitra manodidina ny tsingerin'ny volana. Ny asa dia mikaroka ny maha-vehivavy sy ny faharetana&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |prénom=Sandrine Maricot |nom=Despretz |titre=Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi |url=https://www.paysageshumains.com/tous-les-mots-rien-que-les-mots-de-na-hassi/ |site=Paysages Humains |date=2025-03-30 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;. Tamin'ny 2024, namoaka &quot;Restez vivants !&quot; izy, naseho ho toy ny diary mitantara ny diany amin'ny maha poety sy mpanakanto slam azy.

Tamin'ny Mey 2025, namoaka ny bokiny voalohany ny &quot;Éditions Project'îles&quot;, &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot;&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=🎧🎤 Na Hassi : son premier roman brise les silences et évoque les conséquences des violences intra-familiales |url=https://la1ere.franceinfo.fr/na-hassi-son-premier-roman-brise-les-silences-et-evoque-les-consequences-des-violences-intra-familiales-1597212.html |site=Outre-mer La 1ère |consulté le=2026-03-28}}&lt;/ref&gt;.Nahazo ny &quot;Prix Vanille de la fiction&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Littérature – Na Hassi remporte le Prix Vanille de la fiction 2025 avec “Deux cœurs dans mon corps” |url=https://2424.mg/litterature-na-hassi-remporte-le-prix-vanille-de-la-fiction-2025-avec-deux-coeurs-dans-mon-corps/ |site=2424.mg |date=2025-09-09 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt; ilay tantara ary naseho tamin'io taona io ihany tao amin'ny &quot;festival Étonnants Voyageurs&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.Ity lahatsoratra ity dia fitantarana momba ny herisetra atao amin'ny vehivavy sy ny ankizy, ary ny fanolanana eo anivon'ny fianakaviana&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Sur le pont des arts - “Deux cœurs dans un corps”, l'écriture poétique de Na Hassi au service de la reconstruction |url=https://www.rfi.fr/fr/podcasts/sur-le-pont-des-arts/20250611-deux-c%C5%93urs-dans-un-corps-l-%C3%A9criture-po%C3%A9tique-de-na-hassi-au-service-de-la-reconstruction |site=RFI |date=2025-06-11 |consulté le=2026-03-29}}&lt;/ref&gt;.

Ny asa sorany koa dia hita ao amin'ny &quot;anthologie&quot; sy gazety literatiora ao [[Madagasikara]], [[La Réunion]], ary ny tanibe Frantsa indrindra fa ao amin'ny tononkalo malagasy nivoaka tamin'ny taona 2025, izay ahitana tononkalo maromaro avy amin'ny angonany &quot;Zana-bolana Femme Lunaire&quot; ary koa ireo haikus vitsivitsy tsy navoaka teo aloha&lt;ref&gt;https://www.fonds-yavarhoussen.org/en/publication/la-poesie-de-madagascar-une-anthologie&lt;/ref&gt;.

==zavakanto hita maso==
Tamin'ny taona 2024, Na Hassi dia namorona toeram-pamokarana kanto telo indrindra ny &quot;Résilience du Vorombola&quot;, &quot;Text’îles&quot; ary &quot;Moulin à paroles&quot; izay naseho teto [[Antananarivo]] tao anatin'ny fampirantiana vondrona&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr |titre=Art - Na Hassi, la poétesse de l’ombre et de la lumière |url=https://www.lexpress.mg/2025/05/art-na-hassi-la-poetesse-de-lombre-et.html |site=L'Express de Madagascar |date=2025-05-12 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

==Zava-bitany==
Na Hassi dia namolavola fomba fanao an-tsehatra ahitana slam, teatra ary famakiana fampisehoana. Nandray anjara amin'ny fety maromaro izy, anisan'izany ny &quot;Slamer un pied sur la lune&quot;, &quot;Madagaslam&quot;, ary ny &quot;Marché des arts du spectacle africain d'Abidjan&quot;&lt;ref name=&quot;Tous les mots, rien que les mots de Na Hassi&quot; /&gt;.

Tamin'ny taona 2026, ny tantara nosoratany &quot;Deux cœurs dans mon corps&quot; dia namboarina ho an'ny sehatra mitondra ny lohateny hoe &quot;Marao&quot;, notarihin'i [[Hoby Rajoelison]]&lt;ref&gt;{{Lien web |langue=fr-FR |titre=Na Hassi |url=https://www.la-reunion-des-livres.re/auteur/hassi-na/ |site=La Réunion des Livres |date=2026-02-21 |consulté le=2026-02-17}}&lt;/ref&gt;.

==Loharano==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>kee88ipvsp7fg3r7072heklemvedoew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Orlando Gill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301094</id>
    <revision>
      <id>1145907</id>
      <timestamp>2026-06-30T15:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary= |anarana=Orlando Gill |teraka=11 Jona 2000 |toerana = [[San Lorenzo (Paragoay)|San Lorenzo]] |maty=  |firenena={{Paragoia}} |mpiaraka= |asa= * [[mpilalao baolina kitra]]  |taona niasàna= }} '''Orlando Daniel Gill Noldín''' (teraka ny 11 Jona 2000 tao [[San Lorenzo (Paragoay|San Lorenzo]]) dia mpiandry tsatokazo [[baolina kitra]] [[Paragoay|Paragoaiana]].  Nilalao tao amin'ny '' CA San Lorenzo de Almagro'' izy nanomboka tamin'ny taona 2... »</comment>
      <origin>1145907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1141" sha1="pj7why5qznwnkc80jx4h7d1nry8w87z" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=
|anarana=Orlando Gill
|teraka=11 Jona 2000
|toerana = [[San Lorenzo (Paragoay)|San Lorenzo]]
|maty= 
|firenena={{Paragoia}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Orlando Daniel Gill Noldín''' (teraka ny 11 Jona 2000 tao [[San Lorenzo (Paragoay|San Lorenzo]]) dia mpiandry tsatokazo [[baolina kitra]] [[Paragoay|Paragoaiana]].

Nilalao tao amin'ny '' CA San Lorenzo de Almagro'' izy nanomboka tamin'ny taona 2024.

Tamin'ny volana Jona 2026, voafidy ho ao amin'ny ekipa Paragoaiana ho an'ny fiadiana ny amboara eran-tany i Gill.[2] Ny fanavotany roa tamin'ny lalao famaranana ny amboara eran-tany tamin'ny lalao 32 fihodinana nifanaovany tamin'i Alemaina dia tena nanampy tamin'ny fandresen'i Paragoay faharoa tamin'ny dingana voalohany tamin'ny fifaninanana famaranana ny fiadiana ny amboara eran-tany.

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
[[pt:Orlando Gill]]
[[de:Orlando Gill]]
{{CLEFDETRI:Gill, Orlando}}
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 2000]]
[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra nasionaly paragoaiana]]
[[Sokajy:Mpiandry tsatokazo paragoaiana]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra paragoaiana]]</text>
      <sha1>pj7why5qznwnkc80jx4h7d1nry8w87z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145911</id>
      <parentid>1145907</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T15:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1142" sha1="8a8ml2ep05787e1af40kmqeturjrjpj" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=
|anarana=Orlando Gill
|teraka=11 Jona 2000
|toerana = [[San Lorenzo (Paragoay)|San Lorenzo]]
|maty= 
|firenena={{Paragoia}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao baolina kitra]]

|taona niasàna=
}}
'''Orlando Daniel Gill Noldín''' (teraka ny 11 Jona 2000 tao [[San Lorenzo (Paragoay)|San Lorenzo]]) dia mpiandry tsatokazo [[baolina kitra]] [[Paragoay|Paragoaiana]].

Nilalao tao amin'ny '' CA San Lorenzo de Almagro'' izy nanomboka tamin'ny taona 2024.

Tamin'ny volana Jona 2026, voafidy ho ao amin'ny ekipa Paragoaiana ho an'ny fiadiana ny amboara eran-tany i Gill.[2] Ny fanavotany roa tamin'ny lalao famaranana ny amboara eran-tany tamin'ny lalao 32 fihodinana nifanaovany tamin'i Alemaina dia tena nanampy tamin'ny fandresen'i Paragoay faharoa tamin'ny dingana voalohany tamin'ny fifaninanana famaranana ny fiadiana ny amboara eran-tany.

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
[[pt:Orlando Gill]]
[[de:Orlando Gill]]
{{CLEFDETRI:Gill, Orlando}}
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 2000]]
[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra nasionaly paragoaiana]]
[[Sokajy:Mpiandry tsatokazo paragoaiana]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra paragoaiana]]</text>
      <sha1>8a8ml2ep05787e1af40kmqeturjrjpj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpilalao baolina kitra nasionaly paragoaiana</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301095</id>
    <revision>
      <id>1145909</id>
      <timestamp>2026-06-30T15:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Mpilalao baolina kitra nasionaly]] [[sokajy:mpilalao baolina kitra paragoaiana]] »</comment>
      <origin>1145909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="4b33xueufge3rj2baz7uw43we9evmb2" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpilalao baolina kitra nasionaly]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra paragoaiana]]</text>
      <sha1>4b33xueufge3rj2baz7uw43we9evmb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpiandry tsatokazo paragoaiana</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301096</id>
    <revision>
      <id>1145910</id>
      <timestamp>2026-06-30T15:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Mpiandry tsatokazo]] [[sokajy:mpilalao baolina kitra paragoaiana]] »</comment>
      <origin>1145910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75" sha1="dabf29ngdc4f0xl80ewna4n1vn47vhr" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpiandry tsatokazo]]
[[sokajy:mpilalao baolina kitra paragoaiana]]</text>
      <sha1>dabf29ngdc4f0xl80ewna4n1vn47vhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>San Lorenzo (Paragoay)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301097</id>
    <revision>
      <id>1145912</id>
      <timestamp>2026-06-30T15:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{Coord|22|20|S|60|01|W}} {{infobox tanàna |tanàna=San Lorenzo |firenena={{Paragoay}} |faritra =  Departemanto Central |isam-ponina=225.395 |velarantany=	56 |haavo = 126 |ben'ny tanàna= |sary=Catedral de San Lorenzo durante un 10 de Agosto.JPG |saina =Bandera de San Lorenzo, Central.png }} '''San Lorenzo''' dia tanànan'i [[Paragoay]] hita ao amin'ny Departemanta Central. Fantatra amin'ny anarana hoe ''Tanànan'ny Oniversite'' izy io satria ao anatin'ny far... »</comment>
      <origin>1145912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1040" sha1="j8u55bcsw5nxixq1s6rczgwbd7a2he8" xml:space="preserve">{{Coord|22|20|S|60|01|W}}
{{infobox tanàna
|tanàna=San Lorenzo
|firenena={{Paragoay}}
|faritra =  Departemanto Central
|isam-ponina=225.395
|velarantany=	56
|haavo = 126
|ben'ny tanàna=
|sary=Catedral de San Lorenzo durante un 10 de Agosto.JPG
|saina =Bandera de San Lorenzo, Central.png
}}
'''San Lorenzo''' dia tanànan'i [[Paragoay]] hita ao amin'ny Departemanta Central. Fantatra amin'ny anarana hoe ''Tanànan'ny Oniversite'' izy io satria ao anatin'ny faritry ny tanànany no misy ny toeram-pianarana lehibe sy ny foiben'ny ''Oniversite Nasionalin'i Asunción'', ka miteraka fitohanan'ny fifamoivoizana noho ny fidiran'ny mpianatra avy amin'ny tanàna hafa.

Ao amin'ny Departemanto Central'y Paragoay no misy ny distrika, eo amin'ny 13 kilometatra eo ho eo atsinanan'ny renivohitra Asunción. Manana mponina 225.395 i San Lorenzo, ka mahatonga azy io ho iray amin'ireo tanàna lehibe indrindra any {{Paragoay}}.

{{commonscat|San Lorenzo, Paraguay}}
[[es:San Lorenzo (Paraguay)]]
[[sokajy:Tanàna ao Paragoay]]
[[sokajy:Paragoay]]</text>
      <sha1>j8u55bcsw5nxixq1s6rczgwbd7a2he8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145913</id>
      <parentid>1145912</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T15:34:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1145913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1040" sha1="6njn6cigb4z2rk5wilrrsyz6r73kjxg" xml:space="preserve">{{Coord|25|21|S|57|31|W}}
{{infobox tanàna
|tanàna=San Lorenzo
|firenena={{Paragoay}}
|faritra =  Departemanto Central
|isam-ponina=225.395
|velarantany=	56
|haavo = 126
|ben'ny tanàna=
|sary=Catedral de San Lorenzo durante un 10 de Agosto.JPG
|saina =Bandera de San Lorenzo, Central.png
}}
'''San Lorenzo''' dia tanànan'i [[Paragoay]] hita ao amin'ny Departemanta Central. Fantatra amin'ny anarana hoe ''Tanànan'ny Oniversite'' izy io satria ao anatin'ny faritry ny tanànany no misy ny toeram-pianarana lehibe sy ny foiben'ny ''Oniversite Nasionalin'i Asunción'', ka miteraka fitohanan'ny fifamoivoizana noho ny fidiran'ny mpianatra avy amin'ny tanàna hafa.

Ao amin'ny Departemanto Central'y Paragoay no misy ny distrika, eo amin'ny 13 kilometatra eo ho eo atsinanan'ny renivohitra Asunción. Manana mponina 225.395 i San Lorenzo, ka mahatonga azy io ho iray amin'ireo tanàna lehibe indrindra any {{Paragoay}}.

{{commonscat|San Lorenzo, Paraguay}}
[[es:San Lorenzo (Paraguay)]]
[[sokajy:Tanàna ao Paragoay]]
[[sokajy:Paragoay]]</text>
      <sha1>6njn6cigb4z2rk5wilrrsyz6r73kjxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Esther Razana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301098</id>
    <revision>
      <id>1145919</id>
      <timestamp>2026-06-30T16:16:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « Poeta malagasy i '''Esther Razanadrasoa''', teraka tamin'ny 1 Janoary 1892 ary nodimandry tamin'ny 14 Aprily 1931, teo amin'ny faha-39 taonany). Nampiasa ny anarana hoe Anja-Z izy tamin'ny famoahana ireo tononkalony. »</comment>
      <origin>1145919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="216" sha1="6plp1fcewd8546vefm96x25t4hxlpv7" xml:space="preserve">Poeta malagasy i '''Esther Razanadrasoa''', teraka tamin'ny 1 Janoary 1892 ary nodimandry tamin'ny 14 Aprily 1931, teo amin'ny faha-39 taonany). Nampiasa ny anarana hoe Anja-Z izy tamin'ny famoahana ireo tononkalony.</text>
      <sha1>6plp1fcewd8546vefm96x25t4hxlpv7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145922</id>
      <parentid>1145919</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T16:31:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <origin>1145922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="771" sha1="2s70byxrh7lkm5tyhbso2fhyyj9akj2" xml:space="preserve">Poeta malagasy i '''Esther Razanadrasoa''', teraka tamin'ny 1 Janoary 1892 ary nodimandry tamin'ny 14 Aprily 1931, teo amin'ny faha-39 taonany). Nampiasa ny anarana hoe Anja-Z izy tamin'ny famoahana ireo tononkalony.

==Tantaram-piainany==
Ny hany fantatra momba an’i Estera Razanadrasoa dia teraka tamin’ny 1 Janoary 1892 izy, ary nanambady an’i Dokotera Joseph Rakotoson tamin’ny faramparan’ny androm-piainany, ary niteraka vavy dia i Esther Ny Lisy Ravaoarisoa ary maty tamin’ny 14 aprily 1931 izy mivady&lt;ref name=&quot;Poeta Malagasy&quot;&gt; {{Lien web | langue = mg | auteur = Nangonin'i Hanitr'Ony | titre = Anja-Z | jour = 15 | mois = mai | année = 2018 | url = http://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-38.html | consulté le = 2 octobre 2020}}.&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>2s70byxrh7lkm5tyhbso2fhyyj9akj2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145923</id>
      <parentid>1145922</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T16:47:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tantaram-piainany */</comment>
      <origin>1145923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="995" sha1="23j8wjoy4ra3gvw5gcv15rbu3ex89a2" xml:space="preserve">Poeta malagasy i '''Esther Razanadrasoa''', teraka tamin'ny 1 Janoary 1892 ary nodimandry tamin'ny 14 Aprily 1931, teo amin'ny faha-39 taonany). Nampiasa ny anarana hoe Anja-Z izy tamin'ny famoahana ireo tononkalony.

==Tantaram-piainany==
Ny hany fantatra momba an’i Estera Razanadrasoa dia teraka tamin’ny 1 Janoary 1892 izy, ary nanambady an’i Dokotera Joseph Rakotoson tamin’ny faramparan’ny androm-piainany, ary niteraka vavy dia i Esther Ny Lisy Ravaoarisoa ary maty tamin’ny 14 aprily 1931 izy mivady&lt;ref name=&quot;Poeta Malagasy&quot;&gt; {{Lien web | langue = mg | auteur = Nangonin'i Hanitr'Ony | titre = Anja-Z | jour = 15 | mois = mai | année = 2018 | url = http://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-38.html | consulté le = 2 octobre 2020}}.&lt;/ref&gt;.
Ny anaran'ny penina, Anja-Z, dia fanomezam-boninahitra ny reniny; Raha ny an-drainy kosa dia izy — araka ny tenin’i Jean-Joseph Rabearivelo — “poeta, mpanao gazety, mpanoratra tantara, mpikabary ary mpamoron-kira”</text>
      <sha1>23j8wjoy4ra3gvw5gcv15rbu3ex89a2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145926</id>
      <parentid>1145923</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T17:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tantaram-piainany */</comment>
      <origin>1145926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1706" sha1="4avtlxhd924173mw5gucz95wzq06exd" xml:space="preserve">Poeta malagasy i '''Esther Razanadrasoa''', teraka tamin'ny 1 Janoary 1892 ary nodimandry tamin'ny 14 Aprily 1931, teo amin'ny faha-39 taonany). Nampiasa ny anarana hoe Anja-Z izy tamin'ny famoahana ireo tononkalony.

==Tantaram-piainany==
Ny hany fantatra momba an’i Estera Razanadrasoa dia teraka tamin’ny 1 Janoary 1892 izy, ary nanambady an’i Dokotera Joseph Rakotoson tamin’ny faramparan’ny androm-piainany, ary niteraka vavy dia i Esther Ny Lisy Ravaoarisoa ary maty tamin’ny 14 aprily 1931 izy mivady&lt;ref name=&quot;Poeta Malagasy&quot;&gt; {{Lien web | langue = mg | auteur = Nangonin'i Hanitr'Ony | titre = Anja-Z | jour = 15 | mois = mai | année = 2018 | url = http://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-38.html | consulté le = 2 octobre 2020}}.&lt;/ref&gt;.
Ny anaran'ny penina, Anja-Z, dia fanomezam-boninahitra ny reniny; Raha ny an-drainy kosa dia izy — araka ny tenin’i Jean-Joseph Rabearivelo — “poeta, mpanao gazety, mpanoratra tantara, mpikabary ary mpamoron-kira”.

Nandritra ny androm-piainany, izy koa dia lehiben'ny tonian-dahatsoratra tao amin'ny gazety Tsara Hafatra

==Sangan'asa==
Asa Nosoratana tamin'ny teny malagasy manontolo ny asa soratr'i Esther Razanadrasoa indrindra fa tamin'ny fitenin'ny foko Hova. Anisan'izany asa izany ny fanangonana tononkalo na hira noforonina tampoka avy amin'ny vehivavy tanora avy eto an-drenivohitra, izay fantatra eo an-toerana amin'ny anarana hoe &quot;kindriandina&quot;&lt;ref name=&quot;Poètes d'outre-mer - Madagascar&quot;&gt; {{Lien web | auteur = | titre = Poètes d'outre-mer - Madagascar | jour = 4 | mois = janvier | année = 2009 | url = http://lieucommun.canalblog.com/archives/2009/01/04/20421159.html | consulté le = 10 mars 2016}}.&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>4avtlxhd924173mw5gucz95wzq06exd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145929</id>
      <parentid>1145926</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T17:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sangan'asa */</comment>
      <origin>1145929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1858" sha1="si8pnoonuof4g6ui5854odm3t895o90" xml:space="preserve">Poeta malagasy i '''Esther Razanadrasoa''', teraka tamin'ny 1 Janoary 1892 ary nodimandry tamin'ny 14 Aprily 1931, teo amin'ny faha-39 taonany). Nampiasa ny anarana hoe Anja-Z izy tamin'ny famoahana ireo tononkalony.

==Tantaram-piainany==
Ny hany fantatra momba an’i Estera Razanadrasoa dia teraka tamin’ny 1 Janoary 1892 izy, ary nanambady an’i Dokotera Joseph Rakotoson tamin’ny faramparan’ny androm-piainany, ary niteraka vavy dia i Esther Ny Lisy Ravaoarisoa ary maty tamin’ny 14 aprily 1931 izy mivady&lt;ref name=&quot;Poeta Malagasy&quot;&gt; {{Lien web | langue = mg | auteur = Nangonin'i Hanitr'Ony | titre = Anja-Z | jour = 15 | mois = mai | année = 2018 | url = http://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-38.html | consulté le = 2 octobre 2020}}.&lt;/ref&gt;.
Ny anaran'ny penina, Anja-Z, dia fanomezam-boninahitra ny reniny; Raha ny an-drainy kosa dia izy — araka ny tenin’i Jean-Joseph Rabearivelo — “poeta, mpanao gazety, mpanoratra tantara, mpikabary ary mpamoron-kira”.

Nandritra ny androm-piainany, izy koa dia lehiben'ny tonian-dahatsoratra tao amin'ny gazety Tsara Hafatra

==Sangan'asa==
Asa Nosoratana tamin'ny teny malagasy manontolo ny asa soratr'i Esther Razanadrasoa indrindra fa tamin'ny fitenin'ny foko Hova. Anisan'izany asa izany ny fanangonana tononkalo na hira noforonina tampoka avy amin'ny vehivavy tanora avy eto an-drenivohitra, izay fantatra eo an-toerana amin'ny anarana hoe &quot;kindriandina&quot;&lt;ref name=&quot;Poètes d'outre-mer - Madagascar&quot;&gt; {{Lien web | auteur = | titre = Poètes d'outre-mer - Madagascar | jour = 4 | mois = janvier | année = 2009 | url = http://lieucommun.canalblog.com/archives/2009/01/04/20421159.html | consulté le = 10 mars 2016}}.&lt;/ref&gt;.
Nanoratra boky maromaro koa izy. Ny ampahany betsaka amin'ny vokatra azony dia mbola tsy fantatra ary tsy navoaka mihitsy&lt;ref name=&quot;Poeta Malagasy&quot; /&gt;.</text>
      <sha1>si8pnoonuof4g6ui5854odm3t895o90</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145930</id>
      <parentid>1145929</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T17:15:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sangan'asa */</comment>
      <origin>1145930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1706" sha1="4avtlxhd924173mw5gucz95wzq06exd" xml:space="preserve">Poeta malagasy i '''Esther Razanadrasoa''', teraka tamin'ny 1 Janoary 1892 ary nodimandry tamin'ny 14 Aprily 1931, teo amin'ny faha-39 taonany). Nampiasa ny anarana hoe Anja-Z izy tamin'ny famoahana ireo tononkalony.

==Tantaram-piainany==
Ny hany fantatra momba an’i Estera Razanadrasoa dia teraka tamin’ny 1 Janoary 1892 izy, ary nanambady an’i Dokotera Joseph Rakotoson tamin’ny faramparan’ny androm-piainany, ary niteraka vavy dia i Esther Ny Lisy Ravaoarisoa ary maty tamin’ny 14 aprily 1931 izy mivady&lt;ref name=&quot;Poeta Malagasy&quot;&gt; {{Lien web | langue = mg | auteur = Nangonin'i Hanitr'Ony | titre = Anja-Z | jour = 15 | mois = mai | année = 2018 | url = http://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-38.html | consulté le = 2 octobre 2020}}.&lt;/ref&gt;.
Ny anaran'ny penina, Anja-Z, dia fanomezam-boninahitra ny reniny; Raha ny an-drainy kosa dia izy — araka ny tenin’i Jean-Joseph Rabearivelo — “poeta, mpanao gazety, mpanoratra tantara, mpikabary ary mpamoron-kira”.

Nandritra ny androm-piainany, izy koa dia lehiben'ny tonian-dahatsoratra tao amin'ny gazety Tsara Hafatra

==Sangan'asa==
Asa Nosoratana tamin'ny teny malagasy manontolo ny asa soratr'i Esther Razanadrasoa indrindra fa tamin'ny fitenin'ny foko Hova. Anisan'izany asa izany ny fanangonana tononkalo na hira noforonina tampoka avy amin'ny vehivavy tanora avy eto an-drenivohitra, izay fantatra eo an-toerana amin'ny anarana hoe &quot;kindriandina&quot;&lt;ref name=&quot;Poètes d'outre-mer - Madagascar&quot;&gt; {{Lien web | auteur = | titre = Poètes d'outre-mer - Madagascar | jour = 4 | mois = janvier | année = 2009 | url = http://lieucommun.canalblog.com/archives/2009/01/04/20421159.html | consulté le = 10 mars 2016}}.&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>4avtlxhd924173mw5gucz95wzq06exd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145931</id>
      <parentid>1145930</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T17:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sangan'asa */</comment>
      <origin>1145931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1858" sha1="si8pnoonuof4g6ui5854odm3t895o90" xml:space="preserve">Poeta malagasy i '''Esther Razanadrasoa''', teraka tamin'ny 1 Janoary 1892 ary nodimandry tamin'ny 14 Aprily 1931, teo amin'ny faha-39 taonany). Nampiasa ny anarana hoe Anja-Z izy tamin'ny famoahana ireo tononkalony.

==Tantaram-piainany==
Ny hany fantatra momba an’i Estera Razanadrasoa dia teraka tamin’ny 1 Janoary 1892 izy, ary nanambady an’i Dokotera Joseph Rakotoson tamin’ny faramparan’ny androm-piainany, ary niteraka vavy dia i Esther Ny Lisy Ravaoarisoa ary maty tamin’ny 14 aprily 1931 izy mivady&lt;ref name=&quot;Poeta Malagasy&quot;&gt; {{Lien web | langue = mg | auteur = Nangonin'i Hanitr'Ony | titre = Anja-Z | jour = 15 | mois = mai | année = 2018 | url = http://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-38.html | consulté le = 2 octobre 2020}}.&lt;/ref&gt;.
Ny anaran'ny penina, Anja-Z, dia fanomezam-boninahitra ny reniny; Raha ny an-drainy kosa dia izy — araka ny tenin’i Jean-Joseph Rabearivelo — “poeta, mpanao gazety, mpanoratra tantara, mpikabary ary mpamoron-kira”.

Nandritra ny androm-piainany, izy koa dia lehiben'ny tonian-dahatsoratra tao amin'ny gazety Tsara Hafatra

==Sangan'asa==
Asa Nosoratana tamin'ny teny malagasy manontolo ny asa soratr'i Esther Razanadrasoa indrindra fa tamin'ny fitenin'ny foko Hova. Anisan'izany asa izany ny fanangonana tononkalo na hira noforonina tampoka avy amin'ny vehivavy tanora avy eto an-drenivohitra, izay fantatra eo an-toerana amin'ny anarana hoe &quot;kindriandina&quot;&lt;ref name=&quot;Poètes d'outre-mer - Madagascar&quot;&gt; {{Lien web | auteur = | titre = Poètes d'outre-mer - Madagascar | jour = 4 | mois = janvier | année = 2009 | url = http://lieucommun.canalblog.com/archives/2009/01/04/20421159.html | consulté le = 10 mars 2016}}.&lt;/ref&gt;.
Nanoratra boky maromaro koa izy. Ny ampahany betsaka amin'ny vokatra azony dia mbola tsy fantatra ary tsy navoaka mihitsy&lt;ref name=&quot;Poeta Malagasy&quot; /&gt;.</text>
      <sha1>si8pnoonuof4g6ui5854odm3t895o90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Om-Gui</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301099</id>
    <revision>
      <id>1145945</id>
      <timestamp>2026-06-30T17:56:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Louisalphonse28</username>
        <id>35968</id>
      </contributor>
      <comment>namorona lahatsoratra</comment>
      <origin>1145945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4742" sha1="ivbkgq9apyhx27v4l0wiozdxhr6ferl" xml:space="preserve">'''Om-Gui''', tena anarany, '''Rabesaiky Guillaume Marie,''' teraka tamin'ny '''10 Janoary 1963''' tao Ambohimahasoa. Nodimandry ny '''5 Jona 2016''' tao Antsirabe, dia [[mpanoratra]], pôeta, mpihira, mpamoron-kira,  mpanabe ary mpiasam-panjakana malagasy. Fantatra indrindra amin'ny maha mpitarika sy mpikambana fototra azy tao amin'ny '''tarika Ny Ainga''', ary isan'ireo mpikambana mavitrika tao amin'ny '''[[Faribolana Sandratra]]'''. Nandray anjara lehibe tamin'ny fanabeazana sy ny fampiroboroboana ny [[haisoratra]] ary ny [[Mozika malagasy|mozika malagas]]&lt;nowiki/&gt;y izy.

== Fiainany ==
Teraka tao Ambohimahasoa i Rabesaiky Guillaume Marie tamin'ny '''10 Janoary 1963'''. Zanak'i Rabesaiky Jean Marie sy Razanamahefa Célestine izy ary fahafito tamin'ireo folo mianadahy. Efa tao anatin'ny tontolon'ny [[zavakanto]] sy ny fanabeazana ny fianakaviany satria mpampianatra, mpanoratra, mpilalao tantara an-tsehatra ary mpamoron-kira ny rainy. Tao anatin'izany tontolo izany no nitomboan'i Om-Gui sy nahazoany ny fitiavana ny [[haisoratra]] sy ny [[Mozika malagasy|mozika]].

Ny solon'anarana hoe Om-Gui dia nalaina tamin'ny famadihana ny fanampin'anarany hoe Guillaume (&quot;Gui-Om&quot;), izay lasa anarana nahafantaran'ny maro azy teo amin'ny sehatry ny zavakanto.

Nianatra ho [[frera lasalianina]] izy ary niasa ho mpampianatra sy mpitantana sekoly katolika, anisan'izany ny Sekoly Masindahy '''Joseph Andohalo'''. Nanohy fianarana ambony ihany koa izy, ka nahazo mari-pahaizana teo amin'ny sehatry ny [[teôlôjia]]. Tamin'ny fotoana nahafatesany dia nitana ny andraikitry ny [[talen'ny kabinetra]]&lt;nowiki/&gt;n'ny Minisitry ny Fanabeazam-pirenena.

== Asa soratra ==
Nanomboka nanoratra tamin'ny '''taona 1981''' i Om-Gui. [[Tononkalo]], [[Tononkira Fanaperana|tononkira]] ary tantara fandefa amin'ny onjam-peo no tena sehatra niasany. Niditra tao amin'ny Faribolana Sandratra izy tamin'ny '''taona 1989''' ary nandray anjara tamin'ny famoahana boky iombonana maro.

Anisan'ireo boky ahitana ny sanganasany:

* '''Tontolo Isainana (1991)'''
* '''Sandra-kalo(1994)'''
* '''Sandratr'antsa (2005)'''
* '''Hiran'ny Matoy (2010)'''

Namoaka ny bokiny manokana mitondra ny lohateny hoe &quot;'''Ainga sy Vohitra&quot;''' ihany koa izy. Ankoatra izany dia nanoratra tantara fandefa amin'ny onjam-peo toy ny &quot;'''Ady Saritaka'''&quot;, &quot;'''Ratram-pitia'''&quot; ary Hira tsy tambo isaina.

== Mozika ==
I Om-Gui dia isan'ireo nanangana ny '''tarika Ny Ainga''', tarika iray nisongadina tamin'ny hira mitondra hafatra momba ny fitiavana, ny fanabeazana, ny finoana ary ny fitiavan-tanindrazana. Nanomboka niely tamin'ny onjam-peo ny hiran'ny tarika tamin'ny faramparan'ny '''taona 1980'''.

Anisan'ireo hira nahafantarana azy ny:

* '''Charline'''
* '''Ilay voalohany'''
* '''Tsy misy toa anao'''
* '''Vetson'ny ankizy'''

Tamin'ny '''taona 2009''' dia nankalaza ny fampisehoana faha-1000 ny tarika, ary tamin'ny 2014 kosa ny '''faha-20 taonan'ny Ny Ainga.'''

== Fanabeazana sy fiaraha-monina ==
Anisan'ny tena nanamarika an'i Om-Gui ny maha mpanabe azy. Nino izy fa fitaovana enti-manabe ny zavakanto ary maro tamin'ireo hirany sy tononkalony no natokana hampitana soatoavina toy ny fahamarinana, ny fitiavana, ny firaisankina ary ny finoana.Nandray anjara tamin'ny fanabeazana ny tanora sy ny asa sosialy tao amin'ny Fiangonana Katolika izy, ary namorona hira ara-pivavahana sy hiram-paneva maro ho an'ny fikambanana sy sekoly katolika. Malaza aminy ny teny manao hoe:

&quot;Tsy kanto ny talenta raha tsy hanasoavana ny olombelona.&quot;

== Fiainam-pirenena ==
Ankoatra ny zavakanto dia nandray anjara tamin'ny fiainam-pirenena i Om-Gui. Voafidy ho Solombavambahoaka tao amin'ny distrikan'Ambohimahasoa izy nandritra ny fotoana iray, ary tatỳ aoriana dia niasa tao amin'ny Minisiteran'ny Fanabeazam-pirenena amin'ny maha talen'ny kabinetran'ny minisitra azy.

== Fahafatesany ==
Ny '''5 Jona 2016''' dia nodimandry i Om-Gui rehefa niharan'ny lozam-pifamoivoizana tao amin'ny lalam-pirenena RN7, tao amin'ny faritr'i Tombotsoa, akaikin'Antsirabe, raha handeha hanao fampisehoana. Niteraka alahelo lehibe teo amin'ny tontolon'ny zavakanto sy ny fanabeazana malagasy izany fahafatesany izany. Betsaka ny fanomezam-boninahitra sy hetsika fahatsiarovana natao taorian'izay.

== Lova ==
Anisan'ireo mpanakanto malagasy nampifandray akaiky ny mozika, ny haisoratra ary ny fanabeazana i Om-Gui. Ny tononkalony sy ny hirany dia mbola ampiasaina sy vakiana amin'ny sehatra maro, indrindra eo amin'ny literatiora sy ny fanabeazana. Ny Faribolana Sandratra sy ny tarika Ny Ainga dia mbola manohy mampahafantatra ny lova navelany amin'ny alalan'ny famerenana ny sanganasany sy ny hetsika fahatsiarovana azy.

== Jereo koa ==
[[Tarika Ny Ainga]]

[[Faribolana Sandratra]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>ivbkgq9apyhx27v4l0wiozdxhr6ferl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145946</id>
      <parentid>1145945</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Louisalphonse28</username>
        <id>35968</id>
      </contributor>
      <comment>Nampiditra infobox</comment>
      <origin>1145946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4963" sha1="kivxtny387y6lvp743eprxoat77oip7" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Om-Gui
 Rabesaiky Guillaume Marie|teraka=10 Janoary 1963|toerana=Ambohimahasoa|maty=5 Jona 2016|firenena=Madagasikara|asa=mpanoratra
Poeta
mpamoron-kira|asa hafa=mpanao politika
mpanabe
mpihira}}

'''Om-Gui''', tena anarany, '''Rabesaiky Guillaume Marie,''' teraka tamin'ny '''10 Janoary 1963''' tao Ambohimahasoa. Nodimandry ny '''5 Jona 2016''' tao Antsirabe, dia [[mpanoratra]], pôeta, mpihira, mpamoron-kira,  mpanabe ary mpiasam-panjakana malagasy. Fantatra indrindra amin'ny maha mpitarika sy mpikambana fototra azy tao amin'ny '''tarika Ny Ainga''', ary isan'ireo mpikambana mavitrika tao amin'ny '''[[Faribolana Sandratra]]'''. Nandray anjara lehibe tamin'ny fanabeazana sy ny fampiroboroboana ny [[haisoratra]] ary ny [[Mozika malagasy|mozika malagas]]&lt;nowiki/&gt;y izy.

== Fiainany ==
Teraka tao Ambohimahasoa i Rabesaiky Guillaume Marie tamin'ny '''10 Janoary 1963'''. Zanak'i Rabesaiky Jean Marie sy Razanamahefa Célestine izy ary fahafito tamin'ireo folo mianadahy. Efa tao anatin'ny tontolon'ny [[zavakanto]] sy ny fanabeazana ny fianakaviany satria mpampianatra, mpanoratra, mpilalao tantara an-tsehatra ary mpamoron-kira ny rainy. Tao anatin'izany tontolo izany no nitomboan'i Om-Gui sy nahazoany ny fitiavana ny [[haisoratra]] sy ny [[Mozika malagasy|mozika]].

Ny solon'anarana hoe Om-Gui dia nalaina tamin'ny famadihana ny fanampin'anarany hoe Guillaume (&quot;Gui-Om&quot;), izay lasa anarana nahafantaran'ny maro azy teo amin'ny sehatry ny zavakanto.

Nianatra ho [[frera lasalianina]] izy ary niasa ho mpampianatra sy mpitantana sekoly katolika, anisan'izany ny Sekoly Masindahy '''Joseph Andohalo'''. Nanohy fianarana ambony ihany koa izy, ka nahazo mari-pahaizana teo amin'ny sehatry ny [[teôlôjia]]. Tamin'ny fotoana nahafatesany dia nitana ny andraikitry ny [[talen'ny kabinetra]]&lt;nowiki/&gt;n'ny Minisitry ny Fanabeazam-pirenena.

== Asa soratra ==
Nanomboka nanoratra tamin'ny '''taona 1981''' i Om-Gui. [[Tononkalo]], [[Tononkira Fanaperana|tononkira]] ary tantara fandefa amin'ny onjam-peo no tena sehatra niasany. Niditra tao amin'ny Faribolana Sandratra izy tamin'ny '''taona 1989''' ary nandray anjara tamin'ny famoahana boky iombonana maro.

Anisan'ireo boky ahitana ny sanganasany:

* '''Tontolo Isainana (1991)'''
* '''Sandra-kalo(1994)'''
* '''Sandratr'antsa (2005)'''
* '''Hiran'ny Matoy (2010)'''

Namoaka ny bokiny manokana mitondra ny lohateny hoe &quot;'''Ainga sy Vohitra&quot;''' ihany koa izy. Ankoatra izany dia nanoratra tantara fandefa amin'ny onjam-peo toy ny &quot;'''Ady Saritaka'''&quot;, &quot;'''Ratram-pitia'''&quot; ary Hira tsy tambo isaina.

== Mozika ==
I Om-Gui dia isan'ireo nanangana ny '''tarika Ny Ainga''', tarika iray nisongadina tamin'ny hira mitondra hafatra momba ny fitiavana, ny fanabeazana, ny finoana ary ny fitiavan-tanindrazana. Nanomboka niely tamin'ny onjam-peo ny hiran'ny tarika tamin'ny faramparan'ny '''taona 1980'''.

Anisan'ireo hira nahafantarana azy ny:

* '''Charline'''
* '''Ilay voalohany'''
* '''Tsy misy toa anao'''
* '''Vetson'ny ankizy'''

Tamin'ny '''taona 2009''' dia nankalaza ny fampisehoana faha-1000 ny tarika, ary tamin'ny 2014 kosa ny '''faha-20 taonan'ny Ny Ainga.'''

== Fanabeazana sy fiaraha-monina ==
Anisan'ny tena nanamarika an'i Om-Gui ny maha mpanabe azy. Nino izy fa fitaovana enti-manabe ny zavakanto ary maro tamin'ireo hirany sy tononkalony no natokana hampitana soatoavina toy ny fahamarinana, ny fitiavana, ny firaisankina ary ny finoana.Nandray anjara tamin'ny fanabeazana ny tanora sy ny asa sosialy tao amin'ny Fiangonana Katolika izy, ary namorona hira ara-pivavahana sy hiram-paneva maro ho an'ny fikambanana sy sekoly katolika. Malaza aminy ny teny manao hoe:

&quot;Tsy kanto ny talenta raha tsy hanasoavana ny olombelona.&quot;

== Fiainam-pirenena ==
Ankoatra ny zavakanto dia nandray anjara tamin'ny fiainam-pirenena i Om-Gui. Voafidy ho Solombavambahoaka tao amin'ny distrikan'Ambohimahasoa izy nandritra ny fotoana iray, ary tatỳ aoriana dia niasa tao amin'ny Minisiteran'ny Fanabeazam-pirenena amin'ny maha talen'ny kabinetran'ny minisitra azy.

== Fahafatesany ==
Ny '''5 Jona 2016''' dia nodimandry i Om-Gui rehefa niharan'ny lozam-pifamoivoizana tao amin'ny lalam-pirenena RN7, tao amin'ny faritr'i Tombotsoa, akaikin'Antsirabe, raha handeha hanao fampisehoana. Niteraka alahelo lehibe teo amin'ny tontolon'ny zavakanto sy ny fanabeazana malagasy izany fahafatesany izany. Betsaka ny fanomezam-boninahitra sy hetsika fahatsiarovana natao taorian'izay.

== Lova ==
Anisan'ireo mpanakanto malagasy nampifandray akaiky ny mozika, ny haisoratra ary ny fanabeazana i Om-Gui. Ny tononkalony sy ny hirany dia mbola ampiasaina sy vakiana amin'ny sehatra maro, indrindra eo amin'ny literatiora sy ny fanabeazana. Ny Faribolana Sandratra sy ny tarika Ny Ainga dia mbola manohy mampahafantatra ny lova navelany amin'ny alalan'ny famerenana ny sanganasany sy ny hetsika fahatsiarovana azy.

== Jereo koa ==
[[Tarika Ny Ainga]]

[[Faribolana Sandratra]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>kivxtny387y6lvp743eprxoat77oip7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145955</id>
      <parentid>1145946</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:34:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Louisalphonse28</username>
        <id>35968</id>
      </contributor>
      <comment>Nampiditra loharano</comment>
      <origin>1145955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5416" sha1="4k4jp9h7plkwt8ltcye94g4ejfj41fr" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Om-Gui
 Rabesaiky Guillaume Marie|teraka=10 Janoary 1963|toerana=Ambohimahasoa|maty=5 Jona 2016|firenena=Madagasikara|asa=mpanoratra
Poeta
mpamoron-kira|asa hafa=mpanao politika
mpanabe
mpihira}}

'''Om-Gui''', tena anarany, '''Rabesaiky Guillaume Marie,''' teraka tamin'ny '''10 Janoary 1963''' tao Ambohimahasoa. Nodimandry ny '''5 Jona 2016''' tao Antsirabe, dia [[mpanoratra]], pôeta, mpihira, mpamoron-kira,  mpanabe ary mpiasam-panjakana malagasy. Fantatra indrindra amin'ny maha mpitarika sy mpikambana fototra azy tao amin'ny '''[[tarika Ny Ainga]]''', ary isan'ireo mpikambana mavitrika tao amin'ny '''[[Faribolana Sandratra]]'''. Nandray anjara lehibe tamin'ny fanabeazana sy ny fampiroboroboana ny [[haisoratra]] ary ny [[Mozika malagasy|mozika malagas]]&lt;nowiki/&gt;y izy.

== Fiainany ==
Teraka tao Ambohimahasoa i Rabesaiky Guillaume Marie tamin'ny '''10 Janoary 1963'''. Zanak'i Rabesaiky Jean Marie sy Razanamahefa Célestine izy ary fahafito tamin'ireo folo mianadahy. Efa tao anatin'ny tontolon'ny [[zavakanto]] sy ny fanabeazana ny fianakaviany satria mpampianatra, mpanoratra, mpilalao tantara an-tsehatra ary mpamoron-kira ny rainy. Tao anatin'izany tontolo izany no nitomboan'i Om-Gui sy nahazoany ny fitiavana ny [[haisoratra]] sy ny [[Mozika malagasy|mozika]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://tanikomadagascar.com/tag/om-gui/&lt;/ref&gt;.

Ny solon'anarana hoe Om-Gui dia nalaina tamin'ny famadihana ny fanampin'anarany hoe Guillaume (&quot;Gui-Om&quot;), izay lasa anarana nahafantaran'ny maro azy teo amin'ny sehatry ny zavakanto&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-64.html&lt;/ref&gt;.

Nianatra ho [[frera lasalianina]] izy ary niasa ho mpampianatra sy mpitantana sekoly katolika, anisan'izany ny Sekoly Masindahy '''Joseph Andohalo'''. Nanohy fianarana ambony ihany koa izy, ka nahazo mari-pahaizana teo amin'ny sehatry ny [[teôlôjia]]. Tamin'ny fotoana nahafatesany dia nitana ny andraikitry ny [[talen'ny kabinetra]]&lt;nowiki/&gt;n'ny Minisitry ny Fanabeazam-pirenena&lt;ref&gt;https://tanikomadagascar.com/tag/om-gui/&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Nanomboka nanoratra tamin'ny '''taona 1981''' i Om-Gui. [[Tononkalo]], [[Tononkira Fanaperana|tononkira]] ary tantara fandefa amin'ny onjam-peo no tena sehatra niasany. Niditra tao amin'ny Faribolana Sandratra izy tamin'ny '''taona 1989''' ary nandray anjara tamin'ny famoahana boky iombonana maro.

Anisan'ireo boky ahitana ny sanganasany:

* '''Tontolo Isainana (1991)'''
* '''Sandra-kalo(1994)'''
* '''Sandratr'antsa (2005)'''
* '''Hiran'ny Matoy (2010)'''

Namoaka ny bokiny manokana mitondra ny lohateny hoe &quot;'''Ainga sy Vohitra&quot;''' ihany koa izy. Ankoatra izany dia nanoratra tantara fandefa amin'ny onjam-peo toy ny &quot;'''Ady Saritaka'''&quot;, &quot;'''Ratram-pitia'''&quot; ary Hira tsy tambo isaina&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/104043-om-gui-mpanoratra-mpihira-mpanabe#body2&lt;/ref&gt;.

== Mozika ==
I Om-Gui dia isan'ireo nanangana ny '''tarika Ny Ainga''', tarika iray nisongadina tamin'ny hira mitondra hafatra momba ny fitiavana, ny fanabeazana, ny finoana ary ny fitiavan-tanindrazana. Nanomboka niely tamin'ny onjam-peo ny hiran'ny tarika tamin'ny faramparan'ny '''taona 1980'''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Anisan'ireo hira nahafantarana azy ny:

* '''Charline'''
* '''Ilay voalohany'''
* '''Tsy misy toa anao'''
* '''Vetson'ny ankizy'''

Tamin'ny '''taona 2009''' dia nankalaza ny fampisehoana faha-1000 ny tarika, ary tamin'ny 2014 kosa ny '''faha-20 taonan'ny Ny Ainga.'''

== Fanabeazana sy fiaraha-monina ==
Anisan'ny tena nanamarika an'i Om-Gui ny maha mpanabe azy. Nino izy fa fitaovana enti-manabe ny zavakanto ary maro tamin'ireo hirany sy tononkalony no natokana hampitana soatoavina toy ny fahamarinana, ny fitiavana, ny firaisankina ary ny finoana.Nandray anjara tamin'ny fanabeazana ny tanora sy ny asa sosialy tao amin'ny Fiangonana Katolika izy, ary namorona hira ara-pivavahana sy hiram-paneva maro ho an'ny fikambanana sy sekoly katolika. Malaza aminy ny teny manao hoe:

&quot;Tsy kanto ny talenta raha tsy hanasoavana ny olombelona&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-88-1.html&lt;/ref&gt;.&quot;

== Fiainam-pirenena ==
Ankoatra ny zavakanto dia nandray anjara tamin'ny fiainam-pirenena i Om-Gui. Voafidy ho Solombavambahoaka tao amin'ny distrikan'Ambohimahasoa izy nandritra ny fotoana iray, ary tatỳ aoriana dia niasa tao amin'ny Minisiteran'ny Fanabeazam-pirenena amin'ny maha talen'ny kabinetran'ny minisitra azy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Fahafatesany ==
Ny '''5 Jona 2016''' dia nodimandry i Om-Gui rehefa niharan'ny lozam-pifamoivoizana tao amin'ny lalam-pirenena RN7, tao amin'ny faritr'i Tombotsoa, akaikin'Antsirabe, raha handeha hanao fampisehoana. Niteraka alahelo lehibe teo amin'ny tontolon'ny zavakanto sy ny fanabeazana malagasy izany fahafatesany izany. Betsaka ny fanomezam-boninahitra sy hetsika fahatsiarovana natao taorian'izay&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Lova ==
Anisan'ireo mpanakanto malagasy nampifandray akaiky ny mozika, ny haisoratra ary ny fanabeazana i Om-Gui. Ny tononkalony sy ny hirany dia mbola ampiasaina sy vakiana amin'ny sehatra maro, indrindra eo amin'ny literatiora sy ny fanabeazana. Ny Faribolana Sandratra sy ny tarika Ny Ainga dia mbola manohy mampahafantatra ny lova navelany amin'ny alalan'ny famerenana ny sanganasany sy ny hetsika fahatsiarovana azy.

== Jereo koa ==
[[Tarika Ny Ainga]]

[[Faribolana Sandratra]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>4k4jp9h7plkwt8ltcye94g4ejfj41fr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1145958</id>
      <parentid>1145955</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T18:38:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Louisalphonse28</username>
        <id>35968</id>
      </contributor>
      <comment>nanampy sokajy</comment>
      <origin>1145958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5525" sha1="rl5nfdgpjgtexnsy7f5t9u35p2c64u7" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Om-Gui
 Rabesaiky Guillaume Marie|teraka=10 Janoary 1963|toerana=Ambohimahasoa|maty=5 Jona 2016|firenena=Madagasikara|asa=mpanoratra
Poeta
mpamoron-kira|asa hafa=mpanao politika
mpanabe
mpihira}}

'''Om-Gui''', tena anarany, '''Rabesaiky Guillaume Marie,''' teraka tamin'ny '''10 Janoary 1963''' tao Ambohimahasoa. Nodimandry ny '''5 Jona 2016''' tao Antsirabe, dia [[mpanoratra]], pôeta, mpihira, mpamoron-kira,  mpanabe ary mpiasam-panjakana malagasy. Fantatra indrindra amin'ny maha mpitarika sy mpikambana fototra azy tao amin'ny '''[[tarika Ny Ainga]]''', ary isan'ireo mpikambana mavitrika tao amin'ny '''[[Faribolana Sandratra]]'''. Nandray anjara lehibe tamin'ny fanabeazana sy ny fampiroboroboana ny [[haisoratra]] ary ny [[Mozika malagasy|mozika malagas]]&lt;nowiki/&gt;y izy.

== Fiainany ==
Teraka tao Ambohimahasoa i Rabesaiky Guillaume Marie tamin'ny '''10 Janoary 1963'''. Zanak'i Rabesaiky Jean Marie sy Razanamahefa Célestine izy ary fahafito tamin'ireo folo mianadahy. Efa tao anatin'ny tontolon'ny [[zavakanto]] sy ny fanabeazana ny fianakaviany satria mpampianatra, mpanoratra, mpilalao tantara an-tsehatra ary mpamoron-kira ny rainy. Tao anatin'izany tontolo izany no nitomboan'i Om-Gui sy nahazoany ny fitiavana ny [[haisoratra]] sy ny [[Mozika malagasy|mozika]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://tanikomadagascar.com/tag/om-gui/&lt;/ref&gt;.

Ny solon'anarana hoe Om-Gui dia nalaina tamin'ny famadihana ny fanampin'anarany hoe Guillaume (&quot;Gui-Om&quot;), izay lasa anarana nahafantaran'ny maro azy teo amin'ny sehatry ny zavakanto&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-64.html&lt;/ref&gt;.

Nianatra ho [[frera lasalianina]] izy ary niasa ho mpampianatra sy mpitantana sekoly katolika, anisan'izany ny Sekoly Masindahy '''Joseph Andohalo'''. Nanohy fianarana ambony ihany koa izy, ka nahazo mari-pahaizana teo amin'ny sehatry ny [[teôlôjia]]. Tamin'ny fotoana nahafatesany dia nitana ny andraikitry ny [[talen'ny kabinetra]]&lt;nowiki/&gt;n'ny Minisitry ny Fanabeazam-pirenena&lt;ref&gt;https://tanikomadagascar.com/tag/om-gui/&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Nanomboka nanoratra tamin'ny '''taona 1981''' i Om-Gui. [[Tononkalo]], [[Tononkira Fanaperana|tononkira]] ary tantara fandefa amin'ny onjam-peo no tena sehatra niasany. Niditra tao amin'ny Faribolana Sandratra izy tamin'ny '''taona 1989''' ary nandray anjara tamin'ny famoahana boky iombonana maro.

Anisan'ireo boky ahitana ny sanganasany:

* '''Tontolo Isainana (1991)'''
* '''Sandra-kalo(1994)'''
* '''Sandratr'antsa (2005)'''
* '''Hiran'ny Matoy (2010)'''

Namoaka ny bokiny manokana mitondra ny lohateny hoe &quot;'''Ainga sy Vohitra&quot;''' ihany koa izy. Ankoatra izany dia nanoratra tantara fandefa amin'ny onjam-peo toy ny &quot;'''Ady Saritaka'''&quot;, &quot;'''Ratram-pitia'''&quot; ary Hira tsy tambo isaina&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/104043-om-gui-mpanoratra-mpihira-mpanabe#body2&lt;/ref&gt;.

== Mozika ==
I Om-Gui dia isan'ireo nanangana ny '''tarika Ny Ainga''', tarika iray nisongadina tamin'ny hira mitondra hafatra momba ny fitiavana, ny fanabeazana, ny finoana ary ny fitiavan-tanindrazana. Nanomboka niely tamin'ny onjam-peo ny hiran'ny tarika tamin'ny faramparan'ny '''taona 1980'''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Anisan'ireo hira nahafantarana azy ny:

* '''Charline'''
* '''Ilay voalohany'''
* '''Tsy misy toa anao'''
* '''Vetson'ny ankizy'''

Tamin'ny '''taona 2009''' dia nankalaza ny fampisehoana faha-1000 ny tarika, ary tamin'ny 2014 kosa ny '''faha-20 taonan'ny Ny Ainga.'''

== Fanabeazana sy fiaraha-monina ==
Anisan'ny tena nanamarika an'i Om-Gui ny maha mpanabe azy. Nino izy fa fitaovana enti-manabe ny zavakanto ary maro tamin'ireo hirany sy tononkalony no natokana hampitana soatoavina toy ny fahamarinana, ny fitiavana, ny firaisankina ary ny finoana.Nandray anjara tamin'ny fanabeazana ny tanora sy ny asa sosialy tao amin'ny Fiangonana Katolika izy, ary namorona hira ara-pivavahana sy hiram-paneva maro ho an'ny fikambanana sy sekoly katolika. Malaza aminy ny teny manao hoe:

&quot;Tsy kanto ny talenta raha tsy hanasoavana ny olombelona&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-88-1.html&lt;/ref&gt;.&quot;

== Fiainam-pirenena ==
Ankoatra ny zavakanto dia nandray anjara tamin'ny fiainam-pirenena i Om-Gui. Voafidy ho Solombavambahoaka tao amin'ny distrikan'Ambohimahasoa izy nandritra ny fotoana iray, ary tatỳ aoriana dia niasa tao amin'ny Minisiteran'ny Fanabeazam-pirenena amin'ny maha talen'ny kabinetran'ny minisitra azy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Fahafatesany ==
Ny '''5 Jona 2016''' dia nodimandry i Om-Gui rehefa niharan'ny lozam-pifamoivoizana tao amin'ny lalam-pirenena RN7, tao amin'ny faritr'i Tombotsoa, akaikin'Antsirabe, raha handeha hanao fampisehoana. Niteraka alahelo lehibe teo amin'ny tontolon'ny zavakanto sy ny fanabeazana malagasy izany fahafatesany izany. Betsaka ny fanomezam-boninahitra sy hetsika fahatsiarovana natao taorian'izay&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Lova ==
Anisan'ireo mpanakanto malagasy nampifandray akaiky ny mozika, ny haisoratra ary ny fanabeazana i Om-Gui. Ny tononkalony sy ny hirany dia mbola ampiasaina sy vakiana amin'ny sehatra maro, indrindra eo amin'ny literatiora sy ny fanabeazana. Ny Faribolana Sandratra sy ny tarika Ny Ainga dia mbola manohy mampahafantatra ny lova navelany amin'ny alalan'ny famerenana ny sanganasany sy ny hetsika fahatsiarovana azy.

== Jereo koa ==
[[Tarika Ny Ainga]]

[[Faribolana Sandratra]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Mpanoratra Malagasy]]
[[Sokajy:Mpanakanto malagasy]]
[[Sokajy:Poeta malagasy]]
[[Sokajy:Zavakanto]]</text>
      <sha1>rl5nfdgpjgtexnsy7f5t9u35p2c64u7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146106</id>
      <parentid>1145958</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T07:18:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5637" sha1="7t213cflr00k8xj1y7k6fhycceq2qnj" xml:space="preserve">{{Infobox olona
|anarana=Om-Gui Rabesaiky Guillaume Marie
|teraka=10 Janoary 1963
|toerana=[[Ambohimahasoa]]
|maty=5 Jona 2016
|firenena={{Madagasikara}}
|asa=mpanoratra
Poeta
mpamoron-kira|asa hafa=mpanao politika
mpanabe
mpihira}}

'''Om-Gui''', tena anarany, '''Rabesaiky Guillaume Marie,''' teraka tamin'ny '''10 Janoary 1963''' tao [[Ambohimahasoa]]. Nodimandry ny '''5 Jona 2016''' tao [[Antsirabe]], dia [[mpanoratra]], pôeta, mpihira, mpamoron-kira,  mpanabe ary mpiasam-panjakana [[Madagasikara|malagasy]]. Fantatra indrindra amin'ny maha mpitarika sy mpikambana fototra azy tao amin'ny '''[[tarika Ny Ainga]]''', ary isan'ireo mpikambana mavitrika tao amin'ny '''[[Faribolana Sandratra]]'''. Nandray anjara lehibe tamin'ny fanabeazana sy ny fampiroboroboana ny [[haisoratra]] ary ny [[Mozika malagasy|mozika malagas]]&lt;nowiki/&gt;y izy.

== Fiainany ==
Teraka tao Ambohimahasoa i Rabesaiky Guillaume Marie tamin'ny '''10 Janoary 1963'''. Zanak'i Rabesaiky Jean Marie sy Razanamahefa Célestine izy ary fahafito tamin'ireo folo mianadahy. Efa tao anatin'ny tontolon'ny [[zavakanto]] sy ny fanabeazana ny fianakaviany satria mpampianatra, mpanoratra, mpilalao tantara an-tsehatra ary mpamoron-kira ny rainy. Tao anatin'izany tontolo izany no nitomboan'i Om-Gui sy nahazoany ny fitiavana ny [[haisoratra]] sy ny [[Mozika malagasy|mozika]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://tanikomadagascar.com/tag/om-gui/&lt;/ref&gt;.

Ny solon'anarana hoe Om-Gui dia nalaina tamin'ny famadihana ny fanampin'anarany hoe Guillaume (&quot;Gui-Om&quot;), izay lasa anarana nahafantaran'ny maro azy teo amin'ny sehatry ny zavakanto&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-64.html&lt;/ref&gt;.

Nianatra ho [[frera lasalianina]] izy ary niasa ho mpampianatra sy mpitantana sekoly katolika, anisan'izany ny Sekoly Masindahy '''Joseph Andohalo'''. Nanohy fianarana ambony ihany koa izy, ka nahazo mari-pahaizana teo amin'ny sehatry ny [[teôlôjia]]. Tamin'ny fotoana nahafatesany dia nitana ny andraikitry ny [[talen'ny kabinetra]]&lt;nowiki/&gt;n'ny Minisitry ny Fanabeazam-pirenena&lt;ref&gt;https://tanikomadagascar.com/tag/om-gui/&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Nanomboka nanoratra tamin'ny '''taona 1981''' i Om-Gui. [[Tononkalo]], [[Tononkira Fanaperana|tononkira]] ary tantara fandefa amin'ny onjam-peo no tena sehatra niasany. Niditra tao amin'ny Faribolana Sandratra izy tamin'ny '''taona 1989''' ary nandray anjara tamin'ny famoahana boky iombonana maro.

Anisan'ireo boky ahitana ny sanganasany:

* '''Tontolo Isainana (1991)'''
* '''Sandra-kalo(1994)'''
* '''Sandratr'antsa (2005)'''
* '''Hiran'ny Matoy (2010)'''

Namoaka ny bokiny manokana mitondra ny lohateny hoe &quot;'''Ainga sy Vohitra&quot;''' ihany koa izy. Ankoatra izany dia nanoratra tantara fandefa amin'ny onjam-peo toy ny &quot;'''Ady Saritaka'''&quot;, &quot;'''Ratram-pitia'''&quot; ary Hira tsy tambo isaina&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/104043-om-gui-mpanoratra-mpihira-mpanabe#body2&lt;/ref&gt;.

== Mozika ==
I Om-Gui dia isan'ireo nanangana ny '''tarika Ny Ainga''', tarika iray nisongadina tamin'ny hira mitondra hafatra momba ny fitiavana, ny fanabeazana, ny finoana ary ny fitiavan-tanindrazana. Nanomboka niely tamin'ny onjam-peo ny hiran'ny tarika tamin'ny faramparan'ny '''taona 1980'''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Anisan'ireo hira nahafantarana azy ny:

* '''Charline'''
* '''Ilay voalohany'''
* '''Tsy misy toa anao'''
* '''Vetson'ny ankizy'''

Tamin'ny '''taona 2009''' dia nankalaza ny fampisehoana faha-1000 ny tarika, ary tamin'ny 2014 kosa ny '''faha-20 taonan'ny Ny Ainga.'''

== Fanabeazana sy fiaraha-monina ==
Anisan'ny tena nanamarika an'i Om-Gui ny maha mpanabe azy. Nino izy fa fitaovana enti-manabe ny zavakanto ary maro tamin'ireo hirany sy tononkalony no natokana hampitana soatoavina toy ny fahamarinana, ny fitiavana, ny firaisankina ary ny finoana.Nandray anjara tamin'ny fanabeazana ny tanora sy ny asa sosialy tao amin'ny Fiangonana Katolika izy, ary namorona hira ara-pivavahana sy hiram-paneva maro ho an'ny fikambanana sy sekoly katolika. Malaza aminy ny teny manao hoe:

&quot;Tsy kanto ny talenta raha tsy hanasoavana ny olombelona&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-88-1.html&lt;/ref&gt;.&quot;

== Fiainam-pirenena ==
Ankoatra ny zavakanto dia nandray anjara tamin'ny fiainam-pirenena i Om-Gui. Voafidy ho Solombavambahoaka tao amin'ny distrikan'Ambohimahasoa izy nandritra ny fotoana iray, ary tatỳ aoriana dia niasa tao amin'ny Minisiteran'ny Fanabeazam-pirenena amin'ny maha talen'ny kabinetran'ny minisitra azy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Fahafatesany ==
Ny '''5 Jona 2016''' dia nodimandry i Om-Gui rehefa niharan'ny lozam-pifamoivoizana tao amin'ny lalam-pirenena RN7, tao amin'ny faritr'i Tombotsoa, akaikin'Antsirabe, raha handeha hanao fampisehoana. Niteraka alahelo lehibe teo amin'ny tontolon'ny zavakanto sy ny fanabeazana malagasy izany fahafatesany izany. Betsaka ny fanomezam-boninahitra sy hetsika fahatsiarovana natao taorian'izay&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Lova ==
Anisan'ireo mpanakanto malagasy nampifandray akaiky ny mozika, ny haisoratra ary ny fanabeazana i Om-Gui. Ny tononkalony sy ny hirany dia mbola ampiasaina sy vakiana amin'ny sehatra maro, indrindra eo amin'ny literatiora sy ny fanabeazana. Ny Faribolana Sandratra sy ny tarika Ny Ainga dia mbola manohy mampahafantatra ny lova navelany amin'ny alalan'ny famerenana ny sanganasany sy ny hetsika fahatsiarovana azy.

== Jereo koa ==
[[Tarika Ny Ainga]]

[[Faribolana Sandratra]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Mpanoratra Malagasy]]
[[Sokajy:Mpanakanto malagasy]]
[[Sokajy:Poeta malagasy]]
[[Sokajy:Zavakanto]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1963]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 2016]]</text>
      <sha1>7t213cflr00k8xj1y7k6fhycceq2qnj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Doloïe (Poeta Betsimisaraka)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301100</id>
    <revision>
      <id>1145991</id>
      <timestamp>2026-06-30T19:30:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{Infobox Artiste | nom = Doloïer | nom de naissance = Bonazafy Olodier | date de naissance = 1992 | lieu de naissance = [[Antalaha]], [[Madagasikara]] | nationalité = Malagasy | activité principale = [[Poeta]], [[mpanoratra]], [[mpananganasary]] | langue = [[Betsimisaraka (teny)|teny Betsimisaraka]], teny malagasy | mouvement = Tononkira Betsimisaraka ankehitriny | œuvres principales = ''Ambila ho veloño'' (2018) }}  '''Doloïer''', anarana nahaterahana... »</comment>
      <origin>1145991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2001" sha1="32ssyn35y5ep2dlswa7vzj7wllw5gxp" xml:space="preserve">{{Infobox Artiste
| nom = Doloïer
| nom de naissance = Bonazafy Olodier
| date de naissance = 1992
| lieu de naissance = [[Antalaha]], [[Madagasikara]]
| nationalité = Malagasy
| activité principale = [[Poeta]], [[mpanoratra]], [[mpananganasary]]
| langue = [[Betsimisaraka (teny)|teny Betsimisaraka]], teny malagasy
| mouvement = Tononkira Betsimisaraka ankehitriny
| œuvres principales = ''Ambila ho veloño'' (2018)
}}

'''Doloïer''', anarana nahaterahana '''Bonazafy Olodier''', dia poeta, mpanoratra ary mpananganasary malagasy avy any [[Antalaha]], ao amin'ny [[faritra Sava]]. Manoratra indrindra amin'ny [[Betsimisaraka (teny)|teny Betsimisaraka]] izy ary fantatra amin'ny asa sorany mifandray amin'ny kolontsaina sy ny literatiora Betsimisaraka.&lt;ref&gt;https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique&lt;/ref&gt;

== Fiainana ==

Teraka tao Antalaha i Doloïer ary nitombo tao anatin'ny tontolo ara-kolontsaina Betsimisaraka. Araka ny resadresaka navoakan'ny ''No Comment'', efa tia namaky boky izy hatramin'ny fahazazany, ary io fahazarana io no nanosika azy hiditra amin'ny fanoratana tononkalo.&lt;ref&gt;url=https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique
}}&lt;/ref&gt;

Nanomboka nanoratra tononkalo tamin'ny taona 2004 izy. Taty aoriana dia nifantoka tamin'ny fanoratana amin'ny teny Betsimisaraka, ka ny tanjony dia ny hampiroborobo sy hanome lanja ny teny sy ny kolontsaina nipoirany.&lt;ref name=&quot;NC&quot;/&gt;

== Asa soratra ==

Ny ankamaroan'ny asa soratr'i Doloïer dia mifototra amin'ny kolontsaina Betsimisaraka sy ny fiainam-piarahamonina. Mampiasa ny teny Betsimisaraka ho fiteny fototra amin'ny tononkalony izy, izay mifandray amin'ny lova ara-literatiora sy ara-kolontsain'ny faritra atsinanan'i Madagasikara.&lt;ref name=&quot;NC&quot;/&gt;

Ny ''tokatoka'', izay endrika tononkalo nentim-paharazana Betsimisaraka, dia isan'ny lova ara-literatiora nodinihin'ny mpikaroka maro, anisan'izany i Joël Laimijay sy Michel Razafiarivony.&lt;ref&gt;https://univ-reunion.hal.science/hal-03484810/document&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>32ssyn35y5ep2dlswa7vzj7wllw5gxp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146004</id>
      <parentid>1145991</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T19:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <comment>/* Asa soratra */</comment>
      <origin>1146004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4545" sha1="s55slwc5a1bhoj26pdwch7mzsw6ohx8" xml:space="preserve">
'''Doloïer''', anarana tena Bonazafy Olodier, dia mpanoratra sy poeta malagasy avy amin’ny foko Betsimisaraka, teraka tao Antalaha, faritra Sava, avaratr’atsinanan’i Madagasikara.

== Fiainana manokana ==
Teraka tao Antalaha, any amin’ny avaratr’atsinanan’i Madagasikara, i Doloïer dia nitombo tao anatin’ny kolontsaina Betsimisaraka lalina, mifototra amin’ny literatiora am-bava sy ny fomba amam-panao nentim-paharazana. Hatrany amin’ny fahazazany dia efa naneho fitiavana amin’ny famakiana izy: « Ratsin’ny boky aho. Tia ny mahafantatra izay soratan’ny hafa aho ».&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;&gt;Cédric Ramandiamanana, « Doloïer : Voix poétique ! », No Comment, 13 Aogositra 2024. https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique&lt;/ref&gt;

Io fahalianana io no nanosika azy hanomboka ny fanoratana sy ny fikarohana amin’ny alalan’ny literatiora, indrindra nandritra ny fahatanorany.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Nanomboka tamin’ny taona 2004 ny asa sorany voalohany, nisy fiantraikany tamin’ny asa soratr’i Dox
.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Taty aoriana, teo anelanelan’ny 2018 sy 2019, taorian’ny fifandraisana tamin’ireo mpamorona sy mpandinika kolontsaina toa an’i Momo Jaomanonga sy Fanony Fulgence, dia nanamafy ny fanapahan-keviny izy hampiroborobo ny tononkalo amin’ny teny Betsimisaraka.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Hatramin’izay dia nifantoka tamin’ny fanoratana amin’ny fiteny Betsimisaraka izy, ho fanomezana lanja ny kolontsaina sy ny fitenin’ny fiarahamoniny.

== Asa sy fomba literatiora ==
Ny mampiavaka an’i Doloïer dia ny fampiasany ny fiteny Betsimisaraka amin’ny asa sorany. Ity safidy ity dia mifototra amin’ny faniriana hiaro sy hampivelatra ny maha-izy azy ara-kolontsaina sy ara-piteny.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Ny Betsimisaraka dia midika hoe « ireo tsy mifandao » na « ireo mifampiraharaha ».&lt;ref&gt;Betsimisaraka, Wikipédia. https://fr.wikipedia.org/wiki/Betsimisaraka&lt;/ref&gt;

Ny tononkirany dia miresaka lohahevitra ara-tsosialy sy ara-kolontsaina maro:
* Fitiavana tsy misy fanavahana  
* Fanomezana hery ny vehivavy sy ny tanora  
* Fiarovana ny fiteny sy kolontsaina Betsimisaraka  
* Fiainana andavanandro ao amin’ny fiarahamonina&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Asa manan-danja ==

Ny tononkalo “Ambila ho veloño” (Tazomy velona), nivoaka tamin’ny 10 Septambra 2018, dia iray amin’ireo asa nanaitra ny sain’ny maro noho ny hafatra ara-tsosialy entiny.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Izy io dia natao hanentanana ny tanora sy ny vehivavy amin’ny ady amin’ny famongorana vohoka, ary voalaza fa nisy fiantraikany tamin’ny fanapahan-kevitry ny olona sasany tamin’ny fiainany manokana.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Fironana ara-tsosialy sy kolontsaina ==

I Doloïer dia mampiasa ny teny hoe “Zama” ho an’ny tenany, izay midika hoe mpanabe, mpitarika, na mpanolotsaina ao amin’ny kolontsaina Betsimisaraka.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Izy dia miantso ny mpanaraka azy hoe “Sidivavy” (zanabavy) sy “Sidilahy” (zanalahy).&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Niara-nanorina tetikasa antsoina hoe “Sidivavy Mahery” izy sy ny vadiny, izay mikendry ny fanohanana ny tanora sy ny reny tokan-tena amin’ny alalan’ny fanabeazana sy fanoroan-kevitra.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Asa hafa sy tetikasa ==

Doloïer dia mandray anjara amin’ny:
* Famoahana gazety literatiora TSARA SORATRA N°003  
* Tetikasa “Ressources éducatives Madagascar”  
* Fampivoarana hetsika ara-kolontsaina ao amin’ny Facebook-ny  
* Fandraisana anjara amin’ny fivoriana iraisam-pirenena momba ny teny malagasy&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Tetikasa ho avy ==
Anisan’ny tetikasa kasainy:
* Famoahana boky tononkalo roa  
* Fanontana “IVÖLAMALANDY” (angano tononkalo amin’ny Betsimisaraka)  
* Famoahana boky “Les Rumeurs de l’Île Rouge”&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Lova sy fiantraikany ==
Doloïer dia isan’ireo mpanoratra malagasy taranaka vaovao izay manampy amin’ny fiarovana ny kolontsaina sy ny fiteny eo an-toerana, indrindra ny Betsimisaraka.

Ny asany dia mampiseho ny fifandraisan’ny tononkalo malagasy sy ny literatiora am-bava nentim-paharazana, izay mampifandray ny teny sy ny hira.&lt;ref&gt;Literature of Madagascar. https://en.wikipedia.org/wiki/Literature_of_Madagascar&lt;/ref&gt;

== Jereo koa ==
* [[Betsimisaraka]]
* [[Literatiora malagasy]]
* [[Tononkalo malagasy]]
* [[Dox (mpanoratra)]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

== Rohy ivelany ==
* No Comment – Lahatsoratra momba an’i Doloïer: https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique</text>
      <sha1>s55slwc5a1bhoj26pdwch7mzsw6ohx8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146006</id>
      <parentid>1146004</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T20:00:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1146006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4565" sha1="psbafk0j24mstdrwt5cyyaff71a5cze" xml:space="preserve">
'''Doloïer''', anarana tena Bonazafy Olodier, dia mpanoratra sy poeta malagasy avy amin’ny foko Betsimisaraka, teraka tao Antalaha, faritra Sava, avaratr’atsinanan’i Madagasikara.

== Fiainana manokana ==
Teraka tao Antalaha, any amin’ny avaratr’atsinanan’i Madagasikara, i Doloïer dia nitombo tao anatin’ny kolontsaina Betsimisaraka lalina, mifototra amin’ny literatiora am-bava sy ny fomba amam-panao nentim-paharazana. Hatrany amin’ny fahazazany dia efa naneho fitiavana amin’ny famakiana izy: « Ratsin’ny boky aho. Tia ny mahafantatra izay soratan’ny hafa aho ».&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;&gt;Cédric Ramandiamanana, « Doloïer : Voix poétique ! », No Comment, 13 Aogositra 2024. https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique&lt;/ref&gt;

Io fahalianana io no nanosika azy hanomboka ny fanoratana sy ny fikarohana amin’ny alalan’ny literatiora, indrindra nandritra ny fahatanorany.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Nanomboka tamin’ny taona 2004 ny asa sorany voalohany, nisy fiantraikany tamin’ny asa soratr’i [[Dox (mpanoratra)|Dox]].&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Taty aoriana, teo anelanelan’ny 2018 sy 2019, taorian’ny fifandraisana tamin’ireo mpamorona sy mpandinika kolontsaina toa an’i Momo Jaomanonga sy Fanony Fulgence, dia nanamafy ny fanapahan-keviny izy hampiroborobo ny tononkalo amin’ny teny Betsimisaraka.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Hatramin’izay dia nifantoka tamin’ny fanoratana amin’ny fiteny Betsimisaraka izy, ho fanomezana lanja ny kolontsaina sy ny fitenin’ny fiarahamoniny.

== Asa sy fomba literatiora ==
Ny mampiavaka an’i Doloïer dia ny fampiasany ny fiteny Betsimisaraka amin’ny asa sorany. Ity safidy ity dia mifototra amin’ny faniriana hiaro sy hampivelatra ny maha-izy azy ara-kolontsaina sy ara-piteny.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Ny Betsimisaraka dia midika hoe « ireo tsy mifandao » na « ireo mifampiraharaha ».&lt;ref&gt;Betsimisaraka, Wikipédia. https://fr.wikipedia.org/wiki/Betsimisaraka&lt;/ref&gt;

Ny tononkirany dia miresaka lohahevitra ara-tsosialy sy ara-kolontsaina maro:
* Fitiavana tsy misy fanavahana  
* Fanomezana hery ny vehivavy sy ny tanora  
* Fiarovana ny fiteny sy kolontsaina Betsimisaraka  
* Fiainana andavanandro ao amin’ny fiarahamonina&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Asa manan-danja ==

Ny tononkalo “Ambila ho veloño” (Tazomy velona), nivoaka tamin’ny 10 Septambra 2018, dia iray amin’ireo asa nanaitra ny sain’ny maro noho ny hafatra ara-tsosialy entiny.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Izy io dia natao hanentanana ny tanora sy ny vehivavy amin’ny ady amin’ny famongorana vohoka, ary voalaza fa nisy fiantraikany tamin’ny fanapahan-kevitry ny olona sasany tamin’ny fiainany manokana.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Fironana ara-tsosialy sy kolontsaina ==

I Doloïer dia mampiasa ny teny hoe “Zama” ho an’ny tenany, izay midika hoe mpanabe, mpitarika, na mpanolotsaina ao amin’ny kolontsaina Betsimisaraka.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Izy dia miantso ny mpanaraka azy hoe “Sidivavy” (zanabavy) sy “Sidilahy” (zanalahy).&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Niara-nanorina tetikasa antsoina hoe “Sidivavy Mahery” izy sy ny vadiny, izay mikendry ny fanohanana ny tanora sy ny reny tokan-tena amin’ny alalan’ny fanabeazana sy fanoroan-kevitra.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Asa hafa sy tetikasa ==

Doloïer dia mandray anjara amin’ny:
* Famoahana gazety literatiora TSARA SORATRA N°003  
* Tetikasa “Ressources éducatives Madagascar”  
* Fampivoarana hetsika ara-kolontsaina ao amin’ny Facebook-ny  
* Fandraisana anjara amin’ny fivoriana iraisam-pirenena momba ny teny malagasy&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Tetikasa ho avy ==
Anisan’ny tetikasa kasainy:
* Famoahana boky tononkalo roa  
* Fanontana “IVÖLAMALANDY” (angano tononkalo amin’ny Betsimisaraka)  
* Famoahana boky “Les Rumeurs de l’Île Rouge”&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Lova sy fiantraikany ==
Doloïer dia isan’ireo mpanoratra malagasy taranaka vaovao izay manampy amin’ny fiarovana ny kolontsaina sy ny fiteny eo an-toerana, indrindra ny Betsimisaraka.

Ny asany dia mampiseho ny fifandraisan’ny tononkalo malagasy sy ny literatiora am-bava nentim-paharazana, izay mampifandray ny teny sy ny hira.&lt;ref&gt;Literature of Madagascar. https://en.wikipedia.org/wiki/Literature_of_Madagascar&lt;/ref&gt;

== Jereo koa ==
* [[Betsimisaraka]]
* [[Literatiora malagasy]]
* [[Tononkalo malagasy]]
* [[Dox (mpanoratra)]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

== Rohy ivelany ==
* No Comment – Lahatsoratra momba an’i Doloïer: https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique</text>
      <sha1>psbafk0j24mstdrwt5cyyaff71a5cze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146009</id>
      <parentid>1146006</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T20:10:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <origin>1146009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4563" sha1="41j0dcuuwo08o591xbk21l9plk0x0hd" xml:space="preserve">
'''Doloïer''', tena anarana Bonazafy Olodier, dia mpanoratra sy poeta malagasy avy amin’ny foko Betsimisaraka, teraka tao Antalaha, faritra Sava, avaratr’atsinanan’i Madagasikara.

== Fiainana manokana ==
Teraka tao Antalaha, any amin’ny avaratr’atsinanan’i Madagasikara, i Doloïer dia nitombo tao anatin’ny kolontsaina Betsimisaraka. Mifototra amin’ny literatiora am-bava sy ny fomba amam-panao nentim-paharazana. Hatrany amin’ny fahazazany dia efa naneho fitiavana amin’ny famakiana izy: « Ratsin’ny boky aho. Tia ny mahafantatra izay soratan’ny hafa aho ».&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;&gt;Cédric Ramandiamanana, « Doloïer : Voix poétique ! », No Comment, 13 Aogositra 2024. https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique&lt;/ref&gt;

Io fahalianana io no nanosika azy hanomboka ny fanoratana sy ny fikarohana amin’ny alalan’ny literatiora, indrindra nandritra ny fahatanorany.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Nanomboka tamin’ny taona 2004 ny asa sorany voalohany, nisy fiantraikany taminy ny asa soratr’i [[Dox (mpanoratra)|Dox]].&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Taty aoriana, teo anelanelan’ny taona 2018 sy 2019, taorian’ny fifandraisana tamin’ireo mpamorona sy mpandinika kolontsaina toa an’i Momo Jaomanonga sy Fanony Fulgence, dia nanamafy ny fanapahan-keviny izy hampiroborobo ny tononkalo amin’ny teny Betsimisaraka.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Hatramin’izay dia nifantoka tamin’ny fanoratana amin’ny fiteny Betsimisaraka izy, ho fanomezana lanja ny kolontsaina sy ny fitenin’ny fiarahamoniny.

== Asa sy fomba literatiora ==
Ny mampiavaka an’i Doloïer dia ny fampiasany ny fiteny Betsimisaraka amin’ny asa sorany. Ity safidy ity dia mifototra amin’ny faniriana hiaro sy hampivelatra ny maha-izy azy ara-kolontsaina sy ara-piteny.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Ny Betsimisaraka dia midika hoe « ireo tsy mifandao » na « ireo mifampiraharaha ».&lt;ref&gt;Betsimisaraka, Wikipédia. https://fr.wikipedia.org/wiki/Betsimisaraka&lt;/ref&gt;

Ny tononkirany dia miresaka lohahevitra ara-tsosialy sy ara-kolontsaina maro:
* Fitiavana tsy misy fanavahana  
* Fanomezana hery ny vehivavy sy ny tanora  
* Fiarovana ny fiteny sy kolontsaina Betsimisaraka  
* Fiainana andavanandro ao amin’ny fiarahamonina&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Asa manan-danja ==

Ny tononkalo “Ambila ho veloño” (Tazomy velona), nivoaka tamin’ny 10 Septambra 2018, dia iray amin’ireo asa nanaitra ny sain’ny maro noho ny hafatra ara-tsosialy entiny.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Izy io dia natao hanentanana ny tanora sy ny vehivavy amin’ny ady amin’ny famongorana vohoka, ary voalaza fa nisy fiantraikany tamin’ny fanapahan-kevitry ny olona sasany tamin’ny fiainany manokana.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Fironana ara-tsosialy sy kolontsaina ==

I Doloïer dia mampiasa ny teny hoe “Zama” ho an’ny tenany, izay midika hoe mpanabe, mpitarika, na mpanolotsaina ao amin’ny kolontsaina Betsimisaraka.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Izy dia miantso ny mpanaraka azy hoe “Sidivavy” (zanabavy) sy “Sidilahy” (zanalahy).&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Niara-nanorina tetikasa antsoina hoe “Sidivavy Mahery” izy sy ny vadiny, izay mikendry ny fanohanana ny tanora sy ny reny tokan-tena amin’ny alalan’ny fanabeazana sy fanoroan-kevitra.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Asa hafa sy tetikasa ==

Doloïer dia mandray anjara amin’ny:
* Famoahana gazety literatiora TSARA SORATRA N°003  
* Tetikasa “Ressources éducatives Madagascar”  
* Fampivoarana hetsika ara-kolontsaina ao amin’ny Facebook-ny  
* Fandraisana anjara amin’ny fivoriana iraisam-pirenena momba ny teny malagasy&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Tetikasa ho avy ==
Anisan’ny tetikasa kasainy:
* Famoahana boky tononkalo roa  
* Fanontana “IVÖLAMALANDY” (angano tononkalo amin’ny Betsimisaraka)  
* Famoahana boky “Les Rumeurs de l’Île Rouge”&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Lova sy fiantraikany ==
Doloïer dia isan’ireo mpanoratra malagasy taranaka vaovao izay manampy amin’ny fiarovana ny kolontsaina sy ny fiteny eo an-toerana, indrindra ny Betsimisaraka.

Ny asany dia mampiseho ny fifandraisan’ny tononkalo malagasy sy ny literatiora am-bava nentim-paharazana, izay mampifandray ny teny sy ny hira.&lt;ref&gt;Literature of Madagascar. https://en.wikipedia.org/wiki/Literature_of_Madagascar&lt;/ref&gt;

== Jereo koa ==
* [[Betsimisaraka]]
* [[Literatiora malagasy]]
* [[Tononkalo malagasy]]
* [[Dox (mpanoratra)]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

== Rohy ivelany ==
* No Comment – Lahatsoratra momba an’i Doloïer: https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique</text>
      <sha1>41j0dcuuwo08o591xbk21l9plk0x0hd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146012</id>
      <parentid>1146009</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T20:19:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <origin>1146012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4621" sha1="jz2ag84jeatwh8eoo0p37wg115fdh81" xml:space="preserve">
'''Doloïer''', tena anarana Bonazafy Olodier, dia mpanoratra sy poeta [[malagasy]] avy amin’ny foko [[Betsimisaraka]], teraka tao [[Antalaha]], faritra [[Sava]], avaratr’atsinanan’i [[Madagasikara]].

== Fiainana manokana ==
I Doloïer dia teraka tao [[Antalaha]], any amin’ny avaratr’atsinanan’i [[Madagasikara]]. Nitombo tao anatin’ny kolontsaina [[Betsimisaraka]]. Izy dia nifototra amin’ny literatiora am-bava sy ny fomba amam-panao nentim-paharazana. Hatrany amin’ny fahazazany dia efa naneho fitiavana amin’ny famakiana izy: « Ratsin’ny boky aho. Tia ny mamantatra izay soratan’ny hafa aho ».&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;&gt;Cédric Ramandiamanana, « Doloïer : Voix poétique ! », No Comment, 13 Aogositra 2024. https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique&lt;/ref&gt;

Io fahalianana io no nanosika azy hanomboka ny fanoratana sy ny fikarohana amin’ny alalan’ny literatiora, indrindra nandritra ny fahatanorany.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Nanomboka tamin’ny taona 2004 ny asa sorany voalohany, nisy fiantraikany taminy ny asa soratr’i [[Dox (mpanoratra)|Dox]].&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Taty aoriana, teo anelanelan’ny taona 2018 sy 2019, taorian’ny fifandraisana tamin’ireo mpamorona sy mpandinika kolontsaina toa an’i [[Momo Jaomanonga]] sy [[Fanony Fulgence]], dia nanamafy ny fanapahan-keviny izy hampiroborobo ny tononkalo amin’ny teny Betsimisaraka.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Hatramin’izay dia nifantoka tamin’ny fanoratana amin’ny fiteny [[Betsimisaraka]] izy, ho fanomezana lanja ny kolontsaina sy ny fitenin’ny fiarahamoniny.

== Asa sy fomba literatiora ==
Ny mampiavaka an’i Doloïer dia ny fampiasany ny fiteny [[Betsimisaraka]] amin’ny asa sorany. Ity safidy ity dia mifototra amin’ny faniriana hiaro sy hampivelatra ny maha-izy azy ara-kolontsaina sy ara-piteny.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Ny [[Betsimisaraka]] dia midika hoe « ireo tsy mifandao » na « ireo mifampiraharaha ».&lt;ref&gt;Betsimisaraka, Wikipédia. https://fr.wikipedia.org/wiki/Betsimisaraka&lt;/ref&gt;

Ny tononkirany dia miresaka lohahevitra ara-tsosialy sy ara-kolontsaina maro:
* Fitiavana tsy misy fanavahana  
* Fanomezana hery ny vehivavy sy ny tanora  
* Fiarovana ny fiteny sy kolontsaina Betsimisaraka  
* Fiainana andavanandro ao amin’ny fiarahamonina&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Asa manan-danja ==

Ny tononkalo “Ambila ho veloño” (Tazomy velona), nivoaka tamin’ny 10 Septambra 2018, dia iray amin’ireo asa nanaitra ny sain’ny maro noho ny hafatra ara-tsosialy entiny.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Izy io dia natao hanentanana ny tanora sy ny vehivavy amin’ny ady amin’ny famongorana vohoka, ary voalaza fa nisy fiantraikany tamin’ny fanapahan-kevitry ny olona sasany tamin’ny fiainany manokana.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Fironana ara-tsosialy sy kolontsaina ==

I Doloïer dia mampiasa ny teny hoe “Zama” ho an’ny tenany, izay midika hoe mpanabe, mpitarika, na mpanolotsaina ao amin’ny kolontsaina Betsimisaraka.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Izy dia miantso ny mpanaraka azy hoe “Sidivavy” (zanabavy) sy “Sidilahy” (zanalahy).&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Niara-nanorina tetikasa antsoina hoe “Sidivavy Mahery” izy sy ny vadiny, izay mikendry ny fanohanana ny tanora sy ny reny tokan-tena amin’ny alalan’ny fanabeazana sy fanoroan-kevitra.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Asa hafa sy tetikasa ==

Doloïer dia mandray anjara amin’ny:
* Famoahana gazety literatiora TSARA SORATRA N°003  
* Tetikasa “Ressources éducatives Madagascar”  
* Fampivoarana hetsika ara-kolontsaina ao amin’ny Facebook-ny  
* Fandraisana anjara amin’ny fivoriana iraisam-pirenena momba ny teny malagasy&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Tetikasa ho avy ==
Anisan’ny tetikasa kasainy:
* Famoahana boky tononkalo roa  
* Fanontana “IVÖLAMALANDY” (angano tononkalo amin’ny Betsimisaraka)  
* Famoahana boky “Les Rumeurs de l’Île Rouge”&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Lova sy fiantraikany ==
Doloïer dia isan’ireo mpanoratra malagasy taranaka vaovao izay manampy amin’ny fiarovana ny kolontsaina sy ny fiteny eo an-toerana, indrindra ny Betsimisaraka.

Ny asany dia mampiseho ny fifandraisan’ny tononkalo malagasy sy ny literatiora am-bava nentim-paharazana, izay mampifandray ny teny sy ny hira.&lt;ref&gt;Literature of Madagascar. https://en.wikipedia.org/wiki/Literature_of_Madagascar&lt;/ref&gt;

== Jereo koa ==
* [[Betsimisaraka]]
* [[Literatiora malagasy]]
* [[Tononkalo malagasy]]
* [[Dox (mpanoratra)]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

== Rohy ivelany ==
* No Comment – Lahatsoratra momba an’i Doloïer: https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique</text>
      <sha1>jz2ag84jeatwh8eoo0p37wg115fdh81</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146013</id>
      <parentid>1146012</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T20:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <comment>/* Asa sy fomba literatiora */</comment>
      <origin>1146013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4613" sha1="n7d5b8k8sbuefook14ltbmi8pruz9r8" xml:space="preserve">
'''Doloïer''', tena anarana Bonazafy Olodier, dia mpanoratra sy poeta [[malagasy]] avy amin’ny foko [[Betsimisaraka]], teraka tao [[Antalaha]], faritra [[Sava]], avaratr’atsinanan’i [[Madagasikara]].

== Fiainana manokana ==
I Doloïer dia teraka tao [[Antalaha]], any amin’ny avaratr’atsinanan’i [[Madagasikara]]. Nitombo tao anatin’ny kolontsaina [[Betsimisaraka]]. Izy dia nifototra amin’ny literatiora am-bava sy ny fomba amam-panao nentim-paharazana. Hatrany amin’ny fahazazany dia efa naneho fitiavana amin’ny famakiana izy: « Ratsin’ny boky aho. Tia ny mamantatra izay soratan’ny hafa aho ».&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;&gt;Cédric Ramandiamanana, « Doloïer : Voix poétique ! », No Comment, 13 Aogositra 2024. https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique&lt;/ref&gt;

Io fahalianana io no nanosika azy hanomboka ny fanoratana sy ny fikarohana amin’ny alalan’ny literatiora, indrindra nandritra ny fahatanorany.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Nanomboka tamin’ny taona 2004 ny asa sorany voalohany, nisy fiantraikany taminy ny asa soratr’i [[Dox (mpanoratra)|Dox]].&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Taty aoriana, teo anelanelan’ny taona 2018 sy 2019, taorian’ny fifandraisana tamin’ireo mpamorona sy mpandinika kolontsaina toa an’i [[Momo Jaomanonga]] sy [[Fanony Fulgence]], dia nanamafy ny fanapahan-keviny izy hampiroborobo ny tononkalo amin’ny teny Betsimisaraka.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Hatramin’izay dia nifantoka tamin’ny fanoratana amin’ny fiteny [[Betsimisaraka]] izy, ho fanomezana lanja ny kolontsaina sy ny fitenin’ny fiarahamoniny.

== Asa  literatiora ==
Ny mampiavaka an’i Doloïer dia ny fampiasany ny fiteny [[Betsimisaraka]] amin’ny asa sorany. Ity safidy ity dia mifototra amin’ny faniriana hiaro sy hampivelatra ny maha-izy azy ara-kolontsaina sy ara-piteny.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Ny [[Betsimisaraka]] dia midika hoe « ireo tsy mifandao » na « ireo mifampiraharaha ».&lt;ref&gt;Betsimisaraka, Wikipédia. https://fr.wikipedia.org/wiki/Betsimisaraka&lt;/ref&gt;

Ny tononkirany dia miresaka lohahevitra ara-tsosialy sy ara-kolontsaina maro:
* Fitiavana tsy misy fanavahana  
* Fanomezana hery ny vehivavy sy ny tanora  
* Fiarovana ny fiteny sy kolontsaina Betsimisaraka  
* Fiainana andavanandro ao amin’ny fiarahamonina&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Asa manan-danja ==

Ny tononkalo “Ambila ho veloño” (Tazomy velona), nivoaka tamin’ny 10 Septambra 2018, dia iray amin’ireo asa nanaitra ny sain’ny maro noho ny hafatra ara-tsosialy entiny.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Izy io dia natao hanentanana ny tanora sy ny vehivavy amin’ny ady amin’ny famongorana vohoka, ary voalaza fa nisy fiantraikany tamin’ny fanapahan-kevitry ny olona sasany tamin’ny fiainany manokana.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Fironana ara-tsosialy sy kolontsaina ==

I Doloïer dia mampiasa ny teny hoe “Zama” ho an’ny tenany, izay midika hoe mpanabe, mpitarika, na mpanolotsaina ao amin’ny kolontsaina Betsimisaraka.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Izy dia miantso ny mpanaraka azy hoe “Sidivavy” (zanabavy) sy “Sidilahy” (zanalahy).&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Niara-nanorina tetikasa antsoina hoe “Sidivavy Mahery” izy sy ny vadiny, izay mikendry ny fanohanana ny tanora sy ny reny tokan-tena amin’ny alalan’ny fanabeazana sy fanoroan-kevitra.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Asa hafa sy tetikasa ==

Doloïer dia mandray anjara amin’ny:
* Famoahana gazety literatiora TSARA SORATRA N°003  
* Tetikasa “Ressources éducatives Madagascar”  
* Fampivoarana hetsika ara-kolontsaina ao amin’ny Facebook-ny  
* Fandraisana anjara amin’ny fivoriana iraisam-pirenena momba ny teny malagasy&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Tetikasa ho avy ==
Anisan’ny tetikasa kasainy:
* Famoahana boky tononkalo roa  
* Fanontana “IVÖLAMALANDY” (angano tononkalo amin’ny Betsimisaraka)  
* Famoahana boky “Les Rumeurs de l’Île Rouge”&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Lova sy fiantraikany ==
Doloïer dia isan’ireo mpanoratra malagasy taranaka vaovao izay manampy amin’ny fiarovana ny kolontsaina sy ny fiteny eo an-toerana, indrindra ny Betsimisaraka.

Ny asany dia mampiseho ny fifandraisan’ny tononkalo malagasy sy ny literatiora am-bava nentim-paharazana, izay mampifandray ny teny sy ny hira.&lt;ref&gt;Literature of Madagascar. https://en.wikipedia.org/wiki/Literature_of_Madagascar&lt;/ref&gt;

== Jereo koa ==
* [[Betsimisaraka]]
* [[Literatiora malagasy]]
* [[Tononkalo malagasy]]
* [[Dox (mpanoratra)]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

== Rohy ivelany ==
* No Comment – Lahatsoratra momba an’i Doloïer: https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique</text>
      <sha1>n7d5b8k8sbuefook14ltbmi8pruz9r8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146014</id>
      <parentid>1146013</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T20:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <comment>/* Asa  literatiora */</comment>
      <origin>1146014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4608" sha1="it8jkgflxa412hojuxuibawc6i1a1tu" xml:space="preserve">
'''Doloïer''', tena anarana Bonazafy Olodier, dia mpanoratra sy poeta [[malagasy]] avy amin’ny foko [[Betsimisaraka]], teraka tao [[Antalaha]], faritra [[Sava]], avaratr’atsinanan’i [[Madagasikara]].

== Fiainana manokana ==
I Doloïer dia teraka tao [[Antalaha]], any amin’ny avaratr’atsinanan’i [[Madagasikara]]. Nitombo tao anatin’ny kolontsaina [[Betsimisaraka]]. Izy dia nifototra amin’ny literatiora am-bava sy ny fomba amam-panao nentim-paharazana. Hatrany amin’ny fahazazany dia efa naneho fitiavana amin’ny famakiana izy: « Ratsin’ny boky aho. Tia ny mamantatra izay soratan’ny hafa aho ».&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;&gt;Cédric Ramandiamanana, « Doloïer : Voix poétique ! », No Comment, 13 Aogositra 2024. https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique&lt;/ref&gt;

Io fahalianana io no nanosika azy hanomboka ny fanoratana sy ny fikarohana amin’ny alalan’ny literatiora, indrindra nandritra ny fahatanorany.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Nanomboka tamin’ny taona 2004 ny asa sorany voalohany, nisy fiantraikany taminy ny asa soratr’i [[Dox (mpanoratra)|Dox]].&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Taty aoriana, teo anelanelan’ny taona 2018 sy 2019, taorian’ny fifandraisana tamin’ireo mpamorona sy mpandinika kolontsaina toa an’i [[Momo Jaomanonga]] sy [[Fanony Fulgence]], dia nanamafy ny fanapahan-keviny izy hampiroborobo ny tononkalo amin’ny teny Betsimisaraka.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Hatramin’izay dia nifantoka tamin’ny fanoratana amin’ny fiteny [[Betsimisaraka]] izy, ho fanomezana lanja ny kolontsaina sy ny fitenin’ny fiarahamoniny.

== Asa  sorany ==
Ny mampiavaka an’i Doloïer dia ny fampiasany ny fiteny [[Betsimisaraka]] amin’ny asa sorany. Ity safidy ity dia mifototra amin’ny faniriana hiaro sy hampivelatra ny maha-izy azy ara-kolontsaina sy ara-piteny.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Ny [[Betsimisaraka]] dia midika hoe « ireo tsy mifandao » na « ireo mifampiraharaha ».&lt;ref&gt;Betsimisaraka, Wikipédia. https://fr.wikipedia.org/wiki/Betsimisaraka&lt;/ref&gt;

Ny tononkirany dia miresaka lohahevitra ara-tsosialy sy ara-kolontsaina maro:
* Fitiavana tsy misy fanavahana  
* Fanomezana hery ny vehivavy sy ny tanora  
* Fiarovana ny fiteny sy kolontsaina Betsimisaraka  
* Fiainana andavanandro ao amin’ny fiarahamonina&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Asa manan-danja ==

Ny tononkalo “Ambila ho veloño” (Tazomy velona), nivoaka tamin’ny 10 Septambra 2018, dia iray amin’ireo asa nanaitra ny sain’ny maro noho ny hafatra ara-tsosialy entiny.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Izy io dia natao hanentanana ny tanora sy ny vehivavy amin’ny ady amin’ny famongorana vohoka, ary voalaza fa nisy fiantraikany tamin’ny fanapahan-kevitry ny olona sasany tamin’ny fiainany manokana.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Fironana ara-tsosialy sy kolontsaina ==

I Doloïer dia mampiasa ny teny hoe “Zama” ho an’ny tenany, izay midika hoe mpanabe, mpitarika, na mpanolotsaina ao amin’ny kolontsaina Betsimisaraka.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Izy dia miantso ny mpanaraka azy hoe “Sidivavy” (zanabavy) sy “Sidilahy” (zanalahy).&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Niara-nanorina tetikasa antsoina hoe “Sidivavy Mahery” izy sy ny vadiny, izay mikendry ny fanohanana ny tanora sy ny reny tokan-tena amin’ny alalan’ny fanabeazana sy fanoroan-kevitra.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Asa hafa sy tetikasa ==

Doloïer dia mandray anjara amin’ny:
* Famoahana gazety literatiora TSARA SORATRA N°003  
* Tetikasa “Ressources éducatives Madagascar”  
* Fampivoarana hetsika ara-kolontsaina ao amin’ny Facebook-ny  
* Fandraisana anjara amin’ny fivoriana iraisam-pirenena momba ny teny malagasy&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Tetikasa ho avy ==
Anisan’ny tetikasa kasainy:
* Famoahana boky tononkalo roa  
* Fanontana “IVÖLAMALANDY” (angano tononkalo amin’ny Betsimisaraka)  
* Famoahana boky “Les Rumeurs de l’Île Rouge”&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Lova sy fiantraikany ==
Doloïer dia isan’ireo mpanoratra malagasy taranaka vaovao izay manampy amin’ny fiarovana ny kolontsaina sy ny fiteny eo an-toerana, indrindra ny Betsimisaraka.

Ny asany dia mampiseho ny fifandraisan’ny tononkalo malagasy sy ny literatiora am-bava nentim-paharazana, izay mampifandray ny teny sy ny hira.&lt;ref&gt;Literature of Madagascar. https://en.wikipedia.org/wiki/Literature_of_Madagascar&lt;/ref&gt;

== Jereo koa ==
* [[Betsimisaraka]]
* [[Literatiora malagasy]]
* [[Tononkalo malagasy]]
* [[Dox (mpanoratra)]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

== Rohy ivelany ==
* No Comment – Lahatsoratra momba an’i Doloïer: https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique</text>
      <sha1>it8jkgflxa412hojuxuibawc6i1a1tu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146016</id>
      <parentid>1146014</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T20:23:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <comment>/* Asa hafa sy tetikasa */</comment>
      <origin>1146016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4612" sha1="0e3qj7j4maz334kq274y4euq0dmzk5x" xml:space="preserve">
'''Doloïer''', tena anarana Bonazafy Olodier, dia mpanoratra sy poeta [[malagasy]] avy amin’ny foko [[Betsimisaraka]], teraka tao [[Antalaha]], faritra [[Sava]], avaratr’atsinanan’i [[Madagasikara]].

== Fiainana manokana ==
I Doloïer dia teraka tao [[Antalaha]], any amin’ny avaratr’atsinanan’i [[Madagasikara]]. Nitombo tao anatin’ny kolontsaina [[Betsimisaraka]]. Izy dia nifototra amin’ny literatiora am-bava sy ny fomba amam-panao nentim-paharazana. Hatrany amin’ny fahazazany dia efa naneho fitiavana amin’ny famakiana izy: « Ratsin’ny boky aho. Tia ny mamantatra izay soratan’ny hafa aho ».&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;&gt;Cédric Ramandiamanana, « Doloïer : Voix poétique ! », No Comment, 13 Aogositra 2024. https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique&lt;/ref&gt;

Io fahalianana io no nanosika azy hanomboka ny fanoratana sy ny fikarohana amin’ny alalan’ny literatiora, indrindra nandritra ny fahatanorany.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Nanomboka tamin’ny taona 2004 ny asa sorany voalohany, nisy fiantraikany taminy ny asa soratr’i [[Dox (mpanoratra)|Dox]].&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Taty aoriana, teo anelanelan’ny taona 2018 sy 2019, taorian’ny fifandraisana tamin’ireo mpamorona sy mpandinika kolontsaina toa an’i [[Momo Jaomanonga]] sy [[Fanony Fulgence]], dia nanamafy ny fanapahan-keviny izy hampiroborobo ny tononkalo amin’ny teny Betsimisaraka.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Hatramin’izay dia nifantoka tamin’ny fanoratana amin’ny fiteny [[Betsimisaraka]] izy, ho fanomezana lanja ny kolontsaina sy ny fitenin’ny fiarahamoniny.

== Asa  sorany ==
Ny mampiavaka an’i Doloïer dia ny fampiasany ny fiteny [[Betsimisaraka]] amin’ny asa sorany. Ity safidy ity dia mifototra amin’ny faniriana hiaro sy hampivelatra ny maha-izy azy ara-kolontsaina sy ara-piteny.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Ny [[Betsimisaraka]] dia midika hoe « ireo tsy mifandao » na « ireo mifampiraharaha ».&lt;ref&gt;Betsimisaraka, Wikipédia. https://fr.wikipedia.org/wiki/Betsimisaraka&lt;/ref&gt;

Ny tononkirany dia miresaka lohahevitra ara-tsosialy sy ara-kolontsaina maro:
* Fitiavana tsy misy fanavahana  
* Fanomezana hery ny vehivavy sy ny tanora  
* Fiarovana ny fiteny sy kolontsaina Betsimisaraka  
* Fiainana andavanandro ao amin’ny fiarahamonina&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Asa manan-danja ==

Ny tononkalo “Ambila ho veloño” (Tazomy velona), nivoaka tamin’ny 10 Septambra 2018, dia iray amin’ireo asa nanaitra ny sain’ny maro noho ny hafatra ara-tsosialy entiny.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Izy io dia natao hanentanana ny tanora sy ny vehivavy amin’ny ady amin’ny famongorana vohoka, ary voalaza fa nisy fiantraikany tamin’ny fanapahan-kevitry ny olona sasany tamin’ny fiainany manokana.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Fironana ara-tsosialy sy kolontsaina ==

I Doloïer dia mampiasa ny teny hoe “Zama” ho an’ny tenany, izay midika hoe mpanabe, mpitarika, na mpanolotsaina ao amin’ny kolontsaina Betsimisaraka.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Izy dia miantso ny mpanaraka azy hoe “Sidivavy” (zanabavy) sy “Sidilahy” (zanalahy).&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Niara-nanorina tetikasa antsoina hoe “Sidivavy Mahery” izy sy ny vadiny, izay mikendry ny fanohanana ny tanora sy ny reny tokan-tena amin’ny alalan’ny fanabeazana sy fanoroan-kevitra.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Asa hafa sy tetikasa ==

Doloïer dia mandray anjara amin’ny:
* Famoahana gazety literatiora TSARA SORATRA N°003  
* Tetikasa “Ressources éducatives [[Madagascar]]”  
* Fampivoarana hetsika ara-kolontsaina ao amin’ny Facebook-ny  
* Fandraisana anjara amin’ny fivoriana iraisam-pirenena momba ny teny malagasy&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Tetikasa ho avy ==
Anisan’ny tetikasa kasainy:
* Famoahana boky tononkalo roa  
* Fanontana “IVÖLAMALANDY” (angano tononkalo amin’ny Betsimisaraka)  
* Famoahana boky “Les Rumeurs de l’Île Rouge”&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Lova sy fiantraikany ==
Doloïer dia isan’ireo mpanoratra malagasy taranaka vaovao izay manampy amin’ny fiarovana ny kolontsaina sy ny fiteny eo an-toerana, indrindra ny Betsimisaraka.

Ny asany dia mampiseho ny fifandraisan’ny tononkalo malagasy sy ny literatiora am-bava nentim-paharazana, izay mampifandray ny teny sy ny hira.&lt;ref&gt;Literature of Madagascar. https://en.wikipedia.org/wiki/Literature_of_Madagascar&lt;/ref&gt;

== Jereo koa ==
* [[Betsimisaraka]]
* [[Literatiora malagasy]]
* [[Tononkalo malagasy]]
* [[Dox (mpanoratra)]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

== Rohy ivelany ==
* No Comment – Lahatsoratra momba an’i Doloïer: https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique</text>
      <sha1>0e3qj7j4maz334kq274y4euq0dmzk5x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146017</id>
      <parentid>1146016</parentid>
      <timestamp>2026-06-30T20:24:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Six30</username>
        <id>30741</id>
      </contributor>
      <comment>/* Asa hafa sy tetikasa */</comment>
      <origin>1146017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4616" sha1="ki2ncx5sapsdwgtl9htes4y8mq2ci23" xml:space="preserve">
'''Doloïer''', tena anarana Bonazafy Olodier, dia mpanoratra sy poeta [[malagasy]] avy amin’ny foko [[Betsimisaraka]], teraka tao [[Antalaha]], faritra [[Sava]], avaratr’atsinanan’i [[Madagasikara]].

== Fiainana manokana ==
I Doloïer dia teraka tao [[Antalaha]], any amin’ny avaratr’atsinanan’i [[Madagasikara]]. Nitombo tao anatin’ny kolontsaina [[Betsimisaraka]]. Izy dia nifototra amin’ny literatiora am-bava sy ny fomba amam-panao nentim-paharazana. Hatrany amin’ny fahazazany dia efa naneho fitiavana amin’ny famakiana izy: « Ratsin’ny boky aho. Tia ny mamantatra izay soratan’ny hafa aho ».&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;&gt;Cédric Ramandiamanana, « Doloïer : Voix poétique ! », No Comment, 13 Aogositra 2024. https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique&lt;/ref&gt;

Io fahalianana io no nanosika azy hanomboka ny fanoratana sy ny fikarohana amin’ny alalan’ny literatiora, indrindra nandritra ny fahatanorany.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Nanomboka tamin’ny taona 2004 ny asa sorany voalohany, nisy fiantraikany taminy ny asa soratr’i [[Dox (mpanoratra)|Dox]].&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Taty aoriana, teo anelanelan’ny taona 2018 sy 2019, taorian’ny fifandraisana tamin’ireo mpamorona sy mpandinika kolontsaina toa an’i [[Momo Jaomanonga]] sy [[Fanony Fulgence]], dia nanamafy ny fanapahan-keviny izy hampiroborobo ny tononkalo amin’ny teny Betsimisaraka.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Hatramin’izay dia nifantoka tamin’ny fanoratana amin’ny fiteny [[Betsimisaraka]] izy, ho fanomezana lanja ny kolontsaina sy ny fitenin’ny fiarahamoniny.

== Asa  sorany ==
Ny mampiavaka an’i Doloïer dia ny fampiasany ny fiteny [[Betsimisaraka]] amin’ny asa sorany. Ity safidy ity dia mifototra amin’ny faniriana hiaro sy hampivelatra ny maha-izy azy ara-kolontsaina sy ara-piteny.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Ny [[Betsimisaraka]] dia midika hoe « ireo tsy mifandao » na « ireo mifampiraharaha ».&lt;ref&gt;Betsimisaraka, Wikipédia. https://fr.wikipedia.org/wiki/Betsimisaraka&lt;/ref&gt;

Ny tononkirany dia miresaka lohahevitra ara-tsosialy sy ara-kolontsaina maro:
* Fitiavana tsy misy fanavahana  
* Fanomezana hery ny vehivavy sy ny tanora  
* Fiarovana ny fiteny sy kolontsaina Betsimisaraka  
* Fiainana andavanandro ao amin’ny fiarahamonina&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Asa manan-danja ==

Ny tononkalo “Ambila ho veloño” (Tazomy velona), nivoaka tamin’ny 10 Septambra 2018, dia iray amin’ireo asa nanaitra ny sain’ny maro noho ny hafatra ara-tsosialy entiny.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Izy io dia natao hanentanana ny tanora sy ny vehivavy amin’ny ady amin’ny famongorana vohoka, ary voalaza fa nisy fiantraikany tamin’ny fanapahan-kevitry ny olona sasany tamin’ny fiainany manokana.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Fironana ara-tsosialy sy kolontsaina ==

I Doloïer dia mampiasa ny teny hoe “Zama” ho an’ny tenany, izay midika hoe mpanabe, mpitarika, na mpanolotsaina ao amin’ny kolontsaina Betsimisaraka.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Izy dia miantso ny mpanaraka azy hoe “Sidivavy” (zanabavy) sy “Sidilahy” (zanalahy).&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Niara-nanorina tetikasa antsoina hoe “Sidivavy Mahery” izy sy ny vadiny, izay mikendry ny fanohanana ny tanora sy ny reny tokan-tena amin’ny alalan’ny fanabeazana sy fanoroan-kevitra.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Asa hafa sy tetikasa ==

Doloïer dia mandray anjara amin’ny:
* Famoahana gazety literatiora TSARA SORATRA N°003  
* Tetikasa “Ressources éducatives [[Madagascar]]”  
* Fampivoarana hetsika ara-kolontsaina ao amin’ny Facebook-ny  
* Fandraisana anjara amin’ny fivoriana iraisam-pirenena momba ny teny [[malagasy]]&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Tetikasa ho avy ==
Anisan’ny tetikasa kasainy:
* Famoahana boky tononkalo roa  
* Fanontana “IVÖLAMALANDY” (angano tononkalo amin’ny Betsimisaraka)  
* Famoahana boky “Les Rumeurs de l’Île Rouge”&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Lova sy fiantraikany ==
Doloïer dia isan’ireo mpanoratra malagasy taranaka vaovao izay manampy amin’ny fiarovana ny kolontsaina sy ny fiteny eo an-toerana, indrindra ny Betsimisaraka.

Ny asany dia mampiseho ny fifandraisan’ny tononkalo malagasy sy ny literatiora am-bava nentim-paharazana, izay mampifandray ny teny sy ny hira.&lt;ref&gt;Literature of Madagascar. https://en.wikipedia.org/wiki/Literature_of_Madagascar&lt;/ref&gt;

== Jereo koa ==
* [[Betsimisaraka]]
* [[Literatiora malagasy]]
* [[Tononkalo malagasy]]
* [[Dox (mpanoratra)]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

== Rohy ivelany ==
* No Comment – Lahatsoratra momba an’i Doloïer: https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique</text>
      <sha1>ki2ncx5sapsdwgtl9htes4y8mq2ci23</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146102</id>
      <parentid>1146017</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T07:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4689" sha1="3f8ggtksr2cbcivkdf55wo715g4lf57" xml:space="preserve">
'''Doloïer''', tena anarana Bonazafy Olodier, dia mpanoratra sy poeta [[malagasy]] avy amin’ny foko [[Betsimisaraka]], teraka tao [[Antalaha]], faritra [[Sava]], avaratr’atsinanan’i [[Madagasikara]].

== Fiainana manokana ==
I Doloïer dia teraka tao [[Antalaha]], any amin’ny avaratr’atsinanan’i [[Madagasikara]]. Nitombo tao anatin’ny kolontsaina [[Betsimisaraka]]. Izy dia nifototra amin’ny literatiora am-bava sy ny fomba amam-panao nentim-paharazana. Hatrany amin’ny fahazazany dia efa naneho fitiavana amin’ny famakiana izy: « Ratsin’ny boky aho. Tia ny mamantatra izay soratan’ny hafa aho ».&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;&gt;Cédric Ramandiamanana, « Doloïer : Voix poétique ! », No Comment, 13 Aogositra 2024. https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique&lt;/ref&gt;

Io fahalianana io no nanosika azy hanomboka ny fanoratana sy ny fikarohana amin’ny alalan’ny literatiora, indrindra nandritra ny fahatanorany.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Nanomboka tamin’ny taona 2004 ny asa sorany voalohany, nisy fiantraikany taminy ny asa soratr’i [[Dox (mpanoratra)|Dox]].&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Taty aoriana, teo anelanelan’ny taona 2018 sy 2019, taorian’ny fifandraisana tamin’ireo mpamorona sy mpandinika kolontsaina toa an’i [[Momo Jaomanonga]] sy [[Fanony Fulgence]], dia nanamafy ny fanapahan-keviny izy hampiroborobo ny tononkalo amin’ny teny Betsimisaraka.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Hatramin’izay dia nifantoka tamin’ny fanoratana amin’ny fiteny [[Betsimisaraka]] izy, ho fanomezana lanja ny kolontsaina sy ny fitenin’ny fiarahamoniny.

== Asa  sorany ==
Ny mampiavaka an’i Doloïer dia ny fampiasany ny fiteny [[Betsimisaraka]] amin’ny asa sorany. Ity safidy ity dia mifototra amin’ny faniriana hiaro sy hampivelatra ny maha-izy azy ara-kolontsaina sy ara-piteny.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Ny [[Betsimisaraka]] dia midika hoe « ireo tsy mifandao » na « ireo mifampiraharaha ».&lt;ref&gt;Betsimisaraka, Wikipédia. https://fr.wikipedia.org/wiki/Betsimisaraka&lt;/ref&gt;

Ny tononkirany dia miresaka lohahevitra ara-tsosialy sy ara-kolontsaina maro:
* Fitiavana tsy misy fanavahana  
* Fanomezana hery ny vehivavy sy ny tanora  
* Fiarovana ny fiteny sy kolontsaina Betsimisaraka  
* Fiainana andavanandro ao amin’ny fiarahamonina&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Asa manan-danja ==

Ny tononkalo “Ambila ho veloño” (Tazomy velona), nivoaka tamin’ny 10 Septambra 2018, dia iray amin’ireo asa nanaitra ny sain’ny maro noho ny hafatra ara-tsosialy entiny.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Izy io dia natao hanentanana ny tanora sy ny vehivavy amin’ny ady amin’ny famongorana vohoka, ary voalaza fa nisy fiantraikany tamin’ny fanapahan-kevitry ny olona sasany tamin’ny fiainany manokana.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Fironana ara-tsosialy sy kolontsaina ==

I Doloïer dia mampiasa ny teny hoe “Zama” ho an’ny tenany, izay midika hoe mpanabe, mpitarika, na mpanolotsaina ao amin’ny kolontsaina Betsimisaraka.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Izy dia miantso ny mpanaraka azy hoe “Sidivavy” (zanabavy) sy “Sidilahy” (zanalahy).&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Niara-nanorina tetikasa antsoina hoe “Sidivavy Mahery” izy sy ny vadiny, izay mikendry ny fanohanana ny tanora sy ny reny tokan-tena amin’ny alalan’ny fanabeazana sy fanoroan-kevitra.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Asa hafa sy tetikasa ==

Doloïer dia mandray anjara amin’ny:
* Famoahana gazety literatiora TSARA SORATRA N°003  
* Tetikasa “Ressources éducatives [[Madagascar]]”  
* Fampivoarana hetsika ara-kolontsaina ao amin’ny Facebook-ny  
* Fandraisana anjara amin’ny fivoriana iraisam-pirenena momba ny teny [[malagasy]]&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Tetikasa ho avy ==
Anisan’ny tetikasa kasainy:
* Famoahana boky tononkalo roa  
* Fanontana “IVÖLAMALANDY” (angano tononkalo amin’ny Betsimisaraka)  
* Famoahana boky “Les Rumeurs de l’Île Rouge”&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Lova sy fiantraikany ==
Doloïer dia isan’ireo mpanoratra malagasy taranaka vaovao izay manampy amin’ny fiarovana ny kolontsaina sy ny fiteny eo an-toerana, indrindra ny Betsimisaraka.

Ny asany dia mampiseho ny fifandraisan’ny tononkalo malagasy sy ny literatiora am-bava nentim-paharazana, izay mampifandray ny teny sy ny hira.&lt;ref&gt;Literature of Madagascar. https://en.wikipedia.org/wiki/Literature_of_Madagascar&lt;/ref&gt;

== Jereo koa ==
* [[Betsimisaraka]]
* [[Literatiora malagasy]]
* [[Tononkalo malagasy]]
* [[Dox (mpanoratra)]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

== Rohy ivelany ==
* No Comment – Lahatsoratra momba an’i Doloïer: https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique

==Jereo koa ==
[[Sokajy:Poeta malagasy]]
[[Sokajy:Poeta betsimisaraka]]</text>
      <sha1>3f8ggtksr2cbcivkdf55wo715g4lf57</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146104</id>
      <parentid>1146102</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T07:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanova ny anaran'i [[Doloïe(Poeta Betsimisaraka)]] ho [[Doloïe (Poeta Betsimisaraka)]] i HarryWurst</comment>
      <origin>1146102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4689" sha1="3f8ggtksr2cbcivkdf55wo715g4lf57" xml:space="preserve">
'''Doloïer''', tena anarana Bonazafy Olodier, dia mpanoratra sy poeta [[malagasy]] avy amin’ny foko [[Betsimisaraka]], teraka tao [[Antalaha]], faritra [[Sava]], avaratr’atsinanan’i [[Madagasikara]].

== Fiainana manokana ==
I Doloïer dia teraka tao [[Antalaha]], any amin’ny avaratr’atsinanan’i [[Madagasikara]]. Nitombo tao anatin’ny kolontsaina [[Betsimisaraka]]. Izy dia nifototra amin’ny literatiora am-bava sy ny fomba amam-panao nentim-paharazana. Hatrany amin’ny fahazazany dia efa naneho fitiavana amin’ny famakiana izy: « Ratsin’ny boky aho. Tia ny mamantatra izay soratan’ny hafa aho ».&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;&gt;Cédric Ramandiamanana, « Doloïer : Voix poétique ! », No Comment, 13 Aogositra 2024. https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique&lt;/ref&gt;

Io fahalianana io no nanosika azy hanomboka ny fanoratana sy ny fikarohana amin’ny alalan’ny literatiora, indrindra nandritra ny fahatanorany.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Nanomboka tamin’ny taona 2004 ny asa sorany voalohany, nisy fiantraikany taminy ny asa soratr’i [[Dox (mpanoratra)|Dox]].&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Taty aoriana, teo anelanelan’ny taona 2018 sy 2019, taorian’ny fifandraisana tamin’ireo mpamorona sy mpandinika kolontsaina toa an’i [[Momo Jaomanonga]] sy [[Fanony Fulgence]], dia nanamafy ny fanapahan-keviny izy hampiroborobo ny tononkalo amin’ny teny Betsimisaraka.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Hatramin’izay dia nifantoka tamin’ny fanoratana amin’ny fiteny [[Betsimisaraka]] izy, ho fanomezana lanja ny kolontsaina sy ny fitenin’ny fiarahamoniny.

== Asa  sorany ==
Ny mampiavaka an’i Doloïer dia ny fampiasany ny fiteny [[Betsimisaraka]] amin’ny asa sorany. Ity safidy ity dia mifototra amin’ny faniriana hiaro sy hampivelatra ny maha-izy azy ara-kolontsaina sy ara-piteny.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Ny [[Betsimisaraka]] dia midika hoe « ireo tsy mifandao » na « ireo mifampiraharaha ».&lt;ref&gt;Betsimisaraka, Wikipédia. https://fr.wikipedia.org/wiki/Betsimisaraka&lt;/ref&gt;

Ny tononkirany dia miresaka lohahevitra ara-tsosialy sy ara-kolontsaina maro:
* Fitiavana tsy misy fanavahana  
* Fanomezana hery ny vehivavy sy ny tanora  
* Fiarovana ny fiteny sy kolontsaina Betsimisaraka  
* Fiainana andavanandro ao amin’ny fiarahamonina&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Asa manan-danja ==

Ny tononkalo “Ambila ho veloño” (Tazomy velona), nivoaka tamin’ny 10 Septambra 2018, dia iray amin’ireo asa nanaitra ny sain’ny maro noho ny hafatra ara-tsosialy entiny.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Izy io dia natao hanentanana ny tanora sy ny vehivavy amin’ny ady amin’ny famongorana vohoka, ary voalaza fa nisy fiantraikany tamin’ny fanapahan-kevitry ny olona sasany tamin’ny fiainany manokana.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Fironana ara-tsosialy sy kolontsaina ==

I Doloïer dia mampiasa ny teny hoe “Zama” ho an’ny tenany, izay midika hoe mpanabe, mpitarika, na mpanolotsaina ao amin’ny kolontsaina Betsimisaraka.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Izy dia miantso ny mpanaraka azy hoe “Sidivavy” (zanabavy) sy “Sidilahy” (zanalahy).&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

Niara-nanorina tetikasa antsoina hoe “Sidivavy Mahery” izy sy ny vadiny, izay mikendry ny fanohanana ny tanora sy ny reny tokan-tena amin’ny alalan’ny fanabeazana sy fanoroan-kevitra.&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Asa hafa sy tetikasa ==

Doloïer dia mandray anjara amin’ny:
* Famoahana gazety literatiora TSARA SORATRA N°003  
* Tetikasa “Ressources éducatives [[Madagascar]]”  
* Fampivoarana hetsika ara-kolontsaina ao amin’ny Facebook-ny  
* Fandraisana anjara amin’ny fivoriana iraisam-pirenena momba ny teny [[malagasy]]&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Tetikasa ho avy ==
Anisan’ny tetikasa kasainy:
* Famoahana boky tononkalo roa  
* Fanontana “IVÖLAMALANDY” (angano tononkalo amin’ny Betsimisaraka)  
* Famoahana boky “Les Rumeurs de l’Île Rouge”&lt;ref name=&quot;nocomment&quot;/&gt;

== Lova sy fiantraikany ==
Doloïer dia isan’ireo mpanoratra malagasy taranaka vaovao izay manampy amin’ny fiarovana ny kolontsaina sy ny fiteny eo an-toerana, indrindra ny Betsimisaraka.

Ny asany dia mampiseho ny fifandraisan’ny tononkalo malagasy sy ny literatiora am-bava nentim-paharazana, izay mampifandray ny teny sy ny hira.&lt;ref&gt;Literature of Madagascar. https://en.wikipedia.org/wiki/Literature_of_Madagascar&lt;/ref&gt;

== Jereo koa ==
* [[Betsimisaraka]]
* [[Literatiora malagasy]]
* [[Tononkalo malagasy]]
* [[Dox (mpanoratra)]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

== Rohy ivelany ==
* No Comment – Lahatsoratra momba an’i Doloïer: https://www.nocomment.mg/index.php/doloier-voix-poetique

==Jereo koa ==
[[Sokajy:Poeta malagasy]]
[[Sokajy:Poeta betsimisaraka]]</text>
      <sha1>3f8ggtksr2cbcivkdf55wo715g4lf57</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NY MAHA-OLOMPIRENENA</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301101</id>
    <revision>
      <id>1146011</id>
      <timestamp>2026-06-30T20:14:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bienvenue Fidèle</username>
        <id>40160</id>
      </contributor>
      <comment>Namorona lahatsoratra</comment>
      <origin>1146011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3079" sha1="ocdifp2gxkcl6kp0ryfjnkda4213e9n" xml:space="preserve">Raha eo amin'ny lafin'ny lalàna no hiaingàna dia heverina fa singa roa amin'ny ankapobeny ny mamaritra ny maha-olompirenena : ny fizankana ny zom-pirenena sy ny fananana karampanondrom-pirenena hoan'ireo efa feno taona amin'ny fahazoana izany.

Amin'ny lafiny maha-olona kosa dia mihoatra ireo voalazan'ny lalàna ireo ny maha-olompirenena satria mitaky toetra, fomba fiasa, fomba fiaina,adidy sy andraikitra mifandrindr amin'ny zaon'ny tsirairay. Araka [https://www.mef.gov.mg/dgcf/textes-pdf/constitution/CONSTITUTION-IV.pdf ny lalàmpanorenan'ny Repoblikan'i Madagasikara] dia manana zo aman'andraikitra ny olompirenena.

Ny maha-olompirenena dia ny fahatsiarovana fa olon'ny firenena ka tompondraharaha.

=== ''Ahoana ny fomba ahazoana ny zom-pirenena Malagasy ?'' ===
Fanana Ray sy/na Reny Malagasy

Avy amin'ny Fanambadiana

Avy amin'ny fananganana (fahafahakeliny 18 taona, efa feno 5 taona ny fotoana nipetrahana teto Madagasikara tamin'ny fotoana hanaovana ny fanambarana, mizaka ny zom-pirenena malagasy ilay mpanangana)

Avy amin'ny &quot;''Naturalisation''&quot; (feno 18 taona raha kely indrindra, nipetraka teto Madagasikara 5 taona tsy tapaka. Raha nisy fotoana nandehanana tany ivelany dia tsy tokony naharitra, fahalavorarariana eo amin'ny fetr'andro hivahinianana : mbola tsy niharan'ny sazy fandroahana mendrika sy manaja ny fiarahamonina, mampihatra ny kolontsaina sy ny teny Malagasy, olona salama tsara.

[[Zom-pirenena malagasy|Zom-pirenena Malagasy]]

=== '''OLON'NY FIRENENA''' ===

===== Olompirenena fa tsy vahoaka : =====
Teny roa natambatra no manome ny hoe olompirenena : Olona sy firenena. Izany hoe ny firenena no mampisy ny fototry ny olompirenena. Ny firenena izay azo faritana hoe vondron'olona miray sy miaina amin'ny tany iombonana, manana teny sy fomba iraisana. Ireo avy eo no manjary fiainana iombonana. Misy karazana marika hitamaso ny mampiavaka ny firenena maneho io fiainana io dia ny fanevam-pirenena, ny tenim-pirenena ary ny hiram-pirenena.

Ireo firaisana voalaza io no mamorona rafitra politika iray misy fandaminana samihafa arahan'ireo olona tsirairay ao mba hirindra ny fiainana izay antsoina hoe Fitondrana. Io vondron'olona, vondron'olompirenena io no antsoina hoe vahoaka raha araka ny lalàmpanorenenana Malagasy.

=== OLOMPIRENENA TOMPONDRAHARAHA ===
Mifandraika amin'ny toerana sy ny satan'ny tsirairay eo amin'ny fiarahamonina ny zi sy ny andraikitra : mety ho araka ny taona (ankizy, tanora olon-dehibe, zokiolona),na araka ny asa aman-draharaha sahanina (mpamboly, mpiompy, mpiasa  amin'ny orin'asa, mpiasa amin'ny fitondrana, mpianatra,...) ny fiarahamonina misy ny tsirairay dia samy sa takiany avy. Asa tsy azo avela satria raha tsy atao izany dia lasa ho antsirambina ny fiainan'ireo mpiaramonina.

Izany indrindra ilay antsoina hoe &quot;raharaha&quot;, tena asa amoizana andro, tena asa ifotorana sy atao ho  tena zava-dehibe fa tsy antsirambina, asa ts voatery atolotra fa efa mahafantatra ny tsirairay fa anjara lahasany na anjara birikiny ao amin'ny toerana ifotorany. Ny raharaha maneho ihany koa hoe ''&quot;Raharaha ikambanana&quot;''</text>
      <sha1>ocdifp2gxkcl6kp0ryfjnkda4213e9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fela razafinjato</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301102</id>
    <revision>
      <id>1146018</id>
      <timestamp>2026-06-30T20:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bienvenue Fidèle</username>
        <id>40160</id>
      </contributor>
      <comment>Namorona lahatsoratra</comment>
      <origin>1146018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1036" sha1="d0vnrqtyalgyxi8hji8c6001oxync1z" xml:space="preserve">Vehivavy manana fahasembanana izay azony teo amin'ny faha telo taonany. Maro ny olana nosedrainy teo amin'ny fiainany sainsy tsy nataony ho sakana amin'ny fivoarana izany. Nahita fianarana ambony izy, miasa ary manana vady aman-janaka . I Fela dia mpitolona hoan'ny zon'ny olona manana fahasembanana eto Madagasikara. Filohan'ny [http://www.csm-mada.mg/a-propos.html Centre Sembana mijoro] ary filohan'ny [https://xoese.org/organisations/association-des-femmes-handicapees-de-madagascar/ &quot;Association des Femmes Handicapées de Madagascar&quot;(AFHM)] . Resilahatra izy fa mendrika ny tsara kokoa ny olona manana fahasembanana ary maro ny sehatra notarihiny mba hahatongavana amin'izany. Nahazo marimpakasitrahana [[:en:Ten_Outstanding_Young_Persons_of_the_World|TOYP(Ten Outstanding Toung Persons)]] izay natolotry ny [https://jcimada.org/ CJI] an'ireo tanora 10 mamiratra indrindra eran-tany i Fela ny taona 2012.Porofo velona izy fa natao hoan'ny rehetra izany, tsy ankanavaka, ny tolona hoan'ny fitovian-jo, hoan'ny tombontsoa iombonana.</text>
      <sha1>d0vnrqtyalgyxi8hji8c6001oxync1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>AS Monaco</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301103</id>
    <revision>
      <id>1146039</id>
      <timestamp>2026-07-01T01:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[File:Fanion Monaco AS.jpg|thumb|Fanion de l'AS Monaco FC]] Ny '''AS Monaco FC''', izay nohafohezina hoe ''AS Monaco'' na ASM, dia klioba [[baolina kitra]] naorina tamin'ny 1924 ary miorina ao [[Monaco]].  Sampan-draharahan'ny baolina kitra ao amin'ny ''AS Monaco'' izy io, klioba fanatanjahan-tena maro, ary na dia miorina ao Monaco aza, dia mifandray amin'ny Federasiona Baolina Kitra [[Frantsa]]y ary mandray anjara amin'ny fifaninanana frantsay.  Nanome mpila... »</comment>
      <origin>1146039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1151" sha1="m2bd4xh4qjalp9r730z1ndg2i0jm5l6" xml:space="preserve">[[File:Fanion Monaco AS.jpg|thumb|Fanion de l'AS Monaco FC]]
Ny '''AS Monaco FC''', izay nohafohezina hoe ''AS Monaco'' na ASM, dia klioba [[baolina kitra]] naorina tamin'ny 1924 ary miorina ao [[Monaco]].

Sampan-draharahan'ny baolina kitra ao amin'ny ''AS Monaco'' izy io, klioba fanatanjahan-tena maro, ary na dia miorina ao Monaco aza, dia mifandray amin'ny Federasiona Baolina Kitra [[Frantsa]]y ary mandray anjara amin'ny fifaninanana frantsay.

Nanome mpilalao tsy tapaka ho an'ny ekipam-pirenena frantsay ny klioba nanomboka tamin'ny taona 1950. Anisan'ireo mpilalao iraisam-pirenena enimpolo eo ho eo, ny AS Monaco FC dia nanomboka ny asa matihanina an'ireo mpandresy tamin'ny fiadiana ny amboara eran-tany [[Emmanuel Petit]], [[Lilian Thuram]], [[David Trezeguet]], [[Thierry Henry]], ary [[Kylian Mbappé]], raha i [[Fabien Barthez]], [[Djibril Sidibé,]] ary [[Thomas Lemar]] koa dia nilalao ho an'ny klioba nandritra ny fandreseny tamin'ny fiadiana ny amboara eran-tany.

==Jereo koa==

{{commonscat|AS Monaco}}
[[fr:AS Monaco]]
[[Sokajy:Klioba baolina kitra ao Frantsa]]
[[Sokajy:Paris]]
[[Sokajy:Klioba baolina kitra ao Île-de-France]]</text>
      <sha1>m2bd4xh4qjalp9r730z1ndg2i0jm5l6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146040</id>
      <parentid>1146039</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T01:11:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1147" sha1="gfg4gb1acskuzogex8omokrn0hshu4e" xml:space="preserve">[[File:Fanion Monaco AS.jpg|thumb|Fanion de l'AS Monaco FC]]
Ny '''AS Monaco FC''', izay nohafohezina hoe ''AS Monaco'' na ASM, dia klioba [[baolina kitra]] naorina tamin'ny 1924 ary miorina ao [[Monaco]].

Sampan-draharahan'ny baolina kitra ao amin'ny ''AS Monaco'' izy io, klioba fanatanjahan-tena maro, ary na dia miorina ao Monaco aza, dia mifandray amin'ny Federasiona Baolina Kitra [[Frantsa]]y ary mandray anjara amin'ny fifaninanana frantsay.

Nanome mpilalao tsy tapaka ho an'ny ekipam-pirenena frantsay ny klioba nanomboka tamin'ny taona 1950. Anisan'ireo mpilalao iraisam-pirenena enimpolo eo ho eo, ny AS Monaco FC dia nanomboka ny asa matihanina an'ireo mpandresy tamin'ny fiadiana ny amboara eran-tany [[Emmanuel Petit]], [[Lilian Thuram]], [[David Trezeguet]], [[Thierry Henry]], ary [[Kylian Mbappé]], raha i [[Fabien Barthez]], [[Djibril Sidibé,]] ary [[Thomas Lemar]] koa dia nilalao ho an'ny klioba nandritra ny fandreseny tamin'ny fiadiana ny amboara eran-tany.

==Jereo koa==

{{commonscat|AS Monaco}}
[[fr:AS Monaco]]
[[Sokajy:Klioba baolina kitra ao Frantsa]]
[[Sokajy:AS Monaco]]
[[Sokajy:Klioba baolina kitra ao Monaco]]</text>
      <sha1>gfg4gb1acskuzogex8omokrn0hshu4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Klioba baolina kitra ao Monaco</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301104</id>
    <revision>
      <id>1146041</id>
      <timestamp>2026-07-01T01:11:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy: Monaco]] »</comment>
      <origin>1146041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18" sha1="3na23mevay9br1v1z1mjmdeu8uose5u" xml:space="preserve">[[Sokajy: Monaco]]</text>
      <sha1>3na23mevay9br1v1z1mjmdeu8uose5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:AS Monaco</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301105</id>
    <revision>
      <id>1146042</id>
      <timestamp>2026-07-01T01:11:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Klioba baolina kitra ao Monaco]] »</comment>
      <origin>1146042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="srxhwtsgsxu115zvlw2vt6vclmb4ute" xml:space="preserve">[[Sokajy:Klioba baolina kitra ao Monaco]]</text>
      <sha1>srxhwtsgsxu115zvlw2vt6vclmb4ute</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Monaco</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301106</id>
    <revision>
      <id>1146043</id>
      <timestamp>2026-07-01T01:12:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[sokajy:Eoropa]] [[sokajy:Firenena ao Eoropa]] »</comment>
      <origin>1146043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="gclkhyl8p05dkiya20fzhu8ebvvjbl8" xml:space="preserve">[[sokajy:Eoropa]]
[[sokajy:Firenena ao Eoropa]]</text>
      <sha1>gclkhyl8p05dkiya20fzhu8ebvvjbl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Association sportive de Monaco Football Club</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301107</id>
    <redirect title="AS Monaco" />
    <revision>
      <id>1146044</id>
      <timestamp>2026-07-01T01:13:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy fihodinana mankany [[AS Monaco]]</comment>
      <origin>1146044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="ldmoytbnoqwkmb19p8pnvh941oaejax" xml:space="preserve">#REDIRECT [[AS Monaco]]</text>
      <sha1>ldmoytbnoqwkmb19p8pnvh941oaejax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Red Bull Salzburg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301108</id>
    <redirect title="RB Salzburg" />
    <revision>
      <id>1146048</id>
      <timestamp>2026-07-01T01:40:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy fihodinana mankany [[RB Salzburg]]</comment>
      <origin>1146048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="3rpbd60la6mkyvnuwx1k1iapsw5ok6v" xml:space="preserve">#REDIRECT [[RB Salzburg]]</text>
      <sha1>3rpbd60la6mkyvnuwx1k1iapsw5ok6v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>RB Salzburg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301109</id>
    <revision>
      <id>1146049</id>
      <timestamp>2026-07-01T01:46:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « FC '''Red Bull Salzburg''' (hatramin'ny taona 2005, ''SV Wüstenrot Salzburg'', ''SV Austria Salzburg'' tany am-boalohany), fantatra amin'ny anarana hoe ''Red Bull Salzburg'', '''RB Salzburg''', na RBS, ary voatanisa ho ''FC Salzburg'' amin'ny fifaninanana UEFA, dia klioba [[baolina kitra]] miorina ao Wals-Siezenheim ao amin'ny fanjakan'i [[Salzburg]] Aotrisianina.  Milalao ao amin'ny Bundesliga Aotrisianina, ny ambaratonga ambony indrindra amin'ny baolina kit... »</comment>
      <origin>1146049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="913" sha1="tmbg84wphdl6m8421as51wzx03fh6kt" xml:space="preserve">FC '''Red Bull Salzburg''' (hatramin'ny taona 2005, ''SV Wüstenrot Salzburg'', ''SV Austria Salzburg'' tany am-boalohany), fantatra amin'ny anarana hoe ''Red Bull Salzburg'', '''RB Salzburg''', na RBS, ary voatanisa ho ''FC Salzburg'' amin'ny fifaninanana UEFA, dia klioba [[baolina kitra]] miorina ao Wals-Siezenheim ao amin'ny fanjakan'i [[Salzburg]] Aotrisianina.

Milalao ao amin'ny Bundesliga Aotrisianina, ny ambaratonga ambony indrindra amin'ny baolina kitra [[Aotrisy|Aotrisianina]], ny klioba ary ny lalao an-tranony dia atao ao amin'ny Red Bull Arena ao Wals-Siezenheim.

Nandresy in-17 tamin'ny fiadiana ny tompondaka Aotrisianina ny klioba, in-9 tamin'ny fiadiana ny amboara Aotrisianina, ary nahatratra ny famaranana ny amboara UEFA tamin'ny taona 1994.

== Jereo koa ==
[[fr:Red Bull Salzbourg]]
[[Sokajy:Bundesliga aotrisianina]]
[[Sokajy:Klioba Baolina kitra aotrisianina]]
[[Sokajy:RB Salzburg]]</text>
      <sha1>tmbg84wphdl6m8421as51wzx03fh6kt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146058</id>
      <parentid>1146049</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T02:27:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1301" sha1="p07sdux90t5k2w7519tvgdl3mja9mpx" xml:space="preserve">FC '''Red Bull Salzburg''' (hatramin'ny taona 2005, ''SV Wüstenrot Salzburg'', ''SV Austria Salzburg'' tany am-boalohany), fantatra amin'ny anarana hoe ''Red Bull Salzburg'', '''RB Salzburg''', na RBS, ary voatanisa ho ''FC Salzburg'' amin'ny fifaninanana UEFA, dia klioba [[baolina kitra]] miorina ao Wals-Siezenheim ao amin'ny fanjakan'i [[Salzburg]] Aotrisianina.

Milalao ao amin'ny Bundesliga Aotrisianina, ny ambaratonga ambony indrindra amin'ny baolina kitra [[Aotrisy|Aotrisianina]], ny klioba ary ny lalao an-tranony dia atao ao amin'ny Red Bull Arena ao Wals-Siezenheim.

Nandresy in-17 tamin'ny fiadiana ny tompondaka Aotrisianina ny klioba, in-9 tamin'ny fiadiana ny amboara Aotrisianina, ary nahatratra ny famaranana ny amboara UEFA tamin'ny taona 1994.

== Galeria ==
&lt;gallery&gt;
Sary:Salzburg Meister 2007.jpg|Champion 2006/2007
Sary:FC Red Bull Salzburg Meister 2009.jpg|Champion 2008/2009
Sary:20100513 Finalspiel Sturm Salzburg DSCN1743 (155).JPG|Champion 2009/2010
Sary:FC Red Bull Salzburg - Champion of the Austrian Football Bundesliga 2011-12 (01).jpg|Champion 2011/2012
Sary:Meistertellerübergabe 46.jpg|Champion 2017/18
&lt;/gallery&gt;


== Jereo koa ==
[[fr:Red Bull Salzbourg]]
[[Sokajy:Bundesliga aotrisianina]]
[[Sokajy:Klioba Baolina kitra aotrisianina]]
[[Sokajy:RB Salzburg]]</text>
      <sha1>p07sdux90t5k2w7519tvgdl3mja9mpx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:RB Salzburg</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301110</id>
    <revision>
      <id>1146050</id>
      <timestamp>2026-07-01T01:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny «  [[Sokajy:Bundesliga aotrisianina]] [[Sokajy:Klioba Baolina kitra aotrisianina]] »</comment>
      <origin>1146050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="dra2sip54r0llr7pazv1lla1qvn6si7" xml:space="preserve">
[[Sokajy:Bundesliga aotrisianina]]
[[Sokajy:Klioba Baolina kitra aotrisianina]]</text>
      <sha1>dra2sip54r0llr7pazv1lla1qvn6si7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Klioba Baolina kitra aotrisianina</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301111</id>
    <revision>
      <id>1146051</id>
      <timestamp>2026-07-01T01:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny «  [[Sokajy:Klioba Baolina kitra]] [[Sokajy:Fanatanjahantena aotrisianina]] »</comment>
      <origin>1146051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="po04rzl1592mxqy9je73wwnuwmy3zzh" xml:space="preserve">
[[Sokajy:Klioba Baolina kitra]]
[[Sokajy:Fanatanjahantena aotrisianina]]</text>
      <sha1>po04rzl1592mxqy9je73wwnuwmy3zzh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Fanatanjahantena aotrisianina</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301112</id>
    <revision>
      <id>1146052</id>
      <timestamp>2026-07-01T01:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Fanatanjahan-tena]] [[Sokajy:Aotrisy]] »</comment>
      <origin>1146052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="73f9qkd7qsdc84efinvp2ltnhv0dpgn" xml:space="preserve">[[Sokajy:Fanatanjahan-tena]]
[[Sokajy:Aotrisy]]</text>
      <sha1>73f9qkd7qsdc84efinvp2ltnhv0dpgn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Klioba Baolina kitra</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301113</id>
    <revision>
      <id>1146053</id>
      <timestamp>2026-07-01T01:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Fanatanjahan-tena]] »</comment>
      <origin>1146053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="bal26ef70mdzolt79mrttu0ctrjznik" xml:space="preserve">[[Sokajy:Fanatanjahan-tena]]</text>
      <sha1>bal26ef70mdzolt79mrttu0ctrjznik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>RC Salzburg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301114</id>
    <revision>
      <id>1146054</id>
      <timestamp>2026-07-01T01:51:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Salzburg]] [[Sokajy:Klioba Baolina kitra aotrisianina]] »</comment>
      <origin>1146054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="h0ww7nmirt5bgqkzumqelp9ng91a1af" xml:space="preserve">[[Sokajy:Salzburg]]
[[Sokajy:Klioba Baolina kitra aotrisianina]]</text>
      <sha1>h0ww7nmirt5bgqkzumqelp9ng91a1af</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>CazéTV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301115</id>
    <revision>
      <id>1146060</id>
      <timestamp>2026-07-01T03:16:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « '''CazéTV''' dia fantsona fanatanjahantena sy fialamboly [[Brezila|breziliana]] maro sehatra, izay mandefa fandaharana ao amin'ny ''YouTube, Amazon Prime Video, Disney+, Samsung TV Plus'', ary ''Mercado Play'' (ireo telo farany dia fantsona linear), manampahaizana manokana amin'ny hetsika ara-panatanjahantena. Noforonin'i Casimiro Miguel, mpandefa fandaharana mivantana, tamin'ny Novambra 2022, niaraka tamin'ny ''LiveMode'', orinasa mpanao varotra ara-panatanj... »</comment>
      <origin>1146060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1125" sha1="cseugr6e1313pwcbx2a13os2yhclu3n" xml:space="preserve">'''CazéTV''' dia fantsona fanatanjahantena sy fialamboly [[Brezila|breziliana]] maro sehatra, izay mandefa fandaharana ao amin'ny ''YouTube, Amazon Prime Video, Disney+, Samsung TV Plus'', ary ''Mercado Play'' (ireo telo farany dia fantsona linear), manampahaizana manokana amin'ny hetsika ara-panatanjahantena. Noforonin'i Casimiro Miguel, mpandefa fandaharana mivantana, tamin'ny Novambra 2022, niaraka tamin'ny ''LiveMode'', orinasa mpanao varotra ara-panatanjahantena any [[Rio de Janeiro]].

ny tanjon'ny fantsona voalohany dia ny handefa ireo lalao amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany FIFA 2022.

Taorian'ny fahombiazan'ny fandaharana voalohany nataony, nividy zo vaovao amin'ny fandefasana fandaharana ny CazéTV, anisan'izany ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny vehivavy FIFA 2023, ny lalao Pan American 2023, ny [[lalao olimpika]] 2024, ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny klioba [[FIFA]] 2025, ny Campeonato Brasileiro Série A, ankoatra ny hetsika hafa.

== Jereo koa ==
[[Sokajy:Orinasa breziliana]]
[[Sokajy:Orinasa any Rio de Janeiro]]
[[Sokajy:Televiziona brazilianina]]
[[Sokajy:Fahitalavitra]]</text>
      <sha1>cseugr6e1313pwcbx2a13os2yhclu3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146062</id>
      <parentid>1146060</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T03:21:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1508" sha1="tkzs7wzf37pbeuhk76zir7d637owqtu" xml:space="preserve">'''CazéTV''' dia fantsona fanatanjahantena sy fialamboly [[Brezila|breziliana]] maro sehatra, izay mandefa fandaharana ao amin'ny ''YouTube, Amazon Prime Video, Disney+, Samsung TV Plus'', ary ''Mercado Play'' (ireo telo farany dia fantsona linear), manampahaizana manokana amin'ny hetsika ara-panatanjahantena. Noforonin'i Casimiro Miguel, mpandefa fandaharana mivantana, tamin'ny Novambra 2022, niaraka tamin'ny ''LiveMode'', orinasa mpanao varotra ara-panatanjahantena any [[Rio de Janeiro]].

ny tanjon'ny fantsona voalohany dia ny handefa ireo lalao amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany FIFA 2022.

Taorian'ny fahombiazan'ny fandaharana voalohany nataony, nividy zo vaovao amin'ny fandefasana fandaharana ny CazéTV, anisan'izany ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny vehivavy FIFA 2023, ny lalao Pan American 2023, ny [[lalao olimpika]] 2024, ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny klioba [[FIFA]] 2025, ny Campeonato Brasileiro Série A, ankoatra ny hetsika hafa.&lt;ref&gt;[https://www.leparisien.fr/sports/football/coupe-du-monde/pourquoi-cazetv-la-chaine-bresilienne-revolutionnaire-qui-diffuse-lintegralite-de-la-coupe-du-monde-fait-grincer-des-dents-29-06-2026-NYWIZGLXN5B6TDF4VEABAT2ZPU.php Pourquoi CazéTV, la chaîne brésilienne révolutionnaire qui diffuse l’intégralité de la Coupe du monde, fait grincer des dents]&lt;/ref&gt;

== Jereo koa ==
[[pt:CazéTV]]
[[Sokajy:Orinasa breziliana]]
[[Sokajy:Orinasa any Rio de Janeiro]]
[[Sokajy:Televiziona brazilianina]]
[[Sokajy:Fahitalavitra]]</text>
      <sha1>tkzs7wzf37pbeuhk76zir7d637owqtu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146063</id>
      <parentid>1146062</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T03:31:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2060" sha1="ogc7xhbvyxaycnfzyezooqpirgtcar1" xml:space="preserve">'''CazéTV''' dia fantsona fanatanjahantena sy fialamboly [[Brezila|breziliana]] maro sehatra, izay mandefa fandaharana ao amin'ny ''YouTube, Amazon Prime Video, Disney+, Samsung TV Plus'', ary ''Mercado Play'' (ireo telo farany dia fantsona linear), manampahaizana manokana amin'ny hetsika ara-panatanjahantena. Noforonin'i Casimiro Miguel, mpandefa fandaharana mivantana, tamin'ny Novambra 2022, niaraka tamin'ny ''LiveMode'', orinasa mpanao varotra ara-panatanjahantena any [[Rio de Janeiro]].

ny tanjon'ny fantsona voalohany dia ny handefa ireo lalao amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany FIFA 2022.

Taorian'ny fahombiazan'ny fandaharana voalohany nataony, nividy zo vaovao amin'ny fandefasana fandaharana ny CazéTV, anisan'izany ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny vehivavy FIFA 2023, ny lalao Pan American 2023, ny [[lalao olimpika]] 2024, ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny klioba [[FIFA]] 2025, ny Campeonato Brasileiro Série A, ankoatra ny hetsika hafa.&lt;ref&gt;[https://www.leparisien.fr/sports/football/coupe-du-monde/pourquoi-cazetv-la-chaine-bresilienne-revolutionnaire-qui-diffuse-lintegralite-de-la-coupe-du-monde-fait-grincer-des-dents-29-06-2026-NYWIZGLXN5B6TDF4VEABAT2ZPU.php Pourquoi CazéTV, la chaîne brésilienne révolutionnaire qui diffuse l’intégralité de la Coupe du monde, fait grincer des dents]&lt;/ref&gt;

== Coupe du monde Fifa 2026 ))
Nahazo ny zo handefa ireo lalao 104 rehetra amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany [[FIFA]] 2026, izay iarahan'i [[Etazonia]], [[Kanada]] ary [[Meksika]] mampiantrano, ny sehatra streaming breziliana CazéTV. Ity no lalao faharoa alefan'ny fantsona fanatanjahantena nomerika amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany, aorian'ny fandrakofany ny andiany 2022, ary koa ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny vehivavy FIFA 2023 sy ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny klioba FIFA 2025.

== Jereo koa ==
[[pt:CazéTV]]
[[Sokajy:Orinasa breziliana]]
[[Sokajy:Orinasa any Rio de Janeiro]]
[[Sokajy:Televiziona brazilianina]]
[[Sokajy:Fahitalavitra]]
[[Sokajy:Orinasa mpampita vaovao]]</text>
      <sha1>ogc7xhbvyxaycnfzyezooqpirgtcar1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146066</id>
      <parentid>1146063</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T03:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2217" sha1="d15q7h7b9quwjt2xm7lbi0b8p2kyltc" xml:space="preserve">'''CazéTV''' dia fantsona fanatanjahantena sy fialamboly [[Brezila|breziliana]] maro sehatra, izay mandefa fandaharana ao amin'ny ''YouTube, Amazon Prime Video, Disney+, Samsung TV Plus'', ary ''Mercado Play'' (ireo telo farany dia fantsona linear), manampahaizana manokana amin'ny hetsika ara-panatanjahantena. Noforonin'i Casimiro Miguel, mpandefa fandaharana mivantana, tamin'ny Novambra 2022, niaraka tamin'ny ''LiveMode'', orinasa mpanao varotra ara-panatanjahantena any [[Rio de Janeiro]].

ny tanjon'ny fantsona voalohany dia ny handefa ireo lalao amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany FIFA 2022.

Taorian'ny fahombiazan'ny fandaharana voalohany nataony, nividy zo vaovao amin'ny fandefasana fandaharana ny CazéTV, anisan'izany ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny vehivavy FIFA 2023, ny lalao Pan American 2023, ny [[lalao olimpika]] 2024, ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny klioba [[FIFA]] 2025, ny Campeonato Brasileiro Série A, ankoatra ny hetsika hafa.&lt;ref&gt;[https://www.leparisien.fr/sports/football/coupe-du-monde/pourquoi-cazetv-la-chaine-bresilienne-revolutionnaire-qui-diffuse-lintegralite-de-la-coupe-du-monde-fait-grincer-des-dents-29-06-2026-NYWIZGLXN5B6TDF4VEABAT2ZPU.php Pourquoi CazéTV, la chaîne brésilienne révolutionnaire qui diffuse l’intégralité de la Coupe du monde, fait grincer des dents]&lt;/ref&gt;

== Coupe du monde Fifa 2026 ==
Nahazo ny zo handefa ireo lalao 104 rehetra amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany [[FIFA]] 2026, izay iarahan'i [[Etazonia]], [[Kanada]] ary [[Meksika]] mampiantrano, ny sehatra streaming breziliana CazéTV. Ity no lalao faharoa alefan'ny fantsona fanatanjahantena nomerika amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany, aorian'ny fandrakofany ny andiany 2022, ary koa ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny vehivavy FIFA 2023 sy ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny klioba FIFA 2025.

*WhatsApp: whatsapp.com/channel/0029Va2h7c26RGJBKeVlzN1Q
*Instagramm: instagram.com/cazetv
*TikTok:  tiktok.com/@cazetv
*Twitter: twitter.com/cazetvoficial

== Jereo koa ==
[[pt:CazéTV]]
[[Sokajy:Orinasa breziliana]]
[[Sokajy:Orinasa any Rio de Janeiro]]
[[Sokajy:Televiziona brazilianina]]
[[Sokajy:Fahitalavitra]]
[[Sokajy:Orinasa mpampita vaovao]]</text>
      <sha1>d15q7h7b9quwjt2xm7lbi0b8p2kyltc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146067</id>
      <parentid>1146066</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T03:37:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2263" sha1="9sv2hq82xes3ijmss4e71eupeq9zuu7" xml:space="preserve">'''CazéTV''' dia fantsona fanatanjahantena sy fialamboly [[Brezila|breziliana]] maro sehatra, izay mandefa fandaharana ao amin'ny ''YouTube, Amazon Prime Video, Disney+, Samsung TV Plus'', ary ''Mercado Play'' (ireo telo farany dia fantsona linear), manampahaizana manokana amin'ny hetsika ara-panatanjahantena. Noforonin'i Casimiro Miguel, mpandefa fandaharana mivantana, tamin'ny Novambra 2022, niaraka tamin'ny ''LiveMode'', orinasa mpanao varotra ara-panatanjahantena any [[Rio de Janeiro]].

ny tanjon'ny fantsona voalohany dia ny handefa ireo lalao amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany FIFA 2022.

Taorian'ny fahombiazan'ny fandaharana voalohany nataony, nividy zo vaovao amin'ny fandefasana fandaharana ny CazéTV, anisan'izany ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny vehivavy FIFA 2023, ny lalao Pan American 2023, ny [[lalao olimpika]] 2024, ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny klioba [[FIFA]] 2025, ny Campeonato Brasileiro Série A, ankoatra ny hetsika hafa.&lt;ref&gt;[https://www.leparisien.fr/sports/football/coupe-du-monde/pourquoi-cazetv-la-chaine-bresilienne-revolutionnaire-qui-diffuse-lintegralite-de-la-coupe-du-monde-fait-grincer-des-dents-29-06-2026-NYWIZGLXN5B6TDF4VEABAT2ZPU.php Pourquoi CazéTV, la chaîne brésilienne révolutionnaire qui diffuse l’intégralité de la Coupe du monde, fait grincer des dents]&lt;/ref&gt;

== Coupe du monde Fifa 2026 ==
Nahazo ny zo handefa ireo lalao 104 rehetra amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany [[FIFA]] 2026, izay iarahan'i [[Etazonia]], [[Kanada]] ary [[Meksika]] mampiantrano, ny sehatra streaming breziliana CazéTV. Ity no lalao faharoa alefan'ny fantsona fanatanjahantena nomerika amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany, aorian'ny fandrakofany ny andiany 2022, ary koa ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny vehivavy FIFA 2023 sy ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny klioba FIFA 2025.

*WhatsApp: whatsapp.com/channel/0029Va2h7c26RGJBKeVlzN1Q
*Instagramm: instagram.com/cazetv
*TikTok:  tiktok.com/@cazetv
*Twitter: twitter.com/cazetvoficial
Manana mpanjifa 37 tapitrisa ity fantsona ity.
== Jereo koa ==
[[pt:CazéTV]]
[[Sokajy:Orinasa breziliana]]
[[Sokajy:Orinasa any Rio de Janeiro]]
[[Sokajy:Televiziona brazilianina]]
[[Sokajy:Fahitalavitra]]
[[Sokajy:Orinasa mpampita vaovao]]</text>
      <sha1>9sv2hq82xes3ijmss4e71eupeq9zuu7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146069</id>
      <parentid>1146067</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T03:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2383" sha1="5jq25p1qf67quttsdg6zwtolqtv2479" xml:space="preserve">'''CazéTV''' dia fantsona fanatanjahantena sy fialamboly [[Brezila|breziliana]] maro sehatra, izay mandefa fandaharana ao amin'ny ''YouTube, Amazon Prime Video, Disney+, Samsung TV Plus'', ary ''Mercado Play'' (ireo telo farany dia fantsona linear), manampahaizana manokana amin'ny hetsika ara-panatanjahantena. Noforonin'i Casimiro Miguel, mpandefa fandaharana mivantana, tamin'ny Novambra 2022, niaraka tamin'ny ''LiveMode'', orinasa mpanao varotra ara-panatanjahantena any [[Rio de Janeiro]].

ny tanjon'ny fantsona voalohany dia ny handefa ireo lalao amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany FIFA 2022.

Taorian'ny fahombiazan'ny fandaharana voalohany nataony, nividy zo vaovao amin'ny fandefasana fandaharana ny CazéTV, anisan'izany ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny vehivavy FIFA 2023, ny lalao Pan American 2023, ny [[lalao olimpika]] 2024, ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny klioba [[FIFA]] 2025, ny Campeonato Brasileiro Série A, ankoatra ny hetsika hafa.&lt;ref&gt;[https://www.leparisien.fr/sports/football/coupe-du-monde/pourquoi-cazetv-la-chaine-bresilienne-revolutionnaire-qui-diffuse-lintegralite-de-la-coupe-du-monde-fait-grincer-des-dents-29-06-2026-NYWIZGLXN5B6TDF4VEABAT2ZPU.php Pourquoi CazéTV, la chaîne brésilienne révolutionnaire qui diffuse l’intégralité de la Coupe du monde, fait grincer des dents]&lt;/ref&gt;

== Coupe du monde Fifa 2026 ==
Nahazo ny zo handefa ireo lalao 104 rehetra amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany [[FIFA]] 2026, izay iarahan'i [[Etazonia]], [[Kanada]] ary [[Meksika]] mampiantrano, ny sehatra streaming breziliana CazéTV. Ity no lalao faharoa alefan'ny fantsona fanatanjahantena nomerika amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany, aorian'ny fandrakofany ny andiany 2022, ary koa ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny vehivavy FIFA 2023 sy ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny klioba FIFA 2025.&lt;ref&gt;  [https://www.livesoccertv.com/fr/channels/cazetv/ Comment regarder la chaine CazéTV (YouTube) en France ?]&lt;/ref&gt;

*WhatsApp: whatsapp.com/channel/0029Va2h7c26RGJBKeVlzN1Q
*Instagramm: instagram.com/cazetv
*TikTok:  tiktok.com/@cazetv
*Twitter: twitter.com/cazetvoficial
Manana mpanjifa 37 tapitrisa ity fantsona ity.
== Jereo koa ==
[[pt:CazéTV]]
[[Sokajy:Orinasa breziliana]]
[[Sokajy:Orinasa any Rio de Janeiro]]
[[Sokajy:Televiziona brazilianina]]
[[Sokajy:Fahitalavitra]]
[[Sokajy:Orinasa mpampita vaovao]]</text>
      <sha1>5jq25p1qf67quttsdg6zwtolqtv2479</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146070</id>
      <parentid>1146069</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T03:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2533" sha1="9rp2wnd8unz3fy7ctpdznd8eir485ka" xml:space="preserve">'''CazéTV''' dia fantsona fanatanjahantena sy fialamboly [[Brezila|breziliana]] maro sehatra, izay mandefa fandaharana ao amin'ny ''YouTube, Amazon Prime Video, Disney+, Samsung TV Plus'', ary ''Mercado Play'' (ireo telo farany dia fantsona linear), manampahaizana manokana amin'ny hetsika ara-panatanjahantena. Noforonin'i Casimiro Miguel, mpandefa fandaharana mivantana, tamin'ny Novambra 2022, niaraka tamin'ny ''LiveMode'', orinasa mpanao varotra ara-panatanjahantena any [[Rio de Janeiro]].

ny tanjon'ny fantsona voalohany dia ny handefa ireo lalao amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany FIFA 2022.

Taorian'ny fahombiazan'ny fandaharana voalohany nataony, nividy zo vaovao amin'ny fandefasana fandaharana ny CazéTV, anisan'izany ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny vehivavy FIFA 2023, ny lalao Pan American 2023, ny [[lalao olimpika]] 2024, ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny klioba [[FIFA]] 2025, ny Campeonato Brasileiro Série A, ankoatra ny hetsika hafa.&lt;ref&gt;[https://www.leparisien.fr/sports/football/coupe-du-monde/pourquoi-cazetv-la-chaine-bresilienne-revolutionnaire-qui-diffuse-lintegralite-de-la-coupe-du-monde-fait-grincer-des-dents-29-06-2026-NYWIZGLXN5B6TDF4VEABAT2ZPU.php Pourquoi CazéTV, la chaîne brésilienne révolutionnaire qui diffuse l’intégralité de la Coupe du monde, fait grincer des dents]&lt;/ref&gt;

== Coupe du monde Fifa 2026 ==
Nahazo ny zo handefa ireo lalao 104 rehetra amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany [[FIFA]] 2026, izay iarahan'i [[Etazonia]], [[Kanada]] ary [[Meksika]] mampiantrano, ny sehatra streaming breziliana CazéTV. Ity no lalao faharoa alefan'ny fantsona fanatanjahantena nomerika amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany, aorian'ny fandrakofany ny andiany 2022, ary koa ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny vehivavy FIFA 2023 sy ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny klioba FIFA 2025.&lt;ref&gt;  [https://www.livesoccertv.com/fr/channels/cazetv/ Comment regarder la chaine CazéTV (YouTube) en France ?]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.techradar.com/streaming/how-to-watch-cazetv-from-outside-brazil-with-a-vpn How to watch CazeTV from outside Brazil with a VPN]&lt;/ref&gt;

*WhatsApp: whatsapp.com/channel/0029Va2h7c26RGJBKeVlzN1Q
*Instagramm: instagram.com/cazetv
*TikTok:  tiktok.com/@cazetv
*Twitter: twitter.com/cazetvoficial
Manana mpanjifa 37 tapitrisa ity fantsona ity.
== Jereo koa ==
[[pt:CazéTV]]
[[Sokajy:Orinasa breziliana]]
[[Sokajy:Orinasa any Rio de Janeiro]]
[[Sokajy:Televiziona brazilianina]]
[[Sokajy:Fahitalavitra]]
[[Sokajy:Orinasa mpampita vaovao]]</text>
      <sha1>9rp2wnd8unz3fy7ctpdznd8eir485ka</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146071</id>
      <parentid>1146070</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T03:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Coupe du monde Fifa 2026 */</comment>
      <origin>1146071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2688" sha1="g79pvbqzg7810iep1m333jpfwxvo5ng" xml:space="preserve">'''CazéTV''' dia fantsona fanatanjahantena sy fialamboly [[Brezila|breziliana]] maro sehatra, izay mandefa fandaharana ao amin'ny ''YouTube, Amazon Prime Video, Disney+, Samsung TV Plus'', ary ''Mercado Play'' (ireo telo farany dia fantsona linear), manampahaizana manokana amin'ny hetsika ara-panatanjahantena. Noforonin'i Casimiro Miguel, mpandefa fandaharana mivantana, tamin'ny Novambra 2022, niaraka tamin'ny ''LiveMode'', orinasa mpanao varotra ara-panatanjahantena any [[Rio de Janeiro]].

ny tanjon'ny fantsona voalohany dia ny handefa ireo lalao amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany FIFA 2022.

Taorian'ny fahombiazan'ny fandaharana voalohany nataony, nividy zo vaovao amin'ny fandefasana fandaharana ny CazéTV, anisan'izany ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny vehivavy FIFA 2023, ny lalao Pan American 2023, ny [[lalao olimpika]] 2024, ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny klioba [[FIFA]] 2025, ny Campeonato Brasileiro Série A, ankoatra ny hetsika hafa.&lt;ref&gt;[https://www.leparisien.fr/sports/football/coupe-du-monde/pourquoi-cazetv-la-chaine-bresilienne-revolutionnaire-qui-diffuse-lintegralite-de-la-coupe-du-monde-fait-grincer-des-dents-29-06-2026-NYWIZGLXN5B6TDF4VEABAT2ZPU.php Pourquoi CazéTV, la chaîne brésilienne révolutionnaire qui diffuse l’intégralité de la Coupe du monde, fait grincer des dents]&lt;/ref&gt;

== Coupe du monde Fifa 2026 ==
Nahazo ny zo handefa ireo lalao 104 rehetra amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany [[FIFA]] 2026, izay iarahan'i [[Etazonia]], [[Kanada]] ary [[Meksika]] mampiantrano, ny sehatra streaming breziliana CazéTV. Ity no lalao faharoa alefan'ny fantsona fanatanjahantena nomerika amin'ny fiadiana ny amboara eran-tany, aorian'ny fandrakofany ny andiany 2022, ary koa ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny vehivavy FIFA 2023 sy ny fiadiana ny amboara eran-tany ho an'ny klioba FIFA 2025.&lt;ref&gt;  [https://www.livesoccertv.com/fr/channels/cazetv/ Comment regarder la chaine CazéTV (YouTube) en France ?]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.techradar.com/streaming/how-to-watch-cazetv-from-outside-brazil-with-a-vpn How to watch CazeTV from outside Brazil with a VPN]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.monpetitforfait.com/vpn/aides/caze-tv Pour regarder la chaîne YouTube CazéTV (brésilienne) en France, un VPN est indispensable]&lt;/ref&gt;

*WhatsApp: whatsapp.com/channel/0029Va2h7c26RGJBKeVlzN1Q
*Instagramm: instagram.com/cazetv
*TikTok:  tiktok.com/@cazetv
*Twitter: twitter.com/cazetvoficial
Manana mpanjifa 37 tapitrisa ity fantsona ity.

== Jereo koa ==
[[pt:CazéTV]]
[[Sokajy:Orinasa breziliana]]
[[Sokajy:Orinasa any Rio de Janeiro]]
[[Sokajy:Televiziona brazilianina]]
[[Sokajy:Fahitalavitra]]
[[Sokajy:Orinasa mpampita vaovao]]</text>
      <sha1>g79pvbqzg7810iep1m333jpfwxvo5ng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Orinasa mpampita vaovao</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301116</id>
    <revision>
      <id>1146064</id>
      <timestamp>2026-07-01T03:32:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Orinasa mpampita]] [[Sokajy:Orinasa]] »</comment>
      <origin>1146064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="0c8aaovzjkawei98drk3aumep7yg2r3" xml:space="preserve">[[Sokajy:Orinasa mpampita]]
[[Sokajy:Orinasa]]</text>
      <sha1>0c8aaovzjkawei98drk3aumep7yg2r3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Orinasa mpampita</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301117</id>
    <revision>
      <id>1146065</id>
      <timestamp>2026-07-01T03:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny «  [[Sokajy:Orinasa]] »</comment>
      <origin>1146065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="fcom8p1jqhl3556hhrftcevkgkp4rfl" xml:space="preserve">
[[Sokajy:Orinasa]]</text>
      <sha1>fcom8p1jqhl3556hhrftcevkgkp4rfl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lisitry ny karazana Aloe maniry eto Madagasikara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301118</id>
    <revision>
      <id>1146073</id>
      <timestamp>2026-07-01T04:41:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « Inty ny '''lisitry ny karazana ''Aloe'' maniry eto Madagasikara''':  * [[Aloe acutissima]] &lt;code&gt;= Aloe acutissima var. antanimorensis, var. fiherenensis, var. isaloana, var. itampoloana, ssp. itampolensis&lt;/code&gt; [kisahondra] * Aloe alaotrensis * [[Aloe albiflora]] &lt;code&gt;= Guillauminia albiflora&lt;/code&gt; * Aloe albostriata * Aloe alfredii * Aloe ambositrae * Aloe ambrensis * Aloe ampefyana * Aloe analavelonensis * Aloe andringitrensis &lt;code&gt;= Aloe andringitrensi... »</comment>
      <origin>1146073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5102" sha1="iiyv8o34hn2f77zj282ulgcf6tkcde6" xml:space="preserve">Inty ny '''lisitry ny karazana ''Aloe'' maniry eto Madagasikara''':

* [[Aloe acutissima]] &lt;code&gt;= Aloe acutissima var. antanimorensis, var. fiherenensis, var. isaloana, var. itampoloana, ssp. itampolensis&lt;/code&gt; [kisahondra]
* Aloe alaotrensis
* [[Aloe albiflora]] &lt;code&gt;= Guillauminia albiflora&lt;/code&gt;
* Aloe albostriata
* Aloe alfredii
* Aloe ambositrae
* Aloe ambrensis
* Aloe ampefyana
* Aloe analavelonensis
* Aloe andringitrensis &lt;code&gt;= Aloe andringitrensis var. iandrainensis&lt;/code&gt;
* Aloe anivoranoensis &lt;code&gt;= Aloe zakamisyi&lt;/code&gt;
* Aloe ankaranensis
* [[Aloe antandroi]] &lt;code&gt;= Aloe antandroi ssp. toliarana&lt;/code&gt; [tsikivahombaho]
* Aloe antoetrana
* Aloe antonii
* Aloe antsingyensis
* Aloe argyrostachys
* Aloe arneodoi
* Aloe aurelienii
* Aloe bakeri
* Aloe belavenokensis
* Aloe belitsakensis
* Aloe bellatula
* Aloe bemarahensis
* Aloe berevoana
* Aloe berhana
* Aloe bernadettae
* [[Aloe betsileensis]] [kisahondra]
* Aloe boiteaui &lt;code&gt;= Lemeea boiteaui&lt;/code&gt;
* Aloe bosseri
* Aloe braamvanwykii
* Aloe bruynsii
* Aloe buchlohii
* Aloe bulbillifera &lt;code&gt;= Aloe bulbillifera var. paulianae&lt;/code&gt;
* Aloe calcairophila
* [[Aloe capitata]] &lt;code&gt;= Aloe capitata var. angavoana, var. cipolinicola, var. gneissicola, var. quartziticola, var. silvicola, var. trachyticola&lt;/code&gt; [kisahondra, sahondra]
* Aloe castilloniae
* Aloe centralis
* Aloe charlotteae
* Aloe citrea
* Aloe compressa &lt;code&gt;= Aloe compressa var. paucituberculata, var. rugosquamosa (syn. Aloe rugosquamosa), var. schistophila&lt;/code&gt;
* Aloe conifera
* Aloe cryptoflora
* Aloe cyrtophylla
* Aloe darainensis
* Aloe decaryi
* Aloe decorsei
* Aloe deinacantha
* Aloe delicatifolia
* Aloe delphinensis
* [[Aloe deltoideodonta]] &lt;code&gt;= Aloe deltoideodonta var. candicans, var. fallax, var. brevifolia&lt;/code&gt; [kisahondra, vahombato, vahongarana]
* Aloe descoingsii &lt;code&gt;= Aloe descoingsii ssp. augustina&lt;/code&gt;
* Aloe deserticola
* [[Aloe divaricata]] &lt;code&gt;= Aloe vahontsohy, Aloe vaotsohy, Aloe rosea (syn. Lomatophyllum roseum), ssp. divaricata, ssp. vaotsohy&lt;/code&gt; [sahondra, vahona, vahomafaitra, zilazira]
* Aloe droseroides
* Aloe edouardii
* Aloe elata
* Aloe ericetorum
* Aloe erythrophylla
* Aloe eximia
* Aloe eyeenii
* Aloe fiberiana
* [[Aloe fievetii]] &lt;code&gt;= Aloe altimatsiatrae (syn. Aloe fievetii var. altimatsiatrae)&lt;/code&gt;
* Aloe fleuretteana
* Aloe florenceae
* Aloe fragilis &lt;code&gt;= Aloe capmanambatoensis&lt;/code&gt;
* Aloe gautieri
* Aloe geayi
* Aloe glaucifolia
* Aloe guillaumetii
* [[Aloe haworthioides]] &lt;code&gt;= Aloe haworthioides var. aurantiaca&lt;/code&gt; [sarivahona]
* Aloe helenae
* Aloe helfrichiae
* Aloe hoffmannii
* Aloe humbertii
* Aloe ibitiensis &lt;code&gt;= Aloe cremersii, Aloe cyrillei, Aloe saronarae&lt;/code&gt;
* Aloe ifanadianae
* Aloe imalotensis &lt;code&gt;= Aloe contigua&lt;/code&gt;
* Aloe inexpectata
* Aloe isaloensis
* Aloe itremensis
* Aloe ivakoanyensis
* Aloe johannis
* Aloe johannis-bernardii
* Aloe johannis-philippei
* Aloe laeta &lt;code&gt;= Aloe laeta de var. maniandrensis&lt;/code&gt;
* Aloe leandrii
* Aloe lomatophylloides &lt;code&gt;= Lomatophyllum lomatophylloides&lt;/code&gt;
* Aloe losegofae
* Aloe lucile-allorgeae
* [[Aloe macroclada]] [kisaondra, lahim-bahona, vahombe, vahona]
* Aloe madecassa &lt;code&gt;= Aloe madecassa var. lutea&lt;/code&gt;
* Aloe manandonae
* Aloe mandotoensis
* Aloe mangokyensis
* Aloe maningoryensis
* Aloe marojejyensis
* Aloe martialii
* Aloe millotii
* Aloe minutiflora
* Aloe mitsioana
* Aloe moramangana
* Aloe namorokaensis &lt;code&gt;= Aloe namorocaensis&lt;/code&gt;
* Aloe nasuta
* Aloe neoauriensis
* Aloe occidentalis
* Aloe oligophylla
* Aloe ordersii
* Aloe orientalis &lt;code&gt;= Lomatophyllum orientale&lt;/code&gt;
* Aloe paccituberculata
* Aloe pachydactylos
* Aloe parallelifolia
* Aloe parvula &lt;code&gt;= Aloe sempervivoides&lt;/code&gt;
* Aloe perrieri
* Aloe peyrierasii &lt;code&gt;= Lomatophyllum peyrierasii&lt;/code&gt;
* Aloe philippei
* Aloe pronkii
* Aloe propagationis
* Aloe propagulifera &lt;code&gt;= Lomatophyllum propaguliferum&lt;/code&gt;
* Aloe prostrata &lt;code&gt;= Lomatophyllum prostratum, Aloe zombitsiensis, Aloe zombitseensis, Aloe sakarahensis ssp. pallida&lt;/code&gt;
* Aloe pseudoparvula
* Aloe rakotonasoloi
* Aloe ranohirae
* Aloe rapanarivoi
* Aloe rauhii
* Aloe rebmannii
* Aloe richaudii
* Aloe rodolphei
* Aloe roeoeslii
* Aloe ruffingiana
* Aloe sakarahensis &lt;code&gt;= Aloe sakarahaensis&lt;/code&gt;
* Aloe schilliana &lt;code&gt;= Aloe viviparum, Lomatophyllum viviparum&lt;/code&gt;
* Aloe schomeri
* Aloe silicicola
* Aloe simoniana
* Aloe socialis &lt;code&gt;= Lomatophyllum sociale&lt;/code&gt;
* Aloe sophiae
* Aloe steffaniana &lt;code&gt;= Aloe steffanieana&lt;/code&gt;
* Aloe suarezensis
* [[Aloe suzannae]] [vahona, vahondrano]
* Aloe teissieri &lt;code&gt;= Aloe andohahelensis&lt;/code&gt;
* Aloe topsii
* Aloe tortuosa
* Aloe trachyticola &lt;code&gt;= Aloe capitata var. trachyticola&lt;/code&gt;
* Aloe trahii
* Aloe tsaratananensis
* Aloe tsitongabarofensis
* Aloe tulearensis &lt;code&gt;= Aloe divaricata ssp. tulearensis&lt;/code&gt;
* Aloe valiniensis
* [[Aloe vaombe]] &lt;code&gt;= Aloe vaombe var. poissonii&lt;/code&gt; [vahombe, vahona]
* [[Aloe vaotsanda]] &lt;code&gt;= Aloe voatsanda&lt;/code&gt; [vahotsanda]
* Aloe versicolor
* Aloe viguieri
* Aloe werneri</text>
      <sha1>iiyv8o34hn2f77zj282ulgcf6tkcde6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146074</id>
      <parentid>1146073</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T04:42:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5106" sha1="0irl2zlzzu0merpoftsngu2yax5r9dq" xml:space="preserve">Inty ny '''lisitry ny karazana ''[[Aloe]]'' maniry eto Madagasikara''':

* [[Aloe acutissima]] &lt;code&gt;= Aloe acutissima var. antanimorensis, var. fiherenensis, var. isaloana, var. itampoloana, ssp. itampolensis&lt;/code&gt; [kisahondra]
* Aloe alaotrensis
* [[Aloe albiflora]] &lt;code&gt;= Guillauminia albiflora&lt;/code&gt;
* Aloe albostriata
* Aloe alfredii
* Aloe ambositrae
* Aloe ambrensis
* Aloe ampefyana
* Aloe analavelonensis
* Aloe andringitrensis &lt;code&gt;= Aloe andringitrensis var. iandrainensis&lt;/code&gt;
* Aloe anivoranoensis &lt;code&gt;= Aloe zakamisyi&lt;/code&gt;
* Aloe ankaranensis
* [[Aloe antandroi]] &lt;code&gt;= Aloe antandroi ssp. toliarana&lt;/code&gt; [tsikivahombaho]
* Aloe antoetrana
* Aloe antonii
* Aloe antsingyensis
* Aloe argyrostachys
* Aloe arneodoi
* Aloe aurelienii
* Aloe bakeri
* Aloe belavenokensis
* Aloe belitsakensis
* Aloe bellatula
* Aloe bemarahensis
* Aloe berevoana
* Aloe berhana
* Aloe bernadettae
* [[Aloe betsileensis]] [kisahondra]
* Aloe boiteaui &lt;code&gt;= Lemeea boiteaui&lt;/code&gt;
* Aloe bosseri
* Aloe braamvanwykii
* Aloe bruynsii
* Aloe buchlohii
* Aloe bulbillifera &lt;code&gt;= Aloe bulbillifera var. paulianae&lt;/code&gt;
* Aloe calcairophila
* [[Aloe capitata]] &lt;code&gt;= Aloe capitata var. angavoana, var. cipolinicola, var. gneissicola, var. quartziticola, var. silvicola, var. trachyticola&lt;/code&gt; [kisahondra, sahondra]
* Aloe castilloniae
* Aloe centralis
* Aloe charlotteae
* Aloe citrea
* Aloe compressa &lt;code&gt;= Aloe compressa var. paucituberculata, var. rugosquamosa (syn. Aloe rugosquamosa), var. schistophila&lt;/code&gt;
* Aloe conifera
* Aloe cryptoflora
* Aloe cyrtophylla
* Aloe darainensis
* Aloe decaryi
* Aloe decorsei
* Aloe deinacantha
* Aloe delicatifolia
* Aloe delphinensis
* [[Aloe deltoideodonta]] &lt;code&gt;= Aloe deltoideodonta var. candicans, var. fallax, var. brevifolia&lt;/code&gt; [kisahondra, vahombato, vahongarana]
* Aloe descoingsii &lt;code&gt;= Aloe descoingsii ssp. augustina&lt;/code&gt;
* Aloe deserticola
* [[Aloe divaricata]] &lt;code&gt;= Aloe vahontsohy, Aloe vaotsohy, Aloe rosea (syn. Lomatophyllum roseum), ssp. divaricata, ssp. vaotsohy&lt;/code&gt; [sahondra, vahona, vahomafaitra, zilazira]
* Aloe droseroides
* Aloe edouardii
* Aloe elata
* Aloe ericetorum
* Aloe erythrophylla
* Aloe eximia
* Aloe eyeenii
* Aloe fiberiana
* [[Aloe fievetii]] &lt;code&gt;= Aloe altimatsiatrae (syn. Aloe fievetii var. altimatsiatrae)&lt;/code&gt;
* Aloe fleuretteana
* Aloe florenceae
* Aloe fragilis &lt;code&gt;= Aloe capmanambatoensis&lt;/code&gt;
* Aloe gautieri
* Aloe geayi
* Aloe glaucifolia
* Aloe guillaumetii
* [[Aloe haworthioides]] &lt;code&gt;= Aloe haworthioides var. aurantiaca&lt;/code&gt; [sarivahona]
* Aloe helenae
* Aloe helfrichiae
* Aloe hoffmannii
* Aloe humbertii
* Aloe ibitiensis &lt;code&gt;= Aloe cremersii, Aloe cyrillei, Aloe saronarae&lt;/code&gt;
* Aloe ifanadianae
* Aloe imalotensis &lt;code&gt;= Aloe contigua&lt;/code&gt;
* Aloe inexpectata
* Aloe isaloensis
* Aloe itremensis
* Aloe ivakoanyensis
* Aloe johannis
* Aloe johannis-bernardii
* Aloe johannis-philippei
* Aloe laeta &lt;code&gt;= Aloe laeta de var. maniandrensis&lt;/code&gt;
* Aloe leandrii
* Aloe lomatophylloides &lt;code&gt;= Lomatophyllum lomatophylloides&lt;/code&gt;
* Aloe losegofae
* Aloe lucile-allorgeae
* [[Aloe macroclada]] [kisaondra, lahim-bahona, vahombe, vahona]
* Aloe madecassa &lt;code&gt;= Aloe madecassa var. lutea&lt;/code&gt;
* Aloe manandonae
* Aloe mandotoensis
* Aloe mangokyensis
* Aloe maningoryensis
* Aloe marojejyensis
* Aloe martialii
* Aloe millotii
* Aloe minutiflora
* Aloe mitsioana
* Aloe moramangana
* Aloe namorokaensis &lt;code&gt;= Aloe namorocaensis&lt;/code&gt;
* Aloe nasuta
* Aloe neoauriensis
* Aloe occidentalis
* Aloe oligophylla
* Aloe ordersii
* Aloe orientalis &lt;code&gt;= Lomatophyllum orientale&lt;/code&gt;
* Aloe paccituberculata
* Aloe pachydactylos
* Aloe parallelifolia
* Aloe parvula &lt;code&gt;= Aloe sempervivoides&lt;/code&gt;
* Aloe perrieri
* Aloe peyrierasii &lt;code&gt;= Lomatophyllum peyrierasii&lt;/code&gt;
* Aloe philippei
* Aloe pronkii
* Aloe propagationis
* Aloe propagulifera &lt;code&gt;= Lomatophyllum propaguliferum&lt;/code&gt;
* Aloe prostrata &lt;code&gt;= Lomatophyllum prostratum, Aloe zombitsiensis, Aloe zombitseensis, Aloe sakarahensis ssp. pallida&lt;/code&gt;
* Aloe pseudoparvula
* Aloe rakotonasoloi
* Aloe ranohirae
* Aloe rapanarivoi
* Aloe rauhii
* Aloe rebmannii
* Aloe richaudii
* Aloe rodolphei
* Aloe roeoeslii
* Aloe ruffingiana
* Aloe sakarahensis &lt;code&gt;= Aloe sakarahaensis&lt;/code&gt;
* Aloe schilliana &lt;code&gt;= Aloe viviparum, Lomatophyllum viviparum&lt;/code&gt;
* Aloe schomeri
* Aloe silicicola
* Aloe simoniana
* Aloe socialis &lt;code&gt;= Lomatophyllum sociale&lt;/code&gt;
* Aloe sophiae
* Aloe steffaniana &lt;code&gt;= Aloe steffanieana&lt;/code&gt;
* Aloe suarezensis
* [[Aloe suzannae]] [vahona, vahondrano]
* Aloe teissieri &lt;code&gt;= Aloe andohahelensis&lt;/code&gt;
* Aloe topsii
* Aloe tortuosa
* Aloe trachyticola &lt;code&gt;= Aloe capitata var. trachyticola&lt;/code&gt;
* Aloe trahii
* Aloe tsaratananensis
* Aloe tsitongabarofensis
* Aloe tulearensis &lt;code&gt;= Aloe divaricata ssp. tulearensis&lt;/code&gt;
* Aloe valiniensis
* [[Aloe vaombe]] &lt;code&gt;= Aloe vaombe var. poissonii&lt;/code&gt; [vahombe, vahona]
* [[Aloe vaotsanda]] &lt;code&gt;= Aloe voatsanda&lt;/code&gt; [vahotsanda]
* Aloe versicolor
* Aloe viguieri
* Aloe werneri</text>
      <sha1>0irl2zlzzu0merpoftsngu2yax5r9dq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Takelaka/7 2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>301119</id>
    <revision>
      <id>1146075</id>
      <timestamp>2026-07-01T04:49:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « I '''Mahajanga''' na '''Majunga''', dia [[tanàna]] misy seranan-tsambo any amin' ny morontsiraka avaratra-andrefan' i [[Madagasikara]], eo amin' ny vavaranon' i [[Betsiboka (ony)|Betsiboka]] ny misy azy. Izy no renivohitry [[Faritra Boeny]] sy ny [[Faritanin' i Mahajanga]]. 550 km any avaratra-andrefan' [[Antananarivo]] no misy azy. Mahajanga dia nisy mponina 246&amp;nbsp;022 tamin' ny taona 2018 ary tanàna fahefatra lehibe indrindra eto Madagasikara, aorian' ... »</comment>
      <origin>1146075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1944" sha1="p7027mi7imgmo3uotxxjptrbdjmk7s9" xml:space="preserve">I '''Mahajanga''' na '''Majunga''', dia [[tanàna]] misy seranan-tsambo any amin' ny morontsiraka avaratra-andrefan' i [[Madagasikara]], eo amin' ny vavaranon' i [[Betsiboka (ony)|Betsiboka]] ny misy azy. Izy no renivohitry [[Faritra Boeny]] sy ny [[Faritanin' i Mahajanga]]. 550 km any avaratra-andrefan' [[Antananarivo]] no misy azy. Mahajanga dia nisy mponina 246&amp;nbsp;022 tamin' ny taona 2018 ary tanàna fahefatra lehibe indrindra eto Madagasikara, aorian' [[Antananarivo]] sy [[Toamasina]] ary [[Antsirabe]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.instat.mg/autres/rgph-3 Troisième Recensement Général de la Population et de l’Habitation (RGPH-3)]&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.instat.mg%2Fautres%2Frgph-3 Arsiva]], Institut National de la Statistique Madagascar.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Renivohitry ny [[Sakalava]]&lt;nowiki/&gt;n' i Boeny ny tanànan' i Mahajanga. Ny mpanjaka [[Andriamisara|Andriamisara Efadahy]] no mpanjaka sakalava farany talohan' ny natongavan-d[[Radama Voalohany|Radama I]] mpanjakan' [[Fanjakan' Imerina|Imerina]].

== Ny anaran' i Mahajanga ==
[[Sary:Mahajanga l'hôtel de ville.jpg|vignette|Lapan' ny tananan' i Mahajanga]]
I Mahajanga dia antsoina hoe ''Mojanga'' na ''Majunga'' koa.

Ny anarana hoe ''Mahajanga'' dia midika hoe &quot;mahasitrana&quot;, araka ny lovantsofina. Nisy mpanjaka nitady fanafody hanasitranana ny zanany ka nitety ny Nosy, ary rehefa tonga tany Mijangaïa (&quot;Tanànan' ny Voninkazo&quot;, ny anarany taloha) izy, dia nilaza hoe: ''Mahajanga ity tananà ity'', ary dia raikitra ilay anarana. Misy koa ny milaza fa ny anaran' ilay tanàna dia avy amin' ny anarana voninkazo iray, antsoina hoe ''angaya'', nentin' ny Arabo tamin' ny taonjato faha-15&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.cocolodgemajunga-madagascar.com/majunga-histoire-traditions-by-hotel-restaurant-coco-lodge-majunga/ Majunga : histoire et traditions]&quot;, Hôtel Restaurant Coco Lodge Majunga&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
([[Mahajanga|tohiny]])</text>
      <sha1>p7027mi7imgmo3uotxxjptrbdjmk7s9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Raymond William Rabemananjara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301120</id>
    <revision>
      <id>1146082</id>
      <timestamp>2026-07-01T05:31:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TinahLuce23</username>
        <id>39583</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « '''Raymond William Rabemananjara''' (1917 - 2010) dia sady mpanao [[Pôlitika eto Madagasikara|politika]], mpandinika ny [[firenena]], mpanoratra fahatsiarovana, indrindra ireo fahatsiarovana iombonana, no mpahay tantara. Ny fiainany dia nifamatotra tamin'ireo dingana lehibe tamin'ny taonjato faha-20 teto [[Madagasikara]], toy ny fanjanahantany, ny tolona mpanindrahindra [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny Fahaleovantena Malagasy|fahaleo... »</comment>
      <origin>1146082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9790" sha1="j1nediayxtk8hg46xchtginilhlwjx8" xml:space="preserve">'''Raymond William Rabemananjara''' (1917 - 2010) dia sady mpanao [[Pôlitika eto Madagasikara|politika]], mpandinika ny [[firenena]], mpanoratra fahatsiarovana, indrindra ireo fahatsiarovana iombonana, no mpahay tantara. Ny fiainany dia nifamatotra tamin'ireo dingana lehibe tamin'ny taonjato faha-20 teto [[Madagasikara]], toy ny fanjanahantany, ny tolona mpanindrahindra [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]], ny fanarenana, ny fifindran-monina ara-tsain'ny manampahaizana ary ny fampitana ny fahatsiarovana. Ny sanganasany dia fototra iray lehibe ahafahana mahazo sary an-tsaina ny fomba nitantaran'i Madagasikara ny tenany tamin'ny alalan'ny teny frantsay, ny tahirin-kevitra ary ny [[haisoratra]].

== Fiainany manokana ==
Raymond William Rabemananjara dia teraka teto [[Antananarivo]] tamin'ny taona 1917 ary nodimandry tany Reims, Frantsa, tamin'ny taona 2010. Anisan'ireo Malagasy nahita fianarana nandritra ny andron'ny fanjanahan-tany izy. Nampiavaka azy ny fahalalany, ny fitiavany ny tanindrazany ary ny ezaka nataony hampandrenesana ny feon'ny Malagasy amin'ny fomba mahaleo tena.

Avy amin'ny fianakaviana manan-karena sy nanana tany maro tany amin'ny morontsiraka Atsinanana izy. zanak'i William Rabemananjara sy Christine Nana Razanamalala. Sivy mianadahy izy no mpiraitampo ary izy no zanaka fahatelo fa sainga lahy faharoa. Tamin'ny taona 1929 dia nankany Frantsa izy mba hanohy fianarana tany amin'ny lisea. Rehefa vita ny fianarany, dia niditra tao amin'ny fikambanana ara-politika nampivondrona ireo mpianatra avy amin'ireo firenena zanatany frantsay tany Paris izy. Io no dingana voalohany nidirany teo amin'ny sehatra politika, izay nanomana azy handray anjara lehibe tamin'ny tolona politika malagasy taorian'ny Ady Lehibe Faharoa.

Manan-janaka dimy ary nanambady in-droa i Raymond William Rabemananjara &lt;ref&gt;https://gw.geneanet.org/taniko?n=rabemananjara&amp;oc=&amp;p=raymond+william&amp;type=fiche&lt;/ref&gt;.

== Ny nananganana ny MDRM sy ny tolona ho an'ny fahaleovantena ==
Ny 22 febroary taona 1946, anisan'ireo olona fito nanangana ny [[MDRM]] (Mouvement démocratique de la rénovation malgache) izy, niaraka tamin'i Dokotera [[Raseta Joseph|Joseph Raseta]], ny Dokotera [[Ravoahangy-Andrianavalona Joseph|Joseph Ravoahangy Andrianavalona]], [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]] ary olo-malaza ara-politika malagasy maromaro hafa.. Izy ihany koa no nanoratra ny sata mifehy ny fikambanana nandritra ny fianianana tao amin'ny &quot;Montagne&quot; (Serment de la Montagne), tamin'ny 22 Febroary 1946 tany Paris. Voatendry ho sekretera jeneraly lefitry ny birao politika izy tamin'izany. Ny MDRM no [[antoko politika]] lehibe indrindra nitaky ny fahaleovantenan'i [[Madagasikara zanatany frantsay|Madagasikara]] tamin'izany fotoana izany, ka nahatonga an'i Rabemananjara ho isan'ireo mpitarika ny tolona fitiavan-tanindrazana. Raha mbola tany Frantsa izy dia niasa ho sekretera tao amin'ny Parlemanta ihany koa.

== Ny fiverenany an-tanindrazana ==
Tamin'ny taona 1955 dia niverina teto Madagasikara izy, nilatsaka hofidiana ho [[solombavambahoaka]], ary nandray anjara tamin'ny fitantanana ny tanànan'Antananarivo, amin'ny maha [[mpanolotsainan'ny Tanàna]], niaraka tamin'ny ben'ny tanàna '''Stanislas Rakotonirina'''. Izany no nampifandray ny andraikiny tamin'ny tolona ho an'ny fahaleovantena sy ny fananganana ny firenena taorian'ny [[fanjanahantany]].

Tsy teo amin'ny politika ihany anefa ny asany. Noho izy namana akaikin'ny Printsy [[Albert Rakoto Ratsimamanga|Albert Rakoto-Ratsimamanga]] dia niara-nanorina taminy ny Foibe Siantifika momba ny Fikarohana Ampiharina tao Antananarivo izy tamin'ny taona 1957. Tamin'ny taona 1958 dia izy no sekreteran'ny Kongresin'i [[Tamatave]], fihaonana lehibe nampivondrona ireo mpomba ny fahaleovantena. Tamin'ny taona 1960 kosa dia niasa tany Niger ho mpanolotsaina ara-teknika izy&lt;ref&gt;http://motmalgache.org/bins/teny2/Rabemananjara%20Raymond%20William&lt;/ref&gt;.

== Ny nifindrany monina tany Reims sy ny asa soratra momba ny firenena ==
Nanomboka tamin'ny taona 1964 dia nifindra nipetraka tany Reims, Frantsa, izy ary niasa ho [[mpampianatra]]. Na dia tany Frantsa aza izy dia mbola nanohy nanoratra momba an'i Madagasikara sy niara-niasa tamin'ny [[gazety]] maro. Tsy midika izany fa niala tamin'ny tolona nataony izy, fa nanohy ny asany tamin'ny alalan'ny fikarohana sy ny asa soratra, indrindra momba ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]], ny fahatsiarovana mahakasika ny firenena ary ny jeopolitikan'ny nosy. Anisan'izany ohatra 

== Raymond William Rabemananjara, mpanoratra ==
'''Raymond William Rabemananjara''' dia anisan'ireo mpanoratra izay tsy nifantoka tamin'ny fanaingoana ny teny fotsiny. Nampiasa ny asa sorany izy mba hanazavana sy hampahafantarana ny tantaran'ny firenena malagasy. Ny tanjony dia ny hitahiry ny fahatsiarovam-pirenena, hampahatsiahy ireo zava-nitranga lehibe teo amin'ny tantaran'i Madagasikara, ary hanasongadina ireo olona nandray anjara tamin'izany.

Eo amin'ny fomba fanoratany dia mampiasa teny tsotra sy mazava izy. Matetika ny asa sorany dia mifototra amin'ny tahirin-kevitra, fandinihana lalina ary maneho ny andraikitry ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] amin'ny fiainam-pirenena. Atambany ao anatin'ny sorany ny porofo ara-tantara, ny [[Mpanoratra tantara lava|fitantarana]], ny heviny ary ny fisaintsainany momba ny tantara. Nahazo ny &quot;Prix Nobel&quot; hoan'ny literatiora izy ny taona 1985&lt;ref&gt;https://data.bnf.fr/fr/ark:/12148/cb12003016j&lt;/ref&gt;.

Hita ao amin'ireo bokiny miresaka ny taona 1947, ny rénovation malgache, ary ny jeopolitikan'i Madagasikara fa heveriny ho fitaovana hanazavana sy handinihana ny tantara sy ny politika ny haisoratra, fa tsy natao ho fialamboly na haingon-teny fotsiny&lt;ref&gt;https://www.africabib.org/query_a.php?au=%21112665551%21&lt;/ref&gt;. Ireto sanganasany manaraka ireto dia notsongaina tamin'ireo marobe nosoratany, ary ny hakamaroan'ny bokiny dia navoakan'ny &quot;Éditions L’Harmattan&quot;.

=== Lahatsoratra, tantara, tahirin-kevitra ===

* Madagascar, histoire de la nation malgache
* Madagascar sous la rénovation malgache
* Madagascar 1895 : documents politiques et diplomatiques
* Géopolitique et problèmes de Madagascar
* Le monde malgache, sociabilité et culte des Ancêtres
* Madagascar : l’affaire de mars 1947
* Madagascar au fil du temps

=== Tantara foronina ===

* Rendez-vous au Capricorne
* Chronique d’une saison carcérale en Lémurie
* Le Temps sans retour
* Entretiens malgaches

=== Tantaram-piainana sy sary an-tsaina ===

* L’enfant aux pieds nus qui regardait les étoiles : Prince Ratsimamanga
* Rakoto
* Un fils de lumière

=== Ny fomba fanoratany sy ireo lohahevitra nosoratany ===
Ny fomba fanoratr'i '''Raymond William Rabemananjara''' dia mitovitovy amin'ny an'ny [[mpanoratra]] sady mpahay tantara. Matetika ny asa sorany dia miendrika fikarohana, fitantarana mifototra amin'ny porofo sy tahirin-kevitra, na fisaintsainana momba an'i Madagasikara sy ny firenena. Tsy manoratra mba hampandravaka teny fotsiny izy, fa mba hanazavana sy hampahafantarana bebe kokoa ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]], ireo olona nanan-danja, ireo zava-tsarotra nolalovany ary ny fivoarany hatramin'izay.

Anisan'ny tena zava-dehibe amin'ny asa sorany ny fitahirizana sy fampahatsiahivana ny tantaran'ny firenena. Miverimberina resahiny ny zava-nitranga lehibe teo amin'ny tantara politika malagasy, toy ny fahaleovantena, ny zava-niseho tamin'ny taona 1947, ny rafitra fitondrana, ireo manampahaizana sy mpitarika malaza, ary ny fifandraisan'ny tantara politika amin'ny hoavin'ny vahoaka.

Ireto avy no lohahevitra hita matetika ao amin'ny asa sorany:

* Ny firenena [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] sy ny fananganana azy teo amin'ny tantara,
* Ny [[Fahaleovantena (pôlitika)|fahaleovantena]] sy ireo [[Tolom-bahoaka tamin' ny 1947|tolona]] ara-politika, ary fanoherana ny fanjanahantany,
* Ireo olona nalaza sy nanan-danja teo amin'ny tantara malagasy, izay matetika asehony amin'ny alalan'ny tantaram-piainany,
* Ny fifandraisan'ny [[fiarahamonina]], ny razana ary ny [[kolontsaina malagasy]],
* Ny [[Jeôpôlitika|jeopolitika]] sy ny toerana misy an'i Madagasikara eo amin'izao tontolo izao.

Ny tanjon'ny asa sorany dia tsy ny hitantara zava-misy fotsiny, fa indrindra ny hampita [[fahalalana]] sy hampitombo ny fahafantaran'ny olona ny tantaran'ny firenena. Nampiasainy ho fitaovana hanabeazana sy hampahatsiarovana ny Malagasy ny tantarany ny [[soratra]] nataony. Izany no mahatonga ny asa sorany, ny lahatsoratra nosoratany ary ny fandraisany anjara tamin'ny [[Pôlitika|politika]] hifandray akaiky&lt;ref&gt;https://www.africabib.org/rec.php?RID=112665616&lt;/ref&gt;.

== Ny fiantraikan'ny asa-sorany ==
Lehibe ny anjara birikin'i '''Raymond William Rabemananjara''' tamin'ny fanoratana ny tantara malagasy. Ny asa sorany dia nanampy ny Malagasy hijery sy hanoratra ny tantarany amin'ny fomba fijeriny manokana, fa tsy hiantehitra amin'ny fomba fijerin'ny mpanjanaka ihany. Nampisongadiny ny maha-zava-dehibe ny [[Fiandrianana|fiandrianam-pirenena]], ny fitadidiana ireo [[Tolon' ny mpianatra malagasy tamin' ny 1972|tolona]] ary ny fitohizan'ny tantaran'i Madagasikara. Indrindra tamin'ny fikarohany momba ny [[Tolom-bahoaka tamin' ny 1947|taona 1947]], dia nandray anjara tamin'ny famerenana nampahafantarana io pejy lehibe teo amin'ny tantara io sy nampidirana azy tao anatin'ny fitadidiam-pirenena.

Mbola hita amin'ny fanoratana ny tantara malagasy ankehitriny ny fiantraikan'ny asa sorany, indrindra amin'ny fanomezana lanja ny loharano sy fijoroana vavolombelona malagasy, ny fanasongadinana ny andraikitry ny Malagasy teo amin'ny tantarany, ary ny fampifandraisana ny tantara, ny politika ary ny maha-izy azy ny firenena.</text>
      <sha1>j1nediayxtk8hg46xchtginilhlwjx8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146083</id>
      <parentid>1146082</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T05:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TinahLuce23</username>
        <id>39583</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9794" sha1="dae63yz43tpy5trkkc5jtpd255r5u17" xml:space="preserve">'''Raymond William Rabemananjara''' (1917 - 2010) dia sady mpanao [[Pôlitika eto Madagasikara|politika]], mpandinika ny [[firenena]], mpanoratra fahatsiarovana, indrindra ireo fahatsiarovana iombonana, no mpahay tantara. Ny fiainany dia nifamatotra tamin'ireo dingana lehibe tamin'ny taonjato faha-20 teto [[Madagasikara]], toy ny fanjanahantany, ny tolona mpanindrahindra [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]], ny fanarenana, ny fifindran-monina ara-tsain'ny manampahaizana ary ny fampitana ny fahatsiarovana. Ny sanganasany dia fototra iray lehibe ahafahana mahazo sary an-tsaina ny fomba nitantaran'i Madagasikara ny tenany tamin'ny alalan'ny teny frantsay, ny tahirin-kevitra ary ny [[haisoratra]].

== Fiainany manokana ==
Raymond William Rabemananjara dia teraka teto [[Antananarivo]] tamin'ny taona 1917 ary nodimandry tany Reims, Frantsa, tamin'ny taona 2010. Anisan'ireo Malagasy nahita fianarana nandritra ny andron'ny fanjanahan-tany izy. Nampiavaka azy ny fahalalany, ny fitiavany ny tanindrazany ary ny ezaka nataony hampandrenesana ny feon'ny Malagasy amin'ny fomba mahaleo tena.

Avy amin'ny fianakaviana manan-karena sy nanana tany maro tany amin'ny morontsiraka Atsinanana izy. zanak'i William Rabemananjara sy Christine Nana Razanamalala. Sivy mianadahy izy no mpiraitampo ary izy no zanaka fahatelo fa sainga lahy faharoa. Tamin'ny taona 1929 dia nankany Frantsa izy mba hanohy fianarana tany amin'ny lisea. Rehefa vita ny fianarany, dia niditra tao amin'ny fikambanana ara-politika nampivondrona ireo mpianatra avy amin'ireo firenena zanatany frantsay tany Paris izy. Io no dingana voalohany nidirany teo amin'ny sehatra politika, izay nanomana azy handray anjara lehibe tamin'ny tolona politika malagasy taorian'ny [[Ady Lehibe Faharoa]].

Manan-janaka dimy ary nanambady in-droa i Raymond William Rabemananjara &lt;ref&gt;https://gw.geneanet.org/taniko?n=rabemananjara&amp;oc=&amp;p=raymond+william&amp;type=fiche&lt;/ref&gt;.

== Ny nananganana ny MDRM sy ny tolona ho an'ny fahaleovantena ==
Ny 22 febroary taona 1946, anisan'ireo olona fito nanangana ny [[MDRM]] (Mouvement démocratique de la rénovation malgache) izy, niaraka tamin'i Dokotera [[Raseta Joseph|Joseph Raseta]], ny Dokotera [[Ravoahangy-Andrianavalona Joseph|Joseph Ravoahangy Andrianavalona]], [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]] ary olo-malaza ara-politika malagasy maromaro hafa.. Izy ihany koa no nanoratra ny sata mifehy ny fikambanana nandritra ny fianianana tao amin'ny &quot;Montagne&quot; (Serment de la Montagne), tamin'ny 22 Febroary 1946 tany Paris. Voatendry ho sekretera jeneraly lefitry ny birao politika izy tamin'izany. Ny MDRM no [[antoko politika]] lehibe indrindra nitaky ny fahaleovantenan'i [[Madagasikara zanatany frantsay|Madagasikara]] tamin'izany fotoana izany, ka nahatonga an'i Rabemananjara ho isan'ireo mpitarika ny tolona fitiavan-tanindrazana. Raha mbola tany Frantsa izy dia niasa ho sekretera tao amin'ny Parlemanta ihany koa.

== Ny fiverenany an-tanindrazana ==
Tamin'ny taona 1955 dia niverina teto Madagasikara izy, nilatsaka hofidiana ho [[solombavambahoaka]], ary nandray anjara tamin'ny fitantanana ny tanànan'Antananarivo, amin'ny maha [[mpanolotsainan'ny Tanàna]], niaraka tamin'ny ben'ny tanàna '''Stanislas Rakotonirina'''. Izany no nampifandray ny andraikiny tamin'ny tolona ho an'ny fahaleovantena sy ny fananganana ny firenena taorian'ny [[fanjanahantany]].

Tsy teo amin'ny politika ihany anefa ny asany. Noho izy namana akaikin'ny Printsy [[Albert Rakoto Ratsimamanga|Albert Rakoto-Ratsimamanga]] dia niara-nanorina taminy ny Foibe Siantifika momba ny Fikarohana Ampiharina tao Antananarivo izy tamin'ny taona 1957. Tamin'ny taona 1958 dia izy no sekreteran'ny Kongresin'i [[Tamatave]], fihaonana lehibe nampivondrona ireo mpomba ny fahaleovantena. Tamin'ny taona 1960 kosa dia niasa tany Niger ho mpanolotsaina ara-teknika izy&lt;ref&gt;http://motmalgache.org/bins/teny2/Rabemananjara%20Raymond%20William&lt;/ref&gt;.

== Ny nifindrany monina tany Reims sy ny asa soratra momba ny firenena ==
Nanomboka tamin'ny taona 1964 dia nifindra nipetraka tany Reims, Frantsa, izy ary niasa ho [[mpampianatra]]. Na dia tany Frantsa aza izy dia mbola nanohy nanoratra momba an'i Madagasikara sy niara-niasa tamin'ny [[gazety]] maro. Tsy midika izany fa niala tamin'ny tolona nataony izy, fa nanohy ny asany tamin'ny alalan'ny fikarohana sy ny asa soratra, indrindra momba ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]], ny fahatsiarovana mahakasika ny firenena ary ny jeopolitikan'ny nosy. Anisan'izany ohatra 

== Raymond William Rabemananjara, mpanoratra ==
'''Raymond William Rabemananjara''' dia anisan'ireo mpanoratra izay tsy nifantoka tamin'ny fanaingoana ny teny fotsiny. Nampiasa ny asa sorany izy mba hanazavana sy hampahafantarana ny tantaran'ny firenena malagasy. Ny tanjony dia ny hitahiry ny fahatsiarovam-pirenena, hampahatsiahy ireo zava-nitranga lehibe teo amin'ny tantaran'i Madagasikara, ary hanasongadina ireo olona nandray anjara tamin'izany.

Eo amin'ny fomba fanoratany dia mampiasa teny tsotra sy mazava izy. Matetika ny asa sorany dia mifototra amin'ny tahirin-kevitra, fandinihana lalina ary maneho ny andraikitry ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] amin'ny fiainam-pirenena. Atambany ao anatin'ny sorany ny porofo ara-tantara, ny [[Mpanoratra tantara lava|fitantarana]], ny heviny ary ny fisaintsainany momba ny tantara. Nahazo ny &quot;Prix Nobel&quot; hoan'ny literatiora izy ny taona 1985&lt;ref&gt;https://data.bnf.fr/fr/ark:/12148/cb12003016j&lt;/ref&gt;.

Hita ao amin'ireo bokiny miresaka ny taona 1947, ny rénovation malgache, ary ny jeopolitikan'i Madagasikara fa heveriny ho fitaovana hanazavana sy handinihana ny tantara sy ny politika ny haisoratra, fa tsy natao ho fialamboly na haingon-teny fotsiny&lt;ref&gt;https://www.africabib.org/query_a.php?au=%21112665551%21&lt;/ref&gt;. Ireto sanganasany manaraka ireto dia notsongaina tamin'ireo marobe nosoratany, ary ny hakamaroan'ny bokiny dia navoakan'ny &quot;Éditions L’Harmattan&quot;.

=== Lahatsoratra, tantara, tahirin-kevitra ===

* Madagascar, histoire de la nation malgache
* Madagascar sous la rénovation malgache
* Madagascar 1895 : documents politiques et diplomatiques
* Géopolitique et problèmes de Madagascar
* Le monde malgache, sociabilité et culte des Ancêtres
* Madagascar : l’affaire de mars 1947
* Madagascar au fil du temps

=== Tantara foronina ===

* Rendez-vous au Capricorne
* Chronique d’une saison carcérale en Lémurie
* Le Temps sans retour
* Entretiens malgaches

=== Tantaram-piainana sy sary an-tsaina ===

* L’enfant aux pieds nus qui regardait les étoiles : Prince Ratsimamanga
* Rakoto
* Un fils de lumière

=== Ny fomba fanoratany sy ireo lohahevitra nosoratany ===
Ny fomba fanoratr'i '''Raymond William Rabemananjara''' dia mitovitovy amin'ny an'ny [[mpanoratra]] sady mpahay tantara. Matetika ny asa sorany dia miendrika fikarohana, fitantarana mifototra amin'ny porofo sy tahirin-kevitra, na fisaintsainana momba an'i Madagasikara sy ny firenena. Tsy manoratra mba hampandravaka teny fotsiny izy, fa mba hanazavana sy hampahafantarana bebe kokoa ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]], ireo olona nanan-danja, ireo zava-tsarotra nolalovany ary ny fivoarany hatramin'izay.

Anisan'ny tena zava-dehibe amin'ny asa sorany ny fitahirizana sy fampahatsiahivana ny tantaran'ny firenena. Miverimberina resahiny ny zava-nitranga lehibe teo amin'ny tantara politika malagasy, toy ny fahaleovantena, ny zava-niseho tamin'ny taona 1947, ny rafitra fitondrana, ireo manampahaizana sy mpitarika malaza, ary ny fifandraisan'ny tantara politika amin'ny hoavin'ny vahoaka.

Ireto avy no lohahevitra hita matetika ao amin'ny asa sorany:

* Ny firenena [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] sy ny fananganana azy teo amin'ny tantara,
* Ny [[Fahaleovantena (pôlitika)|fahaleovantena]] sy ireo [[Tolom-bahoaka tamin' ny 1947|tolona]] ara-politika, ary fanoherana ny fanjanahantany,
* Ireo olona nalaza sy nanan-danja teo amin'ny tantara malagasy, izay matetika asehony amin'ny alalan'ny tantaram-piainany,
* Ny fifandraisan'ny [[fiarahamonina]], ny razana ary ny [[kolontsaina malagasy]],
* Ny [[Jeôpôlitika|jeopolitika]] sy ny toerana misy an'i Madagasikara eo amin'izao tontolo izao.

Ny tanjon'ny asa sorany dia tsy ny hitantara zava-misy fotsiny, fa indrindra ny hampita [[fahalalana]] sy hampitombo ny fahafantaran'ny olona ny tantaran'ny firenena. Nampiasainy ho fitaovana hanabeazana sy hampahatsiarovana ny Malagasy ny tantarany ny [[soratra]] nataony. Izany no mahatonga ny asa sorany, ny lahatsoratra nosoratany ary ny fandraisany anjara tamin'ny [[Pôlitika|politika]] hifandray akaiky&lt;ref&gt;https://www.africabib.org/rec.php?RID=112665616&lt;/ref&gt;.

== Ny fiantraikan'ny asa-sorany ==
Lehibe ny anjara birikin'i '''Raymond William Rabemananjara''' tamin'ny fanoratana ny tantara malagasy. Ny asa sorany dia nanampy ny Malagasy hijery sy hanoratra ny tantarany amin'ny fomba fijeriny manokana, fa tsy hiantehitra amin'ny fomba fijerin'ny mpanjanaka ihany. Nampisongadiny ny maha-zava-dehibe ny [[Fiandrianana|fiandrianam-pirenena]], ny fitadidiana ireo [[Tolon' ny mpianatra malagasy tamin' ny 1972|tolona]] ary ny fitohizan'ny tantaran'i Madagasikara. Indrindra tamin'ny fikarohany momba ny [[Tolom-bahoaka tamin' ny 1947|taona 1947]], dia nandray anjara tamin'ny famerenana nampahafantarana io pejy lehibe teo amin'ny tantara io sy nampidirana azy tao anatin'ny fitadidiam-pirenena.

Mbola hita amin'ny fanoratana ny tantara malagasy ankehitriny ny fiantraikan'ny asa sorany, indrindra amin'ny fanomezana lanja ny loharano sy fijoroana vavolombelona malagasy, ny fanasongadinana ny andraikitry ny Malagasy teo amin'ny tantarany, ary ny fampifandraisana ny tantara, ny politika ary ny maha-izy azy ny firenena.</text>
      <sha1>dae63yz43tpy5trkkc5jtpd255r5u17</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146107</id>
      <parentid>1146083</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T07:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9922" sha1="f5lmywmoqgn1b9k9kxkubuffr6zejsu" xml:space="preserve">'''Raymond William Rabemananjara''' (1917 - 2010) dia sady mpanao [[Pôlitika eto Madagasikara|politika]], mpandinika ny [[firenena]], mpanoratra fahatsiarovana, indrindra ireo fahatsiarovana iombonana, no mpahay tantara. Ny fiainany dia nifamatotra tamin'ireo dingana lehibe tamin'ny taonjato faha-20 teto [[Madagasikara]], toy ny fanjanahantany, ny tolona mpanindrahindra [[Tanindrazana (kolontsaina malagasy)|tanindrazana]], ny [[Fahaleovantena Malagasy|fahaleovantena]], ny fanarenana, ny fifindran-monina ara-tsain'ny manampahaizana ary ny fampitana ny fahatsiarovana. Ny sanganasany dia fototra iray lehibe ahafahana mahazo sary an-tsaina ny fomba nitantaran'i Madagasikara ny tenany tamin'ny alalan'ny teny frantsay, ny tahirin-kevitra ary ny [[haisoratra]].

== Fiainany manokana ==
Raymond William Rabemananjara dia teraka teto [[Antananarivo]] tamin'ny taona 1917 ary nodimandry tany Reims, Frantsa, tamin'ny taona 2010. Anisan'ireo Malagasy nahita fianarana nandritra ny andron'ny fanjanahan-tany izy. Nampiavaka azy ny fahalalany, ny fitiavany ny tanindrazany ary ny ezaka nataony hampandrenesana ny feon'ny Malagasy amin'ny fomba mahaleo tena.

Avy amin'ny fianakaviana manan-karena sy nanana tany maro tany amin'ny morontsiraka Atsinanana izy. zanak'i William Rabemananjara sy Christine Nana Razanamalala. Sivy mianadahy izy no mpiraitampo ary izy no zanaka fahatelo fa sainga lahy faharoa. Tamin'ny taona 1929 dia nankany Frantsa izy mba hanohy fianarana tany amin'ny lisea. Rehefa vita ny fianarany, dia niditra tao amin'ny fikambanana ara-politika nampivondrona ireo mpianatra avy amin'ireo firenena zanatany frantsay tany Paris izy. Io no dingana voalohany nidirany teo amin'ny sehatra politika, izay nanomana azy handray anjara lehibe tamin'ny tolona politika malagasy taorian'ny [[Ady Lehibe Faharoa]].

Manan-janaka dimy ary nanambady in-droa i Raymond William Rabemananjara &lt;ref&gt;https://gw.geneanet.org/taniko?n=rabemananjara&amp;oc=&amp;p=raymond+william&amp;type=fiche&lt;/ref&gt;.

== Ny nananganana ny MDRM sy ny tolona ho an'ny fahaleovantena ==
Ny 22 febroary taona 1946, anisan'ireo olona fito nanangana ny [[MDRM]] (Mouvement démocratique de la rénovation malgache) izy, niaraka tamin'i Dokotera [[Raseta Joseph|Joseph Raseta]], ny Dokotera [[Ravoahangy-Andrianavalona Joseph|Joseph Ravoahangy Andrianavalona]], [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]] ary olo-malaza ara-politika malagasy maromaro hafa.. Izy ihany koa no nanoratra ny sata mifehy ny fikambanana nandritra ny fianianana tao amin'ny &quot;Montagne&quot; (Serment de la Montagne), tamin'ny 22 Febroary 1946 tany Paris. Voatendry ho sekretera jeneraly lefitry ny birao politika izy tamin'izany. Ny MDRM no [[antoko politika]] lehibe indrindra nitaky ny fahaleovantenan'i [[Madagasikara zanatany frantsay|Madagasikara]] tamin'izany fotoana izany, ka nahatonga an'i Rabemananjara ho isan'ireo mpitarika ny tolona fitiavan-tanindrazana. Raha mbola tany Frantsa izy dia niasa ho sekretera tao amin'ny Parlemanta ihany koa.

== Ny fiverenany an-tanindrazana ==
Tamin'ny taona 1955 dia niverina teto Madagasikara izy, nilatsaka hofidiana ho [[solombavambahoaka]], ary nandray anjara tamin'ny fitantanana ny tanànan'Antananarivo, amin'ny maha [[mpanolotsainan'ny Tanàna]], niaraka tamin'ny ben'ny tanàna '''Stanislas Rakotonirina'''. Izany no nampifandray ny andraikiny tamin'ny tolona ho an'ny fahaleovantena sy ny fananganana ny firenena taorian'ny [[fanjanahantany]].

Tsy teo amin'ny politika ihany anefa ny asany. Noho izy namana akaikin'ny Printsy [[Albert Rakoto Ratsimamanga|Albert Rakoto-Ratsimamanga]] dia niara-nanorina taminy ny Foibe Siantifika momba ny Fikarohana Ampiharina tao Antananarivo izy tamin'ny taona 1957. Tamin'ny taona 1958 dia izy no sekreteran'ny Kongresin'i [[Tamatave]], fihaonana lehibe nampivondrona ireo mpomba ny fahaleovantena. Tamin'ny taona 1960 kosa dia niasa tany Niger ho mpanolotsaina ara-teknika izy&lt;ref&gt;http://motmalgache.org/bins/teny2/Rabemananjara%20Raymond%20William&lt;/ref&gt;.

== Ny nifindrany monina tany Reims sy ny asa soratra momba ny firenena ==
Nanomboka tamin'ny taona 1964 dia nifindra nipetraka tany Reims, Frantsa, izy ary niasa ho [[mpampianatra]]. Na dia tany Frantsa aza izy dia mbola nanohy nanoratra momba an'i Madagasikara sy niara-niasa tamin'ny [[gazety]] maro. Tsy midika izany fa niala tamin'ny tolona nataony izy, fa nanohy ny asany tamin'ny alalan'ny fikarohana sy ny asa soratra, indrindra momba ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]], ny fahatsiarovana mahakasika ny firenena ary ny jeopolitikan'ny nosy. Anisan'izany ohatra 

== Raymond William Rabemananjara, mpanoratra ==
'''Raymond William Rabemananjara''' dia anisan'ireo mpanoratra izay tsy nifantoka tamin'ny fanaingoana ny teny fotsiny. Nampiasa ny asa sorany izy mba hanazavana sy hampahafantarana ny tantaran'ny firenena malagasy. Ny tanjony dia ny hitahiry ny fahatsiarovam-pirenena, hampahatsiahy ireo zava-nitranga lehibe teo amin'ny tantaran'i Madagasikara, ary hanasongadina ireo olona nandray anjara tamin'izany.

Eo amin'ny fomba fanoratany dia mampiasa teny tsotra sy mazava izy. Matetika ny asa sorany dia mifototra amin'ny tahirin-kevitra, fandinihana lalina ary maneho ny andraikitry ny [[Zom-pirenena malagasy|olom-pirenena]] amin'ny fiainam-pirenena. Atambany ao anatin'ny sorany ny porofo ara-tantara, ny [[Mpanoratra tantara lava|fitantarana]], ny heviny ary ny fisaintsainany momba ny tantara. Nahazo ny &quot;Prix Nobel&quot; hoan'ny literatiora izy ny taona 1985&lt;ref&gt;https://data.bnf.fr/fr/ark:/12148/cb12003016j&lt;/ref&gt;.

Hita ao amin'ireo bokiny miresaka ny taona 1947, ny rénovation malgache, ary ny jeopolitikan'i Madagasikara fa heveriny ho fitaovana hanazavana sy handinihana ny tantara sy ny politika ny haisoratra, fa tsy natao ho fialamboly na haingon-teny fotsiny&lt;ref&gt;https://www.africabib.org/query_a.php?au=%21112665551%21&lt;/ref&gt;. Ireto sanganasany manaraka ireto dia notsongaina tamin'ireo marobe nosoratany, ary ny hakamaroan'ny bokiny dia navoakan'ny &quot;Éditions L’Harmattan&quot;.

=== Lahatsoratra, tantara, tahirin-kevitra ===

* Madagascar, histoire de la nation malgache
* Madagascar sous la rénovation malgache
* Madagascar 1895 : documents politiques et diplomatiques
* Géopolitique et problèmes de Madagascar
* Le monde malgache, sociabilité et culte des Ancêtres
* Madagascar : l’affaire de mars 1947
* Madagascar au fil du temps

=== Tantara foronina ===

* Rendez-vous au Capricorne
* Chronique d’une saison carcérale en Lémurie
* Le Temps sans retour
* Entretiens malgaches

=== Tantaram-piainana sy sary an-tsaina ===

* L’enfant aux pieds nus qui regardait les étoiles : Prince Ratsimamanga
* Rakoto
* Un fils de lumière

=== Ny fomba fanoratany sy ireo lohahevitra nosoratany ===
Ny fomba fanoratr'i '''Raymond William Rabemananjara''' dia mitovitovy amin'ny an'ny [[mpanoratra]] sady mpahay tantara. Matetika ny asa sorany dia miendrika fikarohana, fitantarana mifototra amin'ny porofo sy tahirin-kevitra, na fisaintsainana momba an'i Madagasikara sy ny firenena. Tsy manoratra mba hampandravaka teny fotsiny izy, fa mba hanazavana sy hampahafantarana bebe kokoa ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]], ireo olona nanan-danja, ireo zava-tsarotra nolalovany ary ny fivoarany hatramin'izay.

Anisan'ny tena zava-dehibe amin'ny asa sorany ny fitahirizana sy fampahatsiahivana ny tantaran'ny firenena. Miverimberina resahiny ny zava-nitranga lehibe teo amin'ny tantara politika malagasy, toy ny fahaleovantena, ny zava-niseho tamin'ny taona 1947, ny rafitra fitondrana, ireo manampahaizana sy mpitarika malaza, ary ny fifandraisan'ny tantara politika amin'ny hoavin'ny vahoaka.

Ireto avy no lohahevitra hita matetika ao amin'ny asa sorany:

* Ny firenena [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] sy ny fananganana azy teo amin'ny tantara,
* Ny [[Fahaleovantena (pôlitika)|fahaleovantena]] sy ireo [[Tolom-bahoaka tamin' ny 1947|tolona]] ara-politika, ary fanoherana ny fanjanahantany,
* Ireo olona nalaza sy nanan-danja teo amin'ny tantara malagasy, izay matetika asehony amin'ny alalan'ny tantaram-piainany,
* Ny fifandraisan'ny [[fiarahamonina]], ny razana ary ny [[kolontsaina malagasy]],
* Ny [[Jeôpôlitika|jeopolitika]] sy ny toerana misy an'i Madagasikara eo amin'izao tontolo izao.

Ny tanjon'ny asa sorany dia tsy ny hitantara zava-misy fotsiny, fa indrindra ny hampita [[fahalalana]] sy hampitombo ny fahafantaran'ny olona ny tantaran'ny firenena. Nampiasainy ho fitaovana hanabeazana sy hampahatsiarovana ny Malagasy ny tantarany ny [[soratra]] nataony. Izany no mahatonga ny asa sorany, ny lahatsoratra nosoratany ary ny fandraisany anjara tamin'ny [[Pôlitika|politika]] hifandray akaiky&lt;ref&gt;https://www.africabib.org/rec.php?RID=112665616&lt;/ref&gt;.

== Ny fiantraikan'ny asa-sorany ==
Lehibe ny anjara birikin'i '''Raymond William Rabemananjara''' tamin'ny fanoratana ny tantara malagasy. Ny asa sorany dia nanampy ny Malagasy hijery sy hanoratra ny tantarany amin'ny fomba fijeriny manokana, fa tsy hiantehitra amin'ny fomba fijerin'ny mpanjanaka ihany. Nampisongadiny ny maha-zava-dehibe ny [[Fiandrianana|fiandrianam-pirenena]], ny fitadidiana ireo [[Tolon' ny mpianatra malagasy tamin' ny 1972|tolona]] ary ny fitohizan'ny tantaran'i Madagasikara. Indrindra tamin'ny fikarohany momba ny [[Tolom-bahoaka tamin' ny 1947|taona 1947]], dia nandray anjara tamin'ny famerenana nampahafantarana io pejy lehibe teo amin'ny tantara io sy nampidirana azy tao anatin'ny fitadidiam-pirenena.

Mbola hita amin'ny fanoratana ny tantara malagasy ankehitriny ny fiantraikan'ny asa sorany, indrindra amin'ny fanomezana lanja ny loharano sy fijoroana vavolombelona malagasy, ny fanasongadinana ny andraikitry ny Malagasy teo amin'ny tantarany, ary ny fampifandraisana ny tantara, ny politika ary ny maha-izy azy ny firenena.


== Jereo koa ==
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1917]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 2010]]
[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]</text>
      <sha1>f5lmywmoqgn1b9k9kxkubuffr6zejsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Poeta betsimisaraka</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301121</id>
    <revision>
      <id>1146103</id>
      <timestamp>2026-07-01T07:12:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Poeta malagasy]] [[Sokajy:Betsimisaraka]] »</comment>
      <origin>1146103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="pq8x5ilbl2jcf31nvk1jpiwr4dak124" xml:space="preserve">[[Sokajy:Poeta malagasy]]
[[Sokajy:Betsimisaraka]]</text>
      <sha1>pq8x5ilbl2jcf31nvk1jpiwr4dak124</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Doloïe(Poeta Betsimisaraka)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301122</id>
    <redirect title="Doloïe (Poeta Betsimisaraka)" />
    <revision>
      <id>1146105</id>
      <timestamp>2026-07-01T07:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>nanova ny anaran'i [[Doloïe(Poeta Betsimisaraka)]] ho [[Doloïe (Poeta Betsimisaraka)]] i HarryWurst</comment>
      <origin>1146105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="26ard5mclq4nr1hrmpgycexg8kdwhth" xml:space="preserve">#FIHODINANA [[Doloïe (Poeta Betsimisaraka)]]</text>
      <sha1>26ard5mclq4nr1hrmpgycexg8kdwhth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Cyphostemma</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301123</id>
    <revision>
      <id>1146109</id>
      <timestamp>2026-07-01T07:27:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Vitaceae]] »</comment>
      <origin>1146109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="l3pp8k0f3ype2pwned6gmurp1lfjzt3" xml:space="preserve">[[Sokajy:Vitaceae]]</text>
      <sha1>l3pp8k0f3ype2pwned6gmurp1lfjzt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tsaboraha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301124</id>
    <revision>
      <id>1146121</id>
      <timestamp>2026-07-01T08:34:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <comment>Manorona lahatsoratra</comment>
      <origin>1146121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2588" sha1="qh249p0l6olaoojezqvdq4pesbqazlr" xml:space="preserve">'''Tsaboraha''' dia lanonana ara-drazana hita eo amin’ny [[Betsimisaraka]], indrindra amin’ny faritra atsinanan’i [[Madagasikara]]. Izy io dia fomba ifandraisan’ny fianakaviana sy ny fiarahamonina amin’ny [[Zanahary]] sy ny [[razana]], ary matetika tarihin’ny [[tangalamena]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024, https://newsmada.com/2024/12/27/tsaboraha-fetim-pianakaviana-hifampiresahana-aminny-razana-any-betsimisaraka/&lt;/ref&gt;&lt;/ref&gt;

Ny '''tsaboraha''' dia tsy mitovy tanteraka amin’ny toerana rehetra, satria samy manana ny fomba, ny fady ary ny filaminam-pianakaviany ny vondrom-piarahamonina tsirairay. Any amin’ny faritra sasany dia mifandray amin’ny fanomezam-boninahitra ny [[razana]] sy ny famonoana [[omby]] izy; any amin’ny hafa kosa dia mety hifandray amin’ny [[tsikafara]], ny fananganana tangalamena, na ny fanamafisana ny [[rohim-pihavanana]]&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Gabriel A. Rantoandro, « Les usages du tsaboraha : Parenté, liens sociaux et patrimoine dans l’Est malgache », ao amin’i Peter Kneitz, ''Fihavanana – La vision d'une société paisible à Madagascar'', Halle, Universitätsverlag Halle-Wittenberg, 2016, p. 199–236, https://uvhw.de/files/3_uvHW_Leseproben/uvHW-134-2_LIVRE.pdf&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Heviny sy tanjony ==
Amin’ny fomba fijery nentin-d[[razana]], ny '''tsaboraha''' dia fotoana iantsoana an’i [[Zanahary]] sy ny [[razana]] mba hangataham-pitahiana, hisaorana noho ny soa azo, na hanarenana fifandraisana eo amin’ny [[velona]] sy ny [[razana]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024.&lt;/ref&gt;&lt;/ref&gt;.Amin’izany dia manana anjara toerana lehibe ny [[tangalamena]], izay mitarika ny [[joro]] sy ny fombafomba mifandray amin’ny [[razana]].

Ankoatra ny lafiny ara-pivavahana nentin-drazana, ny '''tsaboraha''' dia manana anjara toerana ara-tsosialy. Heverina ho fotoana iray hanamafisana ny [[fihavanana]] izy, satria mampivory fianakaviana, havana lavitra, mpiara-monina ary olona asaina. Araka ny fanadihadiana nataon’i Gabriel A. Rantoandro tao amin’ny faritra avaratra [[Betsimisaraka]], indrindra manodidina an’i [[Fenoarivo Atsinanana]], ny tsaboraha dia miseho ho iray amin’ireo fotoana lehibe anehoana ny [[fihavanana]] eo amin’ny [[fiarahamonina]] [[Betsimisaraka]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Gabriel A. Rantoandro, « Les usages du tsaboraha : Parenté, liens sociaux et patrimoine dans l’Est malgache », p. 199–200.&lt;/ref&gt;&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>qh249p0l6olaoojezqvdq4pesbqazlr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146122</id>
      <parentid>1146121</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T08:38:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy</comment>
      <origin>1146122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2588" sha1="hp3ogkhbhp4r05yoqic3elkjlnlb80t" xml:space="preserve">'''Tsaboraha''' dia lanonana ara-drazana hita eo amin’ny [[Betsimisaraka]], indrindra amin’ny faritra atsinanan’i [[Madagasikara]]. Izy io dia fomba ifandraisan’ny fianakaviana sy ny fiarahamonina amin’ny [[Zanahary]] sy ny [[razana]], ary matetika tarihin’ny [[tangalamena]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024, https://newsmada.com/2024/12/27/tsaboraha-fetim-pianakaviana-hifampiresahana-aminny-razana-any-betsimisaraka/&lt;/ref&gt;.

Ny '''tsaboraha''' dia tsy mitovy tanteraka amin’ny toerana rehetra, satria samy manana ny fomba, ny fady ary ny filaminam-pianakaviany ny vondrom-piarahamonina tsirairay. Any amin’ny faritra sasany dia mifandray amin’ny fanomezam-boninahitra ny [[razana]] sy ny famonoana [[omby]] izy; any amin’ny hafa kosa dia mety hifandray amin’ny [[tsikafara]], ny fananganana tangalamena, na ny fanamafisana ny [[rohim-pihavanana]]&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Gabriel A. Rantoandro, « Les usages du tsaboraha : Parenté, liens sociaux et patrimoine dans l’Est malgache », ao amin’i Peter Kneitz, ''Fihavanana – La vision d'une société paisible à Madagascar'', Halle, Universitätsverlag Halle-Wittenberg, 2016, p. 199–236, https://uvhw.de/files/3_uvHW_Leseproben/uvHW-134-2_LIVRE.pdf&lt;/ref&gt;.

== Heviny sy tanjony ==
Amin’ny fomba fijery nentin-d[[razana]], ny '''tsaboraha''' dia fotoana iantsoana an’i [[Zanahary]] sy ny [[razana]] mba hangataham-pitahiana, hisaorana noho ny soa azo, na hanarenana fifandraisana eo amin’ny [[velona]] sy ny [[razana]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024.&lt;/ref&gt;.Amin’izany dia manana anjara toerana lehibe ny [[tangalamena]], izay mitarika ny [[joro]] sy ny fombafomba mifandray amin’ny [[razana]].

Ankoatra ny lafiny ara-pivavahana nentin-drazana, ny '''tsaboraha''' dia manana anjara toerana ara-tsosialy. Heverina ho fotoana iray hanamafisana ny [[fihavanana]] izy, satria mampivory fianakaviana, havana lavitra, mpiara-monina ary olona asaina. Araka ny fanadihadiana nataon’i Gabriel A. Rantoandro tao amin’ny faritra avaratra [[Betsimisaraka]], indrindra manodidina an’i [[Fenoarivo Atsinanana]], ny tsaboraha dia miseho ho iray amin’ireo fotoana lehibe anehoana ny [[fihavanana]] eo amin’ny [[fiarahamonina]] [[Betsimisaraka]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Gabriel A. Rantoandro, « Les usages du tsaboraha : Parenté, liens sociaux et patrimoine dans l’Est malgache », p. 199–200.&lt;/ref&gt;.
&lt;references /&gt;

== Jereo koa ==</text>
      <sha1>hp3ogkhbhp4r05yoqic3elkjlnlb80t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146123</id>
      <parentid>1146122</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T08:40:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1146123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2684" sha1="b359uzyqm8vn3f4ykvqnqhnsiyp389b" xml:space="preserve">'''Tsaboraha''' dia lanonana ara-drazana hita eo amin’ny [[Betsimisaraka]], indrindra amin’ny faritra atsinanan’i [[Madagasikara]]. Izy io dia fomba ifandraisan’ny fianakaviana sy ny fiarahamonina amin’ny [[Zanahary]] sy ny [[razana]], ary matetika tarihin’ny [[tangalamena]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024, https://newsmada.com/2024/12/27/tsaboraha-fetim-pianakaviana-hifampiresahana-aminny-razana-any-betsimisaraka/&lt;/ref&gt;.

Ny '''tsaboraha''' dia tsy mitovy tanteraka amin’ny toerana rehetra, satria samy manana ny fomba, ny fady ary ny filaminam-pianakaviany ny vondrom-piarahamonina tsirairay. Any amin’ny faritra sasany dia mifandray amin’ny fanomezam-boninahitra ny [[razana]] sy ny famonoana [[omby]] izy; any amin’ny hafa kosa dia mety hifandray amin’ny [[tsikafara]], ny fananganana tangalamena, na ny fanamafisana ny [[rohim-pihavanana]]&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Gabriel A. Rantoandro, « Les usages du tsaboraha : Parenté, liens sociaux et patrimoine dans l’Est malgache », ao amin’i Peter Kneitz, ''Fihavanana – La vision d'une société paisible à Madagascar'', Halle, Universitätsverlag Halle-Wittenberg, 2016, p. 199–236, https://uvhw.de/files/3_uvHW_Leseproben/uvHW-134-2_LIVRE.pdf&lt;/ref&gt;.

== Heviny sy tanjony ==
Amin’ny fomba fijery nentin-d[[razana]], ny '''tsaboraha''' dia fotoana iantsoana an’i [[Zanahary]] sy ny [[razana]] mba hangataham-pitahiana, hisaorana noho ny soa azo, na hanarenana fifandraisana eo amin’ny [[velona]] sy ny [[razana]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024.&lt;/ref&gt;.Amin’izany dia manana anjara toerana lehibe ny [[tangalamena]], izay mitarika ny [[joro]] sy ny fombafomba mifandray amin’ny [[razana]].

Ankoatra ny lafiny ara-pivavahana nentin-drazana, ny '''tsaboraha''' dia manana anjara toerana ara-tsosialy. Heverina ho fotoana iray hanamafisana ny [[fihavanana]] izy, satria mampivory fianakaviana, havana lavitra, mpiara-monina ary olona asaina. Araka ny fanadihadiana nataon’i Gabriel A. Rantoandro tao amin’ny faritra avaratra [[Betsimisaraka]], indrindra manodidina an’i [[Fenoarivo Atsinanana]], ny tsaboraha dia miseho ho iray amin’ireo fotoana lehibe anehoana ny [[fihavanana]] eo amin’ny [[fiarahamonina]] [[Betsimisaraka]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Gabriel A. Rantoandro, « Les usages du tsaboraha : Parenté, liens sociaux et patrimoine dans l’Est malgache », p. 199–200.&lt;/ref&gt;.
&lt;references /&gt;

== Jereo koa ==
* [[Betsimisaraka]]
* [[Tangalamena]]
* [[Fihavanana]]
* [[Razana]]
* [[Joro]]
* [[Famadihana]]</text>
      <sha1>b359uzyqm8vn3f4ykvqnqhnsiyp389b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146125</id>
      <parentid>1146123</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T08:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy</comment>
      <origin>1146125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3960" sha1="add8ndqxbawfn522mt764w3kr6vtknq" xml:space="preserve">'''Tsaboraha''' dia lanonana ara-drazana hita eo amin’ny [[Betsimisaraka]], indrindra amin’ny faritra atsinanan’i [[Madagasikara]]. Izy io dia fomba ifandraisan’ny fianakaviana sy ny fiarahamonina amin’ny [[Zanahary]] sy ny [[razana]], ary matetika tarihin’ny [[tangalamena]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024, https://newsmada.com/2024/12/27/tsaboraha-fetim-pianakaviana-hifampiresahana-aminny-razana-any-betsimisaraka/&lt;/ref&gt;.

Ny '''tsaboraha''' dia tsy mitovy tanteraka amin’ny toerana rehetra, satria samy manana ny fomba, ny fady ary ny filaminam-pianakaviany ny vondrom-piarahamonina tsirairay. Any amin’ny faritra sasany dia mifandray amin’ny fanomezam-boninahitra ny [[razana]] sy ny famonoana [[omby]] izy; any amin’ny hafa kosa dia mety hifandray amin’ny [[tsikafara]], ny fananganana tangalamena, na ny fanamafisana ny [[rohim-pihavanana]]&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Gabriel A. Rantoandro, « Les usages du tsaboraha : Parenté, liens sociaux et patrimoine dans l’Est malgache », ao amin’i Peter Kneitz, ''Fihavanana – La vision d'une société paisible à Madagascar'', Halle, Universitätsverlag Halle-Wittenberg, 2016, p. 199–236, https://uvhw.de/files/3_uvHW_Leseproben/uvHW-134-2_LIVRE.pdf&lt;/ref&gt;.

== Heviny sy tanjony ==
Amin’ny fomba fijery nentin-d[[razana]], ny '''tsaboraha''' dia fotoana iantsoana an’i [[Zanahary]] sy ny [[razana]] mba hangataham-pitahiana, hisaorana noho ny soa azo, na hanarenana fifandraisana eo amin’ny [[velona]] sy ny [[razana]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024.&lt;/ref&gt;.Amin’izany dia manana anjara toerana lehibe ny [[tangalamena]], izay mitarika ny [[joro]] sy ny fombafomba mifandray amin’ny [[razana]].

Ankoatra ny lafiny ara-pivavahana nentin-drazana, ny '''tsaboraha''' dia manana anjara toerana ara-tsosialy. Heverina ho fotoana iray hanamafisana ny [[fihavanana]] izy, satria mampivory fianakaviana, havana lavitra, mpiara-monina ary olona asaina. Araka ny fanadihadiana nataon’i Gabriel A. Rantoandro tao amin’ny faritra avaratra [[Betsimisaraka]], indrindra manodidina an’i [[Fenoarivo Atsinanana]], ny tsaboraha dia miseho ho iray amin’ireo fotoana lehibe anehoana ny [[fihavanana]] eo amin’ny [[fiarahamonina]] [[Betsimisaraka]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Gabriel A. Rantoandro, « Les usages du tsaboraha : Parenté, liens sociaux et patrimoine dans l’Est malgache », p. 199–200.&lt;/ref&gt;.

== Fomba fanatanterahana ==
Ny fizotry ny [[tsaboraha]] dia miovaova arakaraka ny [[fianakaviana]] sy ny [[faritra]]. Matetika anefa dia ahitana fanomanana ataon’ny [[fianakaviana]], [[fivoriana]] sy [[kabary]], joro tarihin’ny [[tangalamena]], fanolorana zavatra ho an’ny [[razana]], ary fiaraha-misakafo. Amin’ny toe-javatra maro dia misy koa ny famonoana [[omby]], izay heverina ho sorona na fanatitra mifandray amin’ny fangataham-pitahiana sy ny fanajana ny [[razana]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Gabriel A. Rantoandro, « Les usages du tsaboraha : Parenté, liens sociaux et patrimoine dans l’Est malgache », p. 232–234.&lt;/ref&gt;&lt;/ref&gt;.

Ao amin’ny fanazavan’ny Newsmada momba ny fanao ao [[Androrangavola]], distrikan’i [[Fenoarivo Atsinanana]], dia voalaza fa ny [[tsaboraha]] dia mety ho fotoana hanaterana lamba ho an’ny razana. Voalaza ao koa ny fisian’ny toerana sy fitaovana manan-danja toy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[[fisokina]]&lt;nowiki&gt;'' sy ny ''&lt;/nowiki&gt;[[lambanambato]]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, izay ampiasaina amin’ny fifandraisana ara-pomba amin’ny [[Zanahary]] sy ny [[razana]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024.&lt;/ref&gt;&lt;/ref&gt;.


&lt;references /&gt;

== Jereo koa ==
* [[Betsimisaraka]]
* [[Tangalamena]]
* [[Fihavanana]]
* [[Razana]]
* [[Joro]]
* [[Famadihana]]

== &lt;nowiki&gt;&lt;references /&gt;&lt;/nowiki&gt; ==</text>
      <sha1>add8ndqxbawfn522mt764w3kr6vtknq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146128</id>
      <parentid>1146125</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T09:00:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4043" sha1="7z2jjq4t72dxtr413dn2j28kf254kgn" xml:space="preserve">'''Tsaboraha''' dia lanonana ara-drazana hita eo amin’ny [[Betsimisaraka]], indrindra amin’ny faritra atsinanan’i [[Madagasikara]]. Izy io dia fomba ifandraisan’ny fianakaviana sy ny fiarahamonina amin’ny [[Zanahary]] sy ny [[razana]], ary matetika tarihin’ny [[tangalamena]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024, https://newsmada.com/2024/12/27/tsaboraha-fetim-pianakaviana-hifampiresahana-aminny-razana-any-betsimisaraka/&lt;/ref&gt;.

Ny '''tsaboraha''' dia tsy mitovy tanteraka amin’ny toerana rehetra, satria samy manana ny fomba, ny fady ary ny filaminam-pianakaviany ny vondrom-piarahamonina tsirairay. Any amin’ny faritra sasany dia mifandray amin’ny fanomezam-boninahitra ny [[razana]] sy ny famonoana [[omby]] izy; any amin’ny hafa kosa dia mety hifandray amin’ny [[tsikafara]], ny fananganana tangalamena, na ny fanamafisana ny [[rohim-pihavanana]]&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Gabriel A. Rantoandro, « Les usages du tsaboraha : Parenté, liens sociaux et patrimoine dans l’Est malgache », ao amin’i Peter Kneitz, ''Fihavanana – La vision d'une société paisible à Madagascar'', Halle, Universitätsverlag Halle-Wittenberg, 2016, p. 199–236, https://uvhw.de/files/3_uvHW_Leseproben/uvHW-134-2_LIVRE.pdf&lt;/ref&gt;.

== Heviny sy tanjony ==
Amin’ny fomba fijery nentin-d[[razana]], ny '''tsaboraha''' dia fotoana iantsoana an’i [[Zanahary]] sy ny [[razana]] mba hangataham-pitahiana, hisaorana noho ny soa azo, na hanarenana fifandraisana eo amin’ny [[velona]] sy ny [[razana]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024.&lt;/ref&gt;.Amin’izany dia manana anjara toerana lehibe ny [[tangalamena]], izay mitarika ny [[joro]] sy ny fombafomba mifandray amin’ny [[razana]].

Ankoatra ny lafiny ara-pivavahana nentin-drazana, ny '''tsaboraha''' dia manana anjara toerana ara-tsosialy. Heverina ho fotoana iray hanamafisana ny [[fihavanana]] izy, satria mampivory fianakaviana, havana lavitra, mpiara-monina ary olona asaina. Araka ny fanadihadiana nataon’i Gabriel A. Rantoandro tao amin’ny faritra avaratra [[Betsimisaraka]], indrindra manodidina an’i [[Fenoarivo Atsinanana]], ny tsaboraha dia miseho ho iray amin’ireo fotoana lehibe anehoana ny [[fihavanana]] eo amin’ny [[fiarahamonina]] [[Betsimisaraka]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Gabriel A. Rantoandro, « Les usages du tsaboraha : Parenté, liens sociaux et patrimoine dans l’Est malgache », p. 199–200.&lt;/ref&gt;.

== Fomba fanatanterahana ==
Ny fizotry ny [[tsaboraha]] dia miovaova arakaraka ny [[fianakaviana]] sy ny [[faritra]]. Matetika anefa dia ahitana fanomanana ataon’ny [[fianakaviana]], [[fivoriana]] sy [[kabary]], joro tarihin’ny [[tangalamena]], fanolorana zavatra ho an’ny [[razana]], ary fiaraha-misakafo. Amin’ny toe-javatra maro dia misy koa ny famonoana [[omby]], izay heverina ho sorona na fanatitra mifandray amin’ny fangataham-pitahiana sy ny fanajana ny [[razana]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Gabriel A. Rantoandro, « Les usages du tsaboraha : Parenté, liens sociaux et patrimoine dans l’Est malgache », p. 232–234.&lt;/ref&gt;&lt;/ref&gt;.

Ao amin’ny fanazavan’ny Newsmada momba ny fanao ao [[Androrangavola]], distrikan’i [[Fenoarivo Atsinanana]], dia voalaza fa ny [[tsaboraha]] dia mety ho fotoana hanaterana lamba ho an’ny razana. Voalaza ao koa ny fisian’ny toerana sy fitaovana manan-danja toy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[[fisokina]]&lt;nowiki&gt;'' sy ny ''&lt;/nowiki&gt;[[lambanambato]]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, izay ampiasaina amin’ny fifandraisana ara-pomba amin’ny [[Zanahary]] sy ny [[razana]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024.&lt;/ref&gt;&lt;/ref&gt;.


&lt;references /&gt;

== Jereo koa ==
* [[Betsimisaraka]]
* [[Tangalamena]]
* [[Fihavanana]]
* [[Razana]]
* [[Joro]]
* [[Famadihana]]

== &lt;nowiki&gt;&lt;references /&gt;&lt;/nowiki&gt; ==
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Fomba malagasy]]
[[Sokajy:Betsimisaraka]]</text>
      <sha1>7z2jjq4t72dxtr413dn2j28kf254kgn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146133</id>
      <parentid>1146128</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T10:33:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy Lahatsoratra</comment>
      <origin>1146133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5386" sha1="41m0nfftv3iumqc8kypvv094a8q17vn" xml:space="preserve">'''Tsaboraha''' dia lanonana ara-drazana hita eo amin’ny [[Betsimisaraka]], indrindra amin’ny faritra atsinanan’i [[Madagasikara]]. Izy io dia fomba ifandraisan’ny fianakaviana sy ny fiarahamonina amin’ny [[Zanahary]] sy ny [[razana]], ary matetika tarihin’ny [[tangalamena]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024, https://newsmada.com/2024/12/27/tsaboraha-fetim-pianakaviana-hifampiresahana-aminny-razana-any-betsimisaraka/&lt;/ref&gt;.

Ny '''tsaboraha''' dia tsy mitovy tanteraka amin’ny toerana rehetra, satria samy manana ny fomba, ny fady ary ny filaminam-pianakaviany ny vondrom-piarahamonina tsirairay. Any amin’ny faritra sasany dia mifandray amin’ny fanomezam-boninahitra ny [[razana]] sy ny famonoana [[omby]] izy; any amin’ny hafa kosa dia mety hifandray amin’ny [[tsikafara]], ny fananganana tangalamena, na ny fanamafisana ny [[rohim-pihavanana]]&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Gabriel A. Rantoandro, « Les usages du tsaboraha : Parenté, liens sociaux et patrimoine dans l’Est malgache », ao amin’i Peter Kneitz, ''Fihavanana – La vision d'une société paisible à Madagascar'', Halle, Universitätsverlag Halle-Wittenberg, 2016, p. 199–236, https://uvhw.de/files/3_uvHW_Leseproben/uvHW-134-2_LIVRE.pdf&lt;/ref&gt;.

== Heviny sy tanjony ==
Amin’ny fomba fijery nentin-d[[razana]], ny '''tsaboraha''' dia fotoana iantsoana an’i [[Zanahary]] sy ny [[razana]] mba hangataham-pitahiana, hisaorana noho ny soa azo, na hanarenana fifandraisana eo amin’ny [[velona]] sy ny [[razana]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024.&lt;/ref&gt;.Amin’izany dia manana anjara toerana lehibe ny [[tangalamena]], izay mitarika ny [[joro]] sy ny fombafomba mifandray amin’ny [[razana]].

Ankoatra ny lafiny ara-pivavahana nentin-drazana, ny '''tsaboraha''' dia manana anjara toerana ara-tsosialy. Heverina ho fotoana iray hanamafisana ny [[fihavanana]] izy, satria mampivory fianakaviana, havana lavitra, mpiara-monina ary olona asaina. Araka ny fanadihadiana nataon’i Gabriel A. Rantoandro tao amin’ny faritra avaratra [[Betsimisaraka]], indrindra manodidina an’i [[Fenoarivo Atsinanana]], ny tsaboraha dia miseho ho iray amin’ireo fotoana lehibe anehoana ny [[fihavanana]] eo amin’ny [[fiarahamonina]] [[Betsimisaraka]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Gabriel A. Rantoandro, « Les usages du tsaboraha : Parenté, liens sociaux et patrimoine dans l’Est malgache », p. 199–200.&lt;/ref&gt;.

== Fomba fanatanterahana ==
Ny fizotry ny [[tsaboraha]] dia miovaova arakaraka ny [[fianakaviana]] sy ny [[faritra]]. Matetika anefa dia ahitana fanomanana ataon’ny [[fianakaviana]], [[fivoriana]] sy [[kabary]], joro tarihin’ny [[tangalamena]], fanolorana zavatra ho an’ny [[razana]], ary fiaraha-misakafo. Amin’ny toe-javatra maro dia misy koa ny famonoana [[omby]], izay heverina ho sorona na fanatitra mifandray amin’ny fangataham-pitahiana sy ny fanajana ny [[razana]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Gabriel A. Rantoandro, « Les usages du tsaboraha : Parenté, liens sociaux et patrimoine dans l’Est malgache », p. 232–234.&lt;/ref&gt;.

Ao amin’ny fanazavan’ny Newsmada momba ny fanao ao [[Androrangavola]], distrikan’i [[Fenoarivo Atsinanana]], dia voalaza fa ny [[tsaboraha]] dia mety ho fotoana hanaterana lamba ho an’ny razana. Voalaza ao koa ny fisian’ny toerana sy fitaovana manan-danja toy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[[fisokina]]&lt;nowiki&gt;'' sy ny ''&lt;/nowiki&gt;[[lambanambato]]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, izay ampiasaina amin’ny fifandraisana ara-pomba amin’ny [[Zanahary]] sy ny [[razana]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024.&lt;/ref&gt;.

== Anjara toeran’ny tangalamena ==
Ny [[tangalamena]] dia olona manana andraikitra ara-pomba sy ara-tsosialy eo amin’ny [[fiarahamonina]] [[Betsimisaraka]]. Amin’ny [[tsaboraha]] dia izy no mitarika ny [[joro]], manambara ny teny atao amin’ny [[razana]], ary manampy amin’ny fanajana ny lamina sy ny fady mifandraika amin’ny lanonana. Ny bokin’i Pascal Lahady, &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;''Le Culte betsimisaraka et son système symbolique''&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, dia anisan’ny asa lehibe miresaka ny rafi-pivavahana sy ny fombafomba [[Betsimisaraka]]&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Pascal Lahady, ''Le Culte betsimisaraka et son système symbolique'', Fianarantsoa, Ambozontany, 1979. Jereo: Bibliothèque nationale de France, https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb35645889x&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fiovana ankehitriny ==
Ankehitriny dia misy fiovana eo amin’ny fanatanterahana ny [[tsaboraha]]. Misy [[fianakaviana]] mbola mitazona azy, misy manova ampahany amin’ny fomba fanaovana azy, ary misy kosa tsy manao intsony. Anisan’ny antony mahatonga izany ny fiovan’ny fomba fiaina, ny fidiran’ny finoana samihafa, ny fiovan’ny [[fiarahamonina]], ary ny fifandraisana amin’ny [[kolontsaina]] hafa&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024.&lt;/ref&gt;&lt;/ref&gt;.

== Loharano nanovozan-kevitra ==
&lt;references /&gt;

== Jereo koa ==
* [[Betsimisaraka]]
* [[Tangalamena]]
* [[Fihavanana]]
* [[Razana]]
* [[Joro]]
* [[Famadihana]]

== references ==
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Fomba malagasy]]
[[Sokajy:Betsimisaraka]]</text>
      <sha1>41m0nfftv3iumqc8kypvv094a8q17vn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146136</id>
      <parentid>1146133</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T10:47:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy sary</comment>
      <origin>1146136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5592" sha1="nce0gh9pt75pnmbufalfco3iahv6r1y" xml:space="preserve">[[Sary:Loky BE tsaboraha ny Antakarana.jpg|vignette|tsaboraha ny Antakarana ]]
'''Tsaboraha''' dia lanonana ara-drazana hita eo amin’ny [[Betsimisaraka]], indrindra amin’ny faritra atsinanan’i [[Madagasikara]]. Izy io dia fomba ifandraisan’ny fianakaviana sy ny fiarahamonina amin’ny [[Zanahary]] sy ny [[razana]], ary matetika tarihin’ny [[tangalamena]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024, https://newsmada.com/2024/12/27/tsaboraha-fetim-pianakaviana-hifampiresahana-aminny-razana-any-betsimisaraka/&lt;/ref&gt;.

Ny '''tsaboraha''' dia tsy mitovy tanteraka amin’ny toerana rehetra, satria samy manana ny fomba, ny fady ary ny filaminam-pianakaviany ny vondrom-piarahamonina tsirairay. Any amin’ny faritra sasany dia mifandray amin’ny fanomezam-boninahitra ny [[razana]] sy ny famonoana [[omby]] izy; any amin’ny hafa kosa dia mety hifandray amin’ny [[tsikafara]], ny fananganana tangalamena, na ny fanamafisana ny [[rohim-pihavanana]]&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Gabriel A. Rantoandro, « Les usages du tsaboraha : Parenté, liens sociaux et patrimoine dans l’Est malgache », ao amin’i Peter Kneitz, ''Fihavanana – La vision d'une société paisible à Madagascar'', Halle, Universitätsverlag Halle-Wittenberg, 2016, p. 199–236, https://uvhw.de/files/3_uvHW_Leseproben/uvHW-134-2_LIVRE.pdf&lt;/ref&gt;.

== Heviny sy tanjony ==
Amin’ny fomba fijery nentin-d[[razana]], ny '''tsaboraha''' dia fotoana iantsoana an’i [[Zanahary]] sy ny [[razana]] mba hangataham-pitahiana, hisaorana noho ny soa azo, na hanarenana fifandraisana eo amin’ny [[velona]] sy ny [[razana]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024.&lt;/ref&gt;.Amin’izany dia manana anjara toerana lehibe ny [[tangalamena]], izay mitarika ny [[joro]] sy ny fombafomba mifandray amin’ny [[razana]].

Ankoatra ny lafiny ara-pivavahana nentin-drazana, ny '''tsaboraha''' dia manana anjara toerana ara-tsosialy. Heverina ho fotoana iray hanamafisana ny [[fihavanana]] izy, satria mampivory fianakaviana, havana lavitra, mpiara-monina ary olona asaina. Araka ny fanadihadiana nataon’i Gabriel A. Rantoandro tao amin’ny faritra avaratra [[Betsimisaraka]], indrindra manodidina an’i [[Fenoarivo Atsinanana]], ny tsaboraha dia miseho ho iray amin’ireo fotoana lehibe anehoana ny [[fihavanana]] eo amin’ny [[fiarahamonina]] [[Betsimisaraka]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Gabriel A. Rantoandro, « Les usages du tsaboraha : Parenté, liens sociaux et patrimoine dans l’Est malgache », p. 199–200.&lt;/ref&gt;.

== Fomba fanatanterahana ==
[[Sary:Rasavôlagna.jpg|vignette|Rasavôlagna atao amin'ny Tsaboraha ]]
Ny fizotry ny [[tsaboraha]] dia miovaova arakaraka ny [[fianakaviana]] sy ny [[faritra]]. Matetika anefa dia ahitana fanomanana ataon’ny [[fianakaviana]], [[fivoriana]] sy [[kabary]], joro tarihin’ny [[tangalamena]], fanolorana zavatra ho an’ny [[razana]], ary fiaraha-misakafo. Amin’ny toe-javatra maro dia misy koa ny famonoana [[omby]], izay heverina ho sorona na fanatitra mifandray amin’ny fangataham-pitahiana sy ny fanajana ny [[razana]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Gabriel A. Rantoandro, « Les usages du tsaboraha : Parenté, liens sociaux et patrimoine dans l’Est malgache », p. 232–234.&lt;/ref&gt;.

Ao amin’ny fanazavan’ny Newsmada momba ny fanao ao [[Androrangavola]], distrikan’i [[Fenoarivo Atsinanana]], dia voalaza fa ny [[tsaboraha]] dia mety ho fotoana hanaterana lamba ho an’ny razana. Voalaza ao koa ny fisian’ny toerana sy fitaovana manan-danja toy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[[fisokina]]&lt;nowiki&gt;'' sy ny ''&lt;/nowiki&gt;[[lambanambato]]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, izay ampiasaina amin’ny fifandraisana ara-pomba amin’ny [[Zanahary]] sy ny [[razana]]&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;Newsmada, « Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024.&lt;/ref&gt;.

== Anjara toeran’ny tangalamena ==
Ny [[tangalamena]] dia olona manana andraikitra ara-pomba sy ara-tsosialy eo amin’ny [[fiarahamonina]] [[Betsimisaraka]]. Amin’ny [[tsaboraha]] dia izy no mitarika ny [[joro]], manambara ny teny atao amin’ny [[razana]], ary manampy amin’ny fanajana ny lamina sy ny fady mifandraika amin’ny lanonana. Ny bokin’i Pascal Lahady, &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;''Le Culte betsimisaraka et son système symbolique''&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, dia anisan’ny asa lehibe miresaka ny rafi-pivavahana sy ny fombafomba [[Betsimisaraka]]&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Pascal Lahady, ''Le Culte betsimisaraka et son système symbolique'', Fianarantsoa, Ambozontany, 1979. Jereo: Bibliothèque nationale de France, https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb35645889x&lt;/ref&gt;.

== Fiovana ankehitriny ==
[[Sary:Ôsiky.jpg|vignette|Ôsiky atao amin'ny Tsaboraha]]
Ankehitriny dia misy fiovana eo amin’ny fanatanterahana ny [[tsaboraha]]. Misy [[fianakaviana]] mbola mitazona azy, misy manova ampahany amin’ny fomba fanaovana azy, ary misy kosa tsy manao intsony. Anisan’ny antony mahatonga izany ny fiovan’ny fomba fiaina, ny fidiran’ny finoana samihafa, ny fiovan’ny [[fiarahamonina]], ary ny fifandraisana amin’ny [[kolontsaina]] hafa&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Newsmada, «&lt;/nowiki&gt; Tsaboraha: Fetim-pianakaviana hifampiresahana amin’ny razana, any Betsimisaraka », 27 Desambra 2024.&lt;/ref&gt;.

== Loharano nanovozan-kevitra ==
&lt;references /&gt;

== Jereo koa ==
* [[Betsimisaraka]]
* [[Tangalamena]]
* [[Fihavanana]]
* [[Razana]]
* [[Joro]]
* [[Famadihana]]

== references ==
[[Sokajy:Kolontsaina malagasy]]
[[Sokajy:Fomba malagasy]]
[[Sokajy:Betsimisaraka]]</text>
      <sha1>nce0gh9pt75pnmbufalfco3iahv6r1y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mose Njo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301125</id>
    <revision>
      <id>1146143</id>
      <timestamp>2026-07-01T11:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ZATSY Mitarimy</username>
        <id>35840</id>
      </contributor>
      <comment>Namorona Lahatsoratra</comment>
      <origin>1146143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3963" sha1="izd9m0rr7ytwyjp2j788k7sy7q1y6fu" xml:space="preserve">'''Mose Njo''' dia mpanoratra [[malagasy]], mpanoratra tantara foronina siantifika, mpanoratra tantara fohy, mpanakanto ara-kevitra ary mpanoratra-mpandrindra [[sarimihetsika]]. Teraka tao [[Antananarivo]] izy araka ny filazan’ny [[Literarisches Colloquium Berlin]], ary fantatra indrindra amin’ny tantara foronina siantifika amin’ny teny malagasy &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;'''''Lisy Mianjoria'''''&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;ref name=&quot;LCB&quot;&gt;Literarisches Colloquium Berlin, « Mose Njo », https://lcb.de/diplomatique-autoren/mose-njo/&lt;/ref&gt;&lt;/ref&gt;.

Araka ny tatitry ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[[Midi Madagasikara]]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, '''Mose Njo''' dia solonanarana ampiasain’i [[Anjoaniona Ramaroson.]] Voalaza ao amin’io loharano io fa izy no mpanoratra ny tantara amin’ny teny malagasy '''''&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Lisy Mianjoria'''''&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, ary efa nisolo tena an’i [[Madagasikara]] sy ny [[Ranomasimbe Indianina]] tamin’ny [[Lalaon'ny Frankofonia]] tany [[Abidjan]]&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref name=&quot;Midi&quot;&gt;''Midi Madagasikara'', « Lit-Tana 4e édition : Traduction des classiques de la littérature indienne en malgache », 28 Aogositra 2019, https://midi-madagasikara.mg/lit-tana-4e-edition-traduction-des-classiques-de-la-litterature-indienne-en-malgache/&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fiainana sy asa ==
'''Mose Njo''' dia voalaza ho mpanoratra amin’ny fiteny maro monina sy miasa eto [[Madagasikara]]&lt;ref&gt;&lt;ref name=&quot;GLLI&quot;&gt;Global Literature in Libraries Initiative, « #MadagascarLitMonth: Mose Njo interviewed by Abhay K. », 25 Desambra 2021, https://glli-us.org/2021/12/25/madagascarlitmonth-mose-njo-interviewed-by-abhay-k/&lt;/ref&gt; &lt;/ref&gt;.

Ny sehatra iasany dia ahitana ny [[tantara lava]], [[tantara fohy]], [[fandikan-teny]], sarimihetsika mahaleo tena ary zavakanto ara-kevitra.

Tamin’ny taona 2017 dia nahazo vatsim-pianarana hianatra sarimihetsika mahaleo tena tao amin’ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;'''''Art-on-the-Run Filmschool'''''&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; any [[Berlin]] izy.

Voalaza ihany koa fa efa nampiranty asa ara-kevitra tao amin’ny [[Institut français de Madagascar]] sy tao amin’ny Hakanto Contemporary izy&lt;ref&gt;&lt;ref name=&quot;LCB&quot; /&gt;&lt;/ref&gt;.

Tamin’ny taona 2017 dia nahazo vatsim-pianarana hianatra sarimihetsika mahaleo tena tao amin’ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[[Art-on-the-Run Filmschool]]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; any Berlin izy.

== Lisy Mianjoria ==
'''''Lisy Mianjoria''''' no asa soratra malaza indrindra nosoratan’i '''Mose Njo'''. Navoaka voalohany tamin’ny taona 2016 izy io, ary nosoratana amin’ny [[teny malagasy]].

Araka ny Realities Inc., dia nivoaka tamin’ny RanjaSoa Publishing ny fanontana voalohany tamin’ny 2016&lt;ref&gt;&lt;ref name=&quot;Realities&quot;&gt;Realities Inc., « Mose Njo », 1 Aprily 2019, https://realities-inc.com/mose-njo/&lt;/ref&gt;&lt;/ref&gt;.

Tamin’ny Desambra 2023 dia navoaka indray tamin’ny endrika nohavaozina ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;'''''Lisy Mianjoria'''''&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; tamin’ny alalan’ny [[éditions Karné]]&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref name=&quot;Newsmada&quot;&gt;''Newsmada'', « Lisy Mianjoria : une réédition assurée par Karné », 19 Desambra 2023, https://newsmada.com/2023/12/19/lisy-mianjoria-une-reedition-assuree-par-karne/&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.Araka ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[[Newsmada]]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, mihoatra ny 300 pejy ilay boky ary anisan’ireo tantara foronina amin’ny teny malagasy misongadina tao anatin’ny taona faramparany.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[[2424.mg]]&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia nanoratra fa ny tantara dia miresaka an’i [[Antananarivo]] amin’ny endrika mifandimby sy apokaliptika, ary miseho ao i Lisy, tovovavy malagasy avy amin’ny Antananarivo hafa, izay mikatsaka ny hamonjy ny tanàna sy ny firenena&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref name=&quot;2424&quot;&gt;''2424.mg'', « Littérature - Lecture et dédicace de Lisy Mianjoria de Mose Njo à Hakanto, le 14 février », 14 Febroary 2024, https://2424.mg/litterature-lecture-et-dedicace-de-lisy-mianjoria-de-mose-njo-a-hakanto-le-14-fevrier/&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>izd9m0rr7ytwyjp2j788k7sy7q1y6fu</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>