Espaina

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mg">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>mgwiki</dbname>
    <base>https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Rakitra</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Manokana</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dinika</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Mpikambana</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dinika amin'ny mpikambana</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dinika amin'ny Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Sary</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dinika amin'ny sary</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dinika amin'ny MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Endrika</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dinika amin'ny endrika</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Fanoroana</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dinika amin'ny fanoroana</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Sokajy</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dinika amin'ny sokajy</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Discussion module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Espaina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2116</id>
    <revision>
      <id>1146269</id>
      <parentid>1125896</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9078" sha1="niykwn9hoioc71mcyvo5lxw86y1vr84" xml:space="preserve">{{Infobox pays
| nom_local=Reino de España|langue=es
| prononciation=Es-España.ogg
| nom_malgache=Fanjakan' i Espaina
| image_drapeau=Flag of Spain.svg
| lien_drapeau=Sainan' Espaina
| image_blason=Escudo de España (mazonado).svg
| lien_blason=Fanevan' i Espaina
| image_carte=EU location ESP.png
| devise=Plus Ultra
| langues_officielles=[[Fiteny espaniôla]]
| capitale=[[Madrid]]
| coordonnées_capitale={{coord|40|26|N|3|42|W}}
| type_gouvernement = [[Fanjakana]]
| titres_dirigeants=[[Mpanjakan'i Espaina|mpanjaka]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;- [[Lisitra ny filoha ny governemanta espaniola|filoha ny Governemanta espaniola]]'''
| noms_dirigeants=[[Felipe VI]]&lt;br /&gt;[[Pedro Sánchez]]
| superficie_rang=51
| superficie_totale=504 782
| pourcentage_eau=1,04%
| population_rang=29
| population_totale=46.157.822
| population_année=2008
| densité=89,38
| lien_villes=:catégorie:Espaina
| plus_grande_ville=Madrid
| titre_plus_grande_ville=Tanàna ngeza indrindra
| pays_indépendance=&amp;nbsp;
| type_indépendance= Firaisan'ny Fanjakan'ny [[Aragôna]], [[Kastila]] sy [[Katalaona]]
| date_indépendance=[[1512]]
| pays frontaliers={{FRA}}{{-}}{{MAR}}{{-}}{{POR}}{{-}}{{AND}}{{-}}{{GIB}}
| gentilé=Espaniola
|IDH_année=2005
|IDH=(mitombo) 0,949
|IDH_catégorie=ambony
|IDH_rang=13
| monnaie=[[Euro]]
| code_monnaie=EUR
| fuseau_horaire =+1: ([[CET]]);&lt;br /&gt; ; [[UTC]]+2: ([[CEST]])
| hymne_national =[[Marcha Real]]
| domaine_internet =.es
| indicatif_téléphonique=34
}}

I '''Espaina''' dia firenena ao [[Eorôpa Atsimo-Andrefana]], anisan'ny firenena mandrafitra ny [[Saikanosy Iberika]] miaraka amin'i [[Pôrtogaly]], ao amin'ny tapany atsimo amin'i Eorôpa. I [[Madrid]] no renivohiny ary i [[Frantsa]] sy i [[Andôra]] any avaratra, ary i [[Pôrtogaly]] any andrefana no ny firenena manodidina azy. Mamaritra ny sisin-taniny ny [[Ranomasina Mediteranea]] izay ahitana ny vondro-nosy Baleares sy ny vondro-nosy Canaries. Manasaraka azy amin'i Frantsa ny tangoron-tendrombohitra Pyrenea ary amin'i [[Afrika]] ny [[Andilan-dranomasin' i Gibraltar|andilan-dranomasina Gibraltar]]. Ny 80 % amin'ny sisin-tanin'i Espaina dia morontsiraka. Firenena be tendrombohitra i Espaina. I Espaina no firenena lehibe indrindra ary be mponina indrindra ao amin' ny Saikanosy Iberika. Tamin' ny taona 2009 dia niisa 46 tapitrisa ny mponina tao aminy ka manahatonga azy ho firenena faha-29 be mponina indrindra eo anivon' izao tontolo izao, anisan' ny firenena manana mponina kely hakitroka indrindra any Eorôpa anefa i Espaina.

Vahoaka mpamboly sy ny mpiompy ny [[Espaniôla (vahoaka)|Espaniôla]] hatramin'izao. Tamin’ny taompolo 1960 no nampiroborobo ny [[taozava-baventy]] any aminy. Nanomboka tamin'ny nidirany tao amin'ny Fianakaviambe ara-Toekarena Eorôpeana (frantsay: ''Communauté Economique Européenne'') tamin' ny taona 1986 no nahitan' ny toekareny fandrosoana lehibe.

Tamin'ny taonjato faha-6 tal. J.K. dia nanani-bohitra tao amin' io tany misy an'i Espaina io ny [[Iberiana (vahoaka)|Iberiana]] sy ny [[Selta (vahoaka)|Selta]]. Faritany rômana i Espaina taty aoriana hatramin' ny taonjato faha-5 taor. J.K., avy eo nobodoin' ny [[Visigôty (vahoaka)|Visigôty]] sy ny [[Maora (vahoaka)|Maora]] miozolmana. Nanao izay hahazoana an’ i Espaina indray ireo mpanjaka kristiana nanomboka tamin' ny taonjato faha-8 ka tsy azo izy raha tsy tamin' ny taonjato faha-19: izany no atao amin' ny [[Fiteny espaniôla|teny espaniôla]] hoe ''[[Reconquista]]'''''.''' Nahatratra ny fara tampon’ ny famirapiratany i Espaina tamin' ny tanjato faha-16; izany no atao hoe &quot;Taonjato Volamena Espaniôla&quot;. Taorian' ny nahitan’ i [[Christophe Colomb]] an’ i [[Amerika]] tamin' ny taona 1492 dia nanjakazaka amin' ny ampahany be amin’ izao tontolo izao, indrindra fa tamin' i [[Amerika Atsimo]] sy [[Amerika Afovoany|Afovoany]], i Espaina. Taonjato iray taorian' izany no nampitontongana ny lazan' i Espaina. Tamin' ny taona 1873 no nanambaràna voalohany ny fitsanganan' ny repoblika (Repoblika voalohany) nefa tafaverina indray ny fanjakà-mpanjaka iray taona taorian’ io. Tamin’ ny taona 1931 dia nambara indray ny fitsangann’ ny repoblika (Repoblika faharoa). Nisy ny fanonganam-panjakana tamin’ ny taona 1936 izay nitondra ny jeneraly Franco teo amin’ ny fitondrana. Nipoaka ny ady an-trano, nifanandrinan’ ny miaramila sy ny mpomba ny Repoblika, izay tsy nifarana raha tsy tamin’ ny taona 1939. Ny fandresen’ ireo mpandala tanindrazana no nahafahan’ i Francisco Franco nametraka fitondrana jadona izay naharitra hatramin’ ny nahafatesany tamin’ ny taona 1975. Tafaverina indray ny demôkrasia.

Firena entin' ny mpanjaka i Espaina nefa izany fanjakà-mpanjaka izany dia fehezin-dlàm-panorenana. Hery mpanjanaka faharoa tranainy indrindra aorian' i Pôrtogaly i Espaina. Ary ny [[Fiteny espaniôla|fiteniny]], noho izy hery mpanjanaka tranainy, dia anisan' ny fiteny be mpiteny indrindra eto an-tany.

== Tantara ==

Ny [[Ibera (vahoaka)|Ibera]] na [[Iberiana (vahoaka)|Iberiana]] no mponina tao Espaina tamin' ny taonarivo faha-2 tal. J.K. Ary tamin’ ny taonjato faha-5, dia tonga ny [[Seltibera (vahoaka)|Seltibera]], vahoaka [[Indô-eorôpeana (vahoaka)|indô-eorôpeanina]] izay nipetraka tao Espaina hatramin' ny taonjato voalohany taor. J.K. Mipetraka teo amin' ny morontsiraka [[Ranomasina Mediteranea|mediteraneanina]] ny vahoaka [[Fenisiana|fenisianina]] sy [[Grika (vahoaka)|grika]] ary [[Kartajinianina (vahoaka)|kartajinianina]] nanomboka tamin' ny taonjato faha-9 tal. J.K.

Nanomboka tamin' ny taonjato faha-2 tal. J.K., nanjaka tao Espaina ny [[Empira Rômana|Rômana]] avy any [[Italia]] ary nentiny tao ny fiteniny sy ny fombany ary ny lalàny. Ho lasa faritany rômana io  faritra io mandritra ny 700 taona.

Taorian' ny faharesen' ny Rômana tamin' ny taonjato faha-5 dia nonina tao amin' ny [[Saikanosy Iberika]] ireo [[vahoaka jermanika]]: [[Soeva (vahoaka)|Soeva]] sy [[Vandala (vahoaka)|Vandala]] ary [[Visigôty (vahoaka)|Visigôty]]. Nifindra tany [[Afrika Avaratra]] ny Vandala tamin’ ny taonjato faha-3. Ny Visigôty no tena nanjaka tao Espaina hatramin' ny fahatongavan' ny mponina mozilmana tamin' ny taonjato faha-7.

Nanomboka tamin' ny taonjato faha-7 (fanjavonan' ny Visigôty) hatramin' ny taonjato faha-16 dia nanjaka tao Espaina ny mponina mozilmana ([[Maoro (vahoaka)|Maoro]], [[Môzarabo (vahoaka)|Môzarabo]]), teo afovoany ary tany amin' ny tapany atsimon' i Espaina indrindraindrindra. 

Tamin' ny taona 756 dia nahaleotena i Espaina mizilmana, nandritra ny andro nanjakan' ny Ômeiadin' i Cordoba. Nivadika ho [[kalifata]] i Espaina mozilmana. Nihakely ny fahefan’ ilay kalifata lehibe tamin' ny taonjato faha-11, ka voazarazara ho fanjakana (taifa) madinika miisa dimy amby roapolo. Nohararaotin' ireo fanjakana espaniôla io fizarazarana io, ary io no nahafahan' ny [[Espaniôla (vahoaka)|Espaniôla]] nanomboka ary namarana ny ''[[Reconquista]]'', tapitra tamin' ny taona 1492; tamin' io taona io ihany no nahitan' i [[Christophe Colomb]] ny kôntinentan' i [[Amerika]]. Vita tamin' ny taona 1512 ny fampiraisana an' i Espaina, ary tamin' io fotoana io dia nandefasana miaramila (''[[Conquistador]]'') maro dia maro tany Amerika handresena ireo fanjakana teratany ([[Azteka (vahoaka)|Azteka]], [[Inka (vahoaka)|Inka]]) ary hanorenana zanatany lehibe (Espaina Vaovao, Kastila Vaovao, Granada Vaovao).

== Jeôgrafia ==

I Espaina dia firenena manana morontsiraka eo amin' ny [[Ranomasina Mediteranea]] sy eo amin' ny [[Ranomasimbe Atlantika]]. Ao amin' ny tapany atsimon' i [[Eorôpa]] no misy azy, ao amin' ny [[Saikanosy Iberika]]. Mizara sisintany amin' i [[Pôrtogaly]], amin' i [[Frantsa]], amin' i [[Andôra]], amin' ny [[Fanjakana Mitambatra]] ary amin' i [[Marôka]] i Espaina. Ireo tany espaniôla any ivelan' i Espaina dia i Ceuta sy i Melilla.

== Renirano ==
* [[Tagus]], [[Ebro]], [[Duero]], [[Guadalquivir]] ary [[Guadiana]]

== Mponina ==
{{...}}
== Pôlitika ==
{{...}}

== Jereo koa ==
'''Firenena ao Eorôpa'''

[[Albania]] - [[Alemaina]] -  [[Andôra]] -  [[Aotrisy]] - [[Belzika]] - [[Bielôrosia]] - [[Bolgaria]] - [[Bôsnia-Herzegôvina]] - [[Danemarka]] - [[Espaina]] - [[Estônia]] - [[Fanjakana Mitambatra]] - [[Finlandy]] - [[Frantsa]] - [[Grisia]] (na [[Gresy]]) - [[Hôngria]] (na [[Hongaria]]) - [[Irlanda]] - [[Islandy]] - [[Italia]] - [[Jeôrjia]] - [[Repoblikan' i Kipra|Kipra]] (na [[Repoblikan' i Kipra|Sipra]]) - [[Krôasia]] (na - [[Krôatia]]) - [[Letônia]] - [[Liktenstaina]] - [[Litoania]] - [[Loksemborga]] - [[Masedônia Avaratra]] (na [[Makedônia Avaratra]])- [[Malta]] - [[Môldavia]] - [[Môntenegrô]] - [[Nederlandy]] - [[Nôrvezy]] - [[Okraina]] - [[Pôlônia]] - [[Pôrtogaly]] - [[Tsekia]] - [[Romania]] - [[Rosia]] - [[San-Marîno]] - [[Serbia]] - [[Slôvakia]] - [[Slôvenia]] - [[Soeda]] - [[Soisa]] - [[Tsekia]] - [[Vatikàna|Vatikàna.]]

'''Kôntinenta eto an-tany'''

* [[Afrika]]
* [[Amerika]] ([[Amerika Avaratra]] - [[Amerika Atsimo]])
* [[Azia]]
* [[Eorôpa]]
* [[Ôseania]]
* [[Antarktika]]
{{Commons|Spain}}

[[Sokajy:Espaina| ]]
[[Sokajy:Firenena]]</text>
      <sha1>niykwn9hoioc71mcyvo5lxw86y1vr84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Omby</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2965</id>
    <revision>
      <id>1146161</id>
      <parentid>1146132</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T15:33:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14933" sha1="0pw4uajwemrsttq1ot7s1tu4q6judf0" xml:space="preserve">== Famarimparitana mikasika ny omby ==
[[Sary:Cow (Fleckvieh breed) Oeschinensee Slaunger 2009-07-07.jpg|vignette|343x343px|Omby volontany soisa Fleckvieh miambozona lakolosy]]
Ny '''omby''' dia karazana [[biby mampinono]] sady biby fiompy, biby lehibe misy [[kitro]] sy [[tandroka]] roa ary mety misy [[trafo]] iray eo an-tampon-damosiny, ao amin' ny fianakaviana ''[[Bovidae]]''. Izy io dia biby mampinono lehibe (manana halava eo anelanelan' ny 120 sy 150 sm ary milajna 600 hatramin' ny 800 kg rehefa lehibe). Atao hoe '''''Bos taurus''''' ny anarany ara-tsiansa. 

Karazana ao amin' ny foko ''[[Bovini]]'' izay avy ao amin' ny [[Tontolo Tranainy]] nivoatra avy amin' ny aorôka ny omby. Anisan' ny zana-pilaharan' ny ''[[Ruminantia]]'' (biby mandinika: mamerina mitsako izay efa nateliny) izy io.  Zana-karazana roa lehibe no miavaka: ny &lt;u&gt;omby tsy misy trafo&lt;/u&gt; na &lt;u&gt;omby rana&lt;/u&gt; (''Bos taurus taurus'' na ''Bos primigenius taurus'') sy ny &lt;u&gt;[[omby misy trafo]]&lt;/u&gt; (''Bos taurus indicus'' na ''Bos primigenius f. taurus''), ampifadraisin' ny mpanoratra sasany amin' ny ''Bos taurus primigenius'' (aorôka) izay lany tamingana tamin' ny taonjato faha-17 amin' ny endriny bibidia, fa ny mpiompy dia miezaka mamerina karazana manakaiky azy. Izy ireo dia ao amin' ny zana-pianakaviana ''[[Bovinae]]'' ary karazana miely be indrindra amin' ny vondron-karazana ''[[Bos]]''.
[[Sary:Zebu_of_Madagascar_001.jpg|vignette|Omby malagasy]]
Manodidina ny 10&amp;nbsp;500 taona lasa izay, ny omby tsy misy trafony dia nanomboka nompiana avy amin' ny razamben' ny aorôka tany afovoan' i [[Anatôlia]], tany [[Ampiposahana (faritra)|Ampiposahana]] ary tany tapny andrefana amin' i [[Iràna]].  Famolahana fiompiana misaraka no nitranga tany amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinenta Indiana]], izay niteraka ny omby misy trafo.

Ompiana indrindra ho amin' ny famokarana [[hena]] sy [[ronono]] ny omby. Ampiasaina hahazoana [[hoditra]] na [[tandroka]] hanamboarana [[antsy]] na taozavatra hafa, na hahazaoana [[tain' omby]] hatao fandrehitra sy handonahana ny [[nofon-tany]] koa ny omby. Mitarika [[sarety]] sy fitaovam-pambolena izy ireo amin' ny maha biby mpitarika azy.

Miparitaka manerana an' i [[Eorôpa]] sy ny faritra manana toetany antonony any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]] ny omby tsy misy trafo. Ny omby misy trafo kosa dia hita indrindra any [[India]] sy amin' ny faritra mafana any Azia, any Amerika ary any Aostralia. Aty [[Afrika atsimon' i Saharà|Afrika atsimon' i Sahara]] no ahitana ny omby sangà. Ireo vondrona ireo, izay indraindray sokajiana ho karazana na zana-karazana samihafa, dia zaraina ho firazanany 1&amp;nbsp;000 mahery fantatra. Nahatratra 940 tapitrisa mahery ny omby eran-tany tamin' ny taona 2022. Ny omby no tompon' andraikitra amin' ny 7 % amin' ny [[etona mampihiboka hafanana]] maneran-tany.

Nahaliana ny olombelona hatramin' izay ny omby. Mariky ny tanjaka sy ny fahalonahana ny ombilahy. Izany no mahatonga ireo biby ireo ho hita any amin' ny [[fivavahana]] samihafa. Any India dia biby masina ao amin' ny [[hindoisma]] ny omby ary tsy azo vonoina. Ompiana ho biby fanao namana ny karazan' omby kely vatana tsy misy trafo. Ampahany manan-danja amin' ny kolontsaina tandrefana izy ireo, ary lohahevitry ny aingam-panahy ho an' ny mpanao [[hosodoko]] sy ny mpanao [[sary sokitra]] na ho mpandray anjara ao amin' ny tantara an-tsary, ao amin' ny [[sarimihetsika]] na ao amin' ny dokam-barotra.

== NY ANJARA TOERAN'NY OMBY ==

=== 1.1. Eo amin'ny toekarena ===
Ny sahanasa mahazo toerana indrindra eto [[Madagasikara]] dia ny [[fambolena]] sy ny [[fiompiana]] . Voalaza fa ny 95% (INSTAT) ny mponina dia [[tantsaha]] avokoa ary manao fivelomana amin'izany. Maro ny karazana fiompiana eto Madagasikara toy ny [[ondry]], [[osy]], gisa, gana, akoho, sy ny maro tsy voatanisa. Manoloana ireo dia ny omby no manana ny anjara toerana lehibe indrindra.

Toy ny vary sy rano, an-tsaha tsy mifandao, an-tanana tsy mifanary. Maro ny seha-pohariana mifandray amin'ny omby toy ny fambolena, fitaterana, indostria sy ny asatanana.

==== 1.1 1. Ny fambolena ====
Ny tantsaha malagasy dia manao ny fambolena rehetra toy ny voly vary, ny haninkotraba, ny tsaramaso, ny kabaro. Mifamatotra tanteraka amin'ny amin'ny omby ireo voly rehetra ireo.

Ny foko [[Betsileo]] sy [[Merina]] izay monina ao amin'ny [[Faritanin' Antananarivo|faritan'Antananarivo]] sy [[Fianarantsoa I|Fianarantsoa]] no mifototra amin'ny fambolena. Miompy omby izy ireo mba hanampy azy amin'ny fikojakojana ny fambolena toy ny fihosena ny tanimbary.

Loharanon-jezika atao amin'ny [[tanimbary]] sy ny voly mba hahatsara ny vokatra. Harena lafo vidy araka izany ny omby ka voakarakara tsara eo amin'ny lafin'ny sakafo sy fanarahana ny fahasalamana. Ny omby vavy kosa dia loharanom- bola hafa noho izy manome [[ronono]] sy [[zanak'omby]] ankoatra ny vokatra.

==== 1.1.2 Ny fitaterana ====
Ny fotodrafitrasa eto Madagasikara dia mbola tsy maharakotra ny ny nosy, indrindra fa ny lalana. Maro ny toerana izay mitoka-monina sy saro-dalana any amin'ny faritra [[ambanivohitra]]. Raha hitatitra ny vokatra ireo tantsaha dia tsy misy afa-tsy ombin-tsarety no afaka mamakivakyny tendrombohitra sy ny lohasaha.

Ny [[ombin-tsarety]] ihany koa no fitaovana hitaterana ny rano any amin'ny faritra saro-drano, hitaterana ny tsy salama hamonjy hopitaly ary hitaterana ny [[zezika]] mankany an-tanimbary. Misehatra tanteraka araka izany ny omby ary tsy misaraka amin'ny Malagasy.

==== 1.1.3. Ny indostria sy ny asa tanana ====

===== Ny indostria =====
Tsy vitsy ny [[indostria]] izay manodina ny omby ho lasa [[hena]] ambifotsy toy ny SEVIMA, LA HAUTE, PROCHIMAD. Nitsangana ny orinasa ny taona 1960 ary efa nanondrana an-taonina maro ny vokatra tany ivelany. Maro ihany koa ny vokatra nitobaka ho an'ny teto an-toerana izay fantatra tamin'ny anarana &quot; cornedbeef&quot;.

PROCHIMAD ( PRODUIT CHIMIQUE DE MADAGASCAR) kosa dia indostria izay manodina ny taolana, mamokatra ny zezika, sakafom-biby ary ny menan-tsavony manerana ny nosy. Tamin'ny alalan'ny taolana ihany koa no namokarany ny fanafody haom-bary nampiasain'ny tantsaha malagasy.

LA HUTTE dia indostria misehatra amin'ny resaka fiompiana rehetra. Misahana ny fampiarahana ny omby gasy amin'ny omby vahiny ny orinasa . Eo ihany koa ny fanodinana ny rononomandry, dibera ary fromazyny orinasa.

===== Ny asatanana =====
Anisan'ny sehatra mitondra ny anjarabirikiny ao amin'ny kitapom-bolam-panjakana ny asatanana. Tamin'ny taona 2005 dia avy amin'ny asatanana (Ministeran'ny indostria sy asatanana) ny 12% ny harinkarem-pirenena. Loharanon'ny akora fototra ny omby. Tsy misy very ny rehetra momba azy amin'ny malagasy.

=== 1.2. Eo amin'ny fiarahamonina ===
Ny fiainan'ny malagasy manomboka eo am-pahanterahana hatramin'ny fahafatesana dia tsy misaraka amin'ny omby. Ankoatra ireo dia misy lanonana samihafa toy ny famadihana, fangatahan-tsodrano. Ny fialam-boly samihafa toy ny savikadia ampiasana ny omby 

Ny [[Henan' omby|hen'omby]] nozaraina isaky ny lanonana nentim-paharazana dia nofon-kena mitana ny fiombonana aiana. Izany hena izany no dindon'ny fihavanana haharitra eo amin'ny fiarahamonina iray noho izy soritry ny fampiraisana .

Ny fanolorana ny omby ho fanomezana ho an'ny zaza na ho an'ny mpivady dia noheverina ho tsara noho izy biby misaina eo amin'ny fiarahamonina. Ny omby dia misarika manokana ny sain'ny olona tsirairay handray ny andraikiny ho tonga any amin'ny fizakan-tena eo amin'ny lafiny rehetra.

Teo amin'ny fiainana andavanandro kosa dia hita soritra teo amin'ny vola sy hajia ary ny marika isan-karazany ny omby. Ranavalona I dia anisan'ny nampanantonta izany tamin'ny 1837. Teo ihany koa ny fikambanana iraisam-pirenena UNESCO izay manana ny hajia misy ny lohan'omby sy ireo marobe tsy voatanisa.

== NY SOATOAVINA RAKETINY ==
Ny omby no fototry ny kolontsaina Malagasy ka tokony harovana fatratra satria tanjaky ny firenena iray ny fananany azy. Mampiray , mampihavana, mampifanampy ary mampiombona ny Malagasy ny omby. Tahaka ny voalaza tany aloha dia tsy misaraka aminy mihitsy io biby io na an-kafaliana na an-karatsiana.

=== 2.1. Rafi-piarahamonina ===
Mariky ny tanjaka sy ny fananan-karena ny omby eo amin'ny Malagasy. Arakaraka ny isan'ny omby no handrefesana izany harena sy tanjaka izany. Miankina tanteraka amin'izany isa izany ihany koa no hametrahan'ny fiarahamonina ny olona na fianakaviana iray amin'ny toerany. Mifototra tanteraka amin'izany mantsy ny fahafahany misehatra eo emin'ny toekarena toy ny fiompiana sy ny fambolena ary ny sehatra hafa toy ny fitateranana,... Misy vidiny sy lanjany eo amin'ny fiarahamonina ny famonoana omby maro eo amin'ny hetsika atao. Ny hen'omby no sakafo iraisana ary zaraina mandritra ny hetsika.

=== 2.2. Ny fomba amam-panao ===

==== Ny omby sy ny fanambadiana ====
Fikambanan'ny [[lehilahy]] sy vehivavy mifanaiky hiara-kanorina [[tokantrano]] araka ny lalàna sy ny fomban-tany mba hahazo taranaka. Amin'ny malagasy, ny fanambadiana dia misy dingana efatra: ny fisehoana na fiantranoana, ny fangatahana, ny fanateram-bodiondry ary fampakarana. ( Rajemisa 1985)

Ara-dakana ny [[fanambadiana]] eto [[Madagasikara]]. Koa ny fisehoana imasom-bahoaka ho mpivady nefa tsy manefa ny &quot;Vodiondry&quot; dia mahamenatra eo amin'ny fiarahamonina malagasy. Ka mahatonga ny fiheverana ho mitari-bady tsy lasa vodiondry ka henatra eo amin'ny tany onenana.

Voalaza ihany koa fa niara-nihinzna ravina akondro ireo mpivady vao, ary rehefa tapitra ny sakafo dia manipy ilay ravina amin'ny tompon-trano izy ireo. Ary raha sendra nifamaly ireo mpivady dia miteny ny iray amin'ny mpivady ka manao hoe: &quot;mbola tsy malazo akory ve ny ravi-nihinanana dia efa miady&quot;.

Aorian'ny fombafomba samihafa dia miroso amin'ny &quot;sakafo&quot; mitam-pihavanana&quot; ny fianakaviana ka ny hen'omby no laoka fototra.

==== Ny omby sy ny famorana ====
Ny [[famorana]] dia dingana fialan'ny zazalahy amin'ny toerana misy ny reniny hamonjy ny maha lehilahy azy, izay tsy maintsy tanterahina mandritra ny fotoana voafetra. Eo am-pamaranana ny lanonana dia mandroso ny sakafo ny ray aman-drenin'ny zaza voafora. Fihinam-bary miaraka amin'ny hen'omby no atao amin'izany.

==== Ny omby sy ny fialam-boly ====

===== Ny savika =====
Ny savika na tolon'omby dia fomba amam-panao an-taonany maro teto afavoan-tany eto Madagasikara. Tanjon'ity lalao nentim-paharazana ity ny hampianarana ny tanora hahay hiatrika ny sakana eo amin'ny fiainana. Natao hanehoana amin'ny fiarahamonina ihany koa izany fa ilaina ny fahaizana sy ny hakingana, ary risi-po rehefa miatrika ny mafy. Nampiasain'ireo mpiady ihany koa izany ho voninahitry ny razambe, ny vondrona, ny fianakaviana, ny ekipa misy azy ireo ary ny tanàna iray manontolo 

===== Ny adin'omby =====
Kilalao nahazo laka teto Madagasikara tamin'ny andron'ny [[Ranavalona I]] (1828-1861). Fialam-boly lehibe ho an'ny mpanjaka sy ny fianakaviany tamin'izany fotoana izany ny adin'omby. Nahatratra 400 isa tany ho any ny omby mpiadin'ny manjaka ka nomeny ny anarana Maindambana sy Ikambo ireo kalaza sy mahery indrindra. Taty aoriana dia lasa kilalao fanaon'ny isam-paritrany adin'omby ary niely nanerana ny nosy.

==== Ny omby sy ny literatiora ====
Nentin'ny Malagasy nanehoana ny fihetseham-po ny omby. Maro ny tantara sy angano ary ohabolana maneho ny omby. Misy ohabolana manasongadina izany toy ny hoe: &quot; Faran'ny teny hono fifanatrehana, faran'ny omby hena&quot;.

Maneho tanteraka ny endriky ny fiainan'ny malagasy amin'ny ankapobeny izany ka hanasongadinana fa ny omby no mampiray sady mamelona ny malagasy amin'ny sehatra rehetra.

Misy ihany koa ny asa soratra toy ny tononkalo izay anehoana ny omby anoharana ny olona miasa fatratra sy iharan'ny tsindry hazo lena. Iray amin'ireny ny asa soratr'i [[Josephine Ranirina]], milohateny hoe: &quot; ny ombin-tsarety sy ny olona&quot;.

== Kolontsaina ==

=== Ohabolana ===

* Ataonao ho omby tsy enin-drano ve aho, ka hisotro ranon-[[tambiazona]] ?
* Omby zato tsy nampihosy, ka efa iray sisa vao manenjan-tsikina!
* Tsy miandry omby lavitra ny tanàna, tsy milalao lavitra ny vohitra.
* Adin' ombalahy ka no atakalo izay adin' ombivavy
* [[Akoho]]&lt;nowiki/&gt;n-kamboty nohitsahin' omby mifahy, ka samy be amin' ny azy.
* Aleo enjehin' ny omby masiaka toy izay enjehin' ny fieritreretana.
* [[Ambohimanambola]] no matavy omby, ka [[Ambohimalaza]] no lafo kitay.
* [[Andevo (teto Madagasikara)|Andevolahy]] mamahy reniomby, ka mamindra fo, fa samy haren' olona: ny omby &quot;aza mifidy vilona&quot;, ny andevo &quot;aza maka ny ratsy&quot;.
* Andevolahy manana omby zato: ny tenany aza ahy, mainka ny omby zato.
* Ny fitia toy ny andry ombin' ankizy: afa-po dia misaraka, tsy afa-po mifamerina.
* Andry ombin' Ifiringa adala, ka ny aloha voatora-[[tandroka]], ary ny aoriana voafola-d[[rambo]].
* Andry ombin' Imalemifanahy: ny noana voasafosafo, ny voky voalambolambo
* Any milefona omby, ary etý mively rano
* Antoandro faka [[ronono]], ka nilaozan' ny omby nihahaka.
* Ny omby mahia tsy lelafin' ny namany; ny malahelo tsy mba havan' ny manana
* [[Aomby bory]] manonofy tandroka, manonofy raha tsy ho azo.
* Ataovy hanin' omby: sady mimamà no miraoka; fa ny alahelo tsy efan-joretra
* Ataovy mitombo ohatra ny tohatr' omby [[fahavaratra]], fa aza atao mihenamihena ohatra ny [[trafo]]&lt;nowiki/&gt;n' omby [[ririnina]]
* Tery omby ririnina ka atao izay tsy hahakely ny reniny ary tsy hahabotry ny zanany
* Ataovy toy ny tsimpon-[[tain' omby]] ny filan-karena: na kely azo, na be azo, ataovy an-[[Harona|karona]] avokoa.
* Aza atao andry ombin' ilay adala, ka ny aloha voatora-tandroka, ary ny aoriana voafola-drambo; fa ataovy andry ombin' ilay mora, ka ny aloha voakahankahana, ny aoriana voasafosafo.
* Aza manao fandrin' omby: mandry, fa tsy lavo loha
* Aza manao [[lela]]&lt;nowiki/&gt;n' omby: sady hitsabaka am-[[Vava|bava]] no hitsabaka an' [[orona]].
* Aza manao ombin' [[Marovatana|Imarovatana]]: sady mahalany [[ahitra]] iray [[lohasaha]] no mahalany [[mangahazo]]&lt;nowiki/&gt;m-bolafolo, nefa tsy hita izay [[Tavy|taviny]], fa ny [[Kibo|kibony]] no mihalehibe
* Aza manao [[toloho]] mampirehoka omby.
* Aza manao toton' [[omby bory]]
* Aza manao tsitsik' ombin' [[Betsileo|Ibetsileo]]: ny ombin' Ikoto an' Ikoto ihany, ary ny ombin' olona an' Ikoto koa.

== Loharano ==
1- https://rightforeducation.org/fr/2025/05/23/omby-ou-zebu-a-madagascar-embleme-culturel-meme-apres-la-mort/

2-https://www.swissfilms.ch/fr/movie/omby-madagascar-et-le-zebu/597031db239d427aaebc0cee80f082b7

3-https://www.fairmoove.fr/guide-voyage/madagascar/societe-culture/comprendre-malgaches/zebu-societe

4-https://canalalpha.ch/play/le-journal/topic/19411/omby-madagascar-et-le-zebu

== Jereo koa ==
* [[Kisoa]] - [[osy]] - [[ondry]] - [[soavaly]] - [[boriky]] - [[rameva]]
* [[Fiompiana]]
* [[Fiompiana omby]]

* [[Halatra omby]]

* [[Halatra omby ao India]]
* [[Halatra omby ao Kenia]]
* [[Halatra omby eto Madagasikara]]
* Boky: Soatoavina Malagasy
[[Sokajy:Biby mampinono]]
[[Sokajy:Hena]]
[[Sokajy:Omby]]</text>
      <sha1>0pw4uajwemrsttq1ot7s1tu4q6judf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146163</id>
      <parentid>1146161</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T15:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15000" sha1="6f5czhbgihb9ik5aneykw9ichht5ba9" xml:space="preserve">== Famarimparitana mikasika ny omby ==
[[Sary:Cow (Fleckvieh breed) Oeschinensee Slaunger 2009-07-07.jpg|vignette|343x343px|Omby volontany soisa Fleckvieh miambozona lakolosy]]
Ny '''omby''' dia karazana [[biby mampinono]] sady biby fiompy, biby lehibe misy [[kitro]] sy [[tandroka]] roa ary mety misy [[trafo]] iray eo an-tampon-damosiny, ao amin' ny fianakaviana ''[[Bovidae]]''. Izy io dia biby mampinono lehibe (manana halava eo anelanelan' ny 120 sy 150 sm ary milajna 600 hatramin' ny 800 kg rehefa lehibe). Atao hoe '''''Bos taurus''''' ny anarany ara-tsiansa. 

Karazana ao amin' ny foko ''[[Bovini]]'' izay avy ao amin' ny [[Tontolo Tranainy]] nivoatra avy amin' ny aorôka ny omby. Anisan' ny zana-pilaharan' ny ''[[Ruminantia]]'' (biby mandinika: mamerina mitsako izay efa nateliny) izy io.  Zana-karazana roa lehibe no miavaka: ny &lt;u&gt;omby tsy misy trafo&lt;/u&gt; na &lt;u&gt;omby rana&lt;/u&gt; (''Bos taurus taurus'' na ''Bos primigenius taurus'') sy ny &lt;u&gt;[[omby misy trafo]]&lt;/u&gt; (''Bos taurus indicus'' na ''Bos primigenius f. taurus''), ampifadraisin' ny mpanoratra sasany amin' ny ''Bos taurus primigenius'' (aorôka) izay lany tamingana tamin' ny taonjato faha-17 amin' ny endriny bibidia, fa ny mpiompy dia miezaka mamerina karazana manakaiky azy. Izy ireo dia ao amin' ny zana-pianakaviana ''[[Bovinae]]'' ary karazana miely be indrindra amin' ny vondron-karazana ''[[Bos]]''.
[[Sary:Zebu_of_Madagascar_001.jpg|vignette|Omby malagasy]]
Manodidina ny 10&amp;nbsp;500 taona lasa izay, ny omby tsy misy trafony dia nanomboka nompiana avy amin' ny razamben' ny aorôka tany afovoan' i [[Anatôlia]], tany [[Ampiposahana (faritra)|Ampiposahana]] ary tany tapny andrefana amin' i [[Iràna]].  Famolahana fiompiana misaraka no nitranga tany amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinenta Indiana]], izay niteraka ny omby misy trafo.

Ompiana indrindra ho amin' ny famokarana [[hena]] sy [[ronono]] ny omby. Ampiasaina hahazoana [[hoditra]] na [[tandroka]] hanamboarana [[antsy]] na taozavatra hafa, na hahazaoana [[tain' omby]] hatao fandrehitra sy handonahana ny [[nofon-tany]] koa ny omby. Mitarika [[sarety]] sy fitaovam-pambolena izy ireo amin' ny maha biby mpitarika azy.

Miparitaka manerana an' i [[Eorôpa]] sy ny faritra manana toetany antonony any [[Azia]], any [[Amerika]] ary any [[Aostralia]] ny omby tsy misy trafo. Ny omby misy trafo kosa dia hita indrindra any [[India]] sy amin' ny faritra mafana any Azia, any Amerika ary any Aostralia. Aty [[Afrika atsimon' i Saharà|Afrika atsimon' i Sahara]] no ahitana ny omby sangà. Ireo vondrona ireo, izay indraindray sokajiana ho karazana na zana-karazana samihafa, dia zaraina ho firazanany 1&amp;nbsp;000 mahery fantatra. Nahatratra 940 tapitrisa mahery ny omby eran-tany tamin' ny taona 2022. Ny omby no tompon' andraikitra amin' ny 7 % amin' ny [[etona mampihiboka hafanana]] maneran-tany.

Nahaliana ny olombelona hatramin' izay ny omby. Mariky ny tanjaka sy ny fahalonahana ny ombilahy. Izany no mahatonga ireo biby ireo ho hita any amin' ny [[fivavahana]] samihafa. Any India dia biby masina ao amin' ny [[hindoisma]] ny omby ary tsy azo vonoina. Ompiana ho biby fanao namana ny karazan' omby kely vatana tsy misy trafo. Ampahany manan-danja amin' ny kolontsaina tandrefana izy ireo, ary lohahevitry ny aingam-panahy ho an' ny mpanao [[hosodoko]] sy ny mpanao [[sary sokitra]] na ho mpandray anjara ao amin' ny tantara an-tsary, ao amin' ny [[sarimihetsika]] na ao amin' ny dokam-barotra.

== NY ANJARA TOERAN'NY OMBY ==

=== 1.1. Eo amin'ny toekarena ===
Ny sahanasa mahazo toerana indrindra eto [[Madagasikara]] dia ny [[fambolena]] sy ny [[fiompiana]] . Voalaza fa ny 95% (INSTAT) ny mponina dia [[tantsaha]] avokoa ary manao fivelomana amin'izany. Maro ny karazana fiompiana eto Madagasikara toy ny [[ondry]], [[osy]], gisa, gana, akoho, sy ny maro tsy voatanisa. Manoloana ireo dia ny omby no manana ny anjara toerana lehibe indrindra.

Toy ny vary sy rano, an-tsaha tsy mifandao, an-tanana tsy mifanary. Maro ny seha-pohariana mifandray amin'ny omby toy ny fambolena, fitaterana, indostria sy ny asatanana.

==== 1.1 1. Ny fambolena ====
Ny tantsaha malagasy dia manao ny fambolena rehetra toy ny voly vary, ny haninkotraba, ny tsaramaso, ny kabaro. Mifamatotra tanteraka amin'ny amin'ny omby ireo voly rehetra ireo.

Ny foko [[Betsileo]] sy [[Merina]] izay monina ao amin'ny [[Faritanin' Antananarivo|faritan'Antananarivo]] sy [[Fianarantsoa I|Fianarantsoa]] no mifototra amin'ny fambolena. Miompy omby izy ireo mba hanampy azy amin'ny fikojakojana ny fambolena toy ny fihosena ny tanimbary.

Loharanon-jezika atao amin'ny [[tanimbary]] sy ny voly mba hahatsara ny vokatra. Harena lafo vidy araka izany ny omby ka voakarakara tsara eo amin'ny lafin'ny sakafo sy fanarahana ny fahasalamana. Ny omby vavy kosa dia loharanom- bola hafa noho izy manome [[ronono]] sy [[zanak'omby]] ankoatra ny vokatra.

==== 1.1.2 Ny fitaterana ====
Ny fotodrafitrasa eto Madagasikara dia mbola tsy maharakotra ny ny nosy, indrindra fa ny lalana. Maro ny toerana izay mitoka-monina sy saro-dalana any amin'ny faritra [[ambanivohitra]]. Raha hitatitra ny vokatra ireo tantsaha dia tsy misy afa-tsy ombin-tsarety no afaka mamakivakyny tendrombohitra sy ny lohasaha.

Ny [[ombin-tsarety]] ihany koa no fitaovana hitaterana ny rano any amin'ny faritra saro-drano, hitaterana ny tsy salama hamonjy hopitaly ary hitaterana ny [[zezika]] mankany an-tanimbary. Misehatra tanteraka araka izany ny omby ary tsy misaraka amin'ny Malagasy.

==== 1.1.3. Ny indostria sy ny asa tanana ====

===== Ny indostria =====
Tsy vitsy ny [[indostria]] izay manodina ny omby ho lasa [[hena]] ambifotsy toy ny SEVIMA, LA HAUTE, PROCHIMAD. Nitsangana ny orinasa ny taona 1960 ary efa nanondrana an-taonina maro ny vokatra tany ivelany. Maro ihany koa ny vokatra nitobaka ho an'ny teto an-toerana izay fantatra tamin'ny anarana &quot; cornedbeef&quot;.

PROCHIMAD ( PRODUIT CHIMIQUE DE MADAGASCAR) kosa dia indostria izay manodina ny taolana, mamokatra ny zezika, sakafom-biby ary ny menan-tsavony manerana ny nosy. Tamin'ny alalan'ny taolana ihany koa no namokarany ny fanafody haom-bary nampiasain'ny tantsaha malagasy.

LA HUTTE dia indostria misehatra amin'ny resaka fiompiana rehetra. Misahana ny fampiarahana ny omby gasy amin'ny omby vahiny ny orinasa . Eo ihany koa ny fanodinana ny rononomandry, dibera ary fromazyny orinasa.

===== Ny asatanana =====
Anisan'ny sehatra mitondra ny anjarabirikiny ao amin'ny kitapom-bolam-panjakana ny asatanana. Tamin'ny taona 2005 dia avy amin'ny asatanana (Ministeran'ny indostria sy asatanana) ny 12% ny harinkarem-pirenena. Loharanon'ny akora fototra ny omby. Tsy misy very ny rehetra momba azy amin'ny malagasy.

=== 1.2. Eo amin'ny fiarahamonina ===
Ny fiainan'ny malagasy manomboka eo am-pahanterahana hatramin'ny fahafatesana dia tsy misaraka amin'ny omby. Ankoatra ireo dia misy lanonana samihafa toy ny famadihana, fangatahan-tsodrano. Ny fialam-boly samihafa toy ny savikadia ampiasana ny omby 

Ny [[Henan' omby|hen'omby]] nozaraina isaky ny lanonana nentim-paharazana dia nofon-kena mitana ny fiombonana aiana. Izany hena izany no dindon'ny fihavanana haharitra eo amin'ny fiarahamonina iray noho izy soritry ny fampiraisana .

Ny fanolorana ny omby ho fanomezana ho an'ny zaza na ho an'ny mpivady dia noheverina ho tsara noho izy biby misaina eo amin'ny fiarahamonina. Ny omby dia misarika manokana ny sain'ny olona tsirairay handray ny andraikiny ho tonga any amin'ny fizakan-tena eo amin'ny lafiny rehetra.

Teo amin'ny fiainana andavanandro kosa dia hita soritra teo amin'ny vola sy hajia ary ny marika isan-karazany ny omby. Ranavalona I dia anisan'ny nampanantonta izany tamin'ny 1837. Teo ihany koa ny fikambanana iraisam-pirenena UNESCO izay manana ny hajia misy ny lohan'omby sy ireo marobe tsy voatanisa.

== NY SOATOAVINA RAKETINY ==
Ny omby no fototry ny kolontsaina Malagasy ka tokony harovana fatratra satria tanjaky ny firenena iray ny fananany azy. Mampiray , mampihavana, mampifanampy ary mampiombona ny Malagasy ny omby. Tahaka ny voalaza tany aloha dia tsy misaraka aminy mihitsy io biby io na an-kafaliana na an-karatsiana.

=== 2.1. Rafi-piarahamonina ===
Mariky ny tanjaka sy ny fananan-karena ny omby eo amin'ny Malagasy. Arakaraka ny isan'ny omby no handrefesana izany harena sy tanjaka izany. Miankina tanteraka amin'izany isa izany ihany koa no hametrahan'ny fiarahamonina ny olona na fianakaviana iray amin'ny toerany. Mifototra tanteraka amin'izany mantsy ny fahafahany misehatra eo emin'ny toekarena toy ny fiompiana sy ny fambolena ary ny sehatra hafa toy ny fitateranana,... Misy vidiny sy lanjany eo amin'ny fiarahamonina ny famonoana omby maro eo amin'ny hetsika atao. Ny hen'omby no sakafo iraisana ary zaraina mandritra ny hetsika.

=== 2.2. Ny fomba amam-panao ===

==== Ny omby sy ny fanambadiana ====
Fikambanan'ny [[lehilahy]] sy vehivavy mifanaiky hiara-kanorina [[tokantrano]] araka ny lalàna sy ny fomban-tany mba hahazo taranaka. Amin'ny malagasy, ny fanambadiana dia misy dingana efatra: ny fisehoana na fiantranoana, ny fangatahana, ny fanateram-bodiondry ary fampakarana. ( Rajemisa 1985)

Ara-dakana ny [[fanambadiana]] eto [[Madagasikara]]. Koa ny fisehoana imasom-bahoaka ho mpivady nefa tsy manefa ny &quot;Vodiondry&quot; dia mahamenatra eo amin'ny fiarahamonina malagasy. Ka mahatonga ny fiheverana ho mitari-bady tsy lasa vodiondry ka henatra eo amin'ny tany onenana.

Voalaza ihany koa fa niara-nihinzna ravina akondro ireo mpivady vao, ary rehefa tapitra ny sakafo dia manipy ilay ravina amin'ny tompon-trano izy ireo. Ary raha sendra nifamaly ireo mpivady dia miteny ny iray amin'ny mpivady ka manao hoe: &quot;mbola tsy malazo akory ve ny ravi-nihinanana dia efa miady&quot;.

Aorian'ny fombafomba samihafa dia miroso amin'ny &quot;sakafo&quot; mitam-pihavanana&quot; ny fianakaviana ka ny hen'omby no laoka fototra.

==== Ny omby sy ny famorana ====
Ny [[famorana]] dia dingana fialan'ny zazalahy amin'ny toerana misy ny reniny hamonjy ny maha lehilahy azy, izay tsy maintsy tanterahina mandritra ny fotoana voafetra. Eo am-pamaranana ny lanonana dia mandroso ny sakafo ny ray aman-drenin'ny zaza voafora. Fihinam-bary miaraka amin'ny hen'omby no atao amin'izany.

==== Ny omby sy ny fialam-boly ====
[[Sary:Omby anaty vala manara.jpg|vignette|Omby hanaovana savika]]

===== Ny savika =====
Ny savika na tolon'omby dia fomba amam-panao an-taonany maro teto afavoan-tany eto Madagasikara. Tanjon'ity lalao nentim-paharazana ity ny hampianarana ny tanora hahay hiatrika ny sakana eo amin'ny fiainana. Natao hanehoana amin'ny fiarahamonina ihany koa izany fa ilaina ny fahaizana sy ny hakingana, ary risi-po rehefa miatrika ny mafy. Nampiasain'ireo mpiady ihany koa izany ho voninahitry ny razambe, ny vondrona, ny fianakaviana, ny ekipa misy azy ireo ary ny tanàna iray manontolo 

===== Ny adin'omby =====
Kilalao nahazo laka teto Madagasikara tamin'ny andron'ny [[Ranavalona I]] (1828-1861). Fialam-boly lehibe ho an'ny mpanjaka sy ny fianakaviany tamin'izany fotoana izany ny adin'omby. Nahatratra 400 isa tany ho any ny omby mpiadin'ny manjaka ka nomeny ny anarana Maindambana sy Ikambo ireo kalaza sy mahery indrindra. Taty aoriana dia lasa kilalao fanaon'ny isam-paritrany adin'omby ary niely nanerana ny nosy.

==== Ny omby sy ny literatiora ====
Nentin'ny Malagasy nanehoana ny fihetseham-po ny omby. Maro ny tantara sy angano ary ohabolana maneho ny omby. Misy ohabolana manasongadina izany toy ny hoe: &quot; Faran'ny teny hono fifanatrehana, faran'ny omby hena&quot;.

Maneho tanteraka ny endriky ny fiainan'ny malagasy amin'ny ankapobeny izany ka hanasongadinana fa ny omby no mampiray sady mamelona ny malagasy amin'ny sehatra rehetra.

Misy ihany koa ny asa soratra toy ny tononkalo izay anehoana ny omby anoharana ny olona miasa fatratra sy iharan'ny tsindry hazo lena. Iray amin'ireny ny asa soratr'i [[Josephine Ranirina]], milohateny hoe: &quot; ny ombin-tsarety sy ny olona&quot;.

== Kolontsaina ==

=== Ohabolana ===

* Ataonao ho omby tsy enin-drano ve aho, ka hisotro ranon-[[tambiazona]] ?
* Omby zato tsy nampihosy, ka efa iray sisa vao manenjan-tsikina!
* Tsy miandry omby lavitra ny tanàna, tsy milalao lavitra ny vohitra.
* Adin' ombalahy ka no atakalo izay adin' ombivavy
* [[Akoho]]&lt;nowiki/&gt;n-kamboty nohitsahin' omby mifahy, ka samy be amin' ny azy.
* Aleo enjehin' ny omby masiaka toy izay enjehin' ny fieritreretana.
* [[Ambohimanambola]] no matavy omby, ka [[Ambohimalaza]] no lafo kitay.
* [[Andevo (teto Madagasikara)|Andevolahy]] mamahy reniomby, ka mamindra fo, fa samy haren' olona: ny omby &quot;aza mifidy vilona&quot;, ny andevo &quot;aza maka ny ratsy&quot;.
* Andevolahy manana omby zato: ny tenany aza ahy, mainka ny omby zato.
* Ny fitia toy ny andry ombin' ankizy: afa-po dia misaraka, tsy afa-po mifamerina.
* Andry ombin' Ifiringa adala, ka ny aloha voatora-[[tandroka]], ary ny aoriana voafola-d[[rambo]].
* Andry ombin' Imalemifanahy: ny noana voasafosafo, ny voky voalambolambo
* Any milefona omby, ary etý mively rano
* Antoandro faka [[ronono]], ka nilaozan' ny omby nihahaka.
* Ny omby mahia tsy lelafin' ny namany; ny malahelo tsy mba havan' ny manana
* [[Aomby bory]] manonofy tandroka, manonofy raha tsy ho azo.
* Ataovy hanin' omby: sady mimamà no miraoka; fa ny alahelo tsy efan-joretra
* Ataovy mitombo ohatra ny tohatr' omby [[fahavaratra]], fa aza atao mihenamihena ohatra ny [[trafo]]&lt;nowiki/&gt;n' omby [[ririnina]]
* Tery omby ririnina ka atao izay tsy hahakely ny reniny ary tsy hahabotry ny zanany
* Ataovy toy ny tsimpon-[[tain' omby]] ny filan-karena: na kely azo, na be azo, ataovy an-[[Harona|karona]] avokoa.
* Aza atao andry ombin' ilay adala, ka ny aloha voatora-tandroka, ary ny aoriana voafola-drambo; fa ataovy andry ombin' ilay mora, ka ny aloha voakahankahana, ny aoriana voasafosafo.
* Aza manao fandrin' omby: mandry, fa tsy lavo loha
* Aza manao [[lela]]&lt;nowiki/&gt;n' omby: sady hitsabaka am-[[Vava|bava]] no hitsabaka an' [[orona]].
* Aza manao ombin' [[Marovatana|Imarovatana]]: sady mahalany [[ahitra]] iray [[lohasaha]] no mahalany [[mangahazo]]&lt;nowiki/&gt;m-bolafolo, nefa tsy hita izay [[Tavy|taviny]], fa ny [[Kibo|kibony]] no mihalehibe
* Aza manao [[toloho]] mampirehoka omby.
* Aza manao toton' [[omby bory]]
* Aza manao tsitsik' ombin' [[Betsileo|Ibetsileo]]: ny ombin' Ikoto an' Ikoto ihany, ary ny ombin' olona an' Ikoto koa.

== Loharano ==
1- https://rightforeducation.org/fr/2025/05/23/omby-ou-zebu-a-madagascar-embleme-culturel-meme-apres-la-mort/

2-https://www.swissfilms.ch/fr/movie/omby-madagascar-et-le-zebu/597031db239d427aaebc0cee80f082b7

3-https://www.fairmoove.fr/guide-voyage/madagascar/societe-culture/comprendre-malgaches/zebu-societe

4-https://canalalpha.ch/play/le-journal/topic/19411/omby-madagascar-et-le-zebu

== Jereo koa ==
* [[Kisoa]] - [[osy]] - [[ondry]] - [[soavaly]] - [[boriky]] - [[rameva]]
* [[Fiompiana]]
* [[Fiompiana omby]]

* [[Halatra omby]]

* [[Halatra omby ao India]]
* [[Halatra omby ao Kenia]]
* [[Halatra omby eto Madagasikara]]
* Boky: Soatoavina Malagasy
[[Sokajy:Biby mampinono]]
[[Sokajy:Hena]]
[[Sokajy:Omby]]</text>
      <sha1>6f5czhbgihb9ik5aneykw9ichht5ba9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Beparasy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6344</id>
    <revision>
      <id>1146221</id>
      <parentid>1112325</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:25:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2497" sha1="5zunwjf1axok4foi8ewp9xedwmfjqc4" xml:space="preserve">{{infobox tanàna
|anarana=Beparasy
|faritany=[[Faritanin'i Toamasina|Toamasina]]
|faritra =
|isam-ponina=8988
|firenena={{Madagasikara}}
|fanjakana=NC|saina=Malagasy|tanàna=NC|ben'ny tanàna=NC|tanàn-dehibe=NC}}
'''Beparasy''' dia firaisam-pokotany malagasy ao amin'ny fivondronan[[distrikan'i Moramanga|'i Moramanga]], [[Faritanin'i Toamasina]]. Ny isam-poniny dia 8988 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodim-piraisana dia 31433 ary ny kaodim-pivondronana dia 314

== Vokatry ny fambolena ==
Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia mangahazo.
Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary.
Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia haricot.
Ny isan'omby dia 2551.
Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3.
Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia mangahazo.
Ny entana lafo vidy indrindra dia vary.
95 ny mponina no miasa tany.
5 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha.
786 no isan'ny kisoa.

== Ara-tsosialy ==

== Fotodrafitrasa ==
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

== Fitaterana ==
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia bisikileta.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 7 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 7 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 13000 Fmg.

== Fahasoavana ==
7 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra.
48 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra.
Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.
5 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena.
40 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.

== Endri-javatra ==
Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.

== Olana ==
Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.

== Rohy ivelany ==
* [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.

[[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]]</text>
      <sha1>5zunwjf1axok4foi8ewp9xedwmfjqc4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146222</id>
      <parentid>1146221</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:27:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2570" sha1="tfqq1vi4etgggheh5mbqc4576zbzv4j" xml:space="preserve">{{infobox tanàna
|anarana=Beparasy
|faritany=[[Faritanin'i Toamasina|Toamasina]]
|faritra = [[Faritra Alaotra-Mangoro|Alaotra-Mangoro]]
|isam-ponina=8988
|firenena={{Madagasikara}}
|fanjakana=NC|saina=Malagasy|tanàna=NC|ben'ny tanàna=NC|tanàn-dehibe=NC}}
'''Beparasy''' dia firaisam-pokotany malagasy ao amin'ny fivondronan[[distrikan'i Moramanga|'i Moramanga]], [[Faritra Alaotra-Mangoro],  [[Faritanin'i Toamasina]]. Ny isam-poniny dia 8988 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodim-piraisana dia 31433 ary ny kaodim-pivondronana dia 314

== Vokatry ny fambolena ==
Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia mangahazo.
Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary.
Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia haricot.
Ny isan'omby dia 2551.
Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3.
Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia mangahazo.
Ny entana lafo vidy indrindra dia vary.
95 ny mponina no miasa tany.
5 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha.
786 no isan'ny kisoa.

== Ara-tsosialy ==

== Fotodrafitrasa ==
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

== Fitaterana ==
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia bisikileta.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 7 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 7 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 13000 Fmg.

== Fahasoavana ==
7 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra.
48 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra.
Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.
5 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena.
40 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.

== Endri-javatra ==
Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.

== Olana ==
Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.

== Rohy ivelany ==
* [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.

[[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]]</text>
      <sha1>tfqq1vi4etgggheh5mbqc4576zbzv4j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146223</id>
      <parentid>1146222</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2635" sha1="2i7h3yxmu49lngyi0x36o3rqflus861" xml:space="preserve">{{infobox tanàna
|anarana=Beparasy
|faritany=[[Faritanin'i Toamasina|Toamasina]]
|faritra = [[Faritra Alaotra-Mangoro|Alaotra-Mangoro]]
|isam-ponina=8988
|firenena={{Madagasikara}}
|fanjakana=NC|saina=Malagasy|tanàna=NC|ben'ny tanàna=NC|tanàn-dehibe=NC}}
'''Beparasy''' dia firaisam-pokotany malagasy ao amin'ny fivondronan[[distrikan'i Moramanga|'i Moramanga]], [[Faritra Alaotra-Mangoro],  [[Faritanin'i Toamasina]]. Ny isam-poniny dia 8988 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodim-piraisana dia 31433 ary ny kaodim-pivondronana dia 314

== Vokatry ny fambolena ==
Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia mangahazo.
Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary.
Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia haricot.
Ny isan'omby dia 2551.
Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3.
Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia mangahazo.
Ny entana lafo vidy indrindra dia vary.
95 ny mponina no miasa tany.
5 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha.
786 no isan'ny kisoa.

== Ara-tsosialy ==

== Fotodrafitrasa ==
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

== Fitaterana ==
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia bisikileta.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 7 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 7 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 13000 Fmg.

== Fahasoavana ==
7 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra.
48 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra.
Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.
5 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena.
40 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.

== Endri-javatra ==
Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.

== Olana ==
Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.

== Rohy ivelany ==
* [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.

== Jereo koa ==
[[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]]
[[Sokajy:Kaominina any Faritra Alaotra-Mangoro]]</text>
      <sha1>2i7h3yxmu49lngyi0x36o3rqflus861</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146225</id>
      <parentid>1146223</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:31:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>]</comment>
      <origin>1146225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2636" sha1="opekjn5yd6r7m4qfxlz693o2aizv9lp" xml:space="preserve">{{infobox tanàna
|anarana=Beparasy
|faritany=[[Faritanin'i Toamasina|Toamasina]]
|faritra = [[Faritra Alaotra-Mangoro|Alaotra-Mangoro]]
|isam-ponina=8988
|firenena={{Madagasikara}}
|fanjakana=NC|saina=Malagasy|tanàna=NC|ben'ny tanàna=NC|tanàn-dehibe=NC}}
'''Beparasy''' dia firaisam-pokotany malagasy ao amin'ny fivondronan[[distrikan'i Moramanga|'i Moramanga]], [[Faritra Alaotra-Mangoro]],  [[Faritanin'i Toamasina]]. Ny isam-poniny dia 8988 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodim-piraisana dia 31433 ary ny kaodim-pivondronana dia 314

== Vokatry ny fambolena ==
Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia mangahazo.
Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary.
Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia haricot.
Ny isan'omby dia 2551.
Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3.
Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia mangahazo.
Ny entana lafo vidy indrindra dia vary.
95 ny mponina no miasa tany.
5 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha.
786 no isan'ny kisoa.

== Ara-tsosialy ==

== Fotodrafitrasa ==
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

== Fitaterana ==
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia bisikileta.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 7 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 7 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 13000 Fmg.

== Fahasoavana ==
7 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra.
48 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra.
Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.
5 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena.
40 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.

== Endri-javatra ==
Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.

== Olana ==
Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.

== Rohy ivelany ==
* [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.

== Jereo koa ==
[[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]]
[[Sokajy:Kaominina any Faritra Alaotra-Mangoro]]</text>
      <sha1>opekjn5yd6r7m4qfxlz693o2aizv9lp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146226</id>
      <parentid>1146225</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:32:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2662" sha1="afgr84a9yg8for6imd6q3v6odjbqpa4" xml:space="preserve">{{coord|19|10|S|48|2|E|}}
{{infobox tanàna
|anarana=Beparasy
|faritany=[[Faritanin'i Toamasina|Toamasina]]
|faritra = [[Faritra Alaotra-Mangoro|Alaotra-Mangoro]]
|isam-ponina=8988
|firenena={{Madagasikara}}
|fanjakana=NC|saina=Malagasy|tanàna=NC|ben'ny tanàna=NC|tanàn-dehibe=NC}}
'''Beparasy''' dia firaisam-pokotany malagasy ao amin'ny fivondronan[[distrikan'i Moramanga|'i Moramanga]], [[Faritra Alaotra-Mangoro]],  [[Faritanin'i Toamasina]]. Ny isam-poniny dia 8988 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodim-piraisana dia 31433 ary ny kaodim-pivondronana dia 314

== Vokatry ny fambolena ==
Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia mangahazo.
Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary.
Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia haricot.
Ny isan'omby dia 2551.
Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3.
Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia mangahazo.
Ny entana lafo vidy indrindra dia vary.
95 ny mponina no miasa tany.
5 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha.
786 no isan'ny kisoa.

== Ara-tsosialy ==

== Fotodrafitrasa ==
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

== Fitaterana ==
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia bisikileta.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 7 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 7 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 13000 Fmg.

== Fahasoavana ==
7 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra.
48 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra.
Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.
5 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena.
40 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.

== Endri-javatra ==
Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.

== Olana ==
Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.

== Rohy ivelany ==
* [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.

== Jereo koa ==
[[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]]
[[Sokajy:Kaominina any Faritra Alaotra-Mangoro]]</text>
      <sha1>afgr84a9yg8for6imd6q3v6odjbqpa4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Vaovao</title>
    <ns>4</ns>
    <id>6929</id>
    <revision>
      <id>1146215</id>
      <parentid>1145473</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T05:26:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1146215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1055" sha1="hwinw4x3tito0nes553jztf4tfdnl61" xml:space="preserve">
&lt;!--
Fitsipika momban'ny fanovana ny fizarana &quot;VAOVAO&quot; :
0.   Aza kitihana ity zavatra ity.
1.   Apetraho ny daty nitrangan'ilay vaovao.
2.   Ataovy amin'ny soramahia ny zava-nitranga.
3.   Vaovao izay erak'izao tontolo izao hapetraka.

EO AMBANY EO NY VAOVAO NO HAPETRAKA
--&gt;
-----------------
Azontsika tsirairay atao ny mametraka ny vaovao tsy mitongilana ary tsy mandainga eto

* '''[[1 Jolay|01 jolay]] [[2026]]''' - Lany tao amin'ny Antenimierampirenena eto Madagasikara ny politikan'ny fampiasana ny teny malagasy sy ny zo momba ny teny malagasy eto Madagasikara natolotry ny depiote Rakotoharitiana Navalona Franky.&lt;ref&gt;https://newsmada.com/2026/07/02/fampiasana-ny-teny-malagasy-tsara-ny-dingana-fa-mila-fampiharana/&lt;/ref&gt;  

Indreto kosa ny tahiry: 
'''* [[Wikipedia:Vaovao/2026/Mey 2026|Mey 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/2026/Avrily 2026|Avrily 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/2026/Marsa 2026|Marsa 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/2026|Tahiry 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/Febroary 2026 sy taloha|Teo aloha]]'''  
&lt;noinclude&gt;


== Loharano ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>hwinw4x3tito0nes553jztf4tfdnl61</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146216</id>
      <parentid>1146215</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T05:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1146216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1117" sha1="n7sbi8znlqauj342lblzq5php7k2yd0" xml:space="preserve">
&lt;!--
Fitsipika momban'ny fanovana ny fizarana &quot;VAOVAO&quot; :
0.   Aza kitihana ity zavatra ity.
1.   Apetraho ny daty nitrangan'ilay vaovao.
2.   Ataovy amin'ny soramahia ny zava-nitranga.
3.   Vaovao izay erak'izao tontolo izao hapetraka.

EO AMBANY EO NY VAOVAO NO HAPETRAKA
--&gt;
-----------------
Azontsika tsirairay atao ny mametraka ny vaovao tsy mitongilana ary tsy mandainga eto

* '''[[1 Jolay|01 jolay]] [[2026]]''' - Lany tao amin'ny [[Antenimierampirenena (Madagasikara)|Antenimierampirenena]] eto [[Madagasikara]] ny [[Pôlitika|politika]]n'ny fampiasana ny [[teny malagasy]] sy ny zo momba ny teny malagasy eto Madagasikara natolotry ny depiote Rakotoharitiana Navalona Franky.&lt;ref&gt;https://newsmada.com/2026/07/02/fampiasana-ny-teny-malagasy-tsara-ny-dingana-fa-mila-fampiharana/&lt;/ref&gt;  

Indreto kosa ny tahiry: 
'''* [[Wikipedia:Vaovao/2026/Mey 2026|Mey 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/2026/Avrily 2026|Avrily 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/2026/Marsa 2026|Marsa 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/2026|Tahiry 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/Febroary 2026 sy taloha|Teo aloha]]'''  
&lt;noinclude&gt;


== Loharano ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>n7sbi8znlqauj342lblzq5php7k2yd0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146217</id>
      <parentid>1146216</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:04:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1146217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1118" sha1="ah7bhnv0bjg28qgb280g2ci5pwsi7ts" xml:space="preserve">
&lt;!--
Fitsipika momban'ny fanovana ny fizarana &quot;VAOVAO&quot; :
0.   Aza kitihana ity zavatra ity.
1.   Apetraho ny daty nitrangan'ilay vaovao.
2.   Ataovy amin'ny soramahia ny zava-nitranga.
3.   Vaovao izay erak'izao tontolo izao hapetraka.

EO AMBANY EO NY VAOVAO NO HAPETRAKA
--&gt;
-----------------
Azontsika tsirairay atao ny mametraka ny vaovao tsy mitongilana ary tsy mandainga eto

* '''[[1 Jolay|01 jolay]] [[2026]]''' - Lany tao amin'ny [[Antenimierampirenena (Madagasikara)|Antenimierampirenena]] eto [[Madagasikara]] ny [[Pôlitika|politika]]n'ny fampiasana ny [[teny malagasy]] sy ny zo momba ny teny malagasy eto Madagasikara natolotry ny depiote Rakotoharitiana Navalona Francky.&lt;ref&gt;https://newsmada.com/2026/07/02/fampiasana-ny-teny-malagasy-tsara-ny-dingana-fa-mila-fampiharana/&lt;/ref&gt;  

Indreto kosa ny tahiry: 
'''* [[Wikipedia:Vaovao/2026/Mey 2026|Mey 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/2026/Avrily 2026|Avrily 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/2026/Marsa 2026|Marsa 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/2026|Tahiry 2026]] * [[Wikipedia:Vaovao/Febroary 2026 sy taloha|Teo aloha]]'''  
&lt;noinclude&gt;


== Loharano ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>ah7bhnv0bjg28qgb280g2ci5pwsi7ts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saikanosy Iberika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7014</id>
    <revision>
      <id>1146292</id>
      <parentid>1128480</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5617" sha1="7qurkylljmentaslmfkivd4x5ktkfoo" xml:space="preserve">[[Sary:España y Portugal.jpg|vignette|Saikanosy Iberika]]
Ny '''Saikanosy Iberika''' na '''Saikanosy Iberiana''' na '''Iberia''', izay atao hoe '''Eorôpa Atsimo-Andrefana''' koa, dia saikanosy any atsimo andrefan' i [[Eoropa|Eorôpa]]. Ny firenena sy zanatany ao amin' ny Saikanosy Iberika dia i [[Portogaly|Pôrtogaly]], i [[Espaina]], i [[Andora|Andôra]], i [[Gibraltara]] ary faritany kely an' i [[Frantsa]] Atsimo. Anisan' ny [[saikanosy]] telon' i [[Eorôpa Atsimo]] ny Saikanosy Iberika ary izy no any andrefana indrindra amin' ireo. Ny Saikanosy Iberika dia voafaritry ny [[Pirenea]] any avaratra, ny [[andilan-dranomasina]] [[Gibraltara]] any atsimo, ny [[ranomasimbe Atlantika]] any andrefana ary ny [[Ranomasina Mediteranea]] any atsinanana. Manakaiky ny kôntinenta [[afrika]]nina ny Saikanosy Iberika any atsimo ary ny andilan-dranomasina Gibraltar fotsiny no manasaraka azy. Ny Saikanosy Iberika dia manana velarantany 582&amp;nbsp;860&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, ary izy no saikanosy faharoa any Eorôpa.

== Anarana ==

=== Anarana Grika ===
Ny anarana hoe ''Iberia'' dia avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] taloha hoe ''Ἱβηρία'' / ''Ibēría'' araka ny jeôgrafy grika tamin' ny andron' ny [[Empira Rômana]] mba hiantsoany ny Saikanosy Iberika fantatsika ankehitriny. Io anarana io dia tsy nampiasaina mba handroana firenena ara-pôlitika na foko manana fiteny iray. I Iberia araka, an' i Strabos dia voafaritr' i Keltikē amin' i Pirenea. Ary ny bolongantany any atsimon' i Iberika.

=== Anarana rômana ===

Tamin' ny fihaanan' ny Rômana tamin' ny jeôgrafa grika, nampiasainy ny teny hoe ''Iberia'' rehefa miresaka momba ny Saikanosy Iberika sy ny mponiny lazaina hoe ''Ibera'' (na ''Iberiana''). Tamin' ny taona 200 tal. J.K. ny soratra voalohany hita miresaka momba an' i Iberia, nosoratan' ny mpanoratra tononkalo latina Kointo Enio (latina: ''Quintus Ennius''). Efa mahafantatra tsara an' i Iberia ny Rômana tamin' ny ady somary naharitra  tamin' i [[Kartago|Kartagô]]. Ny jeôgrafy rômana sy ny mpanoratra prôzy tamin' ny fotoanan' ny [[Repoblika Rômana]] dia niantso an' ilay saikanosy hoe ''Hispania''.

Tamin' ny Rômana nanomboka nahita tombontsoa tamin' ny fananan' i Kartagô taloha, nanomboka nampiasain' ny Rômana ny teny hoe ''Hispania Citerior'' (&quot;Hispania Akaiky&quot;) sy ''Hispania Ulterior'' (&quot;Hispania Lavitra&quot;) fa tamin' izany fotoana izany, ny lazaina hoe ''Hispania Ulterior'' dia faritany misy an' i [[Portogaly|Pôrtogaly]], ny [[Seltiberia]], ny [[Betìka]] (''Betica''), ny [[Kantabria]] (''Cantabria''), ary ny [[Vaskona]] (''Baska'') ankehitriny. Hoy i Strabona, miara-mampiasa ny teny hoe ''Iberia'' sy ''Hispania'' ny Rômana, samy akaiky sady samy lavitra ny elanelan' izy ireo. I Strabona dia niaina  tamin' ny fotoana naha voazara faritany Rômana an' i Iberia, misy [[faritany]] an' ny Loholona rômana sy faritany hafa &quot;an' ny emperora rômana&quot;. Ny faritan' i Baetia ihany no &quot;an' ny vahoaka&quot;. Mihamanan-danja ny [[fiteny latina]] any amin' ny faritan' ny Saikoanosin' i Iberia, afa-tsy ny [[fiteny baska]], izay voaaron' ny Pirenea.

== Jeôgrafia ==

[[Sary:Iberian Peninsula antique map.jpg|ankavanana|300px|thumb|Sarinntany maneho ny sisintany sy ny antsipiriany topografikan'ny Saikanosy Iberika. Tao amin'ny ''Robert Wilkinson's General Atlas,'' tamin'ny 1794 tany ho any]]

Ny sisin'ny tanjona Iberika dia, any atsimo, ny tanjona Tarifa ({{coord|36|00|15|N|5|36|37|W|display=inline}}), ary any avaratra ny Estaca de Bares ({{coord|43|47|38|N|7|41|17|W|display=inline}}). Ny halavitry ny refim-paribolana roa ireo dia misy 865 km. Ny tanjona any andrefana indrindra dia any [[Cap de Creus]] any [[Portogaly]] any atsinanana ({{coord|42|19|09|N|3|19|19|E|display=inline}}), ary {{coord|38|46|51|N|9|29|54|W|display=inline}} any andrefana. Ny halavitr' ireo tanjona roa ireo dia misy 1155 km.

=== Morontsiraka ===

Ny halavan' ny morontsiraky ny Saikanosy Iberika dia 3&amp;nbsp;313&amp;nbsp;km, ka 1&amp;nbsp;660&amp;nbsp;km amin' ny morontsiraka mediteraneanina ary 1&amp;nbsp;653&amp;nbsp;km amin' ny morontsiraka atlantika.

=== Tendrombohitra ===

Ny tendrombohitra ao amin' ny Saikanosy Iberika dia somary mifanitsy. Manao atsinanana-andrefana ny akabeazan' ny tendrombohitra avo any amin' ny Saikanosy Iberika. Ny mampisy io zavatra io dia ny tantara jeôlôjikan' ilay [[saikanosy]]. Ny tendrombohitra dia i Pireneo, miampita ny [[Andilan-tany|andilan-tani]]&lt;nowiki/&gt;n' ilay saikanosy, tsy misakana ny fandehanana any amin' ny tanjona raha tsy avy amin' ny morontsiraka, ny tendrombohitra kantabrika, any amin' ny faritra avaratra amin' ny Saikanosy Iberika, i Sierra de Guadarrama, i Sierra de Gredos, i Sierra de Gata ary i Serra da Estrella; any atsimo indray misy an' i Sierra Morena sy i Sierra Nevada.

=== Renirano ===
{{lahatsoratra antsipirihany|Renirano any amin'ny Saikanosy Iberika}}

== Tanana lehibe ==
Ny tanàna ngeza indrindra any amin' ny Saikanosy Iberika dia  i Madrid, i [[Barcelona]], i [[Lisboa]], i [[Valencia]], i [[Porto]], i Sevilla, i [[Bilbao]], i [[Zaragoza]], i Braga, i [[Coimbra]], i Malaga, i [[Vigo]] ary i[[ Valladolid]]. Misy tanàna hafa vitsy mponina fa manan-danja ara-kolontsaina ao amin' ilay saikanosy.

== Ekôlôjia ==

== Jeôlôjia ==

== Tantara ==
{{...}}

Efa nisy 1 tapitrisa taona tsy latsaka izay ny olona no nanomboka nipetraka teo amin'ny Saikanosy Iberika, araka ny sisan-taolam-paty hita teo Atapuerca.

== Jereo koa ==
* [[Espaina]]
* [[Pôrtogaly]]

=== Rohy ivelany ===

{{vangovango}}

[[Sokajy:Faritanin' Eoropa]]
[[Sokajy:Iberia|*]]

[[Sokajy:Espaina]]
[[sokajy:Portogaly]]
[[Sokajy:Saikinosy Iberiana]]</text>
      <sha1>7qurkylljmentaslmfkivd4x5ktkfoo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lisboa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183715</id>
    <revision>
      <id>1146287</id>
      <parentid>1128665</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:35:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3971" sha1="dqp7v3mrl1nvisz3hrlta0761wbwgti" xml:space="preserve">{{infobox tanàna
|tanàna=Lisbon
|firenena={{Portogaly}}
|isam-ponina=567.131
|velarantany= 100.05
|ben'ny tanàna=
|sary=Montagem de Lisboa.png
|saina=Flag of Lisbon.svg}}
I '''Lisboa''' ([[fiteny frantsay|frantsay]]: ''Lisbonne'') no renivohitr' i [[Pôrtogaly]] sy tanàna lehibe indrindra any. Ity tanàna ity koa dia renivohitry ny Distrikan' i Lisboa, renivohitry ny zana-paritra Grande Lisboa ary renivohitry ny Área Metropolitana de Lisboa. Matetika antsoina hoe Lisbôeta (avy amin' ny teny pôrtogey hoe ''lisboeta'') ny mponina ao.

Tamin' ny taona 2023 dia nisy mponina 567&amp;nbsp;000 ilay kaominina izay mirefy 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Nisy mponina maherin' ny 2,100 tapitrisa ny tangoron-tanànan' i Lisboa (atao hoe Grande Lisboa), ka mahatonga azy io ho tangoron-tanàna eorôpeana faha-15 lehibe indrindra. Misy mponina 2&amp;nbsp;987&amp;nbsp;876 ny Faritr' i Lisboa (pôrtogey: ''Região de Lisboa''), izany dia 28&amp;nbsp;% amin' ny mponina pôrtogey. I Lisboa no tanàna manankarena indrindra any Pôrtogaly, manna [[harin-karena faobe]] isan-olona ambony noho ny salanisan' ny harin-karena faobe isan' olona ao amin' ny [[Vondrona Eorôpeana]]. Tanàna manana ny maha izy azy maneran-tany i Lisboa, eo amin' ny ambaratonga alpha, noho ny lanjany eo amin' ny fitantanam-bola, amin' ny [[varotra]], amin' ny lamaody, amin' ny haino aman-jery, amin' ny fialamboly, amin' ny [[zavakanto]], amin' ny varotra iraisam-pirenena, amin' ny [[fanabeazana]] ary amin' ny [[Fizahàn-tany|fizahan-tany]].

Eo amin' ny vavaranon' i [[Tejo]] no misy ilay kaominina, izay mizara ho 24 ''freguesias'' (izany hoe paroasy sivily na distrika na boriborintany). Mamaritra azy ny kaominina Odivelas sy Loures any avaratra, Oeiras any andrefana, Amadora any avaratra-andrefana ary ny Vinanin' i Tejo (ao amin' ny Ranomasn' i Palha) any atsimo-atsinanana, ao ampitan' io izy dia mifandray amin' ny kaominina maro ao amin' ny morony atsimo: i Almada, i Seixal, i Barreiro, i Moita, i Montijo ary i Alcochete.

Iray amin' ny tanàna tranainy indrindra eran-tany i Lisboa sady renivohitra eorôpeana faharoa tranainy indrindra (aorian' i [[Atena]] any [[Grisy|Grisia]]) taonjato maro talohan' ny renivohitra eorôpeana hafa. Nozanahin' ny [[fokom-pirenena]] talohan' ny [[Selta (vahoaka)|Selta]] ary naorin' ny [[Fenisiana (vahoaka)|Fenisiana]] sy nampandrosoiny tatỳ aoriana, nanao azy ho ''municipium'' nantsoina hoe ''Felicitas Julia'' i [[Jolio Kaisara]] izay nanampy ny teny hoe ''Olissipo''. Taorian' ny fianjeran' ny [[Empira Rômana]] dia nisy [[Vahoaka jermanika|fokom-pirenena jermanika]] maromaro nifehy an' ilay tanàna nanomboka tamin' ny taonjato faha-5, indrindra fa ny [[Visigôty (vahoaka)|Visigôty]]. Taty aoriana dia lasan' ny [[Maora (vahoaka)|Maora]] (vahoaka [[Arabo (vahoaka)|arabo]]-[[Berbera (vahoaka)|berbera]]) izy tamin' ny taonjato faha-8. Tamin' ny taona 1147 no nandresen' i Afonso Henriques indray ilay tanàna (fandresena raha amin' ny fomba fijerin' ny [[kristianisma]]) ary tamin' ny taona 1255 dia lasa renivohitra tsy ôfisialin' i Pôrtogaly izy, nisolo an' i Coimbra. Hatramin' izay dia izy no foibe ara-[[pôlitika]] sy ara-[[toekarena]] ary ara-[[kolontsaina]] ao amin' ilay firenena.

Masoivohon-tsapandraharaha eorôpeana roa no manana ny foibeny ao Lisboa: ny Observatoire européen des drogues et des toxicomanies et l'Agence européenne pour la sécurité maritime (&quot;foibe fanaraha-maso eorôpeana momba ny zava-mahadomelina sy ny fiankinan-doha amin' ny zava-mahadomelina&quot;) ary ny Agence européenne pour la sécurité maritime (&quot;masoivoho eorôpeana momba ny fiarovana an-dranomasina&quot;), izay samy eo amoron' ilay ony. Manana ny biraony ao an-drenivohitra pôrtogey ihany koa ny Comunidade dos Países de Língua Portuguesa (&quot;vondron' ny firenena miteny pôrtogey&quot;).

== Jereo koa ==
* [[Pôrtogaly]]

{{vangovango}}

[[sokajy:Tanàna ao Portogaly]]
[[sokajy:Portogaly]]
[[Sokajy:Renivohitra any Eoropa]]
[[Sokajy:Seranan-tsambo ao Portogaly]]</text>
      <sha1>dqp7v3mrl1nvisz3hrlta0761wbwgti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tunis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183743</id>
    <revision>
      <id>1146318</id>
      <parentid>1081479</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T11:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="460" sha1="m5tfro8gygqesjbhm0nyc3gljjosxo9" xml:space="preserve">{{Coord|36.80133|10.18467}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Tunis
|firenena={{Tonizia}}
|isam-ponina=2 256 320
|velarantany=212.63
|ben'ny tanàna=Seifallah Lasram
|sary=MontageTunis.jpg
|saina=Flag of Tunis.svg
}}
[[File:Downtown Tunis.jpg|thumb|left|upright|Tunis]]
I '''Tunis''' dia tanàna renivohitr'i [[Tonizia]].

== Jereo koa ==
* [[Tonizia]]
* [[Carthage]]

{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Tonizia]]
[[sokajy:Tonizia]]
[[Sokajy:Renivohitra any Afrika]]</text>
      <sha1>m5tfro8gygqesjbhm0nyc3gljjosxo9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Louis XI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189552</id>
    <revision>
      <id>1146302</id>
      <parentid>734399</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:58:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="647" sha1="9zb5167y0k2et0dkhf62rft0mbxr5av" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Louis XI
|teraka=3 Jolay 1423
|maty=30 Aogositra 1483
|firenena={{Frantsa}}
|mpiaraka=
|asa=

|taona niasàna=
}}
'''Louis XI''' dia  mizaka ny zom-pirenen'i [[Frantsa]] teraka ny 3 Jolay 1423 tao [[Bourges]] ary maty ny 30 Aogositra 1483
==Ny fiainany manokana==
I Charles VII of France no rainy. Ny vadiny dia Margaret Stewart, Dauphine of France, Charlotte of Savoy. Ny zanany dia Anne of France, Joan of France, Duchess of Berry, Charles VIII of France. 
== Jereo koa ==

{{commonscat|Louis XI de France}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1423]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1483]]
[[Sokajy:Mpanjakan'i Frantsa]]</text>
      <sha1>9zb5167y0k2et0dkhf62rft0mbxr5av</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146303</id>
      <parentid>1146302</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T09:03:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1089" sha1="q96tm4e896l1rnjlsv3m152ldlvor88" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Louis XI
|teraka=3 Jolay 1423
|maty=30 Aogositra 1483
|firenena={{Frantsa}}
|mpiaraka=
|asa=

|taona niasàna=
}}
'''Louis XI''' dia  mizaka ny zom-pirenen'i [[Frantsa]] teraka ny 3 Jolay 1423 tao [[Bourges]] ary maty ny 30 Aogositra 1483
==Ny fiainany manokana==
I Charles VII of France no rainy. Ny vadiny dia Margaret Stewart, Dauphine of France, Charlotte of Savoy. Ny zanany dia Anne of France, Joan of France, Duchess of Berry, Charles VIII of France. 

== Mpanjakan'i Frantsa ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Bannière de France style 1500.svg|40px]] Mpanjakan'i [[Frantsa]] 
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Charles VII (Frantsa)|Charles VII]]&lt;br/&gt;1422–1461 || [[Louis XI]]&lt;br/&gt;1461–1483 || [[Charles VIII (Frantsa)|Charles VIII]]&lt;br/&gt; 1483-1498    
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}


== Jereo koa ==

{{commonscat|Louis XI de France}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1423]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1483]]
[[Sokajy:Mpanjakan'i Frantsa]]</text>
      <sha1>q96tm4e896l1rnjlsv3m152ldlvor88</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146304</id>
      <parentid>1146303</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T09:04:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny fiainany manokana */</comment>
      <origin>1146304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1115" sha1="gof09p4yv2r68wk8sul9o6tw5bmnh4k" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Louis XI
|teraka=3 Jolay 1423
|maty=30 Aogositra 1483
|firenena={{Frantsa}}
|mpiaraka=
|asa=

|taona niasàna=
}}
'''Louis XI''' dia  mizaka ny zom-pirenen'i [[Frantsa]] teraka ny 3 Jolay 1423 tao [[Bourges]] ary maty ny 30 Aogositra 1483
==Ny fiainany manokana==
I Charles VII of France no rainy. Ny vadiny dia Margaret Stewart, Dauphine of France, Charlotte of Savoy. Ny zanany dia Anne of France, Joan of France, Duchess of Berry, [[Charles VIII (Frantsa)|Charles VIII of France]].

== Mpanjakan'i Frantsa ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Bannière de France style 1500.svg|40px]] Mpanjakan'i [[Frantsa]] 
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Charles VII (Frantsa)|Charles VII]]&lt;br/&gt;1422–1461 || [[Louis XI]]&lt;br/&gt;1461–1483 || [[Charles VIII (Frantsa)|Charles VIII]]&lt;br/&gt; 1483-1498    
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}


== Jereo koa ==

{{commonscat|Louis XI de France}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1423]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1483]]
[[Sokajy:Mpanjakan'i Frantsa]]</text>
      <sha1>gof09p4yv2r68wk8sul9o6tw5bmnh4k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146305</id>
      <parentid>1146304</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T09:04:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny fiainany manokana */</comment>
      <origin>1146305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1141" sha1="6ybunzd2o08hc4n9u9hovd2yc30jjsv" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Louis XI
|teraka=3 Jolay 1423
|maty=30 Aogositra 1483
|firenena={{Frantsa}}
|mpiaraka=
|asa=

|taona niasàna=
}}
'''Louis XI''' dia  mizaka ny zom-pirenen'i [[Frantsa]] teraka ny 3 Jolay 1423 tao [[Bourges]] ary maty ny 30 Aogositra 1483
==Ny fiainany manokana==
I [[Charles VII (Frantsa)|Charles VII]] of France no rainy. Ny vadiny dia Margaret Stewart, Dauphine of France, Charlotte of Savoy. Ny zanany dia Anne of France, Joan of France, Duchess of Berry, [[Charles VIII (Frantsa)|Charles VIII of France]].

== Mpanjakan'i Frantsa ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Bannière de France style 1500.svg|40px]] Mpanjakan'i [[Frantsa]] 
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Charles VII (Frantsa)|Charles VII]]&lt;br/&gt;1422–1461 || [[Louis XI]]&lt;br/&gt;1461–1483 || [[Charles VIII (Frantsa)|Charles VIII]]&lt;br/&gt; 1483-1498    
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}


== Jereo koa ==

{{commonscat|Louis XI de France}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1423]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1483]]
[[Sokajy:Mpanjakan'i Frantsa]]</text>
      <sha1>6ybunzd2o08hc4n9u9hovd2yc30jjsv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fitaovam-piadiana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190464</id>
    <revision>
      <id>1146219</id>
      <parentid>1079972</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="738" sha1="7uylvb8eohfwrpoocb44htcq9j365gz" xml:space="preserve">[[Sary:Hun bow.jpg|[[Andohalambo]], anisan'ny fitaovam-piadiana voalohany indrindra nipoitra|210px|right|thumb]]

Ny '''fitaovam-piadiana''' dia fitaovana ampiasaina mba handratra na hamono [[zavamananaina]], na hanimba na hanapotika rafitra. Natao hampitombo ny fahombiazan' ny [[fihazanana|fihazana]], ny [[fanamafisan-dalàna]], ny [[fiarovan-tena]] na ny haiady ny fitaovam-piadiana. Amin' ny ankapobeny, ny fitaovam-piadiana dia natao handresena ny mpifanandrina amin' ny alalan' ny fitaovana ara-materialy na ara-tsaina.

== Jereo koa ==
* [[Basy]]
* [[Lefona]]
* [[Antsy]]
* [[Sabatra]]
* [[Tsipìka]]
* [[Tafondro]]
* [[Baomba]]
* [[Balafomanga]]
* [[Bala]]
* [[Antsamotady]]


{{commonscat|Weapons}}

[[sokajy:Fitaovam-piadiana]]</text>
      <sha1>7uylvb8eohfwrpoocb44htcq9j365gz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andriamasinavalona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190708</id>
    <revision>
      <id>1146151</id>
      <parentid>1145675</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T12:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Andriamasinavalona, mpanjakan'Imerina (1675-1710) */</comment>
      <origin>1146151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110944" sha1="m9559v3o67n6pu1kq68pm3ycfwfrm0f" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, Mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), &quot;''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)''&quot;, Fanotana manokana - Ny fikambanana &quot;Taranak'Andriamasinavalona&quot;, Antananarivo.&lt;/ref&gt;:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa tao Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy ao Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;;&lt;nowiki/&gt;
* Andriamaroanaka, avy any Ambohitrandraina (Vakinankaratra), Andriamasindraibe, Antsirabe;
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana (Manandriana);
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]], tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga;
* Rarivoarindrano, avy any Ivohibato sy Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao ho laharan'ny Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona ao Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talatan'i Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay) (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# Ratomponimerimanjaka: vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# Ramanitrandriatsimitovy (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# Rapapangosasakinivorona: nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# Razakanavalondralambo: izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao amin'ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.    

Hoy ny tononkira:   

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany. Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy ny havany, sy tao Isoananjakana (Anosizato).  

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra. Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.   

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>m9559v3o67n6pu1kq68pm3ycfwfrm0f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146152</id>
      <parentid>1146151</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T12:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Andriamasinavalona, Mpanjakan'Imerina (1675-1710) */</comment>
      <origin>1146152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111169" sha1="ki3mwor7yf45eqj2b4dbjt238eahk15" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, Mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona &lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), « ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'' », Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona » , Antananarivo.&lt;/ref&gt; no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), &quot;''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)''&quot;, Fanotana manokana - Ny fikambanana &quot;Taranak'Andriamasinavalona&quot;, Antananarivo.&lt;/ref&gt;:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa tao Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy ao Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;;&lt;nowiki/&gt;
* Andriamaroanaka, avy any Ambohitrandraina (Vakinankaratra), Andriamasindraibe, Antsirabe;
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana (Manandriana);
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]], tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga;
* Rarivoarindrano, avy any Ivohibato sy Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao ho laharan'ny Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona ao Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talatan'i Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay) (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# Ratomponimerimanjaka: vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# Ramanitrandriatsimitovy (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# Rapapangosasakinivorona: nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# Razakanavalondralambo: izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao amin'ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.    

Hoy ny tononkira:   

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany. Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy ny havany, sy tao Isoananjakana (Anosizato).  

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra. Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.   

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>ki3mwor7yf45eqj2b4dbjt238eahk15</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146153</id>
      <parentid>1146152</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T12:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Andriamasinavalona, Mpanjakan'Imerina (1675-1710) */</comment>
      <origin>1146153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110944" sha1="m9559v3o67n6pu1kq68pm3ycfwfrm0f" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, Mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), &quot;''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)''&quot;, Fanotana manokana - Ny fikambanana &quot;Taranak'Andriamasinavalona&quot;, Antananarivo.&lt;/ref&gt;:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa tao Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy ao Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;;&lt;nowiki/&gt;
* Andriamaroanaka, avy any Ambohitrandraina (Vakinankaratra), Andriamasindraibe, Antsirabe;
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana (Manandriana);
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]], tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga;
* Rarivoarindrano, avy any Ivohibato sy Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao ho laharan'ny Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona ao Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talatan'i Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay) (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# Ratomponimerimanjaka: vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# Ramanitrandriatsimitovy (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# Rapapangosasakinivorona: nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# Razakanavalondralambo: izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao amin'ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.    

Hoy ny tononkira:   

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany. Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy ny havany, sy tao Isoananjakana (Anosizato).  

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra. Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.   

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>m9559v3o67n6pu1kq68pm3ycfwfrm0f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146154</id>
      <parentid>1146153</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T12:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Andriamasinavalona, Mpanjakan'Imerina (1675-1710) */</comment>
      <origin>1146154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111168" sha1="ke6pl41h6r1l63ptqmgrigcyjxf6lm0" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, Mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), « ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'' », Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona » , Antananarivo.&lt;/ref&gt; no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), &quot;''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)''&quot;, Fanotana manokana - Ny fikambanana &quot;Taranak'Andriamasinavalona&quot;, Antananarivo.&lt;/ref&gt;:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa tao Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy ao Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;;&lt;nowiki/&gt;
* Andriamaroanaka, avy any Ambohitrandraina (Vakinankaratra), Andriamasindraibe, Antsirabe;
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana (Manandriana);
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]], tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga;
* Rarivoarindrano, avy any Ivohibato sy Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao ho laharan'ny Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona ao Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talatan'i Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay) (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# Ratomponimerimanjaka: vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# Ramanitrandriatsimitovy (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# Rapapangosasakinivorona: nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# Razakanavalondralambo: izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao amin'ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.    

Hoy ny tononkira:   

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany. Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy ny havany, sy tao Isoananjakana (Anosizato).  

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra. Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.   

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>ke6pl41h6r1l63ptqmgrigcyjxf6lm0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146155</id>
      <parentid>1146154</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T12:24:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ny Andriamasinavalona */</comment>
      <origin>1146155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110954" sha1="91qrkrmpjyl5ha49uizkjvn4q47m68v" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, Mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), « ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'' », Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona » , Antananarivo.&lt;/ref&gt; no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa tao Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy ao Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;;&lt;nowiki/&gt;
* Andriamaroanaka, avy any Ambohitrandraina (Vakinankaratra), Andriamasindraibe, Antsirabe;
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana (Manandriana);
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]], tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga;
* Rarivoarindrano, avy any Ivohibato sy Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao ho laharan'ny Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona ao Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talatan'i Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay) (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# Ratomponimerimanjaka: vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# Ramanitrandriatsimitovy (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# Rapapangosasakinivorona: nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# Razakanavalondralambo: izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao amin'ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.    

Hoy ny tononkira:   

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany. Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy ny havany, sy tao Isoananjakana (Anosizato).  

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra. Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.   

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>91qrkrmpjyl5ha49uizkjvn4q47m68v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146158</id>
      <parentid>1146155</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T14:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vakinankaratra */</comment>
      <origin>1146158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110954" sha1="3eea23rq343o20v2hwb76guo5z99mzs" xml:space="preserve">[[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]]

'''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. 
== Andriamasinavalona, Mpanjakan'Imerina (1675-1710) ==

Andriamasinavalona&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), « ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'' », Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona » , Antananarivo.&lt;/ref&gt; no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka  tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia  naka ny  anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa  teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy.  

=== Ny nandraisany ny fanjakana ===

Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany.

=== Ny fanitarana ny fanjakana Merina ===
Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra.

=== Ny namoriana an'Imerina ===

==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ====
Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany:

* Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao.

* Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. 
* Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. 
* Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao.

* Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga.

Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana.

==== Ny famaritam-panjakana ==== 

Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo.

=== Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana ===
Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina:

* '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola.

* '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany.

* '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka.

=== Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka ===

Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery.

== Ny fandaminana ny fitondrana ==

=== Ny ambaratongan'ny  havan'andriamanjaka ===
Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy.

=== Ny rafitra fandaminana ny vahoaka ===

Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza.

=== Zara-taiza fa tsy andriana ===

Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: 

* Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga sy Ilafy; 

* Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; 

* Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; 

* Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. 

* Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany.

Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany.

=== Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo ===

[[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]]

Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700.

== Ny Andriamasinavalona ==
[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]]

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa tao Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy ao Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;;&lt;nowiki/&gt;
* Andriamaroanaka, avy any Ambohitrandraina (Vakinankaratra), Andriamasindraibe, Antsirabe;
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana (Manandriana);
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]], tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga;
* Rarivoarindrano, avy any Ivohibato sy Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao ho laharan'ny Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona ao Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talatan'i Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay) (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# Ratomponimerimanjaka: vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# Ramanitrandriatsimitovy (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# Rapapangosasakinivorona: nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# Razakanavalondralambo: izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao amin'ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.    

Hoy ny tononkira:   

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany. Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy ny havany, sy tao Isoananjakana (Anosizato).  

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra. Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.   

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Jereo koa ==

* [[Fanjakan' Imerina]]
* [[Lisitry ny mpanjaka merina]]

* [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]]
* [[Tantaran' i Madagasikara]]

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>3eea23rq343o20v2hwb76guo5z99mzs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sergueï Mossine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210586</id>
    <revision>
      <id>1146246</id>
      <parentid>1121410</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T07:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="563" sha1="jk2m7iwgzuq04k0x3uk36amkpwvbbob" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Sergueï Mossine
|teraka=14 Aprily 1849
|maty=8 Febroary 1902
|firenena={{Rosia}}
|mpiaraka=
|asa=

* [[injeniera]]
|taona niasàna=
}}
'''Sergueï Mossine''' dia injeniera mizaka ny zom-pirenen'i [[Rosia]] teraka ny 14 Aprily 1849 ary maty ny 8 Febroary 1902

Izy dia mpamorona fitaovam-piadiana sy mpiasan'ny Rosiana amin'ny tafika Rosiana.
== Jereo koa ==


{{commonscat|Sergei Ivanovich Mosin}}
[[sokajy:injeniera rosiana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1849]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1902]]
[[Sokajy:Fitaovam-piadiana]]</text>
      <sha1>jk2m7iwgzuq04k0x3uk36amkpwvbbob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wilhelm Mauser</title>
    <ns>0</ns>
    <id>221550</id>
    <revision>
      <id>1146247</id>
      <parentid>1142489</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T07:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1471" sha1="a592fmmzq5e3928ozk7zfog8ew2047r" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Wilhelm Mauser
|teraka=2 Mey 1834
|maty=13 Janoary 1882
|firenena={{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[injeniera]]
|taona niasàna=
}}
'''Wilhelm Mauser''' dia [[injeniera]] mizaka ny zom-pirenen'i {{Alemaina}} teraka ny 2 Mey 1834 tao [[Oberndorf am Neckar]] ary maty ny 13 Janoary 1882 tao [[Oberndorf am Neckar|Oberndorf]].

==Fiainana==
Zanaky ny mpiasa iray tao amin’ny ''Königlich Württembergische Gewehrfabrik'' any Oberndorf, i Wilhelm Mauser dia niasa tao koa nanomboka tamin’ny 1848. Niaraka tamin’i Peter Paul Mauser rahalahiny, izy dia nanamboatra breechblock basy mametaka, izay nampian’ny Minisiteran’ny Adin’i [[Baden-Württemberg|Württemberg]] tao amin’ny fanangonana modely an’ny arsenal tamin’ny 1860.

Tamin'ny 1870, dia nanohy ny asa fampandrosoana ho an'ny manam-pahefana miaramila Prosia izy ireo ary, niaraka tamin'izy ireo, dia namolavola ny basy Mauser Model 71, izay nampidirina tamin'ny 1871. Tamin'ny 1872, i Mauser sy ny rahalahiny dia nanangana ny orinasa ''Gebrüder Wilhelm und Paul Mauser'', nividy ny ''Königlich Württembergische Gewehrfabrik'' y tamin'ny 1874, ary nanova ny anaran'ny orinasa ho fiaraha-miasa voafetra. ''Mauser frères &amp; Cie'' manodidina.

== Jereo koa ==
* [[Biôgrafia]]

===Rohy ivelany===

{{commonscat}}
[[sokajy:injeniera alemà]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1834]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1882]]
[[Sokajy:Wilhelm Mauser]]
[[Sokajy:Fitaovam-piadiana]]</text>
      <sha1>a592fmmzq5e3928ozk7zfog8ew2047r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor</title>
    <ns>3</ns>
    <id>240209</id>
    <revision>
      <id>1146156</id>
      <parentid>1146113</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T12:31:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bonjour, re: [[Sokajy: ..... */ Valiny</comment>
      <origin>1146156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34439" sha1="e4fwf0zqv8oont9rfjhthlxk1h8f20h" xml:space="preserve">== Valiny:Vandalisme ao amin'ny pejy &quot;Vavolombelon'i Jehovah&quot; ==
(nadika avy tamin'ny pejin-dresako)

Salama Tompoko.
Namorona ny pejy hoe [[Vavolombelon'i Jehovah]] aho. Nifototra tamin'ny fandikana sy famintinana ny hita ao amin'ny Wikipedia frantsay sy anglisy ilay izy fa tsy nankiniko amin'ny fahalalako fotsiny an'ilay fikambanana. Ny mampalahelo ahy anefa dia nisy namafa sy nanolo zavatra hafa ny ampahany be tamin'izay nosoratako, izay heveriko fa tsy manaja ny atao hoe tsy fiandaniana. Ny hampahafantatra anareo mpiandraikitra ny fisian'izany no anoratako eto. Mangataka sosokevitra sy fanampiana aho mba tsy hampisy conflit na guerre d'édition matetika momba io pejy io sy ny hafa koa.
Misaotra tompoko. --[[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 20 Novambra 2017 à 01:42 (UTC)
: Miarahaba anao Thelezifor,
: Misaotra anao tonga mandray anjara eto amin'ny Wikipedia Malagasy. Raha ny hitako dia ny mpikamnbana [[mpikambana:Roberalimanana|Roberalimanana]] no namafafa ny ampahan'ny fandraisan'anjaranao teo amin'ny pejy momba ny [[vavolombelon'i Jehovah|Vavolombelon'i Jehovah]]. Nanampy zavatra maromaro izy kanefa dia nanala fehintsoratra maro dia maro ihany koa [https://mg.wikipedia.org/w/index.php?title=Vavolombelon%27i_Jehovah&amp;type=revision&amp;diff=808935&amp;oldid=808773]. Tsy very mandrakizay ny fiovana nataonao teo amin'ilay pejy fa mbola azo averina. [https://mg.wikipedia.org/w/index.php?title=Vavolombelon%27i_Jehovah&amp;oldid=808773 Ity] ny fiovàna nataonao farany. Rehefa malala-dalaka ny fotoako dia hamerina izay banga aho (amin'ny Sabotsy na Alahady). Mila anontaniana ihany koa i Roberalimanana momba ny antony nanesorany ny fehintsoratra sasany. 
: Mba tsy hisian'ny guerre d'edition dia tsara ny manampy ny tsiahy (reference, citation, source) miaraka amin'ilay dikanteny. Amin'izay dia mamporisika izay mpandray anjara mandalo hitazona ny fanambarana fantam-piaviana. — &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;&quot;&gt;[[Mpikambana:Jagwar|&lt;font color=&quot;#CC6666&quot;&gt;Jagwar]]&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/b&gt;&lt;small&gt;[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]&lt;/small&gt; 21 Novambra 2017 à 21:14 (UTC)

== Mahakasika ilay fanovana nataoko tamin'ny Pejy Vavolombelon'i Jehovah ==

Misaotra anao tsy nisalasala niteny ahy.
Mahakasika ny pejy Vavolombelon’i Jehovah izay novaiko aloha ny hevitra resahiko eto.
Tsy vavolombelon’i Jehovah aho nefa itako tsy dia mahafinaritra loatra ny fomba nilazan'ilay teo aloha ny mahakasika ny Vavolombelon’i Jehovah tao, tsy dia diso loatra akory ny sasany amin’ireo voalaza, ary itako tena niezaka ianao nanao azy, fa amin’ny ankapobeny dia tsy ampy be dia be, tsy dia misy zavatra tsara koa voatantara, sady itako misy somary tsy mety ny fomba nilazana ny hevitra sasany. 
Ohatra hoe ny  vavolombelon’I Jehovah nipoitra avy amin’ny protestantisma sy ny adventisma dia tsy marina. Ny eo ambany lohateny hoe:”finoan’ny vavolombelon’I Jehovah” koa tompoko dia marobe koa no tokon’ny ahitsy sy ampiana.
Na iza na iza vavolombelon’i Jehovah malagasy hamaky anazy io izay mihoatra ny 138 470 eto madagasikara, dia tsy ho faly na oviana na oviana amin’izany fomba firesaka toy ny misy fankahalana izany. Izay tsy miresaka afatsy ny lafiratsiny. Ary mety haniry hanova io fomba filaza io daholo. Handray anjara ao amin’ny Wikipedia.
Raha te ahalala ny momba ahy sy ny tantarako ianao, dia iza no tsaratsara kokoa anontanianao mahakasika izany ? Tsy iza fa tsy maintsy ny tenako ihany. Raha tsy tia ahy ianao na amin’ny olona tsy tia ahy no angalanao hevitra dia mety ho ny zavatra ratsy mahakasika ahy ihany no azonao sy voatantaranao. Raha te-ahalala momba ny vavolombelon’I Jehovah àry ianao, anisan’izany ny tantarany na ny finoany, dia iza no tsaratsara kokoa afaka hanome valiny mahafa-po? tsy iza fa ny vavolombelon’I Jehovah ihany sa tsy izany? Avy amin’ny bokiny izany fa tsy ny avy amin’ny boky hafa na teny inona izany na teny inona.
Ny tantaran’ny vavolombelon’i Jehovah nalaiko dia tao anatin’ny boky misy tantaran’ny vavolombelon’i Jehovah, mitondra ny lohateny hoe: “Vavolombelon’i Jehovah, mpitory ny fanjakan’Andriamanitra”, misy pejy 750, natonta tamin’ny 2005, nanomboka tamin’ny pejy faha 42 hatramin’ny pejy faha 119 no nangalako hevitra. Ny finoan’ny vavolombelon’i Jehovah dia nalaiko tamin’ny boky: “Ny Vavolombelon’i Jehovah—Iza moa Izy Ireo? Inona no Inoany? Natao printy tamin’ny 2011, pejy faha 12 hatramin’ny pejy faha 14 no nalaiko, sy ny boky “Fandresen-dahatra”, natao printy tamin’ny 2011, pejy faha 407 hatramin’ny pejy faha 415. Ireo antontan’isa dia nalaiko avy amin’ny Diarin’ny Vavolombelon’I Jehovah natao printy tamin’ny Janoary 2017, pejy faha 177 hatramin’ny pejy faha 192. Nosoratan’ny vavolombelon’i Jehovah(Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc., Wallkill, New York, U.S.A) daholo ireo, Ny sary dia nataoko copie avy amin’ny www.jw.org, sary nahazahoan-dalana daholo, izay tsy an’iza fa tranokalan’ny Vavolombelon’i Jehovah ihany, nikirizako ary tao anatin’ny andro maromaro no nanaovako azy, nataoko tao anaty fichier word ny sasany avy eo nataoko copie tao amin’ny Wikipedia. 
Ny mahakasika ny hoe avy amin’ny jw.org ireo teny nolazaiko dia mety marina satria ireo boky notanisaiko ireo dia hita ao amin’ny www.jw.org ny sasany ary ao amin’ny wol.jw.org ny sasany ary mety ho hita any amin’ny site hafa koa toy ny watchtowerwayback.org ny sary sy ny boky hafa.
Nataoko io mba ho feno kokoa ny fanazavana mahakasika ny vavolombelon’i Jehovah fa tsy ireo zavatra ratsy ihany no noresahina mba hanomezana fahafahampo ny Malagasy indrindra ireo vavolombelon’I Jehovah sy ireo mianatra aminy izay tena mazoto amin’ny fanaovana fikarohana amin’ny internet amin’izao andro izao. 
Ny ankabeazan’ireo voalaza teo aloha mahakasika ny vavolombelon’I Jehovah dia voalaza ao amin’ilay hevitra vaovao nataoko ihany fa nalamina, natao mazava tsara, sady natao feno kokoa ny fanazavana. Ka tsy ny ratsy ihany no voaresaka fa ny tsara koa. Ka tsy haiko raha mahazo rariny aho amin’izany tompoko, mbola tokon’ny hanohy izy iny aho, anisan’izany ny famenoana ny bibliographies sy ny rohy hafa fa mbola tsy vitako ilay izy.
Raisiko foana aloha ny sosokevitra sy ny fanakianana fa tiako kokoa raha ny tombotsoan’ny maro no jerena. Izay tsara no ataontsika.
Misaotra indrindra tompoko.

== Manaiky sosokevitra mitombina nefa tsy hanafina izay tokony ho fantatra ==

Miarahaba ny mpamaky sy an'i Roberalimanana.
Nanafintohina anao ny zavatra voasoratro. Tsy ny fanaratsiana na iza na iza anefa no tanjoko. Raha ny mikasika ny nipoiran'ny VJ dia marina ny tsikera nataonao satria tsy milaza ny tenany ho nivoaka avy amina antokom-pivavahana efa nisy talohany ny VJ. Novako ny andalana momba izany. Fahalalana sy fampahalalana no atao eto amin'ny Wikipedia, ka izay zavatra fantatra rehetra azo tohanana amin'ny alalan'ny loharano (sources) dia azo lazaina fa tsy ijerena izay mety ho tafintohina na izay tsy ho faly. Ireo &quot;faminaniana tsy tanteraka&quot; dia zavatra nisy tokoa izay tsy fanendrikendrehana fa zavatra nataon'ireo mpitarika ny VJ; nivoaka avy ao anatiny izany fa tsy avy aty ivelany. Ny Fiangonana katolika dia mba nanana ny azy (&quot;indulgence&quot;, sns.) nefa tsy miezaka mamafa ny tantara.
Raha ny amin'ny zavatra tsara momba ny VJ izay tsy voalaza dia heveriko fa mahalaza izany ny pejy maro momba ny fivavahana kristiana, afa-tsy hoe milaza ny tenany ho tsy kristian y VJ.Ny zavatra mampiavaka ny VJ no tokony ho ao.--[[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 13 Desambra 2017 à 09:44 (UTC)

== Translation request ==
Hello! May I ask you for a translation of the phrase '''Automatic refresh''' into {{#language:mg}}? Thanks [[Mpikambana:-XQV-|-XQV-]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:-XQV-|resaka]]) 20 Jiona 2018 à 20:42 (UTC)

Hello XQV! &quot;Automatic refresh&quot; can be translated to &quot;Fanavaozana mandeha ho azy&quot; or &quot;Fanavaoza-mandeha ho azy&quot;.--[[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 27 Jiona 2018 à 08:28 (UTC)

== Salama tompoko sy tonga soa! ==
{{tonga soa}}
----
Je continue en français et en anglais car je ne suis pas encore capable de vraiment m'exprimer en malgache :)

N'hésitez pas à signaler sur votre [[Mpikambana:Thelezifor|page utilisateur]] les langues que vous parlez en utilisant les modèles {{tlp|Babel}} : {{tlp|Babel|mg|en-4|fr}} par exemple.

Bonnes contributions et encore merci pour votre participation ! -- [[User:Alno|AlNo]] [[User talk:Alno|(resaho)]] 20 Septambra 2019 à 09:03 (UTC)
----
I continue in French and in English as I'm not really able to speak Malagasy yet :)

Feel free to tell us which languages you know on your [[Mpikambana:Thelezifor|user oage]] by using {{tlp|Babel}} templates: e.g. {{tlp|Babel|mg|en-4|fr}}.

Enjoy contributing and thanks again for your participation! -- [[User:Alno|AlNo]] [[User talk:Alno|(resaho)]] 20 Septambra 2019 à 09:03 (UTC)

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.'''

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act5) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 20 Septambra 2019 à 18:58 (UTC)
&lt;!-- Message envoyé par User:RMaung (WMF)@metawiki en utilisant la liste à https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act5)&amp;oldid=19397738 --&gt;

== Reminder: Community Insights Survey ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;

'''Share your experience in this survey'''

Hi {{PAGENAME}},

There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal!
With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide.

Please take 15 to 25 minutes  to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(meafwps,act5) give your feedback through this survey]'''.  It is available in various languages.

This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English).

Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.

Sincerely,
&lt;/div&gt; [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 4 Oktobra 2019 à 15:28 (UTC)
&lt;!-- Message envoyé par User:RMaung (WMF)@metawiki en utilisant la liste à https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(meaf_wps,act5)&amp;oldid=19432342 --&gt;

== Endrika:Disney theatrical animated features ==

Hello, can you possibly look at all the articles listed in [[Endrika:Disney theatrical animated features]] and check for errors? There is some abuse going around on these articles, such as redirecting them to [[Walt Disney]] (the producer of the movies listed that came from ''Snow White and the Seven Dwarfs'' all the way to ''The Jungle Book''). I also came across English language text in the article about ''[[Lady and the Tramp]]''. I used the older revision in Malagasy to fix the article about ''Cinderella'', which was a redirect to the article about Walt Disney. This is the known vandal [[en:WP:LTA/BF101|Bambifan101]]. While Bambifan has good taste in animated movies and other types of entertainment for families, he has known to do destructive things in these articles. One of them is adding English language text in non-English language projects, such as this Wikipedia in Malagasy. We all hoped Bambifan would someday grow up, but he's still known to do destructive damage across countless projects. Help is needed from native speakers of each language to correct the damage done by Bambifan. Either there shouldn't be the English text in Lady and the Tramp, or it should receive a proper translation into Malagasy. Other articles don't have inappropriate content, but still need to be expanded or improved. Much of them are too short. So, what should be done about the English language text in Lady and the Tramp? Should it be reverted, removed, or translated? I would recommend the translation, but whatever is the best you can do should be the option. [[Manokana:Fandraisan'anjara/2600:1700:53F0:AD70:6C1A:9D0:5C:E160|2600:1700:53F0:AD70:6C1A:9D0:5C:E160]] 13 Jolay 2020 à 16:08 (UTC)

:I just updated that template. Also, I have to confess, this and the first post here and both Bambifan himself speaking. The other vandal redirecting pages is another user, but I'm not sure who. Also, I can revert the English text in Lady and the Tramp, but then it's too short and desires expanding. So, what can be done about it? [[Manokana:Fandraisan'anjara/2600:1700:53F0:AD70:1DB9:6BFB:4584:F35D|2600:1700:53F0:AD70:1DB9:6BFB:4584:F35D]] 25 Febroary 2021 à 20:54 (UTC)

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[Mpikambana:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:MediaWiki message delivery|resaka]]) 25 Septambra 2020 à 18:53 (UTC)
&lt;!-- Message envoyé par User:Samuel (WMF)@metawiki en utilisant la liste à https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 --&gt;

== Great job on the Valanaretin'ny coronavirus eto Madagasikara article ==

Hello Mpikambana:Thelezifor,

My name is Wil and I'm a wikipedia editor from New York City. I noticed the great job you did on the Valanaretin'ny coronavirus eto Madagasikara article! I'm co-hosting a COVID-19 edit-a-thon/translate-a-thon and we are hoping to translate and publish the first four paragraphs of the [[EN:COVID-19_pandemic_in_New_York_City|COVID-19_pandemic_in_New_York_City]] article into Malagasy on the .mg wikipedia. Would you be able to help? We have a very small budget to pay translators. Let me know if you or someone you know might be interested. 

You can see the goals of the online event [[en:Wikipedia:Meetup/NYC/SureWeCan4|NYC COVID-19: Environmental Justice in Public Health edit-a-thon]]. Please join us, it is happening on Sat, Nov 21nd, 2020 - 11am-1pm (E.S.T). 

Have a great day,
--[[Mpikambana:Wil540 art|Wil540 art]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Wil540 art|resaka]]) 2 Novambra 2020 à 16:36 (UTC)

== Tsofoka ==

Salama, Tompoko ! Mpianatra aho ka mba manontany anareo hoe inona daholo ny tsofoka misy. Raha fantatrareo dia mba fenoy ilay pejy mahakasika ny tsofoka azafady. Misaotra betsaka ! [[Manokana:Fandraisan'anjara/197.158.119.100|197.158.119.100]] 5 Jiona 2022 à 17:28 (UTC)

:Misaotra anao tamin' ny fanontaniana fa nanosika amin' ny fanohizana ny fanoratana momba ny [[tsofoka]] izany. [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 7 Jiona 2022 à 13:00 (UTC)

== Vaovao ny taona  ==

mirary taona soa sy mahafinaritra r'ise! Ao amin'ny wiki fr no tena misy ny asako, dia faly mahafantatra. https://fr.wikipedia.org/wiki/Utilisateur:Peacekeeper44 [[Mpikambana:Peacekeeper44|Peacekeeper44]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Peacekeeper44|resaka]]) 16 Janoary 2023 à 01:52 (UTC)

:Miarahaba anao koa amin' izao taombaovao izao. Faly miresaka aminao koa sady mirary soa ho anao. [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 16 Janoary 2023 à 09:09 (UTC)
:@[[Mpikambana:Peacekeeper44|Peacekeeper44]] Salama tompoko, mankasitraka. [[Mpikambana:Chirocca77|Chirocca77]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Chirocca77|resaka]]) 7 Oktobra 2024 à 20:44 (UTC)
== Shrek ==
&quot;Shrek&quot; existe-t-il en malgache?, je me demande!


Misy ve ny &quot;Shrek&quot; amin'ny teny malagasy?, manontany tena aho!

Does &quot;Shrek&quot; exist in Malagasy?, I wonder! 1 Aprily 2023 à 16:14 (UTC)

== Translation request ==
Hi. I am sorry to bother you with this but I would like to ask you whether you could please translate this to Malagasy?
&lt;poem&gt;
Lingua Franca Nova (“Elefen”) is a language designed to be particularly simple, consistent, and easy to learn for international communications. It has a number of positive qualities:
* 1. It has a limited number of phonemes. It sounds similar to Italian or Spanish.
* 2. It is phonetically spelled. No child should have to spend years learning irregularities.
* 3. It has a completely regular grammar, similar to the world’s creoles.
* 4. It has a limited and completely regular set of productive affixes for routine word derivation.
* 5. It has well-defined rules for word order, in keeping with many major languages.
* 6. Its vocabulary is strongly rooted in modern Romance languages. These languages are themselves widespread and influential, plus they have contributed the major part of English vocabulary
* 7. It is designed to be naturally accepting of Latin and Greek technical neologisms, the de facto “world standard”.
* 8. It is designed to seem relatively “natural” to those who are familiar with Romance languages, without being any more difficult for others to learn.
* We hope you like Elefen!
&lt;/poem&gt;
Thanks for your help. — [[Mpikambana:Caro de Segeda|Caro de Segeda]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Caro de Segeda|resaka]]) 6 Jiona 2023 à 06:01 (UTC)

:Bonjour !
:Voici la traduction que vous avez demandée. Je vous remercie de me faire découvrir cette merveilleuse langue.
:''Ny Lingua Franca Nova (“Elefen”) dia fiteny natao ho tsotra indrindra sy tsy miovaova ary mora ianarana ho an' ny fifandraisana iraisam-pirenena. Manana toetra tsara maromaro izy io:''
:''1. Voafetra ny isan' ny feon-teny. Mitovitovy amin' ny fiteny italiana na espaniôla ny feony.''
:''2. Soratana amin’ ny litera iray ny feo iray. Tsy misy ankizy tokony handany taona maro amin’ ny fianarana ny zavatra tsy manara-dalàna.''
:''3. Manana fitsipi-pitenenana manara-dalàna tanteraka izy io, mitovitovy amin' ny fiteny kreôla maneran-tany.''
:''4. Manana andiana tsirinteny mamokatra voafetra isa manara-dalàna tanteraka ho an'ny fampisampanan-teny mahazatra izy.''
:''5. Misy fitsipika voafaritra tsara momba ny filaharan’ny teny, mifanaraka amin’ny fiteny lehibe maro.''
:''6. Mifototra mafy amin'ny fiteny rômanina môderina ny voambolany. Ireo fiteny ireo dia miely patrana sy manan-piantraikany, ary nandray anjara amin’ny ampahany lehibe amin' ny voambolana anglisy''
:''7. Natao hanaiky hoazy ny teny teknika vaovao avy amin’ny fiteny latinina sy grika izy, izay “fenitra maneran-tany”.''
:''8. Natao ho toa “voajanahary” ho an’ireo zatra ny fiteny rômanina izy, nefa tsy sarotra amin’ny hafa ny hianatra azy.'' [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 15 Jiona 2023 à 09:24 (UTC)
::Merci :) [[Mpikambana:Caro de Segeda|Caro de Segeda]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Caro de Segeda|resaka]]) 12 Septambra 2023 à 12:10 (UTC)
::@[[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] mankasitraka [[Mpikambana:Chirocca77|Chirocca77]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Chirocca77|resaka]]) 27 Desambra 2024 à 17:49 (UTC)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 26 Janoary 2025 à 06:24 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message envoyé par User:Doc James@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== Accents malgache ==

Hey, les accents que tu mets partout, ça nerve gravement: car on ne peut plus mettre un # REDIRECT sur les pages, surtout quand tu les a mis dans le titre de la page.

La langue malgache est pauvre en accents, UNIQUEMENT quand il y a des mots d' '''ambigüité''' ils sont utilisé
ex.: lalana = route, chemin    et ''lalàna &quot; = loi

Mais tu les colles partout, ex: [[Pentekôsta]], c'est [[Pentekosta]]
voir: [https://motmalgache.org/bins/bcvx?n=648&amp;w=Pentekoty Mots malgache]
ou dans les journaux (quotidien): ex.: https://midi-madagasikara.mg/sambava-fiarabe-nitrongy-taxi-bajaj-tovolahy-iray-18-taona-maty-tsy-tra-drano/

Une explication de la langue malgache tu trouveras aussi ici: Malgache: https://fr.wikipedia.org/wiki/Malgache#%C3%89criture_et_prononciation

Donc, tous ses accents sont à enlever.....  et certains mots tu a meme mis 3 accents, ex: '''Ôrtôdôksia''' ça ne fait absolumment aucun sense. Il n'y a pas un mots ''embigûité'' avec [[Ortodoxia]], non, et pourquoi tripler ?

===
Est ce qu'il y a encore une autre personne qui redige la wikipedia malgache (oups, aussi le 'w' n'esiste pas, ''vikipedia.....'')? J'ai l'impression qu'il y a que 2 personnes, non.?
Salut
[[Manokana:Fandraisan'anjara/41.213.235.225|41.213.235.225]] 9 Mey 2025 à 03:41 (UTC)

:Hey, les accents que tu mets partout, ça nerve gravement: car on ne peut plus mettre un # REDIRECT sur les pages, surtout quand tu les a mis dans le titre de la page.
:La langue malgache est pauvre en accents, UNIQUEMENT quand il y a des mots d' '''ambigüité''' ils sont utilisé ex.: lalana = route, chemin et ''lalàna &quot; = loi''
:Mais tu les colles partout, ex: [[Pentekôsta]], c'est [[Pentekosta]] voir: [https://motmalgache.org/bins/bcvx?n=648&amp;w=Pentekoty Mots malgache] ou dans les journaux (quotidien): ex.: https://midi-madagasikara.mg/sambava-fiarabe-nitrongy-taxi-bajaj-tovolahy-iray-18-taona-maty-tsy-tra-drano/
:Une explication de la langue malgache tu trouveras aussi ici: Malgache: https://fr.wikipedia.org/wiki/Malgache#%C3%89criture_et_prononciation
:Donc, tous ses accents sont à enlever..... et certains mots tu a meme mis 3 accents, ex: '''Ôrtôdôksia''' ça ne fait absolumment aucun sense. Il n'y a pas un mots ''embigûité'' avec [[Ortodoxia]], non, et pourquoi tripler ?
:Salama Tompoko
:Tsy fantatro na ilay olona nanoratra an' io lahatsoratra eo ambony io ity IP ity: [[Manokana:Fandraisan'anjara/41.213.235.225|41.213.235.225]] 
:Fa izao ny valin' io fanamarihana io:
:'''Voalohany'''
:Teny vahiny nohagasina ny ankamaroan' ny teny ahitana ô. Efa nieritreritra ny momba io olana io aho nefa nanapa-kevitra satria betsaka ny literatiora malagasy ahitana an' izany. Tsy fanavahana [[tsindrimpeo]] (''accent tonique'') fotsiny ny tendro (''accent écrit''). Mahay manonona ny feo /o/ ny Malagasy ary mahay manavaka ny /o/ sy ny /u/, tsy araka ny mety holazain' ny mpanoratra sasany. Io voalohany io soratana amin' ny hoe ô (/o/) fa ny faharoa kosa o (/u/) tsy misy [[tendro satroka]] (''accent circonflexe'').
:'''Faharoa'''
:Efa betsaka ny boky voasoratra mampiasa ny hoe ô. Vakio ny [[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy]] na ny literatiora katôlika amin' ny teny malagasy fa mampiasa an' io, raha tsy hitanisa afa-tsy ireo. Ohatra: Deoterônômy. 
:Tsy adala ireo raiamandreny nandika ny Baiboly katôlika ankehitriny mampiasa azy io fa misy antony: mahay manonona sy manavaka ny /o/ sy ny /u/ ny Malagasy ka tokony hosoratana araka ny tokony hahamarina kokoa ny fanononana azy ny teny iray.  Jereo koa ny ao amin' ny [[Baiboly Dikanteny Iombonana Eto Madagasikara|Baiboly DIEM]]. Ohatra: Eksôdy. Betsaka ny ohatra azo aseho eto fa santionany ireo.
:Mety hiteny ianao hoe &quot;Fa angaha ny Baiboly no manome ny fitsipika fanoratana ny teny malagasy?&quot;.
:Valiny:
:Ny fomba fanoratana ny teny malagasy ao amin' ny Baiboly tokoa no môdely hatramin' ny voalohany amin' ny fanoratana ny teny malagasy ka mbola azo heverina fa hazoniny izany mandraka ankehitriny. 
:'''Fahatelo'''
:La langue malgache est pauvre en accents, UNIQUEMENT quand il y a des mots d' '''ambigüité''' ils sont utilisé ex.: lalana = route, chemin et ''lalàna &quot; = loi''
:Mais tu les colles partout, ex: [[Pentekôsta]], c'est [[Pentekosta]] voir: [https://motmalgache.org/bins/bcvx?n=648&amp;w=Pentekoty Mots malgache] ou dans les journaux (quotidien): ex.: https://midi-madagasikara.mg/sambava-fiarabe-nitrongy-taxi-bajaj-tovolahy-iray-18-taona-maty-tsy-tra-drano/
:Tsy marina izany.
:Jereo ity ao amin' ny '''[https://motmalgache.org/bins/bcvx?n=648&amp;w=Pentekoty ''Mots malgache'']''' ity fanazavana momba ny fampiasana ny ô ity: ''[http://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=%C3%B4 '''O''']'' .
:'''Fahefatra'''
:Na dia tsy mifangaro amin' ny teny hafa aza ny mahôgo, ny ''sôma'', ny ''tôlatôka'', ny ''bôjo'', sns (izay heveriko fa samy voan-teny malagasy avokoa) dia ilaina ny manoratra hoe ô mba hahamarina ny fanononana.
:'''Fahadimy'''
:Ny Wikipedia dia sehatra mivelatra natao hampahafantarana ny zava-misy, tsy ny eto Madagasikara na momba ny Malagasy ihany, fa mankany ivelany sy momba ny kolontsaina vahiny koa. Koa safidy tsara kokoa ny tonga dia manoratra hoe ô (raha /o/ no tokony hanononana azy) fa tsy hiandrasana teny hafa mety hiteraka fampifangaroam-panononana aminy (vokatry ny fanagasiana) vao izay hanova indray. 
:'''Fahenina'''
:Mety ahoana ny fanagasiana ny hoe ''[[:fr:Homoousia|Homoousia]]'' sy ny mety hanononan' ny Malagasy izany raha tsy ampiasaina ny ô ? Raha manam-potoana aho dia handika an' io lahatsoratra io amin' ny teny malagasy ka tsy maintsy ho toy izao ny hanoratako azy:
:''[[Hômôosia]]'' fa tsy ''Homoosia'' mba hahafantarana avy hatrany ny tokony ho fanononana azy: /homousia/ fa tsy /humuusia/ na /homoosia/. Raha ''homoosia'' araka ny itiavanao azy tokoa moa no hosoratana dia ahoana ny hahafantarana fa toy izao na toy izao no tokony hanononana ny ny o ?
:Ahoana moa no hahaizan' ny Malagasy fa ny anaran' ity vorona efa lany tamingana ity dia tokony ho tononina hoe /dodo/ fa tsy /dudu/ raha tsy ampiasaina ny ô? (''[[dôdô]]'').
:'''Fahafito'''
:Hey, les accents que tu mets partout, ça nerve gravement: car on ne peut plus mettre un # REDIRECT sur les pages, surtout quand tu les a mis dans le titre de la page.
:Mais tu les colles partout, ex: [[Pentekôsta]], c'est [[Pentekosta]] voir: ....
:Ny teny tsy mitovy fanoratra indrindra no amoiasana ny REDIRECT. Sarotra ve ny manoratra hoe #FIHODINANA&lt;nowiki&gt;[[Pentekôsta]]&lt;/nowiki&gt; ?
:Fa avy aiza ny REDIRECT eto amin' ity ohatra ity: 
:Tsy tsara ny mandainga. 
:'''Fahavalo'''
:La langue malgache est pauvre en accents, UNIQUEMENT quand il y a des mots d' '''ambigüité''' ils sont utilisé ex.: lalana = route, chemin et ''lalàna &quot; = loi''
:Hanoratra amin' ny teny frantsay amin' izay aho hamaranako azy.
:Ce n'est pas seulement la langue malgache, appauvrie jusque dans ses accents écrits, mais aussi le peuple malgache lui-même qui a été appauvri — et cela dans de nombreux domaines : économique, culturel, et bien d'autres encore. J’ignore si l’auteur des critiques précédentes fait partie de ceux qui acceptent cet appauvrissement artificiel. [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 9 Mey 2025 à 09:52 (UTC)

== Fampidirana Info-box sy fanovana lohateny ==

Salama tompoko, 

Miezaka manatsara miandalana ny fandikan-teny ilay lahatsoratra hetsi-panoherana 2025 iny aho fa misy Info-box ilay ao amin'ny teny frantsay dia somary sahirana aho mbola tsy mahafehy tsara ilay Info-box raha mba azonao atao. Misy ilay sary iny koa efa nesoriko satria sary tsy tena izy dia nosoloiko sary vaovao nalaiko manokana. Ilay lohateny koa ohatrany diso, tsy aiko ny manova azy sao mba hainao, Mankasitraka indrindra  [[Mpikambana:Raveloaritiana Mamisoa|Raveloaritiana Mamisoa]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Raveloaritiana Mamisoa|resaka]]) 24 Oktobra 2025 à 06:08 (UTC)

:Salama Tompoko
:Misaotra anao tamn' ny fanovana ny sary. Raha hanova lohateny dia io amin' ny zorony ambony ankavanana misy soratra hoe &quot;Fitaovana&quot; io no misy fanovana lohateny. Tsindrio ny eo dia hiseho eo ny hoe &quot;Hanolo anarana&quot;.  [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 24 Oktobra 2025 à 08:39 (UTC)

== Help ==

Hello, I recently created [[Fandripahana ny Gaza|this]] article. Can you help me improve it? You said I know English. [[Mpikambana:جودت|جودت]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:جودت|resaka]]) 22 Febroary 2026 à 17:57 (UTC)

:Hello. Thank you for your trust. When I saw your message, I realized I needed to inform Malagasy speakers about the reality of what is happening in the Gaza Strip. I have just translated the article &quot;Gaza Genocide&quot; into Malagasy and modified the title to conform to Malagasy grammar. [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 23 Febroary 2026 à 05:46 (UTC)

== Translation request ==

Hello, Thelezifor. 

Can you translate and upload the articles  [[:en:Bazardüzü]] and [[:en:Campi Flegrei]] in Malagasy Wikipedia? 

Yours sincerely, [[Mpikambana:Kurcke|Kurcke]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Kurcke|resaka]]) 15 Martsa 2026 à 10:38 (UTC)

:Hello  [[Mpikambana:Kurcke|Kurcke]]. Yes, I can translate the articles you mentioned when I have time. [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 15 Martsa 2026 à 11:49 (UTC)

== Naranty pejy fandraisana ==
Miarahaba anao, 
na dia zandrinao lavitra aza aho amin'ny fikirakirana ny wikipedia dia nataoko ho andraikitra ny nandranty ny lahatsoratrao Michèle Rakotoson ho eo amin'ny pejy fandraisana na dia mbola eo ambany aza ilay izy. Mankasitraka indrindra fa voadika tsara ilay lahatsoratra.
Manaraka izany dia tsara mijery izay lahatsoratra rehetra mendrika ny ho aranty tahaka io isika fa rehefa namadibadika aho dia tsy miova loatra ny lohahevitra mivoaka eo amin'ny pejy fandraisana eo tao anatin'ny taona maro nisian'ny takelaka teny malagasy.
Mirary soa ho anao.
[[Mpikambana:ZoAndriamifidisoa|ZoAndriamifidisoa]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:ZoAndriamifidisoa|resaka]]) 2 Aprily 2026 à 09:51 (UTC)

:Salama Tompoko.
:Misaotra anao tamin' ny fanoloanao ilay lahatsoratra naranty tao amin' ny pejy fandraisana. Zava-dehibe raha misy mpikambana mandray anjara, tsy amin' ny fanoratana fotsiny, fa amin' ny fandaminana koa.  Ny tenako moa dia miezaka mandika teny na mamorona lahatsoratra vaovao tanteraka (raha tsy misy amin' ny teny hafa ilay lahatsoratra na raha tsy mahafa-po na tsy mifanandrify amin' ny mpamaky malagasy ny efa misy amn' ny teny hafa, indrindra ny mahakasika ny zava-misy eto Madagasikara. Ny mbola banga amin' io lahatsoratra nosafidinao io dia ny loharano. Mankasitraka. [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 3 Aprily 2026 à 06:31 (UTC)

== Bonjour, re: [[Sokajy: .....  ==

Bonjour Thelezifor,
Est ce que tu pourras pensé de mettre un ''Sokajy'' en bas de la page qui tu cré? Ca facillitera énormement de mettre de l'ordre (plus tard... )

ex: ta page [[Cyphostemma microdipterum]] qui tu as cré hier:

simplesment un ''Sokajy:Cyphostemma'' (en double [] ) en bas de la page à rajouter.
Puis (si tu as encore envie), j'ai rajouté dans le 'Sokajy:Cyphostemma' aussi encore ''Sokajy: Vitaceae

Salut à toi, bonne continuation
[[Mpikambana:HarryWurst|HarryWurst]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:HarryWurst|resaka]]) 1 Jolay 2026 à 07:33 (UTC)

:Bonjour.
:Tu as déjà créé le Sokajy &quot;''Cyphostemma&quot;.'' Merci. Il reste &quot;Vitaceae&quot;. Je créerai cette catégorie dès que jaurai le temps.  [[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 1 Jolay 2026 à 07:49 (UTC)
::Superbe. :)
::[[Mpikambana:HarryWurst|HarryWurst]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:HarryWurst|resaka]]) 1 Jolay 2026 à 12:31 (UTC)</text>
      <sha1>e4fwf0zqv8oont9rfjhthlxk1h8f20h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fanandroana malagasy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>262224</id>
    <revision>
      <id>1146230</id>
      <parentid>1119400</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:42:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40951" sha1="aklaj9fsdwubu8evrq2ddfpcs0kvhmw" xml:space="preserve">[[Sary:Orim-bintana malagasy.jpg|vignette|271x271px|Ny toerana misy ny orim-bintana eny amin' ny zoro sy ny rindrin-trano malagasy]]
Ny '''fanandroana malagasy''' dia endriky ny [[fanandroana]] ataon' ny mpanandro malagasy izay andinihany sy ampiharany ny fifandraisan' ny fotoana sy toerana isehoan' ny zavatra iray (fahaterahana, fanaovan-javatra, fisehon-javatra), amin' ny toerana sy ny toetran' ny zavatra eny amin' ny lanitra, indrindra ny [[Volana]], ankilany (araka ny [[tetiandro malagasy]]) sy ny fifandraisan' izany amin' ny ho toetr' ilay olona teraka na ilay zavatra miseho na tiana hotanteraka. Resahina noho izany ny atao hoe [[Vintana (finoan-drazana malagasy)|vintana]]. 

Ny fanandroana malagasy dia avy amin' ny [[fanandroana arabo]]. Noho izany, ny volana tsirairay ao amin' ny tetiandro malagasy mampiasa [[Fiteny arabo|teny arabo]] nohagasina dia mitondra anaram-bintana ([[Alahamady]], [[Adaoro]], [[Adizaoza]], [[Asorotany]], [[Alahasaty]], [[Asombola]], [[Adimizana]], [[Alakarabo]], [[Alakaosy]], [[Adijady]], [[Adalo]] ary [[Alohotsy]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Antoine de Padoue Rahajarizafy, ''Filozofia malagasy'', 2005, p. 104.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;Alahamady&quot;, Régis Rajemisa-Raolisona, ''Rakibolana malagasy'', 1985, p. 49.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;), ny andro tsirairay ao amin' ny volana dia mitondra anaram-bintana koa, toy izany koa ny fizaràn' ny andro tsirairay. Tsy ny volana ihany fa ny zavatra rehetra dia manam-pifandraisana amin' ny vintana, indrindra fa ny [[lafin-tany]] ([[avaratra]], [[atsinanana]], [[atsimo]], [[andrefana]], sns) sy ny &quot;[[singa efatra]]&quot; ([[rano]], [[rivotra]], [[tany]], [[afo]]) izay itsinjaran' ny orim-bintana roa ambin' ny folo. Raha ny marina dia anaran' ny [[Antokon-kintana|antokon-kintan]]' ny [[zôdiaka]] amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] nohagasina ny anaram-bintana malagasy nefa efa tsy mifanandrify amin' ny fotoana iheverana ny antokon-kintana mitovy anarana aminy ny [[Tetiandro malagasy|volana malagasy]]. 

Ao amin' ny fanandroana malagasy dia misy lanjany eo amin' ny fivoasana ny vintana koa ny [[andro]] ao amin' ny [[herinandro]] ([[alakamisy]], [[zoma]], [[asabotsy]], sns) izay mety ho tsara na ratsy arakaraka ny zavatra tian-katao. Ambaran' ny mpanandro malagasy fa mamaritra ny toetra sy ny hoavin' ny olona ateraka na ny zavatra tanterahina tandrify azy ny vintana nefa azo ovana izany amin' ny alalan' ny [[fanalana vintana]] na [[fanalana faditra]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Antoine de Padoue Rahajarizafy, ''Filozofia malagasy'', 2005, p. 107.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; raha ratsy ka atahorana hitera-doza io vintana io. 

Ankehitriny dia mbola maro ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] mitady hevitra amin' ny mpanandro, eny fa na ny olona sasany izay efa nandray finoana hafa ([[sinkretisma]]) na dia manameloka izany ny [[Fivavahana eto Madagasikara|fivavahana]] arahiny. 

== Ny fiaviana sy fielezan' ny fanandroana malagasy ==
Ny fanandroana malagasy dia avy amin' ny [[fanandroana arabo]], izay avy amin' ny [[fanandroana grika]], ity indray dia avy amin' ny [[fanandroana babilôniana]] sy [[Fanandroana egiptiana|egiptiana]]. Ny [[Arabo (vahoaka)|Arabo]] (izay antsoin' ny Malagasy hoe ''Talaotra'' na ''[[Antalaotra]]'') no heverin' ny maro fa nitondra ny fanandroana teto Madagasikara&lt;ref&gt;&lt;small&gt;'Ny Arabo izay tonga tany amorontsiraka atsinanana sy andrefana no isan’ ireo firenena mpiavy. Ny finoana mohamedianina izay naelin’ izy ireo no nanjary fanompoan-tsampy teto, nahatonga ny sikidy sy fanandroana, ny mosavy sy ny hitsak’ andro”. (Rainihifina, ''Lovantsaina II Tantara Betsileo'', Ambozontany Fianarantsoa. 1975,  p. 19)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Antoine de Padoue Rahajarizafy, ''Filozofia malagasy'', 2005, p. 91.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Araka ny finoan-drazana malagasy dia lova avy amin' ny ray aman-dreny na talenta avy amin' ny [[Zanahary (anaran-tsamirery)|Zanahary]] ny fanandroana. Ilain' ny [[Ntaolo malagasy|Nataolo malagasy]] ny manontany mpanandro alohan' ny hiterahana, hanamboarana trano na fasana, hanaovana [[Famorana|hasoavana]] na [[fanambadiana]], hisantatra na hitokana zavatra, [[Fandevenana|handevenana]] sns.

Fanao andavanandro teto Madagasikara ny fankanesana any amin' ny mpanandro teo amin' ireo [[andriana]] tamin' ny taonjato faha-18 sy faha-19. Tao [[Imerina]] teo antenatenan' ny taonjato faha-19 dia nahay nanandro ny iray ampahatelon' ny olona&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;&lt;small&gt;Jobily Rakotoson, &quot;L'art divinatoire, parole d'un sage&quot; in ''Madagascar fenêtres'', 2002, p.93.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Ny vintana ==
[[Sary:New Moon at sunset.jpg|vignette|180x180px|Tsinam-bolana]]
Singa manan-danja indrindra eo amin' ny fanandroana malagasy ny [[Vintana (finoan-drazana malagasy)|vintana]]. Ireto avy ny anaram-bintana amin' ny fanandroana malagasy izay sady anaran' ny [[Tetiandro malagasy|volana malagasy]] avy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]]: [[Alahamady]], [[Adaoro]], [[Adizaoza]], [[Asorotany]], [[Alahasaty]], [[Asombola]], [[Adimizana]], [[Alakarabo]], [[Alakaosy]], [[Adijady]], [[Adalo]] ary [[Alohotsy]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Antoine de Padoue Rahajarizafy, ''Filozofia malagasy'', 2005, p. 104.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;Alahamady&quot;, Régis Rajemisa-Raolisona, ''Rakibolana malagasy'', 1985, p. 49.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ankehitriny dia mbola iadian-kevitra ny fotoana mifanandrify amin' ny volana tsirairay noho ny fahasamihafam-piheverana misy eo amin' ireo milaza tena fa manam-pahaizana momba ny [[tetiandro malagasy]].

=== Sokajim-bintana sy fifanadraisan' ny vintana ===
Atsidika hatrety amboalohany fa ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] hoe ''vintana'' dia avy amin' ny [[Fiteny indôneziana|teny indôneziana]] hoe ''[[:id:Bintang|bintang]]'' izay midika hoe &quot;[[kintana]]&quot;. Lasa tsy dia mifandray loatra amin' ny kintana anefa ny fanandroana malagasy taty aoriana fa amin' ny [[Volana]], hadino ny fiavian' ilay teny. Ny hoe ''vintana'' dia tsy manondro kintana intsony fa fizaram-potoana ao anatin' ny iray taona na iray [[Volana (fotoana)|volana]] na iray [[andro]] na fizaran' ny erana manodidina.

==== Renivintana sy zanabintana ====
Ny vintana tsirairay dia naorin' ny [[Ntaolo malagasy]] amin' ny zoron-trano sy ny rindrin-trano na amin' ny [[lafin-tany]], ka atao hoe [[renivintana]] ny vintana miorina amin' ny zoron-trano na amin' ny lafin-tany mifanandrify amin' ny zoron-trano, fa [[zanabintana]] kosa ireo vintana miorina amin' ny rindrin-trano na ny lafin-tany mifanandrify amin' izany.

Ireto avy ny renivintana ao amin' ny fanandroana malagasy: 

* ny [[Alahamady]] izay miorina amin' ny zoro na lafin-tany avaratra atsinanana;
* ny [[Asorotany]], izay miorina amin' ny zoro na lafin-tany atsimo atsinanana;
* ny [[Adimizana]], izay miorina amin' ny zoro na lafin-tany atsimo andrefana; ary 
* ny [[Adijady]], izay miorina amin' ny zoro na lafin-tany avaratra andrefana.

Ireto kosa ny zanabintana miisa valo:

* ny [[Adaoro]], izay miorina amin' ny tapany avaratra amin' ny rindrina atsinanana;
* ny [[Adizaoza]], izay apetraka eo amin' ny tapany atsimo amin' ny rindrina atsinanana;
* ny [[Alahasaty]], izay miorina amin' ny tapany atsinanana amin' ny rindrina atsimo;
* ny [[Asombola]], izay miorina amin' ny tapany andrefana amin' ny rindrina atsimo;
* ny [[Alakarabo]], izay miorina amin' ny tapany atsimo amin' ny rindrina andrefana:
* ny [[Alakaosy]], izay miorina amin' ny tapany avaratra amin' ny rindrina andrefana;
* ny [[Adalo]], izay miorina amin' ny tapany andrefana amin' ny rindrina avaratra;
* ary ny [[Alohotsy]], izay miorina amin' ny tapany atsinanana amin' ny rindrina avaratra.

==== Renivintana mibaby sy mitrotro zanabintana ====
Ny vintana roa mialoha sy manaraka ny renivintana iray dia zanabintan' ity renivintana ity, ka ilay mialoha azy dia lazaina fa &quot;babeny&quot; ary ilay manaraka azy dia atao hoe &quot;trotroiny&quot;. Noho izany, ny [[Alahamady]] mitrotro ny Adaoro, ny [[Asorotany]] mitrotro ny Alahasaty, ny [[Adimizana]] mitrotro ny Alakarabo, ary ny [[Adijady]] mitrotro ny Adalo. Alahamady mibaby ny [[Alohotsy]], ny Asorotany mibaby ny [[Adizaoza]], ny Adimizana mibaby ny [[Asombola]], ary ny Adijady mibaby ny [[Alakaosy]].

==== Vintana mifanoto na mifanohitra na mifandratra ====
Ny vintana iray eo amin' ny zoron-trano na lafin-trano iray sy ny vintana iray hafa izay eo amin' ny zoron-trano na lafin-trano mifanatrika (na mifandaka) amin' io (manome zoro 180°) dia lazaina hoe &quot;mifandratra&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;&lt;small&gt;[[Antoine de Padoue Rahajarizafy]], ''Filozofia malagasy,'' 2005, p. 106.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Tsy maintsy renivintana no mifandratra amin' ny renivintana. Ny zanabintana trotroina dia tsy maintsy mifandratra amin' ny zanabintana trotroina, ary ny zanabintana babena dia tsy maintsy mifandratra amin' ny zanabintana babena. Noho izany, ny Alahamady mifandratra amin' ny Adimizana, ny Adaoro mifandratra amin' ny Alakarabo, ny Adizaoza mifandratra amin' ny Alakaosy, ny Asorotany mifandratra amin' ny Adijady, ny Alahasaty mifandratra amin' ny Adalo, ary ny Asombola mifandratra amin' ny Alohotsy.
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |Vintana mifandratra
|-
|Alahamady
|Adimizana
|-
|Adaoro
|Alakarabo
|-
|Adizaoza
|Alakaosy
|-
|Asorontany
|Adijady
|-
|Alahasaty
|Adalo
|-
|Asombola
|Alohotsy
|}

==== Vintana mitanila na miarina ====
Lazaina fa &quot;mitanila&quot; na &quot;miarina&quot; eo amin' ny zanabintana roan' ny renivintana mifandratra aminy ny ny renivintana. Ny zanabintana dia mitanila na miarina eo amin' ny renivintana mifandratra amin' ny renivintana mibaby na mitrotro azy.

=== Ny tonon' andro sy ny fitetezanana andro ===

==== Vava, vonto, vody ====
[[Sary:Moon hidden by clouds.jpg|vignette|214x214px|Ny [[Volana]]]]
Mitondra tonon' andro telo izay antsoina hoe &quot;vava&quot; (na &quot;vavany&quot;) sy &quot;vonto&quot; (&quot;vontony&quot;) ary &quot;vody&quot; (na &quot;vodiny&quot;) ny renivintana. Ny zanabintana kosa dia tsy mitondra afa-tsy tonon' andro roa &quot;vavany&quot; sy &quot;vodiny&quot;. Ao anatin' ny iray volana dia mifanarakaraka araka ny filaharany ny vintana ka ny vavan' ny vintana mitovy anarana amin' ny [[Volana (fotoana)|volana]] diavina no anombohana (ohatra, vava Alahamady); andro ahatsinanan' ny [[Volana]] izany. Ninoan' ny [[Ntaolo malagasy]] fa mahery kokoa ny vavany raha mitaha amin' ny vontony sy ny vodiny, izany hoe eo amin' ny vavavy no mahatanteraka ny toetra ahafantarana indrindra ilay vintana, fa malefaka na foana izany amin' ny vontony sy ny vodiny.

Toy izao, ohatra, ny fifandimbiasan' ny tonon' andro ao amin' ny volana Alahamady&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Antoine de Padoue Rahajarizafy, ''Filozofia malagasy'', 2005, p. 105.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;:

# &lt;u&gt;Vava Alahamady&lt;/u&gt; 
# Vonto Alahamady
# Vody Alahamady
# &lt;u&gt;Vava Adaoro&lt;/u&gt; 
# Vody Adaoro
# &lt;u&gt;Vava Adizaoza&lt;/u&gt; 
# Vody Adizaoza
# &lt;u&gt;Vava Asorotany&lt;/u&gt; 
# Vonto Asorotany
# Vody Asorotany
# &lt;u&gt;Vava Alahasaty&lt;/u&gt; 
# Vody Alahasaty
# &lt;u&gt;Vava Asombola&lt;/u&gt; 
# Vody Asombola
# &lt;u&gt;Vava Adimizana&lt;/u&gt; 
# Vonto Adimizana
# Vody Adimizana
# &lt;u&gt;Vava Alakarabo&lt;/u&gt; 
# Vody Alakarabo
# &lt;u&gt;Vava Alakaosy&lt;/u&gt; 
# Vody Alakaosy
# &lt;u&gt;Vava Adijady&lt;/u&gt; 
# Vonto Adijady
# Vody Adijady
# &lt;u&gt;Vava Adalo&lt;/u&gt;
# Vody Adalo
# &lt;u&gt;Vava Alohotsy&lt;/u&gt;  
# Vody Alohotsy
Raha mbola tsy maty ny [[Volana]] na mbola tsy miseho ny [[tsinam-bolana]] vaovao dia mitohy ny fitetezana andro ao amin' ny volana Alahamady ka miampy vava Alahamady faharoa (andro faha-29) izany, na hatramin' ny vonto Alahamady faharoa (andro faha-30).

==== Isan' ny andro ao anatin' ny iray volana ====
Ny ao anatin' ny iray [[Tetiandro malagasy|volana malagasy]] dia mety misy 28 hatramin' ny 30 andro. Ny 29 sy ny 30 andro no matetika indrindra satria maharitra 29 andro sy 12 ora ary 44 minitra ny tsingerim-pihodinan' ny [[Volana]] amin' ny [[Tany]]. Raha misy 28 andro ny iray volana dia mifarana amin' ny vodin' ny vintana mitovy anarana amin' ny volana eo aloha ny volana diavina (ohatra, mifarana amin'ny vody Alohotsy, raha ny volana Alahamady no diavina). Raha tsy tsinana ny Volana alohan' ny mitataovovonan' ny faha-29 andro dia lasa misy 29 andro ny iray volana ka mifarana amin' ny vavan' ny vintana mitovy anarana aminy io volana diavina io (ohatra, mifarana amin' ny vava Alahamady, raha ny Alahamady no volana diavina). Fa raha mbola tsy tsinana ihany ny Volana amin' ny faha-30 andro dia misy 30 andro ny iray volana ka mifarana amin' ny vodiny na ny vonton' ny vintana mitovy anarana aminy io volana diavina io, ka vodiny raha zanabintana fa vontony raha renivintana.

==== Isan' ny andro ao anatin' ny iray taona ====
Raha misy 29 na 30 andro ny ao anatin' ny fe-potoana itsingerenan' ny Volana, misy 354 na 355 andro kosa ny iray taona raha [[Tetiandro manara-bolana|manara-bolana]] tanteraka.

=== Ny toetra ankapoben' ny tonon' andro ===

==== Vintana tsara sy vintana ratsy ====
Misy &quot;tsara&quot; sy &quot;ratsy&quot; ny vintana na ny tonon' andro&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Arakaraka ny zavatra kasaina hatao no mety hahatsara na haharatsy ny tonon' andro iray, na dia mety ho tsara na ratsy amin' ny ankapobeny aza. Ohatra, ny vintana [[Alakaosy]] dia vintana malaza ho ratsy, nefa andro tsara anandratana [[ody]] ny tsinam-bolan' ny volana Alakaosy (vava Alakaosy) izay atao hoe [[Alakaosibe]]. Na dia vintana ratsy amin' ny ankappobeny aza ny Alahasaty dia heverina fa tonon' andro tsara ny vody Alahasaty satria ny zaza teraka amin' io dia ho tratra antitra ary tonon' andro tsara ho fisantaran-javatra sy fampakaram-bady koa ny amin' io.

==== Vintana mahery sy vintana maivana ====
Misy koa ny tonon' andro na vintana mahery na maivana. Ny [[renivintana]] rehetra dia inoana fa vintana mahery. Misy koa anefa [[zanabintana]] inoana fa mahery. Malaza ho vintana mahery indrindra ny Alahamady (renivintana) sy ny Alakaosy (nefa zanabintana). Vintana mahery ihany koa ny Adizaoza (zanabintana) sy ny Asorotany (renivintana) sy ny Adimizana (renivintana) ary ny Adijady (renivintana). Ny Alohotsy dia inoana ho vintana maivana.

=== Ny orim-bintana roa ambin' ny folo ===

==== Alahamady ====
[[Sary:Orim-bintana malagasy.jpg|vignette|271x271px|Ny toerana misy ny orim-bintana eny amin' ny zoro sy ny rindrin-trano malagasy]]
Ny [[Alahamady]] no volana sy vintana voalohany amin' ny fanandroana. [[Renivintana]] ny Alahamady. Ny zoro avaratra-atsinana amin' ny trano no toerana omena azy. Io zoro io dia atao hoe [[zorofirarazana]] koa. Ny faritra na tanàna ao avaratra-atsinanan' ny tanàna iray dia atao hoe &quot;Alahamadin-tany&quot; ho an' io tanàna faharoa io&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2/alahamady?w=alahamady Alahamady]&quot;, ao amin'ny ''[http://tenymalagasy.org/bins/homePage Rakibolana malagasy sy Rakipahalalàna momba an'i Madagasikara]''.&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;. Ny vava Alahamady ao amin' ny volana Alahamady dia atao hoe [[Alahamadibe]].  

Inoana ho vintan' [[andriana]] sady vintana maha mpanjaka ny Alahamady. Ny Alahamady no vintana mahery indrindra&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;Jobily Rakotoson, &quot;L'art divinatoire, parole d'un sage&quot; in ''Madagascar fenêtres'', 2002, p.95.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Andro mahery ny vava Alahamady ka ny zaza teraka amin'io dia [[Fisoronana sy fanalana vintana|alam-bintana]] fandrao misavika ny andriana, ka raha ankohonan' ny Andriana dia tsy avela hiara-mitoetra aminy. Ny olona teraka vonto Alahamady dia ampitehirizina amponga telon-jehy sy ampiompina [[gisa]] fotsy mivady mba ho tratra antitra. Tonon' andro tsara ny vody Alahamady ka ny olona teraka amin' io dia ho tonga lehibe sy hanan-karena ary ho tratra antitra. 

==== Adaoro ====
Ny [[Adaoro]] no vintana sy volana faharoa. Zanabintana ny Adaoro. Ny tapany avaratra amin' ny rindrin-trano atsinanana no toerana omena azy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2/Adaoro Adaoro]&quot;, ao amin'ny ''[http://tenymalagasy.org/bins/homePage Rakibolana malagasy sy Rakipahalalàna momba an'i Madagasikara]''.&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;. Lazaina fa mifandratra amin' ny [[Alakarabo]] sady mihataka sy miarina eo amin' ny Adimizana ny Adaoro.  

Ny olona teraka vava Adaoro dia atahorana amin' ny afo ka tsy maintsy alam-bintana amin' ny alalan' ny fitondran-dreniny azy mandositra avy anaty trano tomboka kely nodorana. Ny olona teraka vody Adaoro dia tsara vintana, ka raha lahy dia hahay mikabary fa raha vavy kosa dia ho tsara fanahy.  

==== Adizaoza ====
Vintana sy volana fahatelo ny [[Adizaoza]]. Zanabintana ny Adizaoza. Ny toerana omena azy dia ny tapany atsimo amin' ny rindrin-trano antsinanana. Eo amin' ny Adizaoza no fitoeran'ny sinibe ao an-trano&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2/Adizaoza Adizaoza]&quot;, ao amin'ny ''[http://tenymalagasy.org/bins/homePage Rakibolana malagasy sy Rakipahalalàna momba an'i Madagasikara]''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ny [[Alakaosy]] no mifandratra amin' ny Adizaoza izay miarina eo amin' ny [[Adijady]].  

Izay olona mikasa hampaka-bady, na hanorin-trano, sns., nefa sendra mifandratra amin' ny vintany ny andro tsara fanaovana izany, dia ny Adizaoza no tokony hofidiny, fa io tsy mihetsiketsika tahaka ny sinibe, ka hampateza ny zavatra kasaina hatao. Amin' ny ankapobeny dia vintana mahery ny Adizaoza. Tonon' andro mahery ny vava Adizaoza ka ny olona teraka eo dia miozanozana sy sahozanina raha tsy [[Fisoronana sy fanalana vintana|alam-bintana]], ka ho lasa mahantra rehefa lehibe. Ny vody Adizaoza dia malefaka kokoa, ka ny vehivavy teraka amin' izany dia ho maro anaka nefa malahelon-karena, fa ny lehilahy kosa tsy hambinina amin' ny fihariana.

==== Asorotany ====
Vintana sy volana fahefatra ny [[Asorotany]]. Renivintana ny Asorotany. Ny zoron-trano atsimo-atsinana no toerana omena azy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2/Asorotany Asorotany]&quot;, ao amin'ny ''Rakibolana malagasy sy Rakipahalalàna momba an'i Madagasikara''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mifandratra amin' ny [[Adijady]] nefa mitanila sy miarina eo amin' ny [[Alakaosy]] sy [[Adalo]] izy. 

Andro mahery ny Asorotany. Atahorana no maty kely ny zaza teraka amin' ny vava Asorotany, fa raha tsy izany dia ho tratra antitra ihany izy, nefa amin' izany tsy tezain' ny ray aman-dreniny izy fa omena ho tezain' ny havana. Ho tratra antitra ny olona teraka vonto Asorotany. Atahorana ho maty kely ny olona teraka vody Asorotany, ka raha tsy maty izy dia hanan-karena sy holava andro iainana. 

==== Alahasaty ====
Ny [[Alahasaty]] no vintana sy volana malagasy fahadimy. Zanabintana ny Alahasaty. Ny tapany atsinanana amin' ny rindrin-trano atsimo no toerana omena azy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2/Alahasaty Alahasaty]&quot;, ao amin'ny ''Rakibolana malagasy sy Rakipahalalàna momba an'i Madagasikara''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mifandratra amin' ny Adalo sy miarina eo amin' ny Adijady ny vintana Alahasaty.

Lazaina ho vinta-mpamosavy sy andron' [[ody]] ny Alahasaty. Ny olona teraka vava Alahasaty dia mety ho mpamosavy na ho mpitana ody mahery raha teraka misasaka alina. Tonon' andro tsara anandratana ody sy [[Sampy (malagasy)|sampy]] ny vava Alahasaty ka tsy tsara anaovana zavatra hafa. Ny olona teraka vody Alahasaty dia ho tratra antitra. Tonon' andro tsara ho fisantarana zavatra sy fampakaram-bady ny vody Alahasaty. 

==== Asombola ====
Vintana sy volana fahenina ny [[Asombola]]. Zanabintana ny Asombola. Ny tapany andrefana amin' ny rindrin-trano atsimo no toerana omena azy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2/Asombola Asombola]&quot;, ao amin'ny ''Rakibolana malagasy sy Rakipahalalàna momba an'i Madagasikara''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mifandratra amin' ny [[Alohotsy]] sy miarina eo amin' ny [[Alahamady]] ny vintana Asombola.

Vintam-bola sy vintan' ny olona tia harena ny Asombola. Ho mpivarotra ary hahazo volabe ny zazalahy teraka vava Asombola. Ny zazavavy kosa ho mpanao taozavatra sy ho mpila harena. Ho mpila vola sy hanan-karena ny zaza teraka vody Asombola.

==== Adimizana ====
Ny [[Adimizana]] no vintana sy volana fahafito. Renivintana ny Adimizana. Ny zoron-trano atsimo-andrefana no toerana omena azy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2/Adimizana Adimizana]&quot;, ao amin'ny ''Rakibolana malagasy sy Rakipahalalàna momba an'i Madagasikara''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ny Adimizana dia mifandratra amin' ny Alahamady sady mitanila sy miarina eo amin' ny Alohotsy sy ny Adaoro.    

Vintana mahery ny Adimizana nefa mety ho tsara na hahafaty mbola kely. Ho mpivarotra sy mpandranto ny zazalahy teraka vava Adimizana. Ny zazavavy kosa dia atahorana ho maty kely nefa mety ho tratra antitra sy hanan-karena. Tonon' andro tsara ny vonto Adimizana ka ny zaza teraka eo dia ho mpanan-karena sy tsy maty vonoina. Ny vody Adimizana dia tononandro tsara ka ny zaza teraka eo dia ho tratra antitra raha tsy maty kely.  

==== Alakarabo ====
Ny [[Alakarabo]] no vintana sy volana fahavalo. Zanabintana ny Alakarabo. Ny tapany atsimo amin' ny rindrin-trano andrefana no toerana omena azy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2/Alakarabo Alakarabo]&quot;, ao amin'ny ''Rakibolana malagasy sy Rakipahalalàna momba an'i Madagasikara''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Miarina eo amin' ny Alahamady sady mifandratra amin' ny Adaoro ny vintana Alakarabo. 

Vintana tsara ny Alakarabo satria androm-bokatra. Tokony [[Fisoronana sy fanalana vintana|isoronana]] [[Akondro (voany)|akondro]] vokatra ny olona teraka amin' ny vava Alakarabo amin' ny maha vintam-bokatra azy. Ny zazavavy teraka vava Alakarabo dia ho maro anaka fa ny zazalahy kosa ho tratra antitra. Ho maro anaka ihany koa ny zazavavy teraka vody Alakarabo ary ny zazalahy ho tratra antitra.  

==== Alakaosy ====
Ny [[Alakaosy]] dia vintana sy volana fahasivy ao amin' ny fanandroana sy tetiandro malagasy. Zanabintana ny Alakaosy. Ny tapany avaratra amin' ny rindrin-trano andrefana no toerana omena azy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2/Alakaosy Alakaosy]&quot;, ao amin'ny ''Rakibolana malagasy sy Rakipahalalàna momba an'i Madagasikara''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mifandratra amin' ny Adizaoza ny Alakaosy sady miarina sy miandriana eo amin' ny Asorotany ny Alakaosy.  

Vintana mahery indrindra ny Alakaosy. Raha tsy [[Fisoronana sy fanalana vintana|alam-bintana]] ny zaza teraka eo dia atahorana hahafaty izay lehibe noho izy ka ahohoka ho faty. Amin' ny vava Alakaosy amin' ny volana Alakaosy no andro fanandratana [[ody]] sy [[Sampy (malagasy)|sampy]]. Manao sorona ny mpitahiry ody mahery sy sampy. Ny vehivavy mbola tokony hiteraka dia tsy mihinan-kanina amin' ny vava Alakaosy mba tsy hiteraka Alakaosy. Hanoto ray aman-dreny ny zaza teraka vava Alakaosy, ka ahohoka ho faty na alam-bintana mba ho tratra antitra sy ho lehibe ary ho mpanan-karena. Tsy mifankaiza firy amin' ny vava Alakaosy ny vody Alakaosy. Tsy resy an' ady koa ny olona teraka Alakaosy.

==== Adijady ====
Vintana sy volana fahafolo ny [[Adijady]]. Renivintana ny Adijady. Ny zoron-trano avaratra-andrefana no toerana omena azy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2/Adijady Adijady]&quot;, ao amin'ny ''Rakibolana malagasy sy Rakipahalalàna momba an'i Madagasikara''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mifandratra amin' ny Asorotany sady mitanila sy miarina eo amin' ny Alahasaty sy ny Adizaoza ny Adijady.  

Amin' ny ankapobeny dia vintana mafy ny Adijady ka tsara anorenana zavatra tiana hateza satria &quot;mijadina mafy&quot;. Ny zavatra tian-ko mafy sy mateza no santarina amin' io andro io, toy ny fampidiram-pananana sy biby hompina ary vola hotehirizina. Tonom-bintana fanorenan-trano sy fampakaram-bady ny Adijady. Ny zaza teraka vava Adijady dia ho vitsy teny, noho izany dia tokony [[Fisoronana sy fanalana vintana|alam-bintana]] fandrao mijadina loatra ka tsy miteny. Heverina ho tsara vintana ny zaza teraka amin' ny vonto Adijady sy amin' ny vody Adijady.  

==== Adalo ====
Tsy marina izany. Ny tapany andrefana amin' ny rindrin-trano avaratra no toerana omena azy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2/Adalo Adalo]&quot;, ao amin'ny ''Rakibolana malagasy sy Rakipahalalàna momba an'i Madagasikara''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mifandratra amin' ny [[Alahasaty]] sy miarina eo amin' ny [[Asorotany|Asorontany]] ny vintana Adalo. Vintan-dranomaso sy alahelo ny Adalo. Atahorana ho maty kely ny zaza teraka vava Adalo. Ny zaza teraka vody Adalo dia tsara vintana ihany ka ho tratra antitra na dia manan-toetra malahelohelo aza. 

==== Alohotsy ====
Vintana sy volana faharoa ambin' ny folo ny [[Alohotsy]]. Zanabintana ny Alohotsy. Ny tapany antsinana amin' ny rindrin-trano avaratra no toerana omena azy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[http://tenymalagasy.org/bins/teny2/Alohotsy Alohotsy]&quot;, ao amin'ny ''Rakibolana malagasy sy Rakipahalalàna momba an'i Madagasikara''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mifandratra amin' ny [[Asombola]] sy miarina eo amin' ny [[Adimizana]] ny vintana Alohotsy.

Atao hoe volam-padina ny volana Alohotsy noho izy iomanana amin' ny &quot;Asaramanitra&quot; (izany hoe ny [[Alahamadibe]]). Tandremana mafy mba tsy haràtra amin' ny [[hety]] na [[antsy]] ny zazamadinika fa tsy ho mety sitrana ka noho izay tsy alana [[Volon-doha|volo]] na [[hoho]] na ampiasana zava-maranitra. Alevina mangingina ny olona maty ao amin' ny volana Alohotsy.

Vintan' olona tsy mahatombin-toerana ny Alohotsy. Andro maivana ny andro Alohotsy. Amin' ny vava Alohotsy sy ny vody Alohotsy dia tsy misy manao taozavatra. Raha hanorin-trano sy hampaka-bady amin' ny andro Alohotsy dia tsy maintsy [[Fisoronana sy fanalana vintana|misorona]] [[vatokaranana]] sy hazo [[Harahara (zavamaniry)|harahara]] na [[famaho]] alevina eo atsinanan' ny andry avaratra tandrify ny Alohotsy mba tsy hihetsiketsika. Tsy ho marim-ponenana fa mifindrafindra na toerana na zavatra hafa ny zaza teraka vava Alohotsy. Ho salama ihany ny zaza teraka vody Alohotsy.

=== Ny vintana sy ny zôdiaka ===
Raha tiana ho azo ny fanandroana malagasy dia tokony havahana ny hoe [[antokon-kintana]] sy ny hoe vintana ary ny hoe [[Tetiandro malagasy|tetiandro]]. Ny fifandraisana misy eo amin' ny [[Fanandroan-kintana|antokon-kintan' ny zôdiaka]] sy ny vintana dia efa tsy hentintra intsony noho ny fanandroana sy ny tetiandro malagasy manara-bolana fa tsy manara-kintana na manara-masoandro tanteraka.

Raha [[Tetiandro manara-bolana|manara-bolana tanteraka]] ny tetiandro malagasy dia tsy misy ifandraisany ny [[evan' ny zôdiaka]] na ny [[Fanandroan-kintana|antokon-kintan' ny zôdiaka]] sy ny volana malagasy, afa-tsy ny fitovian' anarana. Na dia atao hoe [[Tetiandro manara-bolana sy masoandro|manara-bolana sy masoandro]] aza ny tetiandro malagasy dia mbola tsy mifanandrify ihany ny volana malagasy sy ny antokon-kintan' ny zôdiaka mitovy anarana aminy.

Ity ny fifandraisan' ny anaram-bolana sy vintana malagasy amin' ny anaran' ny eva sy ny antokon-kintan' ny [[zôdiaka]] amin' ny teny latina&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|Anaram-bolana
malagasy
|Anaran' antokon-kintan' ny
zodiaka amin' ny teny latina
|Dikany
ara-bakiteny
|-
|&lt;small&gt;Alahamady&lt;/small&gt;
|''&lt;small&gt;Aries&lt;/small&gt;''
|&lt;small&gt;&quot;ondrilahy&quot;&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Adaoro&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''Taurus''&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;&quot;ombilahy&quot;&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Adizaozo&lt;/small&gt;
|''&lt;small&gt;Gemini&lt;/small&gt;''
|&lt;small&gt;&quot;kambana&quot;&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Asorotany&lt;/small&gt;
|''&lt;small&gt;Cancer&lt;/small&gt;''
|&lt;small&gt;&quot;foza&quot;&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Alahasaty&lt;/small&gt;
|''&lt;small&gt;Leo&lt;/small&gt;''
|&lt;small&gt;&quot;liona&quot;&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Asombola&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''Virgo''&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;&quot;virjina&quot;&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Adimizana&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''Libra''&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;&quot;mizana&quot;&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Alakarabo&lt;/small&gt;
|''&lt;small&gt;Scorpio&lt;/small&gt;''
|&lt;small&gt;&quot;maingoka&quot;&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Alakaosy&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''Sagittarius''&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;&quot;mpitifitra tsipika&quot;&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Adijady&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;''Capricornus''&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;&quot;osy-trondro&quot;&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Adalo&lt;/small&gt;
|''&lt;small&gt;Aquarius&lt;/small&gt;''
|&lt;small&gt;&quot;mpandraraka rano&quot;&lt;/small&gt;
|-
|&lt;small&gt;Alohotsy&lt;/small&gt;
|''&lt;small&gt;Pisces&lt;/small&gt;''
|&lt;small&gt;&quot;trondro&quot;&lt;/small&gt;
|}

=== Ny orim-bintana sy ny zavatra mifandray aminy ===

==== Ny orim-bintana sy ny singa efatra ====
Araka an' i [[Jobily Rakotoson]]&lt;sup&gt;[[Fanandroana malagasy#cite%20note-:0-2|[1]]]&lt;/sup&gt; dia mifandray amin' ny fanandroana ny singa tsirairay, dia ny [[rano]] sy ny [[rivotra]] sy ny [[tany]] ary ny [[afo]]. Atao hoe vintan' ny rano ny Asorotany sy ny Alakarabo ary ny Alohotsy. Vintan' ny rivotra kosa ny Adimizana sy ny Adalo ary ny Adizaoza. Vintan' ny tany ny Adaoro sy ny Adijady ary ny Asombola. Vintan' ny afo ny Alahamady sy ny Alahasaty ary ny Alakaosy.

==== Ny vazantany sy ny zoron-trano ====
Lafin-tany itoeran' ny vintana Adalo sy ny Alohotsy ny [[avaratra]]. Ny zoro [[avaratra-atsinana]] no zoron' ny Alahamady. Lafin-tany itoeran' ny vintana Adaoro sy Adizaoza ny [[atsinanana]]. Ny zoron-trano [[atsimo-atsinana]] no toerana omena ny Asorotany. Lafin-tany itoeran' ny vintana Asombola sy Alahasaty ny [[atsimo]]. Ny zoron-trano atsimo-andrefana no toerana omena ny Adimizana. Lafy itoeran' ny vintana Alakaosy sy Alakarabo ny [[andrefana]]. Ny lafin-tany [[avaratra-andrefana]] dia atao hoe Adijady ka ny lafin-trano [[avaratra-andrefana]] no omena azy.

== Ny andro ao amin' ny herinandro ==
Tsy ny vintana mifandray amin' ny [[Volana]] sy ny [[kintana]] ihany no voakasiky ny fanandroana malagasy fa ny vanim-potoana rehetra hatramin' ny [[andro]] ao amin' ny [[herinandro]] sy ny fizaràn' ny andro, ka hatramin' ny [[Fizaràn-taona|fizaran-taona]] sy ny [[taona]] koa. Manan-danja ihany koa ny fizarazaran' ny andro iray, toy ny maraina sy ny tolakandro, ny andro sy ny alina, ny miposaka masoandro sy ny mitatao vovonana sy ny milentika masoandro sns.

Manomboka amin' ny filentehan' ny [[masoandro]] ny [[andro]] malagasy ary manomboka amin' ny andro [[Alakamisy]] ny [[herinandro]]. Ny iray [[Volana (fotoana)|volana]] ao amin' ny [[tetiandro malagasy]] dia misy 29 na 30 andro. Samy manana ny maha izy azy ireo andro ao amin' ny herinandro ireo. Ny fanaovan-javatra fa tsy ny fahaterahana loatra no tena itandreman' ny [[Ntaolo]] sy ny Malagasy ankehitriny ny fisafidianana ny andro.

=== Andro tsara sy andro ratsy ao amin' ny herinandro ===
Misy &quot;tsara&quot; sy &quot;ratsy&quot; ny andro ao amin' ny herinandro, sahala amin' ny tonon' andro, nefa arakaraka ny zavatra kasaina hatao no mety hahatsara na haharatsy ny andro iray na ny tonon' andro iray, na dia mety ho tsara na ratsy amin' ny ankapobeny aza ny andro na ny tonon' andro. Ohatra, ny andro [[Alarobia]] dia andro ratsy amin' ny ankapobeny nefa anisan' ny andro tsara andevenana ny amin' io; ny andro [[Alakamisy]] kosa dia heverina fa andro tsara amin' ny ankapobeny, nefa tsy tsara andevenana.

Mety hifanaraka na hifanohitra amin' ny tonon' andro mifanojo aminy ny andro iray ao amin' ny herinandro. Mifanohitra ny tonon' andro tsara sy ny andro ratsy, na ny tonon' andro ratsy sy ny andro tsara. Mifanampy kosa ny tonon' andro tsara sy ny andro tsara, na ny tonon' andro ratsy sy ny andro ratsy.

Raha mifanojo ny andro tsara (ohatra, ny Alakamisy) sy ny tonon' andro tsara (ohatra, ny Adijady) dia tsara indrindra io fotoana io. Raha mifanojo ny andro ratsy (ohatra, ny Alarobia) sy ny tonon' andro ratsy (ohatra, ny Adalo) dia ratsy tanteraka izany fotoana izany ka tokony tsy amin' io no hanaovan-javatra, sarotsarotra ny [[fanalana faditra]] na ny [[Fisoronana sy fanalana vintana|fanalana vintana]]. Na dia tsara aza ny tonon' andro (ohatra, ny Adijady) nefa mifanojo amin' ny andro heverina fa andro ratsy (ohatra, ny Alarobia) dia foanana ny zavatra hatao na atao ihany fa ialohavan' ny fanalam-paditra. Na dia tsara koa aza ny andro (ohatra, ny Alakamisy) nefa ratsy ny tonon' andro (ohatra, ny Adalo) dia aleo ajanona ny zavatra tokony hatao na tanterahina ny fanalana vintana.

=== Ny andro fito ao amin' ny herinandro ===

==== Alakamisy ====
Andro voalohany ao amin' ny fanandroana sy tetiandro malagasy ny andro [[Alakamisy]]&lt;sup&gt;[[Fanandroana malagasy#cite%20note-:1-1|[2]]]&lt;/sup&gt;. Ny teny hoe ''Alakamisy'' na ''Lakamisy'' na ''Kamisy'' dia avy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] hoe الخميس / ''al-khamīs'' izay midika hoe &quot;ny fahadimy&quot; ao amin' ny [[Tetiandro mozilmana|tetiandro silamo]].

Araka ny finoan' ny [[Ntaolo]] malagasy, amin' ny ankapobeny, dia andro tsara ny Alakamisy fa manantena hisy. Andro fisantarana izay atao (fanorenan-trano, fivohan' ny tafika amin' ny ady) sy tsara anaovana fampakaram-bady ny Alakamisy. Tsy tsara andevenana ny andro Alakamisy.

==== Zoma ====
Amin' ny Ntaolo malagasy dia andro faharoa ny andro [[Zoma]]. Ny teny hoe ''Zoma'' na ''Azoma'' na ''Joma'' dia avy amin' ny teny arabo hoe الجمعة / ''al-jum‘ah'' izay midika hoe &quot;ny fahenina&quot;. Amin' ny ankapobeny dia andro mainty ny Zoma, araka ny finoan' ny Ntaolo malagasy, ka natokana handevenana.

==== Asabotsy ====
Amin' ny Ntaolo malagasy dia andro fahatelo ny andro [[Asabotsy]]. Ny teny hoe ''Asabotsy'' na ''Sabotsy'' dia avy amin' ny teny arabo hoe السبت / ''as-sabt'' izay avy amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] hoe שָׁבַת / ''shabbat'' na avy amin' ny teny hebreo hoe ''shabbos,'' izay samy manondro ny andro Asabotsy sady midika hoe &quot;andro fitsaharana&quot; na &quot;andro fialan-tsasatra&quot;. Amin' ny ankapobeny dia andro &quot;mibontsina&quot; ny Asabotsy, araka ny fivoasana sy ny finoan-drazana malagasy, ka natokana hitomaniana sy hamoizana ny maty.

==== Alahady ====
Amin' ny Ntaolo malagasy dia andro fahefatra ny [[Alahady]]. Ny teny hoe ''Alahady na Lahady'' dia avy amin' ny teny arabo hoe الأحد / ''al-aḥad'' izay midika hoe &quot;ny voalohany&quot;. Amin' ny ankapobeny dia andro mahery ny Alahady, raha ny finoan' ny Ntaolo malagasy azy, ka tsy azo andevenana ny marainany.

==== Alatsinainy ====
Amin' ny Ntaolo malagasy dia andro fahadimy ny [[Alatsinainy]]. Ny teny hoe ''Alatsinainy'' na ''Latsinainy'' na ''Tinainy'' dia avy amin' ny teny arabo hoe الإثنين / ''al-ithnayn'' izay midika hoe &quot;ny faharoa&quot;. Amin' ny ankapobeny dia andro mafy sy mainty ny Alatsinainy, araka ny finoan-drazana malagasy. Tsy fisantaran-javatra io andro io, amin' ny maha andro mafy azy, fa andro fandevenana sy fanamafisan-javatra.

==== Talata ====
Amin' ny Ntaolo malagasy dia andro fahenina ny [[Talata]]. Ny teny malagasy hoe ''Talata'' na ''Atalata'' dia avy amin' ny teny arabo hoe الثلاثاء / ''ath-thulathā’'', izay midika hoe &quot;ny fahatelo&quot;.  Amin' ny ankapobeny, amin'ny faritra maro eto Madagasikara dia tsy mety ny mamangy mana-manjo amin'ny andro Talata, araka ny finoan'ny Ntaolo malagasy. Andro tsara hivoahan'ny [[andriana]] na ny tafika ny andro Talata. Ataon'ny Ntaolo malagasy hoe &quot;Talata gorobaka&quot; ny andro Talata.

==== Alarobia ====
Andro fahafito ny andro [[Alarobia]] amin' ny Ntaolo malagasy. Ny teny malagasy hoe ''Alarobia'' na ''Larobia'' dia avy amin'ny teny arabo hoe الأربعاء / ''al-’arbi‘ā’'' , izay midika hoe &quot;ny fahefatra&quot;. Amin' ny ankapobeny, amin' ny Ntaolo malagasy dia andro ratsy ny Alarobia, araka ny fitenenana hoe &quot;Alarobia tsy miverina&quot;. Natokana ho an' ny famoizana sy ny fandevenana ny Alarobia.

== Olana eo amin' ny fanandroana malagasy ==

=== Ny fahamarinan' ny laharan' andro ===
Tsy isaina ho andro voalohany ao amin' ny volana ny tonon' andro iray raha tsy tsinana alohan' ny mitataovovonan' io andro io ny Volana. Miteraka fahasamihafana arakaraka ny faritra anaovana fanandroana izany satria tsy amin' ny 12 ora antoandro amin' ny [[Famataranandro|famantaranandro]] araka ny [[hasin' ora]] ifanarahana izany. Ny mitataovovonana any amin' ny faritra atsinanana indrindra eto [[Madagasikara]] dia tsy mitataovovonana any amin' ny faritra andrefana. Raha tonon' andro vava Alahasaty amin' ny volana Alahasaty, ohatra, no mifanojo amin' ny andro Alatsinainy any andrefana, dia mety efa vonto Alahamady ny any atsinanana, raha ohatra ka manodidina ny mitataovovonana ny nahatsinanan' ny Volana. Mety hiteraka fahadisoana koa ny tsy fahitana ny fotoana ahafatesan' ny Volana na ahatsinanany noho ny fisian' ny rahona na orana na tendrombohitra manakona ka misakana ny fijerena izany, na noho ny hakamoan' ny mpanandro &quot;mamono volana an-trano&quot;.

=== Fisian' ny tetiandro malagasy maro ===
Olana lehibe eo amin' ny fanandroana malagasy koa ny fisian' ny [[tetiandro malagasy]] maro, izay samy manana ny mpanohana azy, dia ny [[tetiandro manara-bolana]], izay ahitana taona fohy kokoa noho ny an' ny [[tetiandro gregôriana]] ka mihemotra hatrany ny toerana misy ny volana ao aminy raha mitaha amin' ity farany, sy ny [[tetiandro manara-bolana sy masoandro]] izay mametraka hatrany ny volana [[Alahamady]] manandrify ny volana [[Martsa|Marsa]] sy [[Aprily|Avrily]].

Raha lazaina ohatra fa teraka Alahamady ny mpanjaka sasany, na teraka Alakaosy ny olona sasany;  dia ny Alahamady na Alakaosy araka ny tetiandro malagasy inona izany ?

== Fijerin' ny fivavahana hafa ny fanandroana ==

=== Fijerin' ny fivavahana kristiana ===
Amin' ny ankapobeny dia manohitra ny fanandroana sy ny sikidy ny [[Kristianisma eto Madagasikara|fivavahana kristiana]] eto [[Madagasikara]] na dia misy amin' ny Kristiana isam-batan' olona ny mbola mankany amin' ny mpanandro mba hamantara ny tokony hataony.

==== Ny hevitry ny katôlisisma ====
Mazava ny voasoratra ao amin' ny [[Katesizin' ny Fiangonana Katôlika]] (KFK) ny amin' ny fandavany ny [[fanandroana]] sy ny [[sikidy]] ary ny [[Mazia (finoana)|mazia]] araka izao:&lt;blockquote&gt;&quot;Tsy azo ekena avokoa ny sikidy amam-panandroana sy izay fomba rehetra miendrika izany: fangataham-bonjy amin' i [[Satana|Satàna]] na amin' ireo [[demony]], [[fiantsoana ny maty]] na ireo fomba amam-pihetsika hafa misandoka ho &quot;mahalala&quot; ny hoavy. Ny fizahana vintana (''horoscope''), ny fanandroana atao amin' ny fandinihana ny antokon-kintana (''astrologie''), ny fanandroana amin' ny fijerena bika aman-tsipitsipika eo amin' ny felatanana (''chiromancie''), ny fanazavana ny [[Fambara (finoana)|fambara]] miseho, ny fanazavana ny vintana, [[Anjara (finoana)|anjara]], [[lahatra]], [[Famosaviana|mosavy]], ny faminaniana amin' ny fisehon-javatra mahazendana, ny fitadiavam-bonjy amin' ny [[Famohana angatra|mpamoha angatra]]; ireo rehetra ireo dia mirakitra hery mangeja eo amin' ny fotoana, eo amin' ny tantara ary farany eo amin' ny olombelona, sady koa mirakitra faniriana hihavana amin' ireo hery miafina. Ireo rehetra ireo dia zava-manohitra ny fitokiana an' Andriamanitra sy ny voninahiny ary ny fanajana Azy, izay tokony hotanterahintsika Aminy irery ao anatin' ny fahatahorana Azy amim-pitiavana.&quot;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;Tsy hanana andriamanitra hafa eo anatrehako ianao&quot;, ao amin' ny ''[[Katesizin' ny Fiangonana Katôlika]]'', p. 572.&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

== Ohabolana momba ny fanandroana ==

* Mahadidy maso mpanandro ary manoto azy milaza, fa mamitaka ny adala, ka aza manandro foana.
* Mamono volana an-trano toa mpanandro tsy mahay.

== Jereo koa ==
'''Fanandroana'''
* [[Fanandroana]]
* [[Fanandroana babilôniana]]
* [[Fanandroana helenistika]]
* [[Fanandroana arabo]]
* [[Fanandroana malagasy]]
* [[Fanandroana sinoa]]
* [[Zôdiaka sinoa]]
* [[Fanandroana azteka]]
* [[Fanandroana indiana]] (na [[Fanandroana hindo]])
* [[Fanandroana maia]]
* [[Fanandroana mesôpôtamiana]]
* [[Fanandroana tibetàna]]
* [[Fanandroana seltika]]
* [[Zôdiakan' i Dendera]]
'''Hafa'''
* [[Tetiandro malagasy]]
* [[Fivavahana eto Madagasikara]]
* [[Sikidy malagasy]]
*[[Finoan-drazana malagasy]]

== Rohy ivelany ==

* [http://gasikar-histo.e-monsite.com/pages/geographie/culture-et-arts-traditionnels/astrologie-et-divination-malgaches.html Astrologie et divination malgaches] {{Wayback|url=http://gasikar-histo.e-monsite.com/pages/geographie/culture-et-arts-traditionnels/astrologie-et-divination-malgaches.html |date=20180616153757 }}
* [http://www.madalascar.fr/astro.html Astrologie malgache] {{Wayback|url=http://www.madalascar.fr/astro.html |date=20190514022301 }}
* [https://www.letananarivien.com/tana-way-of-life/horoscope-malgache-prediction-de-chance-vintana/ Les horoscope Malgache une prédiction de la chance ou le « Vintana »] {{Wayback|url=https://www.letananarivien.com/tana-way-of-life/horoscope-malgache-prediction-de-chance-vintana/ |date=20201204224406 }}
* [http://alimanakarabesata.free.fr/12signes.htm Les 12 signes du zodiaque malagasy]
* [http://icalendrier.fr/calendriers-saga/calendriers/malgache Le calendrier malgache]
* [https://www.madagascarautrement.com/fetes-malgaches.htm Fêtes Malgaches]
* [http://ariniaina.mondoblog.org/2014/03/27/le-nouvel-malgache/ Le Nouvel An Malgache]
* [https://malagasy4all.blogspot.com/2012/05/malagasy-horoscopes-alahamady-alakaosy.html Malagasy Horoscopes : Alahamady, Alakaosy, Asombola.....]
* [https://malagasy4all.blogspot.com/2012/05/malagasy-horoscopes-alahamady-alakaosy.html Rabesata Arim''a &quot;''Alimanaka Rabesata Vintana&quot;]
* [https://www.calendrier-365.fr/lune/phases-de-la-lune.html Phase de la lune in ''Calendrier-365.fr'']

== Fanovozan-kevitra ==

* Jaovelo-Dzao R., ''Mythes, rites et transes à Madagascar'', ''Angano et Tromba sakalava'', Karthala et Ambozontany, 1996.
* Beaujard P., ''Mythe et société à Madagascar'' ''(Tanala de l'Ikongo)'', ''Le chasseur d'oiseau et la princesse du ciel'', Paris, L'Harmattan, 1991.
* Antoine de Padoue Rahajarizafy, ''Filozofia malagasy'', Editions Ambozontany Antananarivo, 2004. 
*Fivondronamben' ny Eveka eto Madagasikara (mpandika teny), ''Katesizin' ny Fiangonana Katôlika'', Antananarivo, Madagasikara, 2009.  

== Loharano sy fanamarihana ==

== Jereo koa ==
[[Sokajy:Fanandroana]]</text>
      <sha1>aklaj9fsdwubu8evrq2ddfpcs0kvhmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fanandroan-kintana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>263568</id>
    <revision>
      <id>1146237</id>
      <parentid>1062497</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16781" sha1="ahre375nb4byehorev0png3897ls3h7" xml:space="preserve">Ny '''fanandroan-kintana''' dia [[fanandroana]] miankina tanteraka amin' ny [[kintana]] na ny [[antokon-kintana]] ([[antokon-kintan' ny zôdiaka]] indrindra) izay azo jerena tokoa eny amin' ny lanitra. Mety ho ny maso fotsiny no enti-mijery izany mivantana na amin' ny alalan' ny fampiasana fitaovana moderna. Miankina amin' ny [[zodiakan-kintana|zôdiakan-kintana]] ny fanandroan-kintana. Io no fanandroana ampasain' ny firenena aziatika (ny fanandroana indiana atao hoe Jyoyish, ohatra) sy ampahany kely amin' ny mpanandro any amin' ireo [[Tandrefana]]. Lasa nalaza tao amin' ireo mpanandro tandrefana io karazam-panandroana io tamin' ny taona 1940 vokatry ny asa soratr' ilay Irlandey atao hoe Cyril Fagan. Misy karazany roa ny fanandroan-kintana, dia ny fanandroana araka ny antokon-kintan' ny zôdiaka sy ny fanandroana araka ny zôdiakan-kintana.

== Ny antokon-kintanan' ny zôdiaka ==
Ireto avy ny anaran' ireo antokon-kintan' ny zôdiaka: Ondrilahy (na Alahamady), Ombilahy (na Adaoro), Kambana (na Adizaoza), Foza (na Asorotany), Liona (na Alahasaty), Virijiny (na Asombola), Mizana (na Adimizana), Maingoka (na Alakarabo), Mpitifitra Tsipika (na Alakaosy), Tandrok' Osy (na Adijady), Mpitondra Rano (na Adalo) ary Hazandrano (na Alohotsy). Manampy azy ireo ny antokon-kintana Bibilava (latina: ''Ophiucus'').

=== Ny antokon-kintan' ny Ondrilahy ===
Ny Ondrilahy dia [[Antokon-kintana|antokon-kintan]]' ny zôdiaka andalovan' ny [[masoandro]] amin' ny 19 [[Aprily|Avrily]] hatramin' ny 14 [[Mey]]. Eo anelanelan' ny antokon-kintan' ny Hazandrano eo andrefany sy ny an' ny Ombilahy eo atsinanana izy. Rehefa nampiasaina amin' ny [[fanandroana]] ny antokon-kintana dia nanome ny iray amin' ireo [[Evan'ny zodiaka|evan' ny zôdiaka mikisaka]] ho anarany io anaran' antokon-kintana io nefa amin' izao fotoana izao dia efa tsy mifanandrify amin' ny fotoana fandalovan' ny masoandro amin' ny fari-danitry ny antokon-kintana Ondrilahy ny fotoana andalovan' ny masoandro ao amin' ny evan' ny Ondrilahy izay manomboka eo amin' ny 21 Marsa ka miafara amin' ny 20 Avrily.

=== Ny antokon-kintan' ny Ombilahy ===
Ny Ombilahy dia antokon-kintan' ny zôdiaka izay andalovan' ny masoandro amin' ny 14 Mey hatramin' ny 22 [[Jona]]. Eo anelanelan' ny antokon-kintan' ny Ondrilahy eo andrefany sy ny an' ny Kambana eo atsinanana izy. Ny evan' ny zôdiaka mitovy anarana aminy (Ombilahy), izay ampiasaina amin' ny fanandroana mahazatra ny Tandrefana, dia andalovan' ny masoandro amin' ny 20 Avrily hatramin' ny 21 Mey ka tsy mifanaraka amin' ny zava-misy ara-kaikintana intsony.

=== Ny antokon-kintan' ny Kambana ===
Ny Kambana dia antokon-kintan' ny zôdiaka andalovan' ny masoandro amin' ny 21 Jona hatramin' ny 20 Jolay. Ny antokon-kintan' ny Ombiahy no eo andrefany ary ny an' ny Foza no eo antsinanany. Anaran' ny evan' ny zôdiaka ampiasaina amin' ny fanandroana mahazatra ny Tandrefana koa ny hoe Kambana izay andalovan' ny masoandro amin' ny 21 Mey hatramin' ny 21 Jona.

=== Ny antokon-kintan' ny Foza ===
Ny Foza dia antokon-kintan' ny zôdiaka andalovan' ny [[masoandro]] amin' ny 20 Jolay hatramin' ny 10 Aogositra. Eo andrefany no misy ny Kambana fa eo atsinanany kosa ny Liona. Andalovan' ny masoandro amin' ny 22 Jona hatramin' ny 22 Jolay ny evan' ny zôdiaka Foza mitovy anarana aminy izay ampiasaina amin' ny fanandroana mahazatra ny Tandrefana.

=== Ny antokon-kintan' ny Liona ===
Ny Liona dia antokon-kintan' ny zôdiaka andalovan' ny masoandro amin' ny 10 Aogositra hatramin' ny 16 Septambra. Ny antokon-kintan' ny Foza no eo andrefany fa ny an' ny Virijiny kosa no eo atsinanany. Ny evan' ny zôdiaka Liona, mitovy anarana aminy, izay ampiasaina ao amin' ny fanandroana mahazatra ny Tandrefana, dia andalovan' ny masoandro amin' ny 23 Jolay hatramin 'ny 22 Aogositra.

=== Ny antokon-kintan' ny Virijiny ===
Ny Virijiny dia antokon-kintan' ny zôdiaka andalovan' ny masoandro amin' ny 16 Septambra hatramin' ny 30 Oktobra. Ny antokon-kintan' ny Liona no eo andrefany fa ny an' ny Mizana kosa no eo atsinanany. Ny evan' ny zôdiaka Virijiny, mitovy anarana aminy, izay ampiasaina ao amin' ny fanandroana mahazatra ny Tandrefana, dia andalovan' ny masoandro amin' ny 23 Aogositra hatramin' ny 22 Septambra.

=== Ny antokon-kintan' ny Mizana ===
Ny Mizana dia antokon-kintan' ny zôdiaka andalovan' ny [[masoandro]] amin' ny 30 Oktobra hatramin' ny 20 Novambra. Ny antokon-kintan' ny Virijiny no eo andrefany fa ny an' ny Maingoka kosa no eo atsinanany. Ny evan' ny zôdiaka Mizana, mitovy anarana aminy, izay ampiasaina ao amin' ny fanandroana mahazatra ny Tandrefana, dia andalovan' ny masoandro amin' ny 23 Septambra hatramin' ny 22 Oktobra.

=== Ny antokon-kintan' ny Maingoka ===
Ny Maingoka dia antokon-kintan' ny zôdiaka andalovan' ny masoandro amin' ny 20 Novambra hatramin' ny 29 Novambra. Ny antokon-kintan' ny Mizana no eo andrefany fa ny an' ny Bibilava kosa no eo atsinanany. Ny evan' ny zôdiaka Maingoka, mitovy anarana aminy, izay ampiasaina ao amin' ny fanandroana mahazatra ny Tandrefana, dia andalovan' ny masoandro amin' ny 23 Oktobra hatramin' ny 22 Novambra.

=== Ny antokon-kintan' ny Bibilava ===
Ny [[Bibilava (antokon-kintana)|Bibilava]] dia antokon-kintan' ny zôdiaka andalovan' ny masoandro amin' ny 29 Novambra hatramin' ny 18 Desambra. Ny antokon-kintan' ny Maingoka no eo andrefany fa ny an' ny Mpitifitra Tsipìka kosa no eo atsinanany. Tsy misy ny evan' ny zôdiaka mikisaka na ny evan' ny zôdiakan-kintana mitovy anarana aminy.

=== Ny antokon-kintan' ny Mpitifitra Tsipìka ===
Ny Mpitifitra Tsipìka dia antokon-kintan' ny zôdiaka andalovan' ny [[masoandro]] amin' ny 19 Desambra hatramin' ny 20 Janoary. Ny antokon-kintan' ny Bibilava (''Ophiucus'') no eo andrefany fa ny an' ny Tandrok' Osy kosa no eo atsinanany. Ny evan' ny zôdiaka Mpitifitra Tsipìka, mitovy anarana aminy, izay ampiasaina ao amin' ny fanandroana mahazatra ny Tandrefana, dia andalovan' ny masoandro amin' ny 23 Novambra hatramin' ny 21 Desambra.

=== Ny antokon-kintan' ny Tandrok' Osy ===
Ny Tandrok' Osy dia antokon-kintan' ny zôdiaka andalovan' ny masoandro amin' ny 20 Janoary hatramin' ny 16 Febroary. Ny antokon-kintan' ny Mpitifitra Tsipìka no eo andrefany fa ny an' ny Mpitondra Rano kosa no eo atsinanany. Ny evan' ny zôdiaka Tandrik' Osy, mitovy anarana aminy, izay ampiasaina ao amin' ny fanandroana mahazatra ny Tandrefana, dia andalovan' ny masoandro amin' ny 22 Desambra hatramin' ny 20 Janoary.

=== Ny antokon-kintan' ny Mpitondra Rano ===
Ny Mpitondra Rano dia antokon-kintan' ny zôdiaka andalovan' ny masoandro amin' ny 16 Febroary hatramin' ny 11 Marsa. Ny antokon-kintan' ny Tandrok' Osy no eo andrefany fa ny an' ny Hazandrano kosa no eo atsinanany. Ny evan' ny zôdiaka Mpitondra Rano, mitovy anarana aminy, izay ampiasaina ao amin' ny fanandroana mahazatra ny Tandrefana, dia andalovan' ny masoandro amin' ny 21 Janoary hatramin' ny 19 Febroary.

=== Ny antokon-kintan' ny Hazandrano ===
Ny Hazandrano dia antokon-kintan' ny zôdiaka andalovan' ny [[masoandro]] amin' ny 11 Marsa hatramin' ny 18 Avrily. Ny antokon-kintan' ny Mpitondra Rano no eo andrefany fa ny an' ny Ondrilahy kosa no eo atsinanany. Ny evan' ny zôdiaka Hazandrano, mitovy anarana aminy, izay ampiasaina ao amin' ny fanandroana mahazatra ny Tandrefana, dia andalovan' ny masoandro amin' ny 20 Febroary hatramin' ny 20 Marsa.

== Ny zôdiakan-kintana ==
Satria efa tsy mifanaraka amin' ny antokon-kintana mitovy anarana aminy ireo evan' ny zôdiaka mikisaka dia namaritra zôdiaka manaraka ny antokon-kintan' ny zôdiaka ny mpanandro sy ny mpahay kintana taty aoriana. Io no atao hoe zôdiakan-kintana izay ahitana fitsinjarana roa ambin' ny folo ny zôdiaka manontolo. Ny fari-danitry ny evan' ny zôdiakan-kintana dia mitovy ka tsy mifanandrify habe amin' ny fari-danitra misy ny antokon-kintana tandrify azy tsirairay. Tsy misy anefa ny evan' ny zôdiakan-kintana mitovy anarana amin' ny antokon-kintana Bibilava (''Ophiucus''). Ny fandalovan' ny masoandro ao amin' ny fari-danitry ny eva iray araka ny zôdiaka mikisaka dia lasa aloha loatra raha mitaha amin' ny fandalovany ao amin' ny fari-danitry ny eva mitovy anarana aminy araka ny zôdiakan-kintana, ka mahatratra saika iray volana eo izany fifandisoana izany.

=== Ny evan' ny Ondrilahy araka ny zôdiakan-kintana ===
Raha andalovan' ny [[masoandro]] amin' ny 19 [[Aprily|Avrily]] hatramin'ny 14 [[Mey]] ny fari-danitry ny antokon-kintan' ny Ondrilahy, ny fotoana andalovan' ny masoandro ao amin' ny fari-danitry ny evan' ny Ondrilahy araka ny zôdiakan-kintana dia eo anelanelan' ny 15 Avrily sy 15 Mey.

=== Ny evan' ny Ombilahy araka ny zôdiakan-kintana ===
Raha andalovan' ny masoandro amin' ny 14 Mey hatramin' ny 22 Jona ny fari-danitry ny antokon-kintan' ny Ombilahy, ny fotoana andalovan' ny masoandro ao amin' ny fari-danitry ny evan' ny Ombilahy araka ny zôdiakan-kintana dia eo anelanelan' ny 16 Mey sy 15 Jona.

=== Ny evan' ny Kambana araka ny zôdiakan-kintana ===
Raha andalovan' ny masoandro amin' ny 21 Jona hatramin' ny 20 Jolay ny fari-danitry ny antokon-kintan' ny Kambana, ny fotoana andalovan' ny masoandro ao amin' ny fari-danitry ny evan' ny Kambana araka ny zôdiakan-kintana dia eo anelanelan' ny 16 Jona sy 15 Jolay.

=== Ny evan' ny Foza araka ny zôdiakan-kintana ===
Raha andalovan' ny [[masoandro]] amin' ny 20 Jolay hatramin' ny 10 Aogositra ny fari-danitry ny antokon-kintan' ny Kambana, ny fotoana andalovan' ny masoandro ao amin' ny fari-danitry ny evan' ny Kambana araka ny zôdiakan-kintana dia eo anelanelan' ny 16 Jolay sy 15 Aogositra.

=== Ny evan' ny Liona araka ny zôdiakan-kintana ===
Raha andalovan' ny masoandro amin' ny 10 Aogositra hatramin' ny 16 Septambra ny fari-danitry ny antokon-kintan' ny Liona, ny fotoana andalovan' ny masoandro ao amin' ny fari-danitry ny evan' ny Liona araka ny zôdiakan-kintana dia eo anelanelan' ny 16 Aogositra sy 15 Septambra.

=== Ny evan' ny Virijiny araka ny zôdiakan-kintana ===
Raha andalovan' ny masoandro amin' ny 16 Septambra hatramin' ny 30 Oktobra ny fari-danitry ny antokon-kintan' ny Virijiny, ny fotoana andalovan' ny masoandro ao amin' ny fari-danitry ny evan' ny Virijiny araka ny zôdiakan-kintana dia eo anelanelan' ny 16 Septambra sy 15 Oktobra.

=== Ny evan' ny Mizana araka ny zôdiakan-kintana ===
Raha andalovan' ny [[masoandro]] amin' ny 30 Oktobra hatramin' ny 20 [[Novambra]] ny fari-danitry ny antokon-kintan' ny Mizana, ny fotoana andalovan' ny masoandro ao amin' ny fari-danitry ny evan' ny Mizana araka ny zôdiakan-kintana dia eo anelanelan' ny 16 Oktobra sy 15 Novambra.

=== Ny evan' ny Maingoka araka ny zôdiakan-kintana ===
Raha andalovan' ny masoandro amin' ny 20 Novambra hatramin' ny 29 Novambra ny fari-danitry ny antokon-kintan' ny Maingoka, ny fotoana andalovan' ny masoandro ao amin' ny fari-danitry ny evan' ny Maingoka araka ny zôdiakan-kintana dia eo anelanelan' ny 16 Novambra sy 15 Desambra.

=== Ny evan' ny Mpitifitra Tsipìka araka ny zôdiakan-kintana ===
Raha andalovan' ny [[masoandro]] amin' ny 19 Desambra hatramin' ny 20 Janoary ny fari-danitry ny antokon-kintan' ny Mpitifitra Tsipìka, ny fotoana andalovan' ny masoandro ao amin' ny fari-danitry ny evan' ny Mpitifitra Tsipìka araka ny zôdiakan-kintana dia eo anelanelan' ny 16 Desambra 14 Janoary.

=== Ny evan' ny Tandrok' Osy araka ny zôdiakan-kintana ===
Raha andalovan' ny masoandro amin' ny 20 Janoary hatramin' ny 16 Febroary ny fari-danitry ny antokon-kintan' ny Tandrok' Osy, ny fotoana andalovan' ny masoandro ao amin' ny fari-danitry ny evan' ny Tandrok' Osy araka ny zôdiakan-kintana dia eo anelanelan' ny 15 Janoary sy 14 Febroary.

=== Ny evan' ny Mpitondra Rano araka ny zôdiakan-kintana ===
Raha andalovan' ny masoandro amin' ny 16 Febroary hatramin' ny 11 Marsa ny fari-danitry ny antokon-kintan' ny Mpitondra Rano, ny fotoana andalovan' ny masoandro ao amin' ny fari-danitry ny evan' ny Mpitondra Rano araka ny zôdiakan-kintana dia eo anelanelan' ny 15 Febroary sy 14 Marsa.

=== Ny evan' ny Hazandrano araka ny zôdiakan-kintana ===
Raha andalovan' ny [[masoandro]] amin' ny 11 Marsa hatramin' ny 18 Avrily ny fari-danitry ny antokon-kintan' ny Hazandrano, ny fotoana andalovan' ny masoandro ao amin' ny fari-danitry ny evan' ny Hazandrano araka ny zôdiakan-kintana dia eo anelanelan' ny 15 Marsa sy 14 Avrily.

Inty misy fafana maneho ny fahasamihafan' ny fotoana andalovan' ny masoandro amin' ny fari-danitry ny zôdiakan-kintana sy ny an' ny [[zodiaka mikisaka|zôdiaka mikisaka]] ary ny antokon-kintan' ny zôdiaka.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Anarana'''
|'''Eva'''
|'''Zodiaka mihodina'''
|'''Antokon-kintana'''
|'''Zodiakan-kintana'''
|-
|''Aries'' (Ondrilahy)
|♈
|&lt;small&gt;21 Marsa - 20 Avrily&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(31 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;18 Avrily - 13 Mey&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(25,5 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;15 Avrily - 15 Mey&lt;/small&gt;
|-
|''Taurus'' (Ombilahy)
|♉
|&lt;small&gt;21 Avrily - 20 Mey&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(31 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;13 Mey - 21 Jona&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(38,2 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16 Mey - 15 Jona&lt;/small&gt;
|-
|''Gemini'' (Kambana)
|♊
|&lt;small&gt;21 Mey - 21 Jona&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(31 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;21 Jona - 20 Jolay&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(29,3 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16 Jona - 15 Jolay&lt;/small&gt;
|-
|''Cancer'' (Foza)
|♋
|&lt;small&gt;22 Jona - 22 Jolay&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(31 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;20 Jolay - 10 Aogositra&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(21,1 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16 Jolay - 15 Aogositra&lt;/small&gt;
|-
|''Leo'' (Liona)
|♌
|&lt;small&gt;23 Jolay - 22 Aogositra&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(31 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;10 Aogositra - 16 Septambra&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(36,9 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16 Aogsitra - 15 Septambra&lt;/small&gt;
|-
|''Virgo'' (Virijiny)
|♍
|&lt;small&gt;23 Aogositra - 22 Septambra&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(31 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16 Septambra - 30 Oktobra&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(44,5 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16 Septambra - 15 Oktobra&lt;/small&gt;
|-
|''Libra'' (Mizana)
|♎
|&lt;small&gt;23 Septambra - 22 Oktobra&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(30 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;30 Oktobra - 20 Novambra&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(21,1 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16 Oktobra - 15 Novambra&lt;/small&gt;
|-
|''Scorpio'' (Maingoka)
|♏
|&lt;small&gt;23 Oktobra - 22 Novambra&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(31 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;20 Novambra - 29 Novambra&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(8,4 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16 Novambra - 15 Desambra&lt;/small&gt;
|-
|''Ophiuchus'' (Bibilava)
|
|
|&lt;small&gt;29 Novembra - 18 Desambra&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(18,4 andro)&lt;/small&gt;
|
|-
|''Sagittarius'' (Mpitifitra Tsipìka)
|♐
|&lt;small&gt;23 Novembra - 21 Desambra&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(29 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;18 Desambra - 20 Janoary&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(33,6 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16 Desambra - 14 Janoary&lt;/small&gt;
|-
|''Capricornus'' (Tandrok' Osy)
|♑
|&lt;small&gt;22 Desambra - 20 Janoary&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(30 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;20 Janoary - 16 Febroary&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(27,4 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;15 Janoary - 14 Febroary&lt;/small&gt;
|-
|''Aquarius'' (Mpitondra Rano)
|♒
|&lt;small&gt;21 Janoary - 19 Febroary&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(30 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;16 Fenroary - 11 Marsa&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(23,9 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;15 Febroary - 14 Marsa&lt;/small&gt;
|-
|''Pisces'' (Hazandrano)
|♓
|&lt;small&gt;20 Febroary- 20 Marsa&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(29 na 30 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;11 Marsa - 18 Avrily&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;(37,7 andro)&lt;/small&gt;
|&lt;small&gt;15 Marsa - 14 Avrily&lt;/small&gt;
|-
|'''TOTALY'''
|
|'''365 na 366 andro'''
|'''366 andro'''
|
|}

== Jereo koa: ==

* [[Fanandroana miankina amin' ny zôdiaka mikisaka]]
* [[Fanandroana malagasy]]
'''Evan' ny zôdiaka:'''

* [[Ondrilahy (fanandroana)|Ondrilahy]] - [[Ombilahy (fanandroana)|Ombilahy]] - [[Kambana (fanandroana)|Kambana]] - [[Foza (fanandroana)|Foza]] - [[Liona (fanandroana)|Liona]] - [[Virijiny (fanandroana)|Virijiny]] - [[Mizana (fanandroana)|Mizana]] - [[Maingoka (fanandroana)|Maingoka]] - [[Mpitifitra Tsipìka (fanandroana)|Mpitifitra Tsipìka]] - [[Tandrok' Osy (fanandroana)|Tandrok' Osy]] - [[Mpitondra Rano (fanandroana)|Mpitondra Rano]] - [[Hazandrano (fanandroana)|Hazandrano]]

'''Antokon-kintan' ny zôdiaka:'''

* [[Ondrilahy (antokon-kintana)|Ondrilahy]] - [[Ombilahy (antokon-kintana)|Ombilahy]] - [[Kambana (antokon-kintana)|Kambana]] - [[Foza (antokon-kintana)|Foza]] - [[Liona (antokon-kintana)|Liona]] - [[Virijiny (antokon-kintana)|Virijiny]] - [[Mizana (antokon-kintana)|Mizana]] - [[Maingoka (antokon-kintana)|Maingoka]] - [[Bibilava (antokon-kintana)|Bibilava]] - [[Mpitifitra Tsipìka (antokon-kintana)|Mpitifitra Tsipìka]] - [[Tandrok' Osy (antokon-kintana)|Tandrok' Osy]] - [[Mpitondra Rano (antokon-kintana)|Mpitondra Rano]] - [[Hazandrano (antokon-kintana)|Hazandrano]]

'''Vintana ao amin' ny fanandroana malagasy:'''

* [[Alahamady]] - [[Adaoro]] - [[Adizaoza]] - [[Asorotany]] - [[Alahasaty]] - [[Asombola]] - [[Adimizana]] - [[Alakarabo]] - [[Alakaosy]] - [[Adijady]] - [[Adalo]] - [[Alohotsy]]


== Jereo koa ==
[[Sokajy:Fanandroana]]</text>
      <sha1>ahre375nb4byehorev0png3897ls3h7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fanandroana miankina amin' ny zôdiaka mikisaka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>263570</id>
    <revision>
      <id>1146235</id>
      <parentid>1062496</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:43:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2328" sha1="oyba6kou1fj331aclc6ifum7bo3woh1" xml:space="preserve">Ny '''fanandroana miankina amin' ny zôdiaka mikisaka''' dia ilay [[fanandroana]] mahazatra ny Tandrefana, izay tsy manaraka ny fihodin' ny kintana intsony fa manaraka ny [[fizaràn-taona]] ka tsy mitovy amin' ny hafainganam-pihodinan' ny zôdiakan-kintana sady tsy mifanaraka amin' ny [[Fanandroan-kintana|antokon-kintana mitovy]] anarana aminy. 

Inty ny fafana maneho ny fahasamihafan' ny zôdiakan-kintana sy ny zôdiaka mikisaka:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Anarana'''
|'''Eva'''
|'''Zodiaka mihodina'''
|'''Antokon-kintana'''
|'''Zodiakan-kintana'''
|-
|''Aries'' (Alahamady)
|♈
|21 Marsa - 20 Avrily

(31 andro)
|18 Avrily - 13 Mey

(25,5 andro)
|15 Avrily - 15 Mey
|-
|''Taurus'' (Adaoro)
|♉
|21 Avrily - 20 Mey

(31 andro)
|13 Mey - 21 Jona

(38,2 andro)
|16 Mey - 15 Jona
|-
|''Gemini'' (Adizaoza)
|♊
|21 Mey - 21 Jona

(31 andro)
|21 Jona - 20 Jolay

(29,3 andro)
|16 Jona - 15 Jolay
|-
|''Cancer'' (Asorotany)
|♋
|22 Jona - 22 Jolay

(31 andro)
|20 Jolay - 10 Aogositra

(21,1 andro)
|16 Jolay - 15 Aogositra
|-
|''Leo'' (Alahasaty)
|♌
|23 Jolay - 22 Aogositra

(31 andro)
|10 Aogositra - 16 Septambra

(36,9 andro)
|16 Aogsitra - 15 Septambra
|-
|''Virgo'' (Asombola)
|♍
|23 Aogositra - 22 Septambra

(31 andro)
|16 Septambra - 30 Oktobra

(44,5 andro)
|16 Septambra - 15 Oktobra
|-
|''Libra'' (Adimizana)
|♎
|23 Septambra - 22 Oktobra

(30 andro)
|30 Oktobra - 20 Novambra

(21,1 andro)
|16 Oktobra - 15 Novambra
|-
|''Scorpio'' (Alakarabo)
|♏
|23 Oktobra - 22 Novambra

(31 andro)
|20 Novambra - 29 Novambra

(8,4 andro)
|16 Novambra - 15 Desambra
|-
|''Ophiuchus''
|
|
|29 Novembra - 18 Desambra

(18,4 andro)
|
|-
|''Sagittarius'' (Alakaosy)
|♐
|23 Novembra - 21 Desambra

(29 andro)
|18 Desambra - 20 Janoary

(33,6 andro)
|16 Desambra - 14 Janoary
|-
|''Capricornus'' (Adijady)
|♑
|22 Desambra - 20 Janoary

(30 andro)
|20 Janoary - 16 Febroary

(27,4 andro)
|15 Janoary - 14 Febroary
|-
|''Aquarius'' (Adalo)
|♒
|21 Janoary - 19 Febroary

(30 andro)
|16 Fenroary - 11 Marsa

(23,9 andro)
|15 Febroary - 14 Marsa
|-
|''Pisces'' (Alohotsy)
|♓
|20 Febroary- 20 Marsa

(29 na 30 andro)
|11 Marsa - 18 Avrily

(37,7 andro)
|15 Marsa - 14 Avrily
|-
|'''TOTALY'''
|
|'''365 na 366 andro'''
|'''366 andro'''
|
|}

== Jereo koa ==

* [[Fanandroan-kintana]]

== Jereo koa ==
[[Sokajy:Fanandroana]]</text>
      <sha1>oyba6kou1fj331aclc6ifum7bo3woh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onilahy (ony)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266352</id>
    <revision>
      <id>1146162</id>
      <parentid>1146015</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T15:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37528-21</username>
        <id>40196</id>
      </contributor>
      <comment>/* toekarena */</comment>
      <origin>1146162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9730" sha1="cf60dpvaj9yuhvn1kk9ub4ilhiof17s" xml:space="preserve">{{Infobox renirano|anarana=Onilahy|velarantany=31 000 km2|halavany=400 km|loharano=distrikan ' i Betroka|firenena=madagasikara|fanjakana=malagasy|faritany=Toliara}}

I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. 
Ny rano mamatsy azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala (renirano)|Isoanala]], [[Ianapera (renirano)|Ianapera]], i [[Sakoa (renirano)|Sakoa]] ary i [[Sakamena (renirano)|Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 km atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]]

== Famaritana sy tombana ==
[[Sary:Onilahy watershed.png|vignette|fari-dranon ' ny Onilahy]]
I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana ara-toedrano nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 m&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano mamatsy azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Faritra mando sy arovana ==
[[Sary:JMLEB 002 StAugustin.JPG|vignette|Fizoran ' i Onilahy mankany amin ' ny helodranon ' i Soalara]]
Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48&quot;S sy 44°02'45&quot;E&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/ref&gt;.

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary ==
[[Sary:JNB-MRU 22.08.2009 13-16-53 (cropped).jpg|vignette]]
Manana lanja lehibe ara-tontolo iainana ny tapany ambany amin'i Onilahy noho ny habetsahan'ny karazana fonenana voajanahary ao aminy. Ny faritra Ramsar Onilahy dia voalaza fa ahitana karazana biby maro, anisan'izany ny biby mampinono 27, karazam-biby mandady 56, karazam-borona 79, ary karazan-trondro na biby an-dranomamy sasany hita ao amin'ny faritra&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Amoron'i Onilahy dia manan-karena amin'ny zavamaniry sy biby endemika. Voarakitra ao amin'ny FAPBM fa ahitana karazana vorona 89, karazana biby mandady 54, karazana sahona 6, karazana ramanavy 15, ary karazana zavamaniry 107 ao amin'ny faritra arovana. Ahitana karazana maky sy sifaka koa ny faritra, anisan'izany ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Lemur catta&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Propithecus verreauxi&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Amoron’i Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Nisy fanadihadiana siantifika natao tao amin'ny alan'i Belomotse, ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy, izay nahitana karazana sahona 6 sy karazana biby mandady 55. Io fanadihadiana io dia nanasongadina fa toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina ao amin'ny faritra atsimo-andrefan'i Madagasikara ny lohasahan'i Onilahy&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Herpetological Conservation and Biology, 2009. &lt;nowiki&gt;https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Toe-karena ==
[[Sary:Malagasy People around the Onilahy Embouchure (Southwest Madagascar) in 1595 CE 01.jpg|vignette]]
Manan-danja amin'ny fiainan'ny mponina manodidina i Onilahy, indrindra amin'ny fambolena, jono, fampiasana ny rano, ary fizahantany. Ny tany lonaka amoron-drano, fantatra amin'ny anarana hoe &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;baiboho&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, dia isan'ny toerana lehibe ho an'ny fambolena ao amin'ny faritra. Misy koa ny mety ho fizahantany mifandray amin'ny renirano, toy ny fidinana an-dakana, fitsidihana farihy, zohy, loharano mafana ary toerana voajanahary manodidina ny faritra mando&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Araka ny [[:fr:WWF|WWF]], ny faritra mando ao Onilahy dia manampy amin'ny fandrindrana ny fihodinan'ny rano, amin'ny fifehezana ny fikaohan-tany, ary amin'ny fitahirizana karbôna. Manome tolotra ara-tontolo iainana ho an'ny mponina eo an-toerana koa izy, toy ny rano, vokatra avy amin'ny ala, ary toerana fiveloman'ny jono&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

== Fanamby ara-tontolo iainana ==
[[Sary:Hutan Tangkahan.jpg|vignette]]
Miatrika fanamby ara-tontolo iainana ny faritra Onilahy, indrindra ny fanitarana ny fambolena, ny fahasimban'ny ala, ny famokarana arina, ny doro tanety tsy voafehy, ny fihazana, ny fitrandrahana hazo, ary ny fanjonoana tafahoatra. Ireo olana ireo dia mety hiteraka fikaohan-tany, fitombenana fotaka, fahasimban'ny fonenan'ny zava-mananaina, ary fihenan'ny kalitaon'ny rano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. &lt;nowiki&gt;''Amoron’i Onilahy Protected Area''&lt;/nowiki&gt;. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&amp;#x3C;/ref&gt;

Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Ny fanadihadiana natao tao amin'ny alan'i Belomotse dia milaza fa ny fahaverezan'ny fonenana voajanahary no iray amin'ireo loza lehibe indrindra ho an'ny sahona sy biby mandady ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy. Voatonona ao koa ny fanapahana ala, ny doro ala ho an'ny fambolena sy fiompiana, ny fanamboarana lakana, ary ny fanamainana faritra mando ho an'ny fambolem-bary&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. ''The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar''. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>cf60dpvaj9yuhvn1kk9ub4ilhiof17s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zavôkà</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278768</id>
    <revision>
      <id>1146279</id>
      <parentid>1127868</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:18:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanova ny anaran'i [[Zavôka]] ho [[Zavôkà]] i Thelezifor</comment>
      <origin>1127868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2479" sha1="jf5532vcpubzztrnwo354dvv26wri4a" xml:space="preserve">[[Sary:Persea_americana_fruit_2.JPG|thumb|Zavôka|408x408px]]

Ny '''zavôka''' dia karazan-javamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana ''[[Lauraceae]]''. Misy voany azo hanina ity zavamaniry ity. Any [[Meksika]] sy [[Amerika Afovoany]] no fiaviany. Volena indrindra mba hahazoana voany, izay ahitana [[lipida]] maro, ny zavôka. '''''Persea americana''''' ny anarany ara-tsiansa.

== Famariparitana ==

=== Bikany ===
Hazo salantsalany izay manana haavo mahatratra 20 m ny hazo zavôka. Na izany aza, amin' ny ankapobeny dia manodidina ny 10 m ny haavony. Mivelatra sy makitroka ny tampony. Rakotra hodiny mivolondaveniona sy mitresatresaka ny vatany.

=== Ravina ===
[[Sary:Green avocado foliage (Persea americana).jpg|vignette|Ravin' ny zavôka]]
Ny [[Ravina (zavamaniry)|raviny]] dia mifandimby, salavalava, feno, misy sisiny malama, ary ny tendrony mifilofilo. Manana halavany mirefy 20-30 sm sy sakany 10-15 sm ireo ravina ireo, sy fotony maranitra. Maitso antitra sy manjelatra ny tavany ambany, maitso mavana ny tsirakatsiraka, ary matroka ny tavany ambony. Ny raviny mbola kely dia somary volomparasy sy misy volovolo. Manana lalava 3-5 sm ny [[tangozan-dravina]]. Mihintsana isan-taona ny ravina rehefa avy namorona ny raviny vaovao ilay hazo; noho izany dia mijanona ho maitso lalandava ny ilay hazo.

=== Vony ===
[[Sary:Persea americana flowers 2.JPG|ankavia|vignette|Vondrom-bonin' ny zavôka]]
[[Sary:Persea americana flowers-2.jpg|vignette|229x229px|Vonin' ny zavôka]]
Sady lahy no vavy voniny ary mirefy 5 hatramin' ny 10 mm. Misy karazany roa ny vondrom-boniny: voafaritra sy tsy voafaritra. Amin' ny vondrom-bony voafaritra, ny tendron' ny tsimoka izay mitondra ny voninkazo dia miafara amin' ny voninkazo. Ny vondrom-bony tsy voafaritra dia miafara amin' ny zanaka zavamaniry. Ny hazo zavôka dia afaka mamokatra voniny maherin' ny iray tapitrisa, nefa voniny iray ao anatin' ny 1&amp;nbsp;000 ihany no ho lasa voa.

=== Voa ===
[[Sary:Avocado Hass - single and halved.jpg|ankavia|vignette|Voan' ny zavôka]]
Ny voan' ny zavôka dia miendrika [[poara]] na atody na boribory, manana halava 7 hatramin' ny 20 sm, sy milanja 100 hatramin' ny 1&amp;nbsp;000 g. Ny zavokà voan' ny zavôka dia misy vihy tokana. Izy io dia manana vihy lehibe, miendrika atody izay manana halava 3 hatramn' ny 5 sm.

== Jereo koa ==

* ''[[Persea]]''

* [[Akondro (maniry)|Akondro]]
* [[Manga]]
* [[Voasary]]
* [[Poara]]
* [[Voasary]]
* [[Paoma (maniry)|Paoma]]
{{reflist}}
[[Sokajy:Hazo]]</text>
      <sha1>jf5532vcpubzztrnwo354dvv26wri4a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146281</id>
      <parentid>1146279</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:25:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nandamina lahatsoratra</comment>
      <origin>1146281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2463" sha1="oa4bvuqfvv5hi5ow6rrmxv8n2ditgq3" xml:space="preserve">[[Sary:Persea_americana_fruit_2.JPG|thumb|Zavôkà|408x408px]]

Ny '''zavôkà''' dia karazan-javamaniry mamony, ao amin' ny fianakaviana ''[[Lauraceae]]''. Misy voany azo hanina ity zavamaniry ity. Any [[Meksika]] sy [[Amerika Afovoany]] no fiaviany. Volena indrindra mba hahazoana voany, izay ahitana [[lipida]] maro, ny zavôka. '''''Persea americana''''' ny anarany ara-tsiansa.

== Famariparitana ==

=== Bikany ===
Hazo salantsalany manana haavo mahatratra 20 m ny hazo zavôkà. Na izany aza, amin' ny ankapobeny dia manodidina ny 10 m ny haavony. Mivelatra sy makitroka ny tampony. Rakotra hodiny mivolondavenona sy mitresatresaka ny vatany.

=== Ravina ===
[[Sary:Green avocado foliage (Persea americana).jpg|vignette|Ravin' ny zavôkà|ankavia]]
Ny [[Ravina (zavamaniry)|ravin]]' ny zavôkà dia mifandimby, salavalava, feno sy misy sisiny malama ary manana tendrony mifilofilo. Manana halavany mirefy 20-30 sm sy sakany 10-15 sm ireo ravina ireo, sy fotony maranitra. Maitso antitra sy manjelatra ny tavany ambany, maitso mavana ny tsirakatsiraka, ary matroka ny tavany ambony. Somary volomparasy sy misy volovolo ny raviny mbola kely. Manana lalava 3-5 sm ny [[tangozan-dravina]]. Mihintsana isan-taona ny ravina rehefa avy namorona ny raviny vaovao ilay hazo; noho izany dia mijanona ho maitso lalandava ny ilay hazo.

=== Vony ===
[[Sary:Persea americana flowers 2.JPG|ankavia|vignette|Vondrom-bonin' ny zavôkà]]
[[Sary:Persea americana flowers-2.jpg|vignette|229x229px|Vonin' ny zavôkà]]
Sady lahy no vavy ny vonin' ny zavôkà ary mirefy 5 hatramin' ny 10 mm. Misy karazany roa ny [[Vondrombony|vondromboniny]]: voafaritra sy tsy voafaritra. Amin' ny vondrombony voafaritra dia miafara amin' ny vony ny tendron' ny tsimoka mitondra vony. Miafara amin' ny zanaka zavamaniry ny vondrombony tsy voafaritra. Afaka mamokatra voniny maherin' ny iray tapitrisa ny hazo zavôkà, nefa voniny iray ao anatin' ny 1&amp;nbsp;000 ihany no lasa voa.

=== Voa ===
[[Sary:Avocado Hass - single and halved.jpg|ankavia|vignette|Voan' ny zavôka]]
Miendrika [[poara]] na atody na boribory, manana halava 7 hatramin' ny 20 sm, sy milanja 100 hatramin' ny 1&amp;nbsp;000 g ny voan' ny zavôkà. Misy vihim-boa lehibe tokana miendrika atody sy manana halava 3 hatramn' ny 5 sm ny voan' ny zavôkà.

== Jereo koa ==

* ''[[Persea]]''

* [[Akondro (maniry)|Akondro]]
* [[Manga]]
* [[Voasary]]
* [[Poara]]
* [[Voasary]]
* [[Paoma (maniry)|Paoma]]
{{reflist}}
[[Sokajy:Hazo]]</text>
      <sha1>oa4bvuqfvv5hi5ow6rrmxv8n2ditgq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kroazada voalohany</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279671</id>
    <revision>
      <id>1146258</id>
      <parentid>1066395</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T07:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9286" sha1="k5j3y39qxmfhfawcegazxbvvime3iab" xml:space="preserve">[[Sary:Charles Laplante - La première croisade (illustration pour François Guizot).png|vignette|I [[Godefroy de Bouillon]] sy ireo mpitarika ny Kroazada voalohany,  ]]
Ny '''kroazada voalohany''' dia fanafihana miaramila nataon' ny Kristiana tamin' ny taona 1095 hatramin' ny 1099, taorian' ny fandavan' ny [[Seljokida|Tiorka seljokida]] tamin' ny taona 1078 ny hamela malalaka ny fandalovan' ny Kristiana mpanao [[fivahiniana masina]] ho any [[Jerosalema]]. Tamin' ny  fiafaran' izany [[kroazada]] izany dia azon' ny Kristiana i Jerosalema sady niforona ny [[Fanjakan' i Jerosalema|Fanjakana kristianan' i Jerosalema]].

== Fiomanana amin' ny kroazada voalohany ==
[[Sary:Urban ii - Roman de Godfroi de Bouillon.jpg|vignette|225x225px|Fahatongavan' ny papa Orbano II tao Frantsa mba hanao toriteny fanentanana amin' ny Kroazada voalohany]]
Nanomboka tamin’ ny 27 Nôvambra 1095 ny [[kroazada]], tamin’ ny toriteny nataon’ ny [[papa]] [[Orbano II]] teo anatrehan’ ny mpivory nandritra ny [[Kônsily tao Clermont tamin' ny taona 1095|kônsily tao Clermont]] ([[Clermont-Ferrand]] ankehitriny), izay nanainga ny mpandray anjara mba hamonjy ny Kristiana any Atsinanana sy hanafaka ireo tanàna sy toerana masina. Nisy nanoina izany antso izany ka maro ireo izay nanatevin-daharana ny mpiantafika, rehefa avy nosalorana ankanjo misy [[vokovoko]] ([[Fiteny latina|latina]]: ''crux''). 

Manan-talenta amin’ ny paik’ ady ny [[papa]] ka nanome [[Endolzansy|indolzansa]] feno ireo izay nandray anjara tamin’ ny dia nankany Jerosalema sy nanapa-kevitra hiandry ny volana Aogositra 1096 vao izay hamela ny fandehanana isan' andiany. Ny andiany tsirairay izay nianto-tena sy nanana ny mpitarika niankinany, dia nifidy ny lalan-kombany hatrany [[Kônstantinôpôlisy]] (na Kônstantinôpla) (''[[Istanbul]]'' ankehitriny). Ao no niaingan’ ireo fanafihana namelezana ny [[Seljokida]] tao [[Anatôlia]] sy namelezana ny emperora bizantina, alohan’ ny hahafahana mankany [[Jerosalema]].

== Ireo tafika misalotra vokovoko ==

=== Ny kroazadan' ny mpanan-karena ===
Amin’ ny ankapobeny dia nizotra araka ny tetika nanomanan’ ny [[papa]] azy ny [[kroazada]] voalohany. Ny fampidirana mpandray anjara dia notanterahina mandritra ny tapany sisa tamin’ ny taona 1095 sy tamin’ ireo volana voalohany amin’ ny taona 1096, ary ny tafika, izay nahitana mpiady mitaingin-tsoavaly, dia niangona tamin’ ny fiafaran’ ny taona 1096. Ny ankamaroan’ ireo mpiady mitaingin-tsoavaly ireo dia avy ao amin’ ny fajakan’ i [[Frantsa]], nisy koa ny avy tany amin’ ny tapany atsimon’ i Italia, avy any Lorraine, avy any [[Bourgogne, Marne|Bourgogne]] ary avy any Flandre.

=== Ny kroazadam-bahoaka ===
[[Sary:Affresco San Pietro l'eremita.jpg|vignette|196x196px|Sarin' i [[Pierre l'Ermite|Pierre l’Ermite]] ao amin' ny eglizin' i Trevi nel Lazio]]
Nandray anjara tamin' izany [[kroazada]] izany na ny mponina an-tanan-dehibe na ny tambanivohitra. Ankoatry ny [[Kroazadan' ny mpanan-karena|kroazadan’ ny mpanan-karena]] dia nisy ny kroazadan' ny mahantra izay notarihin’ ilay mpitory teny atao hoe [[Pierre l'Ermite]], avy any [[Amiens]]. Ireo mpisalotra vokovoko notarihin’ i Pierre l'Ermite sy [[Gautier Sans-Avoir]] no niainga voalohany, ka namakivaky an’ i [[Eorôpa Afovoany]], ka maro ny herisetra sy asa ratsy nataon’ izy ireo nandritra ny fandalovany (indrindra ny nataon’ izy ireo tamin’ ny [[Jiosy]] tao [[Jermania]]). Tokony ho 12 000 tamin’ ireo mpisalotra vokovoko no tonga tany [[Atsinanana Akaiky]] nefa noho izy ireo tsy ampy fitaovana dia matin’ ny [[Tiorka (vahoaka)|Tiorka]] avokoa tao [[Nikômedia]] (atao hoe ''[[Izmit]]'' ankehitriny) tamin’ ny volana Ôktôbra 1096.

== Ireo fandresena azo ==

=== Ny nahazoana an' i Anatôlia ===

==== Fahatongavana tao Kônstantiôpôlisy ====
Lalana isan-karazany no nomban’ ireo tafika efatry ny saranga ambony (izay notarihin’ i [[Godefroy de Bouillon]], [[Bohémond I any Antiôkia|Bohémond I]], ny kômten’ i Toulouse atao hoe [[Raymond de Saint-Gilles]] sy ny solontenan’ ny [[papa]], [[Adhémar de Monteil]]) izay tonga tany [[Kônstantinôpôlisy]] teo anelanelan’ ny volana Nôvambra 1096 sy Mey 1997. Nanararaotra izany kroazada izany ny [[Empira Bizantina|emperora bizantina]] [[Alexios I Komnenos]] ka nandroso hevitra, ho takalon’ ny fanampiany, ny amin’ ny hanaovana sonia ny fifanarahana hamerenana amin’ ny Empira ny tany bizantina rehetra azon’ ny mpanao kroazada indray.

==== Faharesen' i Nikea ====
Tamin’ ny volana Mey 1097 dia nisy mpisalotra vokovoko miisa 30 000 any ho any izay nanafika an’ i [[Nikea]] (na Nisea), renivohitr’ i [[Anatôlia]] tiorka, izay nilavo lefona tamin’ ny volana Jona 1097. Nanaja ny fifanarahana natao ny mpanao kroazada ka nanome ny tany azony voalohany ho an’ ny [[Empira Bizantina|Bizantina]]. Fotoana fohy taorian’ ny nahazoana an’ i Nikea dia nifandona tamin’ ny tafika [[seljokida]] tao Dorylée (atao hoe ''Eskişehir'' ankehitriny) ny Kristiana. Tamin’ ny voalohan’ ny volana Jolay 1097 dia resin’ izy ireo ny Tiorka, ka tsy dia nisy firy ny fanoherana tany [[Azia Minora]].

==== Ny fahazoana an' i Antiôkia ====
Ny dingana manaraka dia ny hahazoana ny tanànan’ i [[Antiôkia]] (''[[Antakia]]'' ankehitriny) tao [[Siria (faritra)|Siria]] avaratra. Tamin’ ny 21 Ôktôbra 1097 dia nanao [[fahirano]] ny tanàna ny mpisalotra vokovoko ka tsy azo izany raha tsy tamin’ ny 3 Jona 1098. Raha vao avy nahazo an’ i Antiôkia anefa izy ireo dia novelezin’ ny tafika tiorka izay tonga nanampy ireo voafahirano. Ireo mpisalotra vokovoko, indrindra fa i [[Bohémond I any Antiôkia|Bohémond I]], dia niandry ny famonjen’ ny [[Empira Bizantina|Bizantina]] nefa tsy tonga izany. Izy ireo samirery no nanosika ny Tiorka tamin’ ny 28 Jona 1097. Tapa-kevitra i Bohémond I ny hiorim-ponenana ao Antiôkia ka tsy nanolotra ny tanàna tamin’ i [[Alexios I Komnenos|Alexios Komnenos]].

=== Ny nahazoana an' i Jerosalema ===

==== Fizorana mankany Jerosalema ====
Taorian’ ny fonenana fotoana visy tao [[Antiôkia]] dia niainga indray ny mpisalotra vokovoko mba hamarana ny diany, tamin’ ny faran’ ny volana Nôvambra 1098. Tamin’ ny volana Mey 1099 dia tonga teo amin’ ny sisin-tany avaratr’ i [[Palestina (faritra)|Palestina]] izy ireo, ka tamin’ ny takarivan’ ny 7 Jona izy ireo dia nanorin-day rehefa nahatsinjo ny rindrin' i [[Jerosalema]]. Ny [[Ejipta|Egiptiana]] izay nifehy ny tanàna dia niomana amin’ ny fahirano.

==== Fahazoana an' i Jerosaema ====
Namely ny tanàna ny mpisalotra vokovoko tamin’ ny 15 Jolay 1099. Nanampy azy ireo ny miaramila avy any [[Genova]] sy ny fitaovana lehibe fanaovam-pahirano vaovao, ka nandringana saika ny mponina mozilmana tao. Roa taona taorian’ ny fanafihana vao tratra ny tanjon’ ny kroazada: afaka i [[Jerosalema]] sady voadio tamin’ ny alalan’ ny ran’ ny tsy mino izay resy.

Niorim-ponenana tao ny tafika ka heriandro taorian’ izay dia nifidy an’ i [[Godefroy de Bouillon]] ho andriamanjakan’ ny [[Fanjakan' i Jerosalema|fanjakana latina vaovaon' i Jerosalema]]. Tsy nanaiky ny hiantsoana azy amin’ ny anaram-boninahitra hoe ''mpanjaka'' noho ny fanetren-tena i Godefroy.

=== Fahazoana an' i Ascalon ===
Teo ambany fitarihan' i [[Godefroy de Bouillon|Godefroy]] ny tafika izay namely farany ka nampandositra ny tafika egiptiana tao [[Ascalon]] (''[[Ashqelon]]'' ankehitriny) tamin’ ny 12 Aogositra 1099. Fotona fohy taty aoriana dia nody any [[Eorôpa]] ny ankabeazan’ ny mpisalotra vokovoko ka namela an’ i Godefroy sy ny ampahan’ ny tafika  hanangana fitondram-panjakana sady hifehy ireo tany azon’ izy ireo.

== Ny tampon' ny tanjaky ny Latina tany Atsinanana ==

=== Fanorenam-panjakana ===
Taorian’ ny kroazada voalohany dia [[Fanjakana Latina Atsinanana|fanjakana latina]] efatra no natsangana tany Atsinanana (tany [[Ampiposahana (faritra)|Ampiposahana]]). Ny natanjaka indrindra dia ny [[Fanjakan' i Jerosalema|Fanjakana latinan' i Jerosalema]] izay notarihin’ i Baudouin taorian’ ny nahafatesan’ i [[Godefroy de Bouillon]] rahalahiny tamin’ ny taona 1100. Tao avaratr’ ity fanjakana ity no nahitana ny kômte kelin’ i [[Tripoli]] teo amin’ ny faritry ny morontsiraka siriana. Ao ambadik’ i [[Tripoli]] no nahitana ny prinsipaotean’ i [[Antiôkia]], izay naorina tao amin’ ny lohasahan' i Oronte sy ny manodidina azy. Tany atsinanana indrindra no nahitana ny kômten’ i Edesse, izay nahitana indrindra kristiana armeniana.

=== Fiarovana ny Fanjakana Latina Atsinanana ===
Mba hiarovana ireo fanjakana latina ireo dia nisy [[moanina]] (na monka) miaramila nalamina ho tafika maharitra: anisan’ izany ny Hospitaliers tamin’ ny taona 1113 sy ny Templiers tamin’ ny taona 1118. Maro koa ny manda fiarovana naorina. Nanararaotra izany fifandraisana vaovao tamin’ ny Atsinanana izany ny mpivarotra manodidina an’ i [[Mediteranea]] ka nampitombo ny raharaham-barotra izay niroborobo fatratra. 

== Jereo koa ==

* [[Kroazada voalohany]]
* [[Kroazada faharoa]]
* [[Kroazada fahatelo]]
* [[Kroazada fahefatra]]
* [[Kroazada fahadimy]]
* [[Kroazada fahenina]]
* [[Kroazada fahafito]]
* [[Kroazada fahavalo]]
* [[Kroazada fahasivy]]

== jereo koa ==
[[Sokajy:Kroazada]]</text>
      <sha1>k5j3y39qxmfhfawcegazxbvvime3iab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kroazada fahatelo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279673</id>
    <revision>
      <id>1146262</id>
      <parentid>1065700</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T07:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5462" sha1="e6fv2icq5p372o3krjahrumpb72sc9n" xml:space="preserve">[[Sary:B Gregor VIII.jpg|vignette|309x309px|Ny papa [[Gregôrio VIII]]]]
Ny '''kroazada fahatelo''' dia [[kroazada]] notarihin' i [[Friedrich Barbarossa]] ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Frédéric Barberousse'') [[Empira Jermanika Masina|emperora jermanika]], sy i [[Philippe Auguste]], mpanjakan' i [[Frantsa]], ary i [[Richard the Lionheart]] (frantsay: ''Richard Cœur de Lion''), mpanjakan' i [[Angletera]], nanomboka tamin' ny taona 1189 sy nifarana tamin' ny taona 1192, izay natao mba hakana an' i [[Jerosalema]] indray. Ity [[kroazada]] ity dia nahafahana naka indray seranan-tsambo tany amin' ny [[Tany Masina]], nefa tsy nafahafahana naka indray ny tanàna tamin' ny faritra manodidina an' i [[Jerosalema]]. Na dia izany aza dia nalalaka ny fifamezivezen' ny mpaao fivahiniana masina sy ny Kristiana mpivarotra mankany Jerosalema.[[Sary:Philippe II Auguste.jpg|vignette|176x176px|I Philippe II Auguste]]
== Zava-misy manodidina ==

=== Ny fihatanjahan' ny fanjakana mozilmana ===
[[Sary:Map Crusader states 1190-fr.svg|vignette|Ireo tany niverenan' ny Kristiana  nalaina tamin' ny alalan' ny kroazada fahatelo nalaina|280x280px]]
Ny tsy fahombiazan’ ny [[kroazada faharoa]] dia nahafahan’ ny Miozolmana nivondrona amin-kalalahana. Maty tamin’ ny taona 1146 i Zanki nefa nanamafy ny fahefan’ ny fanjakany i [[Nur al-Din]] mpandimby azy. Tamin’ ny taona 1169 dia ny tafiny, izay teo ambany fibaikoan’ i [[Saladin]] izay vizirin’ ny kalifa fatimidan’ ny tananan’ i [[Kairo]] ([[Ejipta]]), no nifehy an’ i Ejipta. Rehefa maty i Nur al-Din dimy taona taty aoriana, dia nandimby azy i Saladin tamin’ ny fitarihana ny fanjakana miozolmana izay niitatra hatrany amin’ ny [[taniefitr’ i Libia]] ka hatrany amin’ ny lohasahan’ ny ony [[Tigrisy|Tigra]] ([[Tigrisy]]), ka nanodidina ny sisa tamin’ ireo fanjakana latina.

=== Faharesen' ny Kristiana ===
[[Sary:ChristiansBeforeSaladin.jpg|vignette|170x170px|Mandao an' i Jerosalema eo enatrehan' i Saladin ny Kristiana ]]
Tamin’ ny volana Mey 1187 dia nitari-tafika lehibe i [[Saladin]] ka niditra tao amin’ ny fanjakan’ i [[Jerosalema]]. Tamin’ ny 4 Jolay 1187 dia resiny tao Hattin any [[Galilea (faritra)|Galilea]] (na Galilia) ny tafika latina. Nitolo-batana ny mpanjaka Gui de Jérusalem niaraka tamin’ ny miaramila mpitaingin-tsoavaly sasany ka tsy novonoina, nefa ny Templiers rehetra sy ny Hospitaliers de Saint-Jean-de-Jérusalem dia notapahin-doha teo akaikin’ ny toerana niadiana. Taorian’ io fandresena io dia nalain’ i Saladin ny ankamaroan’ ny tanàna voaaro manda an’ ny mpisalotra vokovoko, ka isan’ izany i [[Jerosalema]], izay nitolo-batana tamin’ ny 2 Ôktôbra 1187. Ny mpisalotra vokovoko dia tsy nanana tanàna manan-danja ara-tafika afa-tsy ny tanànan’ i [[Tirôsy|Tiro]] (atao hoe ''Sour'' ankehitriny).

== Ny fizotran' ny kroazada fahatelo ==

=== Fanambaràna ny hanaovana kroazada fahatelo ===
Noho ny fahatsapan’ ny papa [[Gregôrio VIII]] ny tombon-tsoa mety ho very, na ara-tafika na ara-pivavahana, vokatry ny fihemoran’ ny Kristiana any Atsinanana, dia nanambara ny hanaovana kroazada fahatelo tamin’ ny 29 Ôktôbra 1187, ka nampirongatra ny hafanam-pon’ ny vahoaka. Mpanjaka telo lehibe tao Eorôpa no nandray anjara tamin' izany: i [[Friedrich Barbarossa]] emperoran’ ny [[Empira Masina]], i Philippe II Auguste mpanjakan’ i Frantsa, ary i [[Richard the Lionheart]] mpanjakan’ i [[Angletera]]. Maro koa ireo mpanjaka madinika miankina izay niara-dia tamin’ ireo mpanjaka telo ireo ka nahaforona tafika lehibe misalotra vokovoko izay tsy mbola fahita hatramin’ ny taona 1095 nanombohan’ ny [[kroazada]].

=== Vokatry ny kroazada fahatelo ===
[[Sary:Gustave dore crusades death of frederick of germany.jpg|vignette|169x169px|Fahafatesan' i Friedrich Barbarossa]]
Tsy dia lehibe anefa ny vokatra tsara azo tamin’ ity kroazada fahatelo ity. Maty tany [[Anatôlia]] i [[Friedrich Barbarossa]] izay tonga voalohany tany [[Azia Minora]], ka nahatonga ankabeazan’ ny tafiny hiverin-dalana. I [[Philippe Auguste]] sy i [[Richard the Lionheart]] kosa tonga tany [[Palestina]] ka afaka naka tanàna maromaro amin’ ny faritra amoron-dranomasina teo am-pelantanan’ i [[Saladin]] tamin’ ny taona 1191, isan’ izay i [[Saint-Jean d’Acre]]. Niala tsy nandray anjara tamin’ ny kroazada intsony i Philippe ka i Richard no navelany hiandraikitra ny fakana ny tany tamin' ny Mozilmana. Azon' i Philippe i [[Jaffa]] sy i [[Ascalon]], nefa tsy niady intsony haka an' i [[Jerosalema]] izy tamin’ ny volana Janoary 1192.
[[Sary:LionHeartFarewell.jpg|vignette|203x203px|Fiverenan ' i Richard indray any amin' ny [[Tany Masina]] ]]

=== Fifanarahan' i  Philippe tamin' i Saladin ===
Nanao fifanarahana tamin’ i [[Saladin]] i Philippe ka isan’ ny nifanarahana ny tsy hisian’ ny ady mandritra ny telo taona sy ny hahafahan’ ny Kristiana manao [[fivahiniana masina]] ao amin’ ny Tanàna Masina. Tamin’ ny volana Ôktôbra 1192, tamin’ ny nandaozan’ i Richard an' i [[Palestina (faritra)|Palestina]], dia tafaverina indray ny fanjakana latina, nefa kely kokoa noho ny fanjakana voalohany izany sady naharitra taonjato iray.

== Jereo koa ==

* [[Kroazada voalohany]]
* [[Kroazada faharoa]]
* [[Kroazada fahatelo]]
* [[Kroazada fahefatra]]
* [[Kroazada fahadimy]]
* [[Kroazada fahenina]]
* [[Kroazada fahafito]]
* [[Kroazada fahavalo]]
* [[Kroazada fahasivy]]
== jereo koa ==
[[Sokajy:Kroazada]]</text>
      <sha1>e6fv2icq5p372o3krjahrumpb72sc9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kroazada fahefatra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279674</id>
    <revision>
      <id>1146261</id>
      <parentid>1141848</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T07:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3126" sha1="iqfz20wv0t1v8l9n1nva6emdxjjnlb4" xml:space="preserve">[[Sary:Eugène Delacroix - Prise de Constantinople par les croisés (12 avril 1204).jpg|vignette|254x254px|Fidiran' ny tafiky ny kroazada ao [[Kônstantinôpôlisy|Kônstantinôpla]]]]
Ny '''kroazada fahefatra''' dia fanafihana miaramila mifanesy nataon' ny Kristiana, mba handroahana ny [[Silamo|Mozilmana]] izay nibodo ny [[Tany Masina]], natomboka tamin' ny taona 1202 izay niainga tao amin' ny tanànan' i [[Venezia]] any [[Italia]] ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Venise'') ka nifarana tamin' ny taona 1204. Nivaona ny fanatanterahana ity [[kroazada]] ity ka tsy tratra ny tanjona fa nivadika fandrobàn' ny mpisalotra vokovoko an' i [[Kônstantinôpôlisy|Kônstantinôpla]], izay tanàna kristiana, sy fanorenana ny Empira latinan' i Kônstantinôpla (1204-1261).

== Fanentanana nataon' ny papa Inôkento III ==
[[Sary:Innozenz3.jpg|vignette|163x163px|Ny papa Inokento III]]
[[Sary:Gustave dore crusades dandolo preaching the crusade.jpg|vignette|166x166px|Toriteny fanentanana nataon' i [[Enrico Dandolo]] ho amin' ny kroazada]]
Ny papa [[Inôkentio III]] no nanentana ny hisian' ny [[kroazada]] fahefatra izay raikitra nanomboka tamin’ ny taona 1198, dia voamariky ny tsy fifanarahana teo amin’ ny [[papa]] sy ny mpisalotra vokovoko. Mba hahatongavana any [[Ejipta]] izay lasa ivon’ ny herin’ ny [[fivavahana silamo]] dia nanao fifanarahana ny Kristiana ny amin’ ny hitaterana ny tafika miaraka amin’ i [[Venezia]] (''Venise''), nefa tsy nahazoana alalana amin’ ny [[papa]] izany, ka nanodina ny tanjon’ ny kroazada amin’ ny tombontsoany. Ny lehiben’ ny kroazada dia nifanaraka amin’ ny Venitiana sy i [[Aleksis V Doukas]] ([[Fiteny grika|grika]]: ''Aleksis V Doukas o Mourtzouflos''; [[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Alexis Ange'') (izay nikendry ny haka ny seza fiandrianana bizantina) ny amin’ ny paikady hanafihana an’ i [[Kônstantinôpôlisy|Kônstantinôpla]].

== Fahazoana an' i Kônstantinôpla ==
[[Sary:ConquestOfConstantinopleByTheCrusadersIn1204.jpg|vignette|226x226px|Fanaovana fahirano an' i [[Kônstantinôpôlisy|Kônstantinôpla]]]]
Ny mpitaingin-tsoavaly mitafy vokovoko dia nahazo an’ i [[Kônstantinôpôlisy|Kônstantinôpla]] tamin’ ny 17 Jolay 1203 sady nanolotra an’ i Isaac Ange rain’ i Aleksis ny maha emperora azy. Noho ny revolisiona nahafahan’ i [[Aleksis Doukas]] haka ny fahefana, dia nanapa-kevitra ny mpisalora vokovoko ny hanafika haka an’ i Kônstantinôpla izay norobainy tamin’ ny 12 sy 13 Avrily 1204. Na dia tsy nandray anjara tamin’ ny fiarovana ny [[Tany Masina]] aza izy ireo dia nanorina ny Empira Latina any Atsinanana izay rava tamin’ ny taona 1261 tamin’ ny fiakaran’ ny emprora bizantina [[Mikhaêl VIII Palaiologos]] ([[Fiteny grika|grika]]: ''Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγος''; [[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Michel VIII Paléologue'').

== Jereo koa ==

* [[Kroazada voalohany]]
* [[Kroazada faharoa]]
* [[Kroazada fahatelo]]
* [[Kroazada fahefatra]]
* [[Kroazada fahadimy]]
* [[Kroazada fahenina]]
* [[Kroazada fahafito]]
* [[Kroazada fahavalo]]
* [[Kroazada fahasivy]]
== jereo koa ==
[[Sokajy:Kroazada]]</text>
      <sha1>iqfz20wv0t1v8l9n1nva6emdxjjnlb4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kroazada fahadimy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279675</id>
    <revision>
      <id>1146267</id>
      <parentid>1065702</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T07:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2023" sha1="a712cqyk31wgt0jnc78f4b8n7dmchi1" xml:space="preserve">[[Sary:Interior of Santi Giovanni e Paolo (Venice) - Honorius III by Leandro Bassano.jpg|vignette|276x276px|Ny [[papa]] [[Hônôrio III]]]]
Ny '''kroazada fahadimy''' (1217-1221) dia fanafihana miaramila mifanesy nataon' ny Kristiana ka ny tanjona tamin' izany dia ny hanani-bohitra ny [[Soltàna|soltanata]] [[aiobida]]&lt;nowiki/&gt;n' i Ejipta sy ny haka ny ampahan-taniny mba hahafaha-mampifanakalo ny tany azo amin' ny tanin' ny [[Fanjakan' i Jerosalema]] taloha izay ambany fifehezana aiobida. Tsy nahomby izany [[kroazada]] izany vokatry ny tsy faneken' i [[Pelagio Galvani]], solontenan' ny [[papa]] (''legata''), sy ny tsy fahafantarany ny pôlitika ao amin' io faritra io, izay nahatonga azy handa ny fifampiraharahana tamin' ny fotoana nahamety izany.

== Antsipiriany ==
Ny [[kroazada]] fahadimy dia nialohavan' ny [[Kroazadan' ny Ankizy]] (tamin' ny taona 1212). Nampiasa ny paikadin' ireo teo alohany ny [[papa]] [[Hônôrio III]] ka nikendry indraimandeha an' i [[Ejipta]]. 

Ny fanafihana voalohany tamin' ity kroazada fahadimy dia natao tamin' ny seranan-tsambon' i Damieta ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Damiette'') tamin' ny taona 1219. Ny fakana ny tanànan' i [[Kahira]] sy ny fanafihana mitohy mba hiantohana ny fifehezana an' i [[Tany efitr'i Sinay|Sinay]] (na Sinaia) no tanjona manaraka. Tamin' ny farany dia navela ny fanafihana an' i Kairo, noho ny tsy fisian' ny mpanatevin-daharana nampanantenain' ny emperoran' ny [[Empira Masina Rômana Jermanika|Empira Masina]], i Friedrich II ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Frédéric II''). Tamin' ny volana Aogositra 1221 dia voahodidina ny mpisalotra vokovoko ka namela an' i Damieta tamin' ny Ejipsiana ho takalon' ny fahafahan' izy ireo. Rava ka niparitaka izy ireo tamin' ny volana Septambra 1221.

== Jereo koa ==
* [[Kroazada voalohany]]
* [[Kroazada faharoa]]
* [[Kroazada fahatelo]]
* [[Kroazada fahefatra]]
* [[Kroazada fahadimy]]
* [[Kroazada fahenina]]
* [[Kroazada fahafito]]
* [[Kroazada fahavalo]]
* [[Kroazada fahasivy]]

[[Sokajy:Kroazada]]</text>
      <sha1>a712cqyk31wgt0jnc78f4b8n7dmchi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kroazada fahenina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279676</id>
    <revision>
      <id>1146260</id>
      <parentid>1065703</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T07:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2875" sha1="8z7mxvmzrs9ycaa1po2zch4h8ig98am" xml:space="preserve">[[Sary:Gregorius IX. Gregorio IX, papa. Ugolino di Anagni.jpg|vignette|I [[Gregôrio IX]]]]
Ny '''kroazada fahenina''', izay nanomboka tamin' ny taona 1228 sy niafara tamin' ny taona 1229 dia nokarakarain' ny [[Empira Masina Rômana Jermanika|emperora rômana jermanika]] [[Friedrich III (Saksônia)|Friedrich II]] ([[frantsay]]: ''Frédéric II'') mba hamerenana indray ireo tanin' ny [[Fanjakan' i Jerosalema]] izay votsotra hatramin' ny fakan-tany nataon' i [[Saladin]] sy ny renivohiny. Fahombiazana tsy maharitra no azon' izany kroazada izany, nefa tratran' ilay emperora (izay naongan' ny [[papa]] tsy ho isan' ny fiangonana) ny tanjony rehetra tamin' ny alalan' ny [[Diplaomasia|diplômasia]] fa tsy tamin' ny alalan' ny ady. Nanafintohina ny [[Tontolo Kristiana]] izany fomban' ny emperora izany. 

== Antsipiriany ==
Ny [[kroazada]] fahenina dia notarihin' ny emperora [[Friedrich III (Saksônia)|Friedrich II]] izay, hatramin' ny taona 1215, nivoady ny hitarika ny fanafihan' ny kroazada. Nohavaoziny teo anatrehan’ ny [[papa]] izany fampanantenany izany tamin' ny taona 1220 nefa noho ny antony ara-pôlitika anatiny dia nihemotra ny fiaingany. Tsy nisy vokany ny fandrahonana fanonganana nataon’ ny papa [[Gregôrio IX]] (Gregoara IX). Tezitra noho izany fahatarana izany ny papa ka nanatanteraka ny fanonganany ny emperora tamin' ny taona 1227.

Niainga an-tsambo nankany amin' ny [[Tany Masina]] tamin' ny volana Jona 1228 ka nanatona ny ampahany be amin' ny tafika nalefany tany [[Saint-Jean d'Acre]] izy. Nanao izay hahazoany an’ i [[Jerosalema]] izy tamin’ ny nanaovany fifampiraharahana tamin' ny [[Soltana|soltàna]] ejipsiana [[Al-Kamil]]. Izany fifampiraharahana izany dia niteraka fifanaraham-pandriam-pahalemana izay nosoniavina tao Jaffa tamin' ny taona 1229, izay nahatonga ny Ejipsiana namerina an' i [[Betlehema]] sy i [[Nazareta]] sy i Silon ary i [[Jerosalema]] tamin' ny Kristiana sady namela malalaka ny lalana mankany amin' ireo tanàna masina. Izany fifanarahana izany, izay nohajaina nandritra ny folo taona, dia tsy nankasitrahan' ny fiangonana kristiana manontolo izay tsy mampitovy ny kroazada amin' ny fifampiraharahana ara-diplômasia.

Ny fahombiazana ara-diplômasia azon' i [[Friedrich III (Saksônia)|Friedrich II]] dia nohamafisin' ny kroazada nampanaovin' i [[Gregôrio IX]] nanomboka tamin' ny taona 1237. Izany [[kroazadan' ny mpanan-karena]] izany ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: &quot;Croisade des barons&quot;) dia nahafahana namerina amin' ny Kristiana ny ampahany be amin' ny [[Fanjakan' i Jerosalema]] (1239-1241) tamin' ny alalan' ny fifampiraharahana.

== Jereo koa ==

* [[Kroazada voalohany]]
* [[Kroazada faharoa]]
* [[Kroazada fahatelo]]
* [[Kroazada fahefatra]]
* [[Kroazada fahadimy]]
* [[Kroazada fahenina]]
* [[Kroazada fahafito]]
* [[Kroazada fahavalo]]
* [[Kroazada fahasivy]]

== jereo koa ==
[[Sokajy:Kroazada]]</text>
      <sha1>8z7mxvmzrs9ycaa1po2zch4h8ig98am</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kroazada fahafito</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279677</id>
    <revision>
      <id>1146266</id>
      <parentid>1065704</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T07:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2575" sha1="h3cx6yytuidtb4xl1hhr93t8ew0dlzg" xml:space="preserve">[[Sary:Louis-ix.jpg|vignette|282x282px|Louis IX ]]
Ny '''kroazada fahafito''' dia [[kroazada]] voalohany notarihin' i [[Louis IX (Frantsa)|Louis IX]] (atao hoe Saint Louis) mpanjakan' i [[Frantsa]]. Tamin' ny taona 1244 no nanapahan' i Louis IX hevitra, niainga avy tao amin' ny [[Fanjakan' i Frantsa]] izy tamin' ny taona 1248 ka tonga teo amin' ny morontsirak' i [[Ejipta]] tamin' ny taona 1249. Resin' ny aretina ny tafika nentin' i Louis IX ka tsy nahita fahafahana indray ny tafika raha tsy tamin' ny taona 1250 ary ny mpanjakan' i Frantsa dia nandany ny efa-taona manaraka nandamina ny [[Fanjakan' i Jerosalema]] mba ho afaka miaro tena hanohitra ny [[Mamelòka]]. Tapitra tamin' ny taona 1254 ny kroazada fahafito tamin' ny fiverenan' ny mpanjakan' i Frantsa taorian' ny fahafatesan' ny reniny Blanche de Castille, izay nitantana vonjimaika ny fanhakana nandritra ny fotoana tsy nahateo ny mpanjaka. 

== Antsipiriany ==
I [[Louis IX (Frantsa)|Louis IX]] mpanjakan' i Frantsa dia nanomana [[kroazada]] hakana indray an' i [[Jerosalema]] izay nalain’ ny Mozilmana tamin' ny taona 1244. Nanomana paika nandritra ny efatra taona i Louis IX hanatanterahana ny nofinofiny. Tamin' ny fiafaran' ny volana Aogositra 1248 dia niondrana an-tsambo niaraka tamin' ny tafiny izy tao [[Aigues-Mortes]] hankany amin' ny nosy [[Kiprôsy|Kipra]] (Sipra) izay nandaniany ny ririnina tamin' ny fanohizana ny fanomanana. Nampiasa ny paikady tamin' ny [[kroazada fahadimy]] i Saint Louis sy ny miaramilany, ka niondrana an-tsambo tao [[Ejipta]] tamin' ny 5 Jona 1249 ka naka an' i Damieta ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Damiette'') ny ampitson' io. Teo am-pandehanana mankany [[Kahira]] izy ireo no niady tamin' ny [[Mamelòka]] tamin' ny 8 Febroary 1250, nefa voan’ ny [[pesta]] izy ireo ka niverin-dalana nanao tari-dositra ary voasambotra tamin' ny farany tamin’ ny 6 Avrily 1250. Nandoa onitra tamin' ireo mpandresy sady namerina an' i Damiette tamin' ny Mozilmana i Saint Louis, avy eo nandeha any [[Palestina (faritra)|Palestina]], izay nananganany manda fiarovana sy nanamafisany ny fiarovana ny [[Fanjakana Latina Atsinanana|Fanjakana Latina]]. Tamin' ny lohataonan' ny 1254, taorian' ny fifanarahana hampiato ny ady tamin' ireo andriana miozolmana, dia nody tany Frantsa niaraka tamin' ny tafika izy.

== Jereo koa ==

* [[Kroazada voalohany]]
* [[Kroazada faharoa]]
* [[Kroazada fahatelo]]
* [[Kroazada fahefatra]]
* [[Kroazada fahadimy]]
* [[Kroazada fahenina]]
* [[Kroazada fahafito]]
* [[Kroazada fahavalo]]
* [[Kroazada fahasivy]]

== jereo koa ==
[[Sokajy:Kroazada]]</text>
      <sha1>h3cx6yytuidtb4xl1hhr93t8ew0dlzg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kroazada fahavalo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279678</id>
    <revision>
      <id>1146264</id>
      <parentid>1065708</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T07:37:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1016" sha1="6wxxcnuolp0fpgg32wgdldgy6kcoqwp" xml:space="preserve">[[Sary:Premier sceau de majesté de Louis IX détouré.png|vignette|Tombokasen' i [[Louis IX|Md Louis]]]]
Ny '''kroazada fahavalo''' dia [[kroazada]] notarihin' i [[Louis IX]] (na Saint Louis) mpanjakan' i [[Frantsa]] tamin' ny taona 1270 taorian' ny fandrahonana nataon' ilay [[soltana]] [[mamelòka]] atao hoe [[Baybars]] tamin' ireo [[Fanjakana Latina Atsinanana]].

== Antsipiriany ==
Nanomana ny [[kroazada]] farany i [[Louis IX]] tamin' ny taona 1270. Nanentana ireo olona ao amin’ ny saranga ambony izy nefa tsy narisika izy ireo. Ny fanafihana an' i [[Tonizia]] dia natao mba hampiovana finoana ny emiran' i [[Tunis]]. Nijanona tampoka izany tamin' ny nahafatesan' i Saint Louis teo ambany mandan' i Tunis tamin' ny 25 Aogositra 1270.

== Jereo koa ==

* [[Kroazada voalohany]]
* [[Kroazada faharoa]]
* [[Kroazada fahatelo]]
* [[Kroazada fahefatra]]
* [[Kroazada fahadimy]]
* [[Kroazada fahenina]]
* [[Kroazada fahafito]]
* [[Kroazada fahavalo]]
* [[Kroazada fahasivy]]

== jereo koa ==
[[Sokajy:Kroazada]]</text>
      <sha1>6wxxcnuolp0fpgg32wgdldgy6kcoqwp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146265</id>
      <parentid>1146264</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T07:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1045" sha1="p4haye0iw46ka1z09h4xyl0csgsbmzs" xml:space="preserve">[[Sary:Premier sceau de majesté de Louis IX détouré.png|vignette|Tombokasen' i [[Louis IX (Frantsa)|Md Louis]]]]
Ny '''kroazada fahavalo''' dia [[kroazada]] notarihin' i [[Louis IX (Frantsa)|Louis IX]] (na Saint Louis) mpanjakan' i [[Frantsa]] tamin' ny taona 1270 taorian' ny fandrahonana nataon' ilay [[soltana]] [[mamelòka]] atao hoe [[Baybars]] tamin' ireo [[Fanjakana Latina Atsinanana]].

== Antsipiriany ==
Nanomana ny [[kroazada]] farany i [[Louis IX]] tamin' ny taona 1270. Nanentana ireo olona ao amin’ ny saranga ambony izy nefa tsy narisika izy ireo. Ny fanafihana an' i [[Tonizia]] dia natao mba hampiovana finoana ny emiran' i [[Tunis]]. Nijanona tampoka izany tamin' ny nahafatesan' i Saint Louis teo ambany mandan' i Tunis tamin' ny 25 Aogositra 1270.

== Jereo koa ==

* [[Kroazada voalohany]]
* [[Kroazada faharoa]]
* [[Kroazada fahatelo]]
* [[Kroazada fahefatra]]
* [[Kroazada fahadimy]]
* [[Kroazada fahenina]]
* [[Kroazada fahafito]]
* [[Kroazada fahavalo]]
* [[Kroazada fahasivy]]

== jereo koa ==
[[Sokajy:Kroazada]]</text>
      <sha1>p4haye0iw46ka1z09h4xyl0csgsbmzs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andriamasinavalona (foko)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279879</id>
    <revision>
      <id>1146157</id>
      <parentid>1145671</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T14:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <origin>1146157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81901" sha1="36h9hzizedyfofura9qlq7ci8e6phdd" xml:space="preserve">[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|417x417px|Famantarana ny fikambanan'ny &lt;br /&gt; « Taranak' Andriamasinavalona »|ankavia]]

'''Ny''' '''Andriamasinavalona'''&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), « ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'' », Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona » , Antananarivo.&lt;/ref&gt; dia ireo taranaka mivantana avy amin’ny ireo zanak’[[Andriamasinavalona]], mpanjakan'Imerina, sy ireo zanak’anabaviny ary ireo zana-drahalahiny nahazo menakely teto Imerina. Ny Andriamasinavalona dia ireo taranaky ny mpanjaka [[Andrianjaka]] izay tsy isan'ny voasokajy ho [[Zanakandriana]] na [[Zazamarolahy]]. Maro ihany koa anefa ny [[Zanakandriana]] sy [[Zazamarolahy]] no lasa ho Andriamasinavalona. Ary misy ihany koa ireo [[Zanadralambo amin' Andrianjaka|Zanadralambo amin'Andrianjaka]] toy ireo avy amin'ny terak'Antsomangy no nomena  ny laharan'ny Andriamasinavalona. Maro ihany koa ny foko hafa no natao ho isan'ny Andriamasinavalona toa ny terak'Andriamborona sy Ampanarifito izay andrian'[[Imamo]] ary misy koa ireo taranak'izy telo lahy, avy amin'ny foko[[Antemoro-Anakara]], izay nanolotsaina an'[[Andrianampoinimerina]]. Ny vohitry ny Andriamasinavalona ao Imerina dia fantatra mandrakariva fa, ankoatry ny [[hadivory]] izay iraisan’ny vohitra tranainy rehetra, dia misy fasana mitandavana eo am-povoan-tanàna, izay an’ny terak’Andriamasinavalona manokana, misy [[tranomanara]] sy kianja miaraka amin’ny [[vatomasina]], ary misy ireo karazan-kazo [[amontana]] sy [[aviavy]] izay maniry ao amin'ny tanàn'izy ireo. Taty aoriana anefa Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nandimby azy dia nametraka ho sokajin’ny « Andriamasinavalona », ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa azy sy ireo olona nahavita be tamin’ny fanjakana, na dia tsy avy ao Imerina aza. Koa nanomboka tamin’ny taonjato faha-19 dia nisokajy telo lehibe ny foko atao hoe « Andriamasinavalona »: dia ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana izany; ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy ao [[Ankibonimerina]], nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka tao [[Antananarivo]] ka natao ho laharan'ny Andriamasinavalona, ary ny olon-tsotra na olona hafa ivelan’[[Imerina]], na vahiny, [[Andriamasinavalona (foko)#Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona|nomem-pankasitrahana]] ka natao ho laharan’ny Andriamasinavalona. Izy ireto dia niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana nihoatra ny an’ireo andriana hafa satria saika nahazo [[vodivona]] sy [[Menakely (tany)|menakely]] izy ireo ary nahatandrina ny fomba amam-panaony.

== Ny Andriamasinavalona ==

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa tao Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy ao Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;;&lt;nowiki/&gt;
* Andriamaroanaka, avy any Ambohitrandraina (Vakinankaratra), Andriamasindraibe, Antsirabe;
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana (Manandriana);
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]], tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga;
* Rarivoarindrano, avy any Ivohibato sy Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao ho laharan'ny Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona ao Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talatan'i Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay) (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# Ratomponimerimanjaka: vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# Ramanitrandriatsimitovy (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# Rapapangosasakinivorona: nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# Razakanavalondralambo: izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao amin'ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.    

Hoy ny tononkira:   

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany. Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy ny havany, sy tao Isoananjakana (Anosizato).  

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra. Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.   

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny Mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>36h9hzizedyfofura9qlq7ci8e6phdd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146159</id>
      <parentid>1146157</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T14:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hephaestus-Mrz36</username>
        <id>22223</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vakinankaratra */</comment>
      <origin>1146159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81901" sha1="dhiigros2rlmr7msvmh85a905oqohu2" xml:space="preserve">[[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|417x417px|Famantarana ny fikambanan'ny &lt;br /&gt; « Taranak' Andriamasinavalona »|ankavia]]

'''Ny''' '''Andriamasinavalona'''&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo &amp; Solonavalona Andriamihaja (2014), « ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'' », Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona » , Antananarivo.&lt;/ref&gt; dia ireo taranaka mivantana avy amin’ny ireo zanak’[[Andriamasinavalona]], mpanjakan'Imerina, sy ireo zanak’anabaviny ary ireo zana-drahalahiny nahazo menakely teto Imerina. Ny Andriamasinavalona dia ireo taranaky ny mpanjaka [[Andrianjaka]] izay tsy isan'ny voasokajy ho [[Zanakandriana]] na [[Zazamarolahy]]. Maro ihany koa anefa ny [[Zanakandriana]] sy [[Zazamarolahy]] no lasa ho Andriamasinavalona. Ary misy ihany koa ireo [[Zanadralambo amin' Andrianjaka|Zanadralambo amin'Andrianjaka]] toy ireo avy amin'ny terak'Antsomangy no nomena  ny laharan'ny Andriamasinavalona. Maro ihany koa ny foko hafa no natao ho isan'ny Andriamasinavalona toa ny terak'Andriamborona sy Ampanarifito izay andrian'[[Imamo]] ary misy koa ireo taranak'izy telo lahy, avy amin'ny foko[[Antemoro-Anakara]], izay nanolotsaina an'[[Andrianampoinimerina]]. Ny vohitry ny Andriamasinavalona ao Imerina dia fantatra mandrakariva fa, ankoatry ny [[hadivory]] izay iraisan’ny vohitra tranainy rehetra, dia misy fasana mitandavana eo am-povoan-tanàna, izay an’ny terak’Andriamasinavalona manokana, misy [[tranomanara]] sy kianja miaraka amin’ny [[vatomasina]], ary misy ireo karazan-kazo [[amontana]] sy [[aviavy]] izay maniry ao amin'ny tanàn'izy ireo. Taty aoriana anefa Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nandimby azy dia nametraka ho sokajin’ny « Andriamasinavalona », ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa azy sy ireo olona nahavita be tamin’ny fanjakana, na dia tsy avy ao Imerina aza. Koa nanomboka tamin’ny taonjato faha-19 dia nisokajy telo lehibe ny foko atao hoe « Andriamasinavalona »: dia ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana izany; ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy ao [[Ankibonimerina]], nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka tao [[Antananarivo]] ka natao ho laharan'ny Andriamasinavalona, ary ny olon-tsotra na olona hafa ivelan’[[Imerina]], na vahiny, [[Andriamasinavalona (foko)#Ireo natao sy nasondrotra ho Andriamasinavalona|nomem-pankasitrahana]] ka natao ho laharan’ny Andriamasinavalona. Izy ireto dia niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana nihoatra ny an’ireo andriana hafa satria saika nahazo [[vodivona]] sy [[Menakely (tany)|menakely]] izy ireo ary nahatandrina ny fomba amam-panaony.

== Ny Andriamasinavalona ==

=== Iza no atao hoe Andriamasinavalona? ===
Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy &quot;Andriamasinavalona&quot; koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe &quot;Andriamasinavalona&quot; dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana.

=== Ny Andriamasinavalona ===
Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona:
* ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana;
* ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »;
* ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ».
Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina.

=== Ny taranak’Andriamasinavalona ===

	Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona:

* 	Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto;
* 	Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara);
* 	Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay);
* 	Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);
*Rasohanamanjaka na Rasohanana&lt;ref&gt;Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.&lt;/ref&gt;, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any);
* 	Ranavalontsimitoviaminandriana&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka;
* 	Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina;

Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 

1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana.

	2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny  tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy;

	3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona.

* 	Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina;
* 	Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany.

	4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny;

	5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao  Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina;

	6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato);

	7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby);

	8)  Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta);

9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »;

10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy.

=== Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona===

Izy ireo dia ny terak' i:

* Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana;
* Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo);

* Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana;

* Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano);
*Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano);

* Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina.
Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]].

Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy:

1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i:

* Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia:

11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny.

12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo.

2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i 

* Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i

21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia:

211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra,

212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka  an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany;

22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra;

23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka.

I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany.
=== Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa tao Imerina ===  

Izy ireo dia ny teraky:

* Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana  avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato;
* Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy;
* Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa;
* Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra.

Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany.

Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany.

=== Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy ao Ankibonimerina, saingy nanoa ===

Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana  fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana:

* Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »;
* Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo;
* Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana;
* Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]&lt;nowiki/&gt;;&lt;nowiki/&gt;
* Andriamaroanaka, avy any Ambohitrandraina (Vakinankaratra), Andriamasindraibe, Antsirabe;
* Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra;
* Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra;
* Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra;
* Andrianantara, Fihasinana (Manandriana);
* Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]], tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »);
* Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]];  nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga;
* Rarivoarindrano, avy any Ivohibato sy Tsienimparihy.

Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany.
=== Ireo natao ho laharan'ny Andriamasinavalona===   

[[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry:   

* [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]];
* Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina;
* ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle;
* ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona.

	Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra.

== Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona ==
Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona:  

* tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava,   
* tsy miambina andriana,   
* tsy milanja andriana.

Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny:

* ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka;  
* ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka;
* Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy;  
* Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena;  
* Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika;  
* Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany);
* Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto;
* Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana;  
* Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana;
* Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana;
* Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany;
* Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany;  
* Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy;
* Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo.

Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany.  

== Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo ==
Tamin’ny taona 1840&lt;ref&gt;Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany.

Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny:

* « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1);
* « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23);
* « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko.

Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. 

=== Ny zanak’Andriamasinavalona === 

1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy:

11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka).

12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy):

* Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome);
* Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely);
* Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe);
* Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy).

13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy:

14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra);

* Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano);
* Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona);
* Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra).

15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy:

* Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory);
* Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona);
* Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana).

2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy:

21) Alasora (36 lahy):

* Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana,  Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady).

22) Zanamihoatra: 88 lahy:

* Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga).

23) Vakinampasina: 102 lahy:

* Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..);
* Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,);
* Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara);
* Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa);

* Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 
24) Ampahadimy: 86 lahy;
* Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina).

3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy:

* Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza);
* Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina);
* Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka);
* Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..);
* Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina);
* Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa);
* Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..).

4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy:

* Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany,  Merinarivo);
* Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka);
* Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Soavinandriana);
* Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny);
* Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina);
* Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe);
* Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga).
* Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo);
=== Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo ===

5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy):

* Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra);
* Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray);
* Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany);
* Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy);
* Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina);
* Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo);
* Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra);
* Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka);
* Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy);
* Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany).

=== Ny  Andriamasinavalona any  Vakinankaratra ===

* Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...);
* Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...);
* Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...);
* Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...);
* Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…).

Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany.

== Ny vohitry ny Andriamasinavalona ao Imerina ==
Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana.

=== Voromahery ===

==== Anosipatrana (Ilanivato) ====
Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany.

=== Avaradrano ===

==== Ambatofisaorana ====
Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talatan'i Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, &quot;Imiantsoarivo&quot; no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ».

==== Sambaina ====
	Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho &quot;vavy lahy&quot; hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. 

==== Ambohitrano Andrefana ====
	Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo.

==== Ambohitrano Atsinanana ====
	Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». 

=== Vakinisisaony ===
Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra.

==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ====
Ambohimahatakatra&lt;ref&gt;Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt;, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. 

Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay) (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. 

Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra.

==== Andramasina ====
Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». 

=== Marovatana ===
Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana.

==== Anosimanjaka ====

[[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]]

Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe &quot;Inenibe&quot;. Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe &quot;Zanadranavalona&quot;. Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka:

# Ratomponimerimanjaka: vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo.
# Ramanitrandriatsimitovy (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra.
# Rapapangosasakinivorona: nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy.
# Razakanavalondralambo: izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa.

Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany.

=== Ambodirano ===

{| align=&quot;center&quot;
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}

==== Antsahadinta ====

[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao amin'ny rovan'Antsahadinta|alt=]]

Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka.  

Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]&lt;ref&gt;Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&amp;dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y ISBN 9781698427225])&lt;/ref&gt; izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra.    

Hoy ny tononkira:   

&lt;blockquote&gt;«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»&lt;/blockquote&gt;  

[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]]  

Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira&lt;ref&gt;Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.&lt;/ref&gt; tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany. Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy ny havany, sy tao Isoananjakana (Anosizato).  

&lt;br /&gt;

Hoy i Lebel&lt;ref&gt;Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' »   ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''&lt;/ref&gt;, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara:    

&lt;blockquote&gt;«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»&lt;/blockquote&gt;     

Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa  i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra. Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara.   

&lt;br /&gt;

{| align=&quot;center&quot;
|+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo
|[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]]
|[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]]
|}

=== Vakinankaratra ===
Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona.

Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny.

==== Betafo ====

[[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]]

Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia  avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia  tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. 
Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna.

=== Vonizongo ===
Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny.

Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany.

==== Ambohimirimo ====
Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». 

=== Imamo ===
Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. 

== Loharano ==
&lt;references /&gt;

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>dhiigros2rlmr7msvmh85a905oqohu2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vintana (fanandroana malagasy)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280477</id>
    <revision>
      <id>1146227</id>
      <parentid>1146047</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25866" sha1="1240y65h6jrj6jgjihp5vbzbu9rt71h" xml:space="preserve">== ANKAPOBENY MIKASIKA NY VINTANA ==
Ny '''vintana''', amin' ny [[finoan-drazana malagasy]] sy amin' ny [[fanandroana malagasy]], dia hery alefan' ny zavatra eny amin' ny lanitra, mifanandrify amin' ny fotoana ahaterahan' ny olona iray na ny fotoana ahatanterahan' ny zavatra iray andaniny, amin' ny toerana sy ny toetran' ny zavatra eny amin' ny lanitra, indrindra ny [[Volana]], ankilany, araka ny [[Tetiandro malagasy|tetiandro nentin-drazana malagasy]], sy ny fifandraisan' izany amin' ny ho toetr' ilay olona teraka sy ny zotram-piainany na ny toetr' ilay zavatra miseho na tiana hotanteraka. Inoan' ny Ntaolo malagasy fa mamaritra ny ho toetra sy ny hoavin' ny olona ateraka na ny zavatra atao ny vintana, nefa azo ovana izany amin' ny alalan' ny [[fanalana vintana]] raha ratsy ka atahorana hitera-doza io vintan-dratsy io.

Ireto avy ny anaram-bintana amin' ny fanandroana malagasy, izay sady anaran' ny [[Tetiandro malagasy|volana malagasy]] avy amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] koa: [[Alahamady]], [[Adaoro]], [[Adizaoza]], [[Asorotany]], [[Alahasaty]], [[Asombola]], [[Adimizana]], [[Alakarabo]], [[Alakaosy]], [[Adijady]], [[Adalo]] ary [[Alohotsy]]. Ary ireo dia mizara ho sokajy efatra: afo, rano, rivotra, ary tany. Misy ny mifamono ary misy ihany koa ny mifamelona; ilaina ny fahatarana izany amin'ny alalan'ny fanatonana sikidy satri izy ireo no afaka manambara izany misimisy kokoa ary manoro hevitra ny olona izay manantona azy ireo. Ny olona hifanambady dia tokony mafatatra tsara ny vintan'izy ireo tsirairay avy sao dia tsy mifanambina.

Matetika fantarina amin' ny alalan' ny [[Sikidy (malagasy)|sikidy]] na amin' ny fomba hafa ny vintana. Heverina ho tsara na ratsy ny andro na fotoana sasany arakaraka ny vintan' ny olona, ka misy fiantraikany amin' ny fanapahan-kevitra lehibe toy ny [[fanambadiana]], ny dia lavitra na ny asa fivelomana.

== Fiforonan-teny ==
Ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] hoe ''vintana'' dia avy amin' ny [[Fiteny indôneziana|teny indôneziana]] hoe ''[[:id:Bintang|bintang]]'' izay midika hoe &quot;kintana&quot;. Lasa tsy dia mifandray loatra amin' ny [[kintana]] ny [[fanandroana malagasy]] taty aoriana fa amin' ny [[Volana]]. Ny hoe ''vintana'', amin' ny Malagasy, dia tsy manondro kintana intsony fa fizaràm-potoana ao anatin' ny iray volana na iray andro na fizaràn' ny erana manodidina.

== Renivintana sy zanabintana ==

=== Renivintana ===
Ny [[renivintana]] na renim-bintana dia ireo vintana mifanandrify amin' ny zoro efatra amin' ny trano, ka ireto avy izy ireo: ny [[Alahamady]], ny [[Asorotany]], ny [[Adimizana]] ary ny [[Adijady]]. Ny renivintana iray dia manana [[zanabintana]] roa ka ny iray babeny ary ny iray trotroiny. Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon' andro telo avy ny renivintana tsirairay, izay atao hoe &quot;''vava&quot;'' sy &quot;''vonto&quot;'' ary &quot;''vody&quot;.'' Izany no mampisy ny hoe &quot;vava Alahamady&quot; sy &quot;vonto Alahamady&quot; ary &quot;vody Alahamady&quot;. Tsy toy izany ny zanabinta izay tsy mitondra afa-tsy tonon'andro roa, dia &quot;vava&quot; sy &quot;vody&quot;.

=== Zanabintana ===
[[Zanabintana]] no iantsoana ireo vintana valo ampifanandrifina amin' ny lafin-trano avaratra ([[Adalo]] sy [[Alohotsy]]) sy atsinanana ([[Adaoro]] sy [[Adizaoza]]) sy atsimo ([[Alahasaty]] sy [[Asombola]]) ary andrefana ([[Alakarabo]] sy [[Alakaosy]]). Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon' andro roa avy ny zanabintana tsirairay, izay atao hoe &quot;''vava&quot;'' sy &quot;''vody&quot;.'' Izany no mampisy ny hoe &quot;vava Adaoro&quot; sy &quot;vody Adaoro&quot;.

== Findraisan' ny vintana samy vintana ==

=== Renivintana sy zanabintana ===
==== Renivintana mibaby sy mitrotro zanabintana ====
Ny vintana roa mialoha sy manaraka ny [[renivintana]] iray dia [[Zanabintana|zanabintan]]' ity renivintana ity, ka ilay mialoha azy dia lazaina fa &quot;babeny&quot; ary ilay manaraka azy dia atao hoe &quot;trotroiny&quot;. Noho izany, ny [[Alahamady]] mitrotro ny [[Adaoro]], ny [[Asorotany]] mitrotro ny [[Alahasaty]], ny [[Adimizana]] mitrotro ny [[Alakarabo]], ary ny [[Adijady]] mitrotro ny [[Adalo]]. Alahamady mibaby ny [[Alohotsy]], ny Asorotany mibaby ny [[Adizaoza]], ny Adimizana mibaby ny [[Asombola]], ary ny Adijady mibaby ny [[Alakaosy]].

==== Vintana mitanila na miarina ====
Ny renivintana iray dia &quot;mitanila&quot; na &quot;miarina&quot; eo amin' ny [[zanabintana]] roan' ny renivintana mifandratra aminy. Ny zanabintana iray dia mitanila na miarina eo amin' ny renivintana mifandratra amin' ny renivintana mibaby na mitrotro azy.

=== Vintana mifandratra sy vintana mifanambina ===

==== Vintana mifandratra ====
Ny vintana iray eo amin' ny zoron-trano na lafin-trano iray sy ny vintana iray hafa izay eo amin' ny zoron-trano na lafin-trano mifanatrika amin' io (manome zoro 180°) dia lazaina hoe &quot;mifandratra&quot; na &quot;mifanoto&quot; na &quot;mifanohitra&quot; na &quot;mifaniho&quot;na &quot;mifamotitra&quot;. Tsy maintsy renivintana no mifandratra amin' ny renivintana. Ny zanabintana trotroina dia tsy maintsy mifandratra amin' ny zanabintana trotroina, ary ny zanabintana babena dia tsy maintsy mifandratra amin' ny zanabintana babena. Noho izany dia mifandratra ny [[Alahamady]] sy ny [[Adimizana]], ny [[Adaoro]] sy ny [[Alakarabo]], ny [[Adizaoza]] sy ny [[Alakaosy]], ny [[Asorotany]] sy ny [[Adijady]], ny [[Alahasaty]] sy ny [[Adalo]], ary ny ny [[Asombola]] sy ny [[Alohotsy]].
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''Vintana mifandratra'''
|-
|Alahamady
|Adimizana
|-
|Adaoro
|Alakarabo
|-
|Adizaoza
|Alakaosy
|-
|Asorontany
|Adijady
|-
|Alahasaty
|Adalo
|-
|Asombola
|Alohotsy
|}

Inoan' ny Ntaolo malagasy sy ny Malagasy mandala ny finoan-drazana fa matetika tsy mahita fahombiazana ny olona roa na maro (mpivady, mpiara-monina, sns) mifanohi-bintana. 

== Toetran' ny vintana na ny tonon' andro mihatra amin' ny olona ==
Mety ho tsara na ratsy, mahery na malemy ny vintana na ny tonon' andro iray arakaraka ny toerana misy azy ao amin' ny filaharan' ny vintana rehetra.

=== Vintana na tonon' andro tsara ===
Ny vintana na ny tonon' andro tsara dia mahatonga ny olona manana izany vintana izany, na ny olona manodidina azy koa aza, ho tojo fahasoavana matetika eo amin' ny fiainana ka tsindraindray ihany no mba sendra zava-dratsy.

=== Vintana na tonon' andro ratsy ===
Ny vintana na ny tonon' andro ratsy dia mahatonga ny olona manana izany vintana izany, na ny olona manodidina azy koa aza, ho tojo zava-dratsy matetika eo amin' ny fiainana ka tsindraindray ihany no mba sendra fahasoavana.

=== Vintana na na tonon' andro mahery ===
Ny vintana na ny tonon' andro mahery dia vintana tsy hay tohain' ny vintan' ny mpiara-belona aminy, ka matetika no mitera-pahavoazana eo amin' ny mpiara-monina aminy. Malaza ho vintana mahery ny [[Alakaosy]] nefa ny [[Alahamady]] no vintana mahery indrindra.

=== Vintana na tonon' andro malemy ===
Ny vintana na ny tonon' andro malemy dia vintana tsy mahatohitra ny vintan' ny hafa, ka matetika no iharam-pahavoazana izay mitondra azy.

== Antsipiriany momba ny orim-bintana tsirairay ==

=== Ny renivintana efatra ===

==== Alahamady ====
Ny [[Alahamady]] no volana sy vintana voalohany amin'ny fanandroana. Ny zoro avaratra-atsinana amin' ny trano no toerana omena azy. Io zoro io dia atao hoe zorofirarazana koa. Atao hoe &quot;Alahamadin-tany&quot; ny faritra na tanàna ao avaratra-atsinanan' ny tanàna iray. Atao hoe ''Dama'', ''Idama'', ''Lehidama'', ''Ilaidama'', sns (izany hoe ''Adama'', hoy ny Kristiana malagasy) ny zazalahy teraka Alahamady ha ny zazavavy kosa atao hoe ''Hova, Haova'' na ''Hôva'' (izany hoe ''Eva'', hoy ny Kristiana malagasy)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Manambara izany fa efa fantatry ny Malagasy talohan' ny nidiran' ny [[Kristianisma eto Madagasikara|fivavahana kristiana]] teto Madagasikara ny fedrà momba an' i [[Adama sy Eva]].&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. I Alimareky (ny planeta [[Marsa (fajiry)|Marsa]]) no &quot;kintana&quot; manjaka aminy. Eo amin' io zoro Alahamady io no an' ny vadibe fa ny zoro [[Adijady]] mifandratra aminy no an' ny vadimasay.

Mibaby ny Alohotsy sy mitrotro ny Adaoro ny Alahamady sady mifandratra amin' ny Adimizana nefa mitanila eo amin' ny [[Asombola]] sy [[Alakarabo]] izay iandrianany sy iarenany. Amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon' andro telo ny Alahamady, dia ny vava Alahamady (na vavan' Alahamady) sy ny vonto Alahamady (na vonton' Alahamady) ary ny vody Alahamady (na vodin' Alahamady).

Inoana ho vintan' [[andriana]] sady vintana maha mpanjaka ny Alahamady. Ny Alahamady no vintana mahery indrindra. Andro mahery ny vava Alahamady ka ny zaza teraka amin' io dia alam-bintana fandrao misavika ny [[andriana]], ka raha ankohonan' ny andriana dia tsy avela hiara-mitoetra aminy. Ny olona teraka vonto Alahamady dia ampitehirizina [[amponga]] telon-jehy sy ampiompina [[gisa]] fotsy mivady mba ho tratra antitra. Tonon' andro tsara ny vody Alahamady ka ny olona teraka amin' io dia ho tonga lehibe sy hanan-karena ary ho tratra antitra.

==== Asorotany ====
Vintana sy volana fahefatra ny [[Asorotany]]. Ny zoron-trano atsimo-atsinana no toerana omena azy. Mibaby ny [[Adizaoza]] sy mitrotro ny [[Alahasaty]] ny Asorotany. Mifandratra amin' ny [[Adijady]] nefa mitanila sy miarina eo amin' ny [[Alakaosy]] sy [[Adalo]] izy. Mitondra tonon' andro telo ny Asorotany, dia vava Asorotany (na vavan' Asorotany) sy ny vonto Asorotany (na vonton' Asorotany) ary ny vody Asorotany (na vodin' Asorotany). I Alakamary (izany hoe ny [[Volana]]) no manjaka aminy. 

Andro mahery ny Asorotany. Atahorana no maty kely ny zaza teraka amin' ny vava Asorotany, fa raha tsy izany dia ho tratra antitra ihany izy, nefa amin' izany tsy tezain' ny ray aman-dreniny izy fa omena ho tezain' ny havana. Ho tratra antitra ny olona teraka vonto Asorotany. Atahorana ho maty kely ny olona teraka vody Asorotany, ka raha tsy maty izy dia hanan-karena sy holava abdro iainana.

==== Adimizana ====
Ny [[Adimizana]] no vintana sy volana fahafito. Ny zoron-trano atsimo-andrefana no toerana omena azy. Mifandratra amin' ny Alahamady sady mitanila sy miarina eo amin' ny Alohotsy sy eo amin' ny Adaoro ny Adimizana. Mitrotro ny [[Alakarabo]] sy mibaby ny [[Asombola]] ny Adimizana. Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon'andro telo ny Adimizana, dia vava Adimizana (vavan' Adimizana) sy ny vonto Adimizana (na vonton' Adimizana) ary ny vody Adimizana (na vodin' Adimizana). Eo amin' io zoro Adimizana io no an' ny vadimasay fa ny zoro Alahamady mifandratra aminy no an' ny vadibe. I Azohara (ny planeta [[Venosy]]) no manjaka aminy.

Vintana mahery ny Adimizana nefa mety ho tsara na hahafaty mbola kely. Ny zazalahy teraka vava Adimizana dia ho mpivarotra sy mpandranto. Ny zazavavy kosa dia atahorana ho maty kely na nefa mety ho tratra antitra sy hanan-karena. Tononandro tsara ny vonto Adimizana ka ny zaza teraka eo dia ho mpanan-karena sy tsy maty vonoina. Tononandro tsara ny vodiy Adimizana ka ny zaza teraka eo dia ho tratra antitra raha tsy maty kely.

==== Adijady ====
Vintana sy volana fahafolo ny [[Adijady]]. Ny zoron-trano avaratra-andrefana no toerana omena azy. Mitrotro ny Adalo sy mibaby ny Alakaosy ny Adijady. Mifandratra amin' ny Asorotany sady mitanila sy miarina eo amin' ny Alahasaty sy ny Adizaoza ny Adijady. Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon' andro telo ny Adijady, dia vava Adijady (vavan' Adijady) sy ny vonto Adijady (na vonton' Adijady) ary ny vody Adijady (na vodin' Adijady). I Azoaly (na [[Satiorna (planeta)|Satiorna]]) no &quot;kintana&quot; manjaka aminy.

Amin' ny ankapobeny dia vintana mafy ny Adijady ka tsara anorenana zavatra tiana hateza satria &quot;mijadina mafy&quot;. Ny zavatra tian-ko mafy sy mateza no santarina amin' io andro io, toy ny fampidiram-pananana sy biby hompiana ary vola hotehirizina. Tonom-bintana fanorenan-trano sy fampakaram-bady ny Adijady. Ny Adijady koa no heverina ho andro tsara hampakaram-bady. Ho vitsy teny ny zaza teraka vava Adijady, noho izany dia tokony [[Fisoronana sy fanalana vintana|halam-bintana]] fandrao mijadina loatra ka tsy miteny. Heverina ho tsara vintana ny zaza teraka amin' ny vonto Adijady. Heverina ho tsara vintana ihany koa ny zaza teraka amin'ny vody Adijady.

=== Ny zanabintana valo ===
==== Adaoro ====
Ny [[Adaoro]] no vintana sy volana faharoa. Zanabintana izy io. Ny tapany avaratra amin' ny rindrin-trano atsinanana no toerana omena azy. Mifandratra amin' ny [[Alakarabo]] sady mihataka sy miarina eo amin' ny Adimizana ny Adaoro. Ankoatra izany dia trotroin' ny renivintana Alahamady ny zanabintana Adaoro. Mitondra tonon' andro roa ny Adaoro, dia ny vava Adaoro (na vavan' Adaoro) sy ny vody Adaoro (na vodin' Adaoro). Inoana ho andron' [[afo]] na andro mandoro ny Adaoro.

Atahorana amin' ny afo ny olona teraka vava Adaoro ka tsy maintsy alam-bintana amin' ny alalan' ny fitondran-dreniny azy mandositra avy anaty trano tomboka kely nodorana. Tsara vintana ny olona teraka vody Adaoro ka raha lahy dia hahay mikabary fa raha vavy kosa dia ho tsara fanahy.

==== Adizaoza ====
Vintana sy volana fahatelo ny [[Adizaoza]]. Ny toerana omena azy dia ny tapany atsimo amin' ny rindrin-trano antsinanana. Eo amin' ny Adizaoza no fitoeran' ny sinibe ao an-trano. Ny [[Alakaosy]] no mifandratra amin' ny Adizaoza sady miarina eo amin' ny [[Adijady]]. Baben' ny renivintana Asorotany ny zanabintana Adizaoza. Mitondra tonon' andro roa ny Adizaoza, dia ny vava Adizaoza (na vavan' Adizaoza) sy ny vody Adizaoza (na vodin' Adizaoza). Raha ny [[Alahamady]] no zoro omena ny mpanjaka, ny Adizaoza kosa no zoro omena ny [[Andevo (teto Madagasikara)|mpanompo]].

Izay olona mikasa hampaka-bady, na hanorin-trano, sns., nefa sendra mifandratra amin' ny vintany ny andro tsara fanaovana izany, dia ny Adizaoza no tokony hofidiny, fa io tsy mihetsiketsika tahaka ny sinibe, ka hampateza ny zavatra kasaina hatao. Amin' ny ankapobeny dia vintana mahery ny Adizaoza. Tonon' andro mahery ny vava Adizaoza ka ny olona teraka aminy dia miozanozana sy sahozanina raha tsy alam-bintana, ka ho lasa mahantra rehefa lehibe. Ny vody Adizaoza dia malefaka kokoa ka ny vehivavy teraka amin' izany dia ho maro anaka nefa malahelon-karena, fa ny lehilahy kosa tsy hambinina amin' ny fihariana.

==== Alahasaty ====
Ny [[Alahasaty]] no vintana sy volana malagasy fahadimy. Ny tapany atsinanana amin' ny rindrin-trano atsimo no toerana omena azy. Mifandratra amin' ny [[Adalo]] sy miarina eo amin' ny [[Adijady]] ny vintana Alahasaty. Trotroin' ny renivintana Asorotany ny zanabintana Alahasaty. Mitondra tonon'andro roa ny Adizaoza, dia ny vava Alahasaty (na vavan'Alahasaty) sy ny vody Alahasaty (vodin' Alahasaty).

Lazaina ho vinta-mpamosavy sy andron' ody ny Alahasaty. Ny olona teraka vava Alahasaty dia mety ho mpamosavy na ho mpitana ody mahery raha teraka misasaka alina. Tonon' andro tsara anandratana ody sy sampy ny vava Alahasaty ka tsy tsara anaovana zavatra hafa. Ny olona terana vody Alahasaty dia ho tratra antitra. Tononandro tsara ho fisantarana zavatra sy fampakaram-bady ny vody Alahasaty.

==== Asombola ====
Vintana sy volana fahenina ny [[Asombola]]. Ny tapany andrefana amin' ny rindrin-trano atsimo no toerana omena azy. Mifandratra amin' ny [[Alohotsy]] sy miarina eo amin' ny [[Alahamady]] ny vintana Asombola. Baben' ny renivintana Adimizana ny zanabintana Asombola. Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon' andro roa ny Asombola, dia ny vava Asombola (na vavan' Asombola) sy ny vody Asombola (na vodin' Asombola).

Vintam-bola sy vintan' ny olona tia harena ny Asombola. Ny zazalahy teraka vava Asombola dia ho mpivarotra ary hahazo volabe. Ny zazavavy kosa ho mpanao taozavatra sy ho mpila harena. Ny zaza teraka vody Asombola dia ho mpila vola sy hanan-karena.

==== Alakarabo ====
Ny [[Alakarabo]] no vintana sy volana fahavalo. Ny tapany atsimo amin' ny rindrin-trano andrefana no toerana omena azy. Miarina eo amin' ny Alahamady sady mifandratra amin' ny Adaoro ny vintana Alakarabo. Ny renivintana Adimizana no mitrotro azy. Mitondra tonon' andro roa ny Alakarabo, dia ny vava Alakarabo (na vavan' Alakarabo) sy ny vody Alakarabo (na vodin'Alakarabo).

Vintana tsara ny Alakarabo satria androm-bokatra. Tokony misoronana akondro vokatra ny olona amin' ny vava Alakarabo amin' ny maha vintam-bokatra azy. Ny zazavavy teraka vava Alakarabo dia ho maro anaka fa ny zazalahy kosa ho tratra antitra. Ny zazavavy teraka vody Alakarabo dia ho maro anaka ihany koa ary ny zazalahy ho tratra antitra.

==== Alakaosy ====
Ny [[Alakaosy]] dia vintana sy volana fahasivy ao amin' ny fanandroana sy tetiandro malagasy. Ny tapany avaratra amin' ny rindrin-trano andrefana no toerana omena azy. Mifandratra amin' ny Adizaoza ny Alakaosy sady miarina sy miandriana eo amin' ny Asorotany ny Alakaosy. Baben' ny renivintana Adijady ny Alakaosy. Mitondra tonon' andro roa ny Alakaosy, dia ny vava Alakaosy (na vavan' Alakaosy) sy ny vody Alakaosy (na vodin' Alakaosy).

Vintana mahery indrindra ny Alakaosy. Raha tsy alam-bintana ny zaza teraka aminy dia atahorana hahafaty izay lehibe noho izy ka ahohoka ho faty. Atao hoe ''[[Alakaosibe]]'' ny vava Alakaosy ao amin' ny volana Alakaosy. Amin' ny vava Alakaosy amin' ny volana Alakaosy no andro fanandratana ody sy sampy. Manao sorona ny mpitahiry ody mahery sy sampy. Ny vehivavy mbola tokony hiteraka dia tsy mihinan-kanina amin'ny vava Alakaosy mba tsy hiteraka Alakaosy. Ny zaza teraka vava Alakaosy dia hanoto ray aman-dreny, ka ahohoka ho faty na alam-bintana mba ho tratra antitra sy ho lehibe ary ho mpanan-karena. Tsy mifankaiza firy amin'ny vava Alakaosy ny vody Alakaosy. Andron' ady sy androm-pifandirana koa ny Alakaosy.

==== Adalo ====
Vintana sy volana faharaika ambin' ny folo ny [[Adalo]]. Ny tapany andrefana amin'ny rindrin-trano avaratra no toerana omena azy. Mifandratra amin' ny [[Alahasaty]] sy miarina eo amin' ny [[Asorotany|Asorontany]] ny vintana Adalolo. Trotroin' ny renivintana Adijady ny zanabintana Adalo. Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon'andro roa ny Adalo, dia ny vava Adalo (na vavan' Adalo)sy ny vody Adalo (na vodin' Adalo).

Vintan-dranomaso sy alahelo ny Adalo. Atahorana ho maty kely ny zaza teraka vava Adalo. Ny zaza teraka vody Adalo dia tsara vintana ihany ka ho tratra antitra na dia manan-toetra malahelohelo aza.

==== Alohotsy ====
Vintana sy volana faharoa ambin'ny folo ny [[Alohotsy]]. Ny tapany antsinana amin' ny rindrin-trano avaratra no toerana omena azy. Mifandratra amin' ny [[Asombola]] sy miarina eo amin' ny [[Adimizana]] ny vintana Alohotsy. Baben' ny renivintana Alahamady ny zanabintana Alohotsy. Ao amin' ny fitetezana andro dia mitondra tonon' andro roa ny Alohotsy, dia ny vava Alohotsy (na vavan' Alohotsy) sy ny vody Alohotsy (na vodin' Alohotsy).

Atao hoe volam-padina ny volana Alohotsy noho izy iomanana amin' ny Asaramanitra (izany hoe ny Alahamadibe). Tandremana mafy mba tsy haràtra amin' ny hety na antsy ny zazamadinika fa tsy ho mety sitrana ka noho izay tsy alana volo na hoho na ampiasana zava-maranitra. Ny olona maty ao amin' ny volana Alohotsy dia alevina mangingina. Vintan' olona tsy mahatombin-toerana ny Alohotsy. Amin' ny vava Alohotsy sy ny vody Alohotsy dia tsy misy manao taozavatra. Raha hanorin-trano sy hampaka-bady amin' ny andro Alohotsy dia tsy maintsy misorona vatokaranana sy hazo harahara na famaho alevina eo atsinanan'ny andry avaratra tandrify ny Alohotsy mba tsy hihetsiketsika. Ny zaza teraka vava Alohotsy dia tsy ho marim-ponenana fa mifindrafindra na toerana na zavatra hafa. Ny zaza teraka vody Alohotsy dia ho salama ihany.

== Ny orim-bintana sy ny zavatra mifandray aminy ==

=== Ny orim-bintana sy ny singa efatra ===
Araka ny tenin' i [[Jobily Rakotoson]]&lt;sup&gt;[[Fanandroana malagasy#cite note-:0-2|[1]]]&lt;/sup&gt; dia mifandray amin' ny fanandroana ny [[singa efatra]], dia ny [[rano]] sy ny [[rivotra]] sy ny [[tany]] ary ny [[afo]]. Atao hoe vintan-drano ny Asorotany sy ny Alakarabo ary ny Alohotsy. Vintan-drivotra kosa ny Adimizana sy ny Adalo ary ny Adizaoza. Vintan-tany ny Adaoro sy ny Adijady ary ny Asombola. Vintan' afo ny Alahamady sy ny Alahasaty ary ny Alakaosy.

=== Ny vazantany sy ny zoron-trano ===

==== Avaratra ====
Lafy itoeran' ny vintana [[Adalo]] sy ny [[Alohotsy]] ny avaratra. Ao an-trano dia atao eo afovoany mahazo avaratra ny fatana. Ny avaratra dia vazantanin' ny fahefana sy ny fibaikoana ary ny fanjakana. Eo amin' ny misy ny Adalo no toerana fanajam-bahiny indrindra ao an-trano. Tandrify ny Alohotsy no fametrahana ny [[lovia]] sy ny [[sotro]].

==== Avaratra atsinanana ====
Ny zoro avaratra-atsinana no zoron' ny [[Alahamady]]. Ny zoro avaratra-atsinanana amin' ny trano no omena ny Alahamady izay atao hoe [[zorofirarazana]] koa. Atao hoe Alahamadintany ny tanana na ny faritra manandrify ny zoro Alahamady amin' ny tanana na faritra iray. Ny olona hajaina indrindra, raha misy fivoriana, dia asai-mipetraka eo amin' ny Alahamadintany.

==== Atsinanana ====
Lafy itoeran' ny vintana [[Adaoro]] sy [[Adizaoza]] ny atsinanana. Vazantany natokana ho an' ny vavaka sy ny [[Razana (finoana malagasy)|Razana]] ny atsinanana ao an-trano. Eo atsinanana tandrify ny Adizaoza no ametrahana ny siny ao an-trano. Ny faritra avaratra amin' ny rindrina atsinana, tandrify ny Adaoro, no asiana ny farafara.

==== Atsimo atsinanana ====
Ny zoron-trano atsimo-atsinana no toerana omena ny [[Asorotany]].

==== Atsimo ====
Lafy itoeran' ny vintana [[Asombola]] sy [[Alahasaty]] ny atsimo. Ny atsimo ao an-trano dia vazantany natokana ho an' ny fanekena ny manam-pahefana, ny fanetren-tena, ny olona anjakana, ny maha mpanompo.

Eo atsimo manandrify ny Alahasaty (ilany atsinanana amin' ny rindrina atsimo) no ametrahana ny zanak' omby. Tandrify ny Asombola (ilany andrefana amin' ny rindrina atsimo) no ametrahana ny laona sy ny fanoto sady eo no mitoto vary.

==== Atsimo andrefana ====
Ny zoron-trano atsimo-andrefana no toerana omena ny [[Adimizana]]. Eo no misy ny varavarambe amin' ny trano, izay ivoahana sy idiran'ny tsara sy ny ratsy.

==== Andrefana ====
Lafy itoeran' ny vintana [[Alakaosy]] sy [[Alakarabo]] ny andrefana. Faritra tsy madio sy tsy masina ary an' ny vahiny ny andrefana ao an-trano. Ao amin'ny tapany atsimo amin' ny rindrina andrefana (manandrify ny Alakarabo) no asiana ny varavarambe amin' ny trano, izay ivoahana sy idiran' ny soa sy ny ratsy. Tandrify ny Alakaosy no amelaran-tsihy hampandrosoana ny andriana. Eo koa no misy ny farafaran' ny vehivavy tera-bao izay akaikin' ny fatana ka tsara ho an' ny mpifana.

==== Avaratra adrefana ====
Ny lafin-tany avaratra-andrefana dia atao hoe [[Adijady]] ka ny lafin-trano avaratra-andrefana no omena azy. Atao hoe zorom-baravarankely koa ny eo. 

== Ohabolana momba ny vintana ==

* ''Alahasaty angaha no vintana, ka [[Famosaviana|mamosavy]].''
* ''Aza manao vintana Alohotsin-kevitra.''
* ''Aza miady vintana amin' ny [[akoho]] fa raha ho any an-tsena izy lanjaina.''
* ''Ilay [[sorohitra]] nanala vintana: halako olona, halako aho, nefa izaho halako kokoa.''
* ''Ny faniriana tsy ho ary takatry ny vintana.''
* ''Ny tarehy an-dRahiratra, fa ny vintana an-dRasitamoraina.''
* ''Ny vintana tsy azon' olona ovana, fa didy avy amin' Andriamanitra.''
* ''[[Papango|Papangolahy]] manala vintana, ka ny maso omaly tsy miova.''
* ''Ratsy vintana hoatry ny [[saka]], be vohoka vao mamosavy.''
* ''Tolo-kena maty jiro, ka miandry izay anjara vintana.''
* ''Tsy mandidy alohan' Andriamanitra aho, fa izay zara-vintana lolohavina.''
* ''Tsy mety raha asandratry ny vintana, fa abotetaky ny saina.''
* ''Tsy misy nivavaka niankandrefana, fa samy nianavaratra ihany; fa ny harena mila vintana, ka raha tsy anjara, tsy tonga.''

== Jereo koa ==

* [[Lahatra (finoana malagasy)|Lahatra]]
* [[Anjara (finoana)|Anjara]]
*[[Tendry]]
* [[Fanandroana]]
* [[Fanandroana malagasy]]
* [[Fanalana faditra]]
*[[Fisoronana sy fanalana vintana]]
*[[Sikidy (malagasy)|Sikidy malagasy]]

== Rohy ivelany ==

* [http://gasikar-histo.e-monsite.com/pages/geographie/culture-et-arts-traditionnels/astrologie-et-divination-malgaches.html Astrologie et divination malgaches] {{Wayback|url=http://gasikar-histo.e-monsite.com/pages/geographie/culture-et-arts-traditionnels/astrologie-et-divination-malgaches.html|date=20180616153757}}
* [http://www.madalascar.fr/astro.html Astrologie malgache] {{Wayback|url=http://www.madalascar.fr/astro.html|date=20190514022301}}
* [https://www.letananarivien.com/tana-way-of-life/horoscope-malgache-prediction-de-chance-vintana/ Les horoscope Malgache une prédiction de la chance ou le « Vintana »] {{Wayback|url=https://www.letananarivien.com/tana-way-of-life/horoscope-malgache-prediction-de-chance-vintana/ |date=20201204224406 }}
* [http://alimanakarabesata.free.fr/12signes.htm Les 12 signes du zodiaque malagasy]
* [http://icalendrier.fr/calendriers-saga/calendriers/malgache Le calendrier malgache]
* [https://www.madagascarautrement.com/fetes-malgaches.htm Fêtes Malgaches]
* [http://ariniaina.mondoblog.org/2014/03/27/le-nouvel-malgache/ Le Nouvel An Malgache] {{Wayback|url=http://ariniaina.mondoblog.org/2014/03/27/le-nouvel-malgache/ |date=20180526084501 }}
* [https://malagasy4all.blogspot.com/2012/05/malagasy-horoscopes-alahamady-alakaosy.html Malagasy Horoscopes : Alahamady, Alakaosy, Asombola.....]
* [https://malagasy4all.blogspot.com/2012/05/malagasy-horoscopes-alahamady-alakaosy.html Rabesata Arim''a &quot;''Alimanaka Rabesata Vintana&quot;]
* [https://www.calendrier-365.fr/lune/phases-de-la-lune.html Phase de la lune in ''Calendrier-365.fr'']

== Fanovozan-kevitra ==

* Jaovelo-Dzao R., ''Mythes, rites et transes à Madagascar'', ''Angano et Tromba sakalava'', Karthala et Ambozontany, 1996.
* Beaujard P., ''Mythe et société à Madagascar'' ''(Tanala de l'Ikongo)'', ''Le chasseur d'oiseau et la princesse du ciel'', Paris, L'Harmattan, 1991.
* Antoine de Padoue Rahajarizafy, ''Filozofia malagasy'', Editions Ambozontany Antananarivo, 2004.
* Fivondronamben' ny Eveka eto Madagasikara (mpandika teny), ''Katesizin' ny Fiangonana Katôlika'', Antananarivo, Madagasikara, 2009.

== Loharano sy fanamarihana ==

[[Sokajy:Fanandroana]]
[[Sokajy:Vintana]]</text>
      <sha1>1240y65h6jrj6jgjihp5vbzbu9rt71h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fifinto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281429</id>
    <revision>
      <id>1146310</id>
      <parentid>1117090</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T09:13:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanova ny anaran'i [[Zava-manitra]] ho [[Fifinto]] i Thelezifor</comment>
      <origin>1117090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="547" sha1="4j37kpjjb2bpkuxiu9lqr9enk02m8xh" xml:space="preserve">[[Sary:Spices1.jpg|thumb|Zava-manitra]]

Ny '''zava-manitra''' dia [[Vihin-javamaniry|vihy]], [[voankazo|voa]], [[faka]], [[hodi-kazo]], na taovan-javamaniry hafa ampiasaina voalohany indrindra amin' ny famenoana na fandokoana sakafo. Ny zava-manitra dia miavaka amin' ny anana, dia ny raviny, ny [[voninkazo]], na ny tahony amin' ny zavamaniry ampiasaina amin' ny hanitra na fanaingoana. Ny zava-manitra indraindray dia ampiasaina amin' ny fitsaboana, amin' ny fombafomba ara-pivavahana, amin' ny kôsmetika na amin' ny famokarana menaka manitra.</text>
      <sha1>4j37kpjjb2bpkuxiu9lqr9enk02m8xh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Kaominina any Faritra Alaotra-Mangoro</title>
    <ns>14</ns>
    <id>284762</id>
    <revision>
      <id>1146224</id>
      <parentid>1062970</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:30:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="126t56dj0h81zd8k78ygahgq99e4axi" xml:space="preserve">{{reflist}}
[[Sokajy:Faritra Alaotra-Mangoro]]
[[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]]</text>
      <sha1>126t56dj0h81zd8k78ygahgq99e4axi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihin' i Tsimanampetsotsa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284943</id>
    <revision>
      <id>1146191</id>
      <parentid>1136551</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T18:24:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="617" sha1="tvrb63wqv6ss8t0uk4k1ynjf5yhp296" xml:space="preserve">[[File:Lake Tsimanampetsotsa, south-western Madagascar (4315971898).jpg|thumb|Farihin' i Tsimanampetsotsa|368x368px]]
Ny '''Farihin' i Tsimanampetsotsa''' dia [[farihy]] eto [[Madagasikara]]. Ao amin' ny [[Faritra Atsimo-Andrefana]], [[Faritanin' i Toliara]] no misy azy.

== Jereo koa ==
*[[Antanandranto]]

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihy Besaroy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihy Mandraka]]
* [[Farihy Mantasoa]]
* [[Farihy Tritriva]]

{{commonscat|Lake Tsimanampetsotsa}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]

[[Category:Distrikan'i Betioky-Atsimo]]</text>
      <sha1>tvrb63wqv6ss8t0uk4k1ynjf5yhp296</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihy Kinkony</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284946</id>
    <revision>
      <id>1146185</id>
      <parentid>1146100</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T17:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1270" sha1="kplekpigyirjas0ot3j3nx5qb7ybk6a" xml:space="preserve">
Ny farihin 'i Kinkony dia  toerana Ramsar ao amin'ny faritr'i [[Faritra Boeny|Boeny]] any avaratra andrefan'i [[Madagasikara]]  . Tafiditra ao anatin'ny [[faritra arovana]] vaovao ao Mahavavy-Kinkony izy io. Mirefy 14 000 ha ny velarany. Izy no farihy faharoa lehibe indrindra eto Madagasikara. Tena zava-dehibe ho an'ny zavamananaina anaty rano ity farihy ity, satria fonenan'ny karazam-biby maro tsy fahita firy. Ankoatra izany, mitana anjara toerana lehibe eo amin'ny toekarena eo an-toerana izy io, manohana ny asa fanjonoana sy ny fambolena vary ho an'ireo vondrom-piarahamonina manodidina.

== Description ==
Ao amin'ny faritr'i Boeny, distrikan'i Mitsinjo no misy ny Farihin'i Kinkony, ao amin'ny lohasaha Mahavavy any andrefan'i Madagasikara '''.''' Izy io dia tontolo iainana maharitra misy farihy rano [[Ranomamy|madio]] mirefy 14 000 ha  , &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Kiener A. |date=1963 |title=Poissons, Pêche et Pisciculture à Madagascar |journal=Centre Technique Forestier Tropical |location=Nogent sur Marne, France |issue=Publication 24}}&lt;/ref&gt;, izay mametraka azy ho [[farihy]] faharoa lehibe indrindra eto [[Madagasikara]], aorian'ny Farihin'i Alaotra, izay ao amin'ny faritr'i [[Faritra Boeny|Boeny]] .
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>kplekpigyirjas0ot3j3nx5qb7ybk6a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146186</id>
      <parentid>1146185</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T17:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1269" sha1="9kv0pczb5icmr944zg3dpp4x3obkki6" xml:space="preserve">
Ny farihin 'i Kinkony dia  toerana Ramsar ao amin'ny faritr'i [[Faritra Boeny|Boeny]] any avaratra andrefan'i [[Madagasikara]]  . Tafiditra ao anatin'ny [[faritra arovana]] vaovao ao Mahavavy-Kinkony izy io. Mirefy 14 000 ha ny velarany. Izy no farihy faharoa lehibe indrindra eto Madagasikara. Tena zava-dehibe ho an'ny zavamananaina anaty rano ity farihy ity, satria fonenan'ny karazam-biby maro tsy fahita firy. Ankoatra izany, mitana anjara toerana lehibe eo amin'ny toekarena eo an-toerana izy io, manohana ny asa fanjonoana sy ny fambolena vary ho an'ireo vondrom-piarahamonina manodidina.

== Famaritana ==
Ao amin'ny faritr'i Boeny, distrikan'i Mitsinjo no misy ny Farihin'i Kinkony, ao amin'ny lohasaha Mahavavy any andrefan'i Madagasikara '''.''' Izy io dia tontolo iainana maharitra misy farihy rano [[Ranomamy|madio]] mirefy 14 000 ha  , &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Kiener A. |date=1963 |title=Poissons, Pêche et Pisciculture à Madagascar |journal=Centre Technique Forestier Tropical |location=Nogent sur Marne, France |issue=Publication 24}}&lt;/ref&gt;, izay mametraka azy ho [[farihy]] faharoa lehibe indrindra eto [[Madagasikara]], aorian'ny Farihin'i Alaotra, izay ao amin'ny faritr'i [[Faritra Boeny|Boeny]] .
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>9kv0pczb5icmr944zg3dpp4x3obkki6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146187</id>
      <parentid>1146186</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T17:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1291" sha1="3v7yn44urjnkxpzcb7dvv0vkjru51rc" xml:space="preserve">== Toerana misy azy ==
Ny farihin 'i Kinkony dia  toerana Ramsar ao amin'ny faritr'i [[Faritra Boeny|Boeny]] any avaratra andrefan'i [[Madagasikara]]  . Tafiditra ao anatin'ny [[faritra arovana]] vaovao ao Mahavavy-Kinkony izy io. Mirefy 14 000 ha ny velarany. Izy no farihy faharoa lehibe indrindra eto Madagasikara. Tena zava-dehibe ho an'ny zavamananaina anaty rano ity farihy ity, satria fonenan'ny karazam-biby maro tsy fahita firy. Ankoatra izany, mitana anjara toerana lehibe eo amin'ny toekarena eo an-toerana izy io, manohana ny asa fanjonoana sy ny fambolena vary ho an'ireo vondrom-piarahamonina manodidina.

== Famaritana ==
Ao amin'ny faritr'i Boeny, distrikan'i Mitsinjo no misy ny Farihin'i Kinkony, ao amin'ny lohasaha Mahavavy any andrefan'i Madagasikara '''.''' Izy io dia tontolo iainana maharitra misy farihy rano [[Ranomamy|madio]] mirefy 14 000 ha  , &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Kiener A. |date=1963 |title=Poissons, Pêche et Pisciculture à Madagascar |journal=Centre Technique Forestier Tropical |location=Nogent sur Marne, France |issue=Publication 24}}&lt;/ref&gt;, izay mametraka azy ho [[farihy]] faharoa lehibe indrindra eto [[Madagasikara]], aorian'ny Farihin'i Alaotra, izay ao amin'ny faritr'i [[Faritra Boeny|Boeny]] .
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>3v7yn44urjnkxpzcb7dvv0vkjru51rc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146188</id>
      <parentid>1146187</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T18:08:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1308" sha1="2v6vitqjuhxjeg5z1nnwroal3h2xh9h" xml:space="preserve">== Toerana misy azy ==
Ny farihin 'i Kinkony dia  toerana Ramsar ao amin'ny faritr'i [[Faritra Boeny|Boeny]] any avaratra andrefan'i [[Madagasikara]]  . Tafiditra ao anatin'ny [[faritra arovana]] vaovao ao Mahavavy-Kinkony izy io. Mirefy 14 000 ha ny velarany. Izy no farihy faharoa lehibe indrindra eto Madagasikara. Tena zava-dehibe ho an'ny zavamananaina anaty rano ity farihy ity, satria fonenan'ny karazam-biby maro tsy fahita firy. Ankoatra izany, mitana anjara toerana lehibe eo amin'ny toekarena eo an-toerana izy io, manohana ny asa fanjonoana sy ny fambolena vary ho an'ireo vondrom-piarahamonina manodidina.

== Famaritana ==
Ao amin'ny faritr'i Boeny, distrikan'i Mitsinjo no misy ny Farihin'i Kinkony, ao amin'ny lohasaha Mahavavy any andrefan'i Madagasikara '''.''' Izy io dia tontolo iainana maharitra misy farihy rano [[Ranomamy|madio]] mirefy 14 000 ha  , &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Kiener A. |date=1963 |title=Poissons, Pêche et Pisciculture à Madagascar |journal=Centre Technique Forestier Tropical |location=Nogent sur Marne, France |issue=Publication 24}}&lt;/ref&gt;, izay mametraka azy ho [[farihy]] faharoa lehibe indrindra eto [[Madagasikara]], aorian'ny Farihin'i Alaotra, izay ao amin'ny faritr'i [[Faritra Boeny|Boeny]] .

== jereo koa ==
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>2v6vitqjuhxjeg5z1nnwroal3h2xh9h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146189</id>
      <parentid>1146188</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T18:10:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1362" sha1="3ph8rm70643gjekpzmei47i6jmqdpx8" xml:space="preserve">== Toerana misy azy ==
[[Sary:Lac Kinkony.jpg|vignette|Farihin ' i Kinkony]]
Ny farihin 'i Kinkony dia  toerana Ramsar ao amin'ny faritr'i [[Faritra Boeny|Boeny]] any avaratra andrefan'i [[Madagasikara]]  . Tafiditra ao anatin'ny [[faritra arovana]] vaovao ao Mahavavy-Kinkony izy io. Mirefy 14 000 ha ny velarany. Izy no farihy faharoa lehibe indrindra eto Madagasikara. Tena zava-dehibe ho an'ny zavamananaina anaty rano ity farihy ity, satria fonenan'ny karazam-biby maro tsy fahita firy. Ankoatra izany, mitana anjara toerana lehibe eo amin'ny toekarena eo an-toerana izy io, manohana ny asa fanjonoana sy ny fambolena vary ho an'ireo vondrom-piarahamonina manodidina.

== Famaritana ==
Ao amin'ny faritr'i Boeny, distrikan'i Mitsinjo no misy ny Farihin'i Kinkony, ao amin'ny lohasaha Mahavavy any andrefan'i Madagasikara '''.''' Izy io dia tontolo iainana maharitra misy farihy rano [[Ranomamy|madio]] mirefy 14 000 ha  , &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Kiener A. |date=1963 |title=Poissons, Pêche et Pisciculture à Madagascar |journal=Centre Technique Forestier Tropical |location=Nogent sur Marne, France |issue=Publication 24}}&lt;/ref&gt;, izay mametraka azy ho [[farihy]] faharoa lehibe indrindra eto [[Madagasikara]], aorian'ny Farihin'i Alaotra, izay ao amin'ny faritr'i [[Faritra Boeny|Boeny]] .

== jereo koa ==
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>3ph8rm70643gjekpzmei47i6jmqdpx8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146190</id>
      <parentid>1146189</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T18:12:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1457" sha1="q7ob6q3si6fx84g3b3rtqaxi3adjy66" xml:space="preserve">== Toerana misy azy ==
[[Sary:Lac Kinkony.jpg|vignette|Farihin ' i Kinkony]]
Ny farihin 'i Kinkony dia  toerana Ramsar ao amin'ny faritr'i [[Faritra Boeny|Boeny]] any avaratra andrefan'i [[Madagasikara]]  . Tafiditra ao anatin'ny [[faritra arovana]] vaovao ao Mahavavy-Kinkony izy io. Mirefy 14 000 ha ny velarany. Izy no farihy faharoa lehibe indrindra eto Madagasikara. Tena zava-dehibe ho an'ny zavamananaina anaty rano ity farihy ity, satria fonenan'ny karazam-biby maro tsy fahita firy. Ankoatra izany, mitana anjara toerana lehibe eo amin'ny toekarena eo an-toerana izy io, manohana ny asa fanjonoana sy ny fambolena vary ho an'ireo vondrom-piarahamonina manodidina.

== Famaritana ==
[[Sary:Anas erythroryncha dans le lac Kinkony, Nord-ouest de Madagascar.jpg|vignette|Kinkony]]
Ao amin'ny faritr'i Boeny, distrikan'i Mitsinjo no misy ny Farihin'i Kinkony, ao amin'ny lohasaha Mahavavy any andrefan'i Madagasikara '''.''' Izy io dia tontolo iainana maharitra misy farihy rano [[Ranomamy|madio]] mirefy 14 000 ha  , &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Kiener A. |date=1963 |title=Poissons, Pêche et Pisciculture à Madagascar |journal=Centre Technique Forestier Tropical |location=Nogent sur Marne, France |issue=Publication 24}}&lt;/ref&gt;, izay mametraka azy ho [[farihy]] faharoa lehibe indrindra eto [[Madagasikara]], aorian'ny Farihin'i Alaotra, izay ao amin'ny faritr'i [[Faritra Boeny|Boeny]] .

== jereo koa ==
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>q7ob6q3si6fx84g3b3rtqaxi3adjy66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krizin' ny Lakandranon' i Suez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285010</id>
    <revision>
      <id>1146253</id>
      <parentid>1120214</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T07:19:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4756" sha1="aylazo6ii7qnpymo3unbdqnbqlwwblk" xml:space="preserve">[[File:Tanks Destroyed Sinai.jpg|thumb|Fiara mifono vy M-4 Sherman simba sy fiarany, Adin'i Sinai, 1956.]]

Ny '''Krizin' ny Lakandranon' i Suez''' dia ady nipoaka tamin' ny taona 1956 tany amin' ny tanim-pirenen' i [[Ejipta]]. Ny fifandonana dia teo amin' i Ejipta andaniny sy i [[Frantsa]] sy ny [[Fanjakana Mitambatra]] ary ny [[Israely|Fanjakan' i Israely]] ankilany, taorian' ny famadihan' i Ejipta ho fananam-pirenena ny [[Lakandranon' i Suez]] tamin' ny 26 Jolay 1956. Ireo firenena telo ireo dia nanao fifanarahana miafina tamin' ny alalan' ny fifanarahana tao Sèvres, taorian' ny dinidinika nanomboka tamin' ny 21 ka niafara tamin' ny 24 Ôktôbra 1956.

Ity fiaraha-miasa eo amin' ny fanjakana eorôpeana roa sy i Israely ity dia niaro tombontsoa iombonana: ny firenena eorôpeanina dia nanana tombontsoa ara-pôlitika, ara-toekarena (mpiombon' antoka lehibe) ary ara-barotra (indrindra ho an' ny fitaterana [[solitany]]) ao amin' ny Lakandranon' i Suez. Nila ny fanokafana ny Lakandranon' i Suez kosa i Israely mba hiantohana ny fitaterana an-dranomasina, saingy nanao ho anton' ny fidirany an-tsehatra ara-miaramila ny fanafihan' ny ''fedayin'' izay mianjady amin' ny fari-taniny. Nokasaina ihany koa ny fanonganana an' i [[Gamal Abdel Nasser|Nasser]] filohan' i Ejipta.

Tamin' ny 29 Ôktôbra 1956, araka ny fifanarahana miafina, dia nanafika ny atsinanan' ny Lakandranon' i Suez i Israely, narahin' ny Frantsay sy ny Britanika haingana izay nanapoaka baomba nanomboka tamin' ny 31 Ôktôbra, nilatsaka amin' ny elon' aina sy nampidina ny miaramilany tamin' ny 5 Nôvambra, toy ny miaramila mpiaro ny fandriam-pahalemana, amin' ny fomba ôfisialy. Tamin' ny farany, raha resy ny tafika ejipsiana (fampitsaharana ady tamin' ny 7 Nôvambra), dia voatery nihemotra ny tafika telo miara-dia, ho takalon' ny fandeferana ara-toekarena sasany, noho ny faneren' i [[Etazonia]] sy ny [[Firaisana Sôvietika]]. Nidina tao amin' ny  toerana misy ny ady tamin' ny 27 Nôvambra ny Hery vonjy taitry ny Firenena Mikambana ([[Fiteny anglisy|anglisy]]: ''United Nations Emergency Force'' na UNEF; [[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Force d'urgence des Nations unies'' na FUNU), ary niondrana an-tsambo indray ny tafika mpifarimbona tamin' ny 22 Desambra.

Tsaroana indrindra ilay krizy noho ny lesona nomeny momba ny fifandanjan-kery vaovao nandritra ny ny [[Ady Mangatsiaka]]. Tsy azo iadian-kevitra ny tokony hisian' ny fitonian' ny lamina maneran-tany eo amin' ireo firenena roa matanjaka indrindra, eny fa na dia tamin' ireo firenena matanjaka teo aloha  toa an' i [[Frantsa]] sy  ny [[Fanjakana Mitambatra]] aza, na dia mpiara-dia amin' i [[Etazonia]] aza. Ankoatr' izay, ity krizy ity dia nitarika ho amin' ny fanamafisana ny fifandraisana teo amin' ny [[Firaisan' ny Repoblika Sôsialista Sôvietika|Firaisana Sôvietika]] sy i [[Ejipta]], teo amin' i Frantsa sy i [[Israely]], teo amin' ny [[Fanjakana Mitambatra]] sy i [[Etazonia]], ary koa ho amin' ny fanafainganana ny fananganana ny hery nokleary frantsay. Ity krizy ity ihany koa dia nitarika ny fametraham-pialan' ny praiminisitra britanika [[Anthony Eden]] sy ny fanomezana ny [[Loka Nobel]] momba ny fandriam-pahalemana ho an' ny minisitry ny Raharaham-bahiny [[Kanada|kanadiana]] [[Lester Pearson]] noho ny anjara asany ara-[[diplômasia]] tamin' ny famahana ilay krizy.

Niharihary ny tsy fahombiazan' i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambara tamin' ny fiafaran' ilay krizy, ny tsy fahombiazan' i Israely, izay naneho ny fahamboniany ara-tafika manoloana an' i Ejipta sy ny fahafahany manetsika ny tafiny, dia tsy niharihary loatra. Ny fametrahana ny Hery vonjy taitry ny Firenena Mikambana voalohany dia nahafahan' ny Israely niantoka ny fiarovana ny sisin-tanin ymanasaraka azy amin' i Ejipta, na dia mety ho foanana aza ny fitobian' ny [[Mpitandro ny Fandriam-pahaleman' ny Firenena Mikambana|Miaramila Misatro-Manga]] ao Sinay noho ny fangatahan' ny Ejipsiana. Vokatr' izany dia mbola tsy afaka nampitombina ny sisin-taniny i Israely taorian' ilay ady. I Nasser noho izany no lasa mpandresy tamin' ilay krizy, satria nahavita nanova ny saika faharesen' ny miaramilany ho fandresena ara-pôlitika manakoako izay nampitombo ny lazany sy ny fitiavan' n yvahoaka azy teo amin' ny [[Tontolo Arabo]].

== Jereo koa ==

* [[Ady Israeliana-Arabo tamin' ny taona 1948-1949]]

* [[Krizin' ny Lakandranon' i Suez]]

* [[Ady Enina Andro]]
* [[Ady nandritra ny Yom Kippur]]
* [[Ady voalohany tao Libàna]]
* [[Intifada voalohany]]
* [[Intifada faharoa]]
* [[Ady faharoa tao Libàna tamin' ny taona 2006]]
* [[Ady tao Gaza tamin' ny taona 2008-2009]]
* [[Ady tao Gaza tamin' ny taona 2014]]
* [[Ady amin' ny Hamas]]

[[Sokajy:Ady (Ejipta)]]
[[Sokajy:Ady]]
[[Sokajy:Ady (Frantsa)]]
[[Sokajy:Ady (Israely)]]]]</text>
      <sha1>aylazo6ii7qnpymo3unbdqnbqlwwblk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146255</id>
      <parentid>1146253</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T07:20:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4792" sha1="gnlt4srmla9l665t45jl3afwuuxygun" xml:space="preserve">[[File:Tanks Destroyed Sinai.jpg|thumb|Fiara mifono vy M-4 Sherman simba sy fiarany, Adin'i Sinai, 1956.]]

Ny '''Krizin' ny Lakandranon' i Suez''' dia ady nipoaka tamin' ny taona 1956 tany amin' ny tanim-pirenen' i [[Ejipta]]. Ny fifandonana dia teo amin' i Ejipta andaniny sy i [[Frantsa]] sy ny [[Fanjakana Mitambatra]] ary ny [[Israely|Fanjakan' i Israely]] ankilany, taorian' ny famadihan' i Ejipta ho fananam-pirenena ny [[Lakandranon' i Suez]] tamin' ny 26 Jolay 1956. Ireo firenena telo ireo dia nanao fifanarahana miafina tamin' ny alalan' ny fifanarahana tao Sèvres, taorian' ny dinidinika nanomboka tamin' ny 21 ka niafara tamin' ny 24 Ôktôbra 1956.

Ity fiaraha-miasa eo amin' ny fanjakana eorôpeana roa sy i Israely ity dia niaro tombontsoa iombonana: ny firenena eorôpeanina dia nanana tombontsoa ara-pôlitika, ara-toekarena (mpiombon' antoka lehibe) ary ara-barotra (indrindra ho an' ny fitaterana [[solitany]]) ao amin' ny Lakandranon' i Suez. Nila ny fanokafana ny Lakandranon' i Suez kosa i Israely mba hiantohana ny fitaterana an-dranomasina, saingy nanao ho anton' ny fidirany an-tsehatra ara-miaramila ny fanafihan' ny ''fedayin'' izay mianjady amin' ny fari-taniny. Nokasaina ihany koa ny fanonganana an' i [[Gamal Abdel Nasser|Nasser]] filohan' i Ejipta.

Tamin' ny 29 Ôktôbra 1956, araka ny fifanarahana miafina, dia nanafika ny atsinanan' ny Lakandranon' i Suez i Israely, narahin' ny Frantsay sy ny Britanika haingana izay nanapoaka baomba nanomboka tamin' ny 31 Ôktôbra, nilatsaka amin' ny elon' aina sy nampidina ny miaramilany tamin' ny 5 Nôvambra, toy ny miaramila mpiaro ny fandriam-pahalemana, amin' ny fomba ôfisialy. Tamin' ny farany, raha resy ny tafika ejipsiana (fampitsaharana ady tamin' ny 7 Nôvambra), dia voatery nihemotra ny tafika telo miara-dia, ho takalon' ny fandeferana ara-toekarena sasany, noho ny faneren' i [[Etazonia]] sy ny [[Firaisana Sôvietika]]. Nidina tao amin' ny  toerana misy ny ady tamin' ny 27 Nôvambra ny Hery vonjy taitry ny Firenena Mikambana ([[Fiteny anglisy|anglisy]]: ''United Nations Emergency Force'' na UNEF; [[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Force d'urgence des Nations unies'' na FUNU), ary niondrana an-tsambo indray ny tafika mpifarimbona tamin' ny 22 Desambra.

Tsaroana indrindra ilay krizy noho ny lesona nomeny momba ny fifandanjan-kery vaovao nandritra ny ny [[Ady Mangatsiaka]]. Tsy azo iadian-kevitra ny tokony hisian' ny fitonian' ny lamina maneran-tany eo amin' ireo firenena roa matanjaka indrindra, eny fa na dia tamin' ireo firenena matanjaka teo aloha  toa an' i [[Frantsa]] sy  ny [[Fanjakana Mitambatra]] aza, na dia mpiara-dia amin' i [[Etazonia]] aza. Ankoatr' izay, ity krizy ity dia nitarika ho amin' ny fanamafisana ny fifandraisana teo amin' ny [[Firaisan' ny Repoblika Sôsialista Sôvietika|Firaisana Sôvietika]] sy i [[Ejipta]], teo amin' i Frantsa sy i [[Israely]], teo amin' ny [[Fanjakana Mitambatra]] sy i [[Etazonia]], ary koa ho amin' ny fanafainganana ny fananganana ny hery nokleary frantsay. Ity krizy ity ihany koa dia nitarika ny fametraham-pialan' ny praiminisitra britanika [[Anthony Eden]] sy ny fanomezana ny [[Loka Nobel]] momba ny fandriam-pahalemana ho an' ny minisitry ny Raharaham-bahiny [[Kanada|kanadiana]] [[Lester Pearson]] noho ny anjara asany ara-[[diplômasia]] tamin' ny famahana ilay krizy.

Niharihary ny tsy fahombiazan' i Frantsa sy ny Fanjakana Mitambara tamin' ny fiafaran' ilay krizy, ny tsy fahombiazan' i Israely, izay naneho ny fahamboniany ara-tafika manoloana an' i Ejipta sy ny fahafahany manetsika ny tafiny, dia tsy niharihary loatra. Ny fametrahana ny Hery vonjy taitry ny Firenena Mikambana voalohany dia nahafahan' ny Israely niantoka ny fiarovana ny sisin-tanin ymanasaraka azy amin' i Ejipta, na dia mety ho foanana aza ny fitobian' ny [[Mpitandro ny Fandriam-pahaleman' ny Firenena Mikambana|Miaramila Misatro-Manga]] ao Sinay noho ny fangatahan' ny Ejipsiana. Vokatr' izany dia mbola tsy afaka nampitombina ny sisin-taniny i Israely taorian' ilay ady. I Nasser noho izany no lasa mpandresy tamin' ilay krizy, satria nahavita nanova ny saika faharesen' ny miaramilany ho fandresena ara-pôlitika manakoako izay nampitombo ny lazany sy ny fitiavan' n yvahoaka azy teo amin' ny [[Tontolo Arabo]].

== Jereo koa ==

* [[Ady Israeliana-Arabo tamin' ny taona 1948-1949]]

* [[Krizin' ny Lakandranon' i Suez]]

* [[Ady Enina Andro]]
* [[Ady nandritra ny Yom Kippur]]
* [[Ady voalohany tao Libàna]]
* [[Intifada voalohany]]
* [[Intifada faharoa]]
* [[Ady faharoa tao Libàna tamin' ny taona 2006]]
* [[Ady tao Gaza tamin' ny taona 2008-2009]]
* [[Ady tao Gaza tamin' ny taona 2014]]
* [[Ady amin' ny Hamas]]

[[Sokajy:Ady (Ejipta)]]
[[Sokajy:Ady]]
[[Sokajy:Ady (Frantsa)]]
[[Sokajy:Ady (Israely)]]
[[Sokajy:Ady (Fanjakana Mitambatra)]]</text>
      <sha1>gnlt4srmla9l665t45jl3afwuuxygun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zavoka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285040</id>
    <redirect title="Zavôkà" />
    <revision>
      <id>1146317</id>
      <parentid>1064726</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T11:25:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>802</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rôbô : mamaha olam-pihodinana mankany amin'i [[Zavôkà]]</comment>
      <origin>1146317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="5vn21msoi7k8pj2b3qb9bu0tpk89o68" xml:space="preserve">#FIHODINANA [[Zavôkà]]</text>
      <sha1>5vn21msoi7k8pj2b3qb9bu0tpk89o68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihin' Ihotry</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285113</id>
    <revision>
      <id>1146192</id>
      <parentid>1136546</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T18:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="683" sha1="srf1izskqtvx8xdpftribt7j56eqpbg" xml:space="preserve">[[File:Freddy fills up Lake Ihotry (MODIS).jpg|thumb|Farihin' Ihotry|380x380px]]
Ny '''Farihin'Ihotry''', dia iray amin ' ireo [[farihy]] eto [[Madagasikara]]. Ao amin' ny [[distrikan'i Morombe]], [[faritra Atsimo-Andrefana]], [[Faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]].

== Jereo koa ==
*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihy Besaroy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihy Mandraka]]
* [[Farihy Mantasoa]]
* [[Farihy Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa|Farihiny Tsimanampetsotsa]]

{{commonscat|Lake Ihotry}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]</text>
      <sha1>srf1izskqtvx8xdpftribt7j56eqpbg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146193</id>
      <parentid>1146192</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T18:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="703" sha1="102b8gt1yfptgwd4z6otiyye1s7z69r" xml:space="preserve">[[File:Freddy fills up Lake Ihotry (MODIS).jpg|thumb|Farihin' Ihotry|380x380px]]
Ny '''Farihin'Ihotry''', dia iray amin ' ireo [[farihy]] eto [[Madagasikara]]. Ao amin' ny [[distrikan'i Morombe]], [[faritra Atsimo-Andrefana]], [[Faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]] no toerana misy azy.

== Jereo koa ==
*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihy Besaroy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihy Mandraka]]
* [[Farihy Mantasoa]]
* [[Farihy Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa|Farihiny Tsimanampetsotsa]]

{{commonscat|Lake Ihotry}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]</text>
      <sha1>102b8gt1yfptgwd4z6otiyye1s7z69r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kroazada fahasivy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285182</id>
    <revision>
      <id>1146263</id>
      <parentid>1065707</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T07:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1437" sha1="mc4k5mbvaycmesprexlkucccrphy0lh" xml:space="preserve">[[Sary:Ninth Crusade-fr.svg|vignette|350x350px|Sarintanin' ny Kroazada fahasivy (1271-1272).]]
Ny '''Kroazada fahasivy''' dia diabe miaramila nankany amin' ny [[Tany Masina]] teo ambany fitarihan' i Edward, diokan' i Gascony (izay ho lasa mpanjaka [[Edward I an'i Angletera|Edward I of England]]) tamin' ny 1271–1272. Fanitarana ny [[Kroazada fahavalo]] izy io ary farany tamin' ny kroazada tonga tany amin' ny Tany Masina talohan' ny nianjeran' i Acre tamin' ny taona 1291 dia namarana ny fisian' ny mpanao kroazada maharitra tao.

Ny Kroazada fahasivy dia nampifandona i Edward tamin' ny [[Soltàna|soltana]] [[Mamelòka|mameloka]] Baibars, izay samy nahazo fandresena voafetra. Voatery niala tamin' ny farany ny mpanao kroazada satria nanana ahiahy mafy tao aminy i Edward ary nahatsapa fa tsy afaka namaha ny fifandirana anatiny tao amin' ny fari-tany sisa ampitan-dranomasina. Azo iadian-kevitra fa efa saika &quot;efa lany tamingana&quot; ny fisainana momba ny [[Kroazada]] tamin' io vanim-potoana io. Izy io koa dia nampiseho mialoha ny fianjeran' ireo tanàna mimanda farany an' ny mpanao kroazada any amin' ny morontsirak' i [[Ranomasina Mediteranea|Mediteranea]].

== Jereo koa ==

* [[Kroazada voalohany]]
* [[Kroazada faharoa]]
* [[Kroazada fahatelo]]
* [[Kroazada fahefatra]]
* [[Kroazada fahadimy]]
* [[Kroazada fahenina]]
* [[Kroazada fahafito]]
* [[Kroazada fahavalo]]
* [[Kroazada fahasivy]]

== jereo koa ==
[[Sokajy:Kroazada]]</text>
      <sha1>mc4k5mbvaycmesprexlkucccrphy0lh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihy Ravelobe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285374</id>
    <revision>
      <id>1146201</id>
      <parentid>1136560</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T18:53:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="759" sha1="ie1tg4oh898kwhysd8ieqzhr5xc2wdt" xml:space="preserve">[[Sary:Lake Ravelobe, Ankarafantsika National Park, Madagascar (4466606857).jpg|thumb|Farihy Ravelobe ([[Valan-javaboarin' Ankarafantsika]])|362x362px]]
Ny '''Farihy Ravelobe''', dia [[farihy]] iray eto [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritra Boeny]], [[Faritanin'i Mahajanga|faritanin' i Mahajanga]], kaominina [[Marovoay]] ([[Valan-javaboarin' Ankarafantsika]] no toerana misy azy.

== Jereo koa ==
* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihy Besaroy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihy Mandraka]]
* [[Farihy Mantasoa]]
* [[Farihy Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa|Farihiny Tsimanampetsotsa]]

*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]
{{commonscat|Lake Ravelobe}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]</text>
      <sha1>ie1tg4oh898kwhysd8ieqzhr5xc2wdt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antsamotady</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286703</id>
    <revision>
      <id>1146218</id>
      <parentid>1073466</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1158" sha1="71oqj5c3cjz98u4hk15nxw08x640uog" xml:space="preserve">[[Sary:Weapon Sling 1.jpg|vignette|266x266px|Antsamotady]]
Ny '''antsamotady''' dia [[fitaovam-piadiana]] natao ho an' ny tsirairay, misy karazana paosy iray izay mitohy tady amin' ny tendrony tsirairay, ampiasaina amin' ny fanipazana amin-kery bala [[vato]] na [[firaka]], sns. Ny mpampiasa antsamotady dia mametraka ny bala ao anatin' ilay karazana paosy, manodinkodina haingana ny antsamotady, miaraka izany miaraka amin' ny bala, mba hampitomboana ny hafainganam-pandeh' ilay bala, avy eo dia atsipy ilay bala amin' ny fotoana voafaritra tsara.

Ny antsamotady, izay mora amboarina ary mora entina, dia voarakitra an-tsoratra hatramin' ny vanimpotoana talohan' ny tantara tany amin' ny faritra midadasika maro amin' izao tontolo izao. Izy io dia nampiasain' ny mpiandry ondry manokana hatramin' ny [[Andro Taloha]] mba hiarovana ny bibiny amin' ny [[lopa]] sy ny biby mpiremby hafa; ity fampiasana ny antsamotady ity dia mitohy any amin'ny faritra [[Atsinanana Afovoany]]. Nampiasaina tamin' ny ady koa izy io, saingy nihena ny fampiasana azy tamin' ny [[Andro Antenatenany]] teo amin' ny tafika ara-dalàna.

== Jereo koa ==
[[Sokajy:Fitaovam-piadiana]]</text>
      <sha1>71oqj5c3cjz98u4hk15nxw08x640uog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fanandroana arabo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287496</id>
    <revision>
      <id>1146234</id>
      <parentid>1078279</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:43:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2186" sha1="0kesz6momh0j49b075eheffsjoigt8x" xml:space="preserve">[[Sary:Arabic machine manuscript - zodiac - Anonym - Ms. or. fol. 3306.jpg|vignette|249x249px|[[Evan' ny zôdiaka]] amin' ny fanandroana arabo taloha]]
Ny '''fanandroana arabo''' dia [[fanandroana]] vokatry ny fandikana amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]], tamin' ny [[Andro Antenatenany]], ny asasoratra grika momba ny fanandroana,  anisan' izany ny an' i Klaodiôsy Ptôlemaiôsy (Κλαύδιος Πτολεμαῖος / ''Claúdios Ptolemaîos'') toa ny ''[[Tetrabiblos]]''. Ity fanandroana ity dia miavaka noho ny fiteny arabo nanoratana azy, fa tsy amin' ny faritra niaviany (izay niely amin' ny faritra toa an' i [[Persia]] sy i [[Afrika Avaratra]] ary i [[Espaina]] ihany koa). Nandritra ny taonjato maro, ny [[Arabo (vahoaka)|Arabo]] dia nandika ny asasoratra momba ny fanandroana tao amin' ny sivilizasiôna grika. Ankehitriny dia teraka ny fanandroana arabo iray hafa sady vaovao, izay tsy ahitana sarin' olombelona sy biby izay ahita amin' ny [[evan' ny zôdiaka]] nentim-paharazana, vokatry ny fivavahana silamo.

== Ny zavatra natovany ny fanandroana grika ==
Amin' ny lafiny teknika, ny manam-pahaizana arabo dia namaha ny olan' ny fanehoana ara-kaikintana marina ny fanomezana heviny ny fipetraky ny [[Masoandro]] sy ny [[Volana]] ary ny [[kintana]] sy ny [[Fajiry|planeta]], ary indrindra ny famaritana mazava tsara ny efitra manasaraka ny &quot;trano anelanelany&quot; amin' ny alalan' ny kajy trigônômetrikan' ny bola.

Fanampin' izany, nanana fitaovana misy &quot;tabilao astrônômika&quot; mazava tsara ny Arabo izay tsy nanao kajy, indrindra fa noho ny asan' i Al-Khwarizmî, ka namorona ny fihodin' ny Masoandro hatao fitaovana faminavinana amin' ny fanandroana ho an' ny tsirairay.

== Jereo koa ==

* [[Fanandroana helenistika]]
* [[Fomba fijerin' ny silamo sy fanandroana]]

* [[Fanandroana]]
* [[Fanandroana babilôniana]]
* [[Fanandroana arabo]]
* [[Fanandroana malagasy]]
* [[Fanandroana sinoa]]
* [[Zôdiaka sinoa]]
* [[Fanandroana azteka]]
* [[Fanandroana indiana]] (na [[Fanandroana hindo]])
* [[Fanandroana maia]]
* [[Fanandroana mesôpôtamiana]]
* [[Fanandroana tibetàna]]
* [[Fanandroana seltika]]
* [[Zôdiakan' i Dendera]]


== Jereo koa ==
[[Sokajy:Fanandroana]]</text>
      <sha1>0kesz6momh0j49b075eheffsjoigt8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fanandroana helenistika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287497</id>
    <revision>
      <id>1146232</id>
      <parentid>1078277</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:42:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>== Jereo koa == [[Sokajy:Fanandroana]]</comment>
      <origin>1146232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13547" sha1="iz2ny5jb4ao8b0yms342y0yepiifvn7" xml:space="preserve">Ny '''fanandroana helenistika''' dia [[fanandroana hôrôskôpika]] izay novolavolaina sy nampiharina tamin' ny faran' ny [[Vanim-potoana Helenistika]] tao amin' ny faritr' i [[Ranomasina Mediteranea|Mediteranea]] sy ny manodidina, indrindra tany [[Ejipta]]. Ny lahatsoratra sy ny teny teknika momba izany karazana fanandroana izany dia nosoratana tamin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] (na tamin' ny [[Fiteny latina|teny latina]] indraindray). Izany fanao izany dia nipoitra tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-2 na fiandohan' ny taonjato voalohany tal. J.K, ary avy eo dia nitohy hatramin' ny taonjato faha-6 na faha-7 taor. J.K. Ity karazana fanandroana ity dia antsoina matetika hoe &quot;fanandroana helenistika&quot; satria novolavolaina tamin' ny tapany faramparany tamin' ny Vanim-potoana Helenistika, na dia mbola nampiharina nandritra ny taonjato maromaro aza izy io taorian' izany.

== Tantara ==
Ny niandohan' ny ankamaroan' ny fanandroana, izay nivoatra tany [[Azia]] sy tany [[Eorôpa]] ary tany [[Atsinanana Afovoany]] taty aoriana, dia hita tany amin' ny [[Babilôna|Babilôniana]] tamin' ny [[Andro Taloha]] sy tao amin' ny fitambaran' ny fomba fanakarana ny [[Fambara (finoana)|fambara]] eny amin' ny [[lanitra]] izay nanomboka nangonina teo antenatenan' ny taonarivo faharoa tal. J.K. Izany rafitra izany, tatỳ aoriana, dia niely, na mivantana na ankolaka, tamin' ny alalan' ny Babilôniana nankany amin' ny faritra hafa toa an' i [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]] sy [[Grisy|Grisia]], izay nitambarany tamin' ny fanandroana teratany efa nisy talohany. Ity [[fanandroana babilôniana]] ity dia tonga tany Grisia tamin' ny voalohany tamin' ny tapaky ny taonjato faha-4 tal. J.K., avy eo tany amin' ny faramparan' ny taonjato faha-2 na tany am-piandohan' ny taonjato voalohany tal. J.K. taorian' ny fandresen' i [[Aleksandra Lehibe]], io fanandroana babilôniana io dia nifangaro amin' ny [[Dekàna|fanandroana dekanika]] egiptiana ka namoronana ny [[fanandroana hôrôskôpika]]. Ity fomba ity dia nomena anarana hoe &quot;fanandroana hôrôskôpika&quot; satria, tsy toy ny fanandroana teo aloha, fa nampihatra ny fampiasana ny &quot;manonga&quot;, izay fantatra amin' ny anarana hoe ''horoskopos'' (&quot;mpanamarika ora&quot;) amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]], ary nampiasa koa ny &quot;tranon-danitra&quot; roa ambin' ny folo izay azo avy aminy. Ny fifantohana amin' ny tabilao momba ny fahaterahan' ny tsirairay, noho izy nalaina avy amin' ny toeran' ny [[planeta]] sy ny [[kintana]] tamin' ny fotoana nahaterahana, dia maneho ny fandraisana anjara lehibe indrindra sy ny fiovan' ny zavatra nifantohana nandritra ny fahazarana helenistika momba ny fanandroana. Niely haingana manerana ny Tontolo Tranainy hatrany [[Eorôpa]] sy hatrany [[Atsinanana Afovoany]] io endri-panandroana vaovao io.

Fanampin' izany, ny mpanoratra sasany toa an' i Vettius Valens sy i Paulus Alexandrinus dia nihevitra ny mônômôiria, izany hoe ny zoro tsirairay (miisa 360) ao amin' ny hôrôskôpy.

Io rafitra be pitsiny momba ny fanandroana io dia novolavolaina hany ka ny lovantsofina tatỳ aoriana dia nanao fanovana lehibe vitsivitsy teo amin' ny fototr' ilay rafitra, ary maro amin' ny singa ao amin' ny fanandroana hôrôskôpika izay novolavolaina nandritra ny Vanim-potoana Helenistika no mbola ampiasain' ny mpanandro amin' izao androntsika izao.

== Fiaviany araka ny fedrà ==
Mpanandro helenista maro no milaza fa ny fanandroana helenistika dia noforonin' ny olon-kendry iray antsoina hoe [[Hermesy Trismegistôsy]] ([[Fiteny grika|grika]]: Ἑρμῆς ὁ Τρισμέγιστος / ''Hermes o Trismegistos''). I Hermesy dia voalaza fa nanoratra lahatsoratra lehibe maro izay fototry ny fanandroana hekenistika na ny fivoarany avy amin' ny [[fanandroana]] nolovaina tamin' ny [[Babilôna|Babilôniana]] sy ny [[Ejipta tamin' ny Andro Taloha|Egiptiana]]. Mpanoratra maro no milaza fa i Hermesy no voalohany namariparitra ny &quot;[[Trano (fanandroana)|trano]]&quot; isankarazany sy ny dikany, ka araka izany, ireo &quot;trano&quot; ireo dia heverina fa efa nisy tamin' ny fiandohan' ny fomban-drazana helenistika ary ireo indrindra no anisan' ny antony lehibe mamaritra ny fisarahan' ny fanandroana helenistika sy ny endrika hafan' ny fanandroana hôrôskôpika avy amin' ny [[fanandroana babilôniana]] sy ny fanandroana hafa any amin' ny faritra samihafa amin' izao tontolo izao. Ity karazana fanandroana hôrôskôpika ity avy eo no niampita tamin' ny olo-malaza ara-pedrà iray hafa antsoina hoe [[Asklepiôsy]] (grika: Ἀσκληπιός / ''Asklēpiós''), izay niantefan' ny sasany amin' ny asasoratra [[Hermetisma|hermetika]].

Araka ny voalazan' i Firmicus Maternus dia natolotra ny [[farao]] antsoina hoe Nekepsôsy sy ny mpisorona Petôsirisy ilay fomba fanandroana. Voalaza fa nanoratra boky lehibe maromaro nanazava izany fomba fanandroana izany izy ireo ary avy amin' io lahatsoratra io no nakan' ny mpanandro helenista maro tatỳ aoriana sy nanaovan' izy ireo tsiahy mivantana. Io karazana fanandroana io no fototry ny [[fanandroana hôrôskôpika]] rehetra tatỳ aoriana.

== Fanandroana helenistika tao Ejipta ==
Resin' ny [[Persia|Persiana]] i [[Ejipta tamin' ny Andro Taloha|Ejipta]] tamin' ny taona 525 tal. J.K., ka azo inoana fa nisy fiantraikany teo amin' ny fanandroana egiptiana ny fanandroana [[Mesôpôtamia|mesôpôtamiana]]. Manohana izany i Barton raha nanome ohatra iray amin' izay toa fitaomana mesôpôtamiana ao amin' ny [[zôdiaka]], izay nahitana eva famantarana roa - dia ny [[Mizana (fanandroana)|Mizana]] (''Libra'') sy ny [[Maingoka (fanandroana)|Maingoka]] (''Scorpio''), araka ny hita ao amin' ny &quot;zôdiakan' i Dendera&quot;, izay sarivongana malaza avy any Ejipta taloha mampiseho ny andohalambon-danitra sy ny antokon-kintana ao aminy (amin' ny fanandroana grika ny Mizana dia fantatra amin' ny anarana hoe &quot;Hohon' ny Maingoka&quot;).

Taorian' ny fibodoan' i [[Aleksandra Lehibe]] tamin' ny taona 332 tal J.K., dia teo ambany fanapahan' ny Grika i Ejipta. Ny tanànan' i [[Aleksandria]] dia naorin' i Aleksandra taorian' ny fandresena ary nandritra ny taonjato faha-3 sy faha-2 tal. J.K., ireo manam-pahaizana tao Aleksandria dia mpanoratra nahavita nanoratra betsaka. Tao &quot;Ejipta Aleksandriana&quot; no nifangaroan' ny [[fanandroana babilôniana]] amin' ny [[Dekàna|fanandroana dekanika]] egiptiana ka namoronana [[fanandroana hôrôskôpika]]. Nahitana ny zôdiaka babilôniana izany, izay miaraka amin' ny rafitra fisandratan' ny planeta sy ny eva tsitelotelo mifandray amin' ny [[Singa efatra|singa]] tsirairay (''triplicities'') ary ny maha zava-dehibe ny [[fanakonana]]. Niaraka tamin' izany ny fampidirana ny fizaràna ny [[zôdiaka]] ho 36 [[dekàna]] 10°, miaraka amin' ny fananterana ny fisandratry ny dekàna, ny rafitra grika momba ny andriamanitra planeta, ny fitantanan' ny eva, ary ny [[singa efatra]].

Ny dekàna dia rafi-pandrefesana ny fotoana araka ny [[antokon-kintana]]. Ny antokon-kintana Sôtisy (''Sothis'') na Siriosy (''Sirius'') no mitarika azy ireo. Ny fisandratan' ny dekàna amin' ny alina dia nampiasaina mba hizaràna ny alina ho &quot;ora&quot;. Ny fiposahan' ny antokon-kintana iray alohan' ny fiposahan' ny [[Masoandro]] (fiposahana heliaka) dia noheverina ho ora farany amin' ny alina. Ao anatin' ny taona iray, ny antokon-kintana tsirairay dia mipoitra alohan' ny fiposahan' ny Masoandro mandritra ny folo andro. Rehefa lasa anisan' ny fanandroana tamin' ny Vanim-potoana Helenistika izy ireo, dia nifandray amin' ny antoana (na degre) folo amin' ny zôdiaka ny dekàna tsirairay. Ny lahatsoratra tamin' ny taonjato faha-2 tal. J.K. dia mitanisa faminaniana mifandray amin' ny toeran' ny planeta amin' ny famantarana ny zôdiaka amin' ny fotoana ipoiran' ny dekàna sasany, indrindra fa i Sôtisy.

Tena zava-dehibe teo amin' ny fampivoarana ny fanandroana hôrôskôpika i [[Klaodio Ptôlemeo|Ptôlemaiôsy]] (na [[Klaodio Ptôlemeo|Ptôlemeo]]), [[Fanandroana|mpanandro]] sy [[Haikintana|mpahay kintana]], izay nipetraka tany [[Aleksandria]] any Ejipta. Ny ''Tetrabiblos'', izay asasotratr' i Ptôlemaiôsy, no fototry ny fanandroana tandrefana. Ny zôdiaka voalohany indrindra hita tany Ejipta dia tamin' ny taonjato voalohany tal. J.K., dia ny zôdiakan' i Dendera.

Araka ny voalazan' i Firmicus Maternus (taonjato faha-4), dia tany am-boalohany no nanomezana ny fanandroana hôrôskôpika ho an' ny [[farao]] Nekepsôsy (''Nekauba'') sy Petôsirisy mpisorony. Natambatra ihany koa ny lahatsoratra hermetika nandritra io vanim-potoana io ary i [[Klemento avy any Aleksandria]], izay nanoratra tamin' ny Vanim-potoana Rômana, dia nampiseho ny halehiben' ny tokony ho fahafantaran' ny mpanandro ireo lahatsoratra ireo amin' ny filazany ny fombafomba masina egipsiana:&lt;blockquote&gt;Izany indrindra no asehon' ny lanonana masina ataon' izy ireo. Mandroso voalohany ny mpihira, mitondra ny iray amin' ny mariky ny mozika. Lazaina mantsy fa tsy maintsy mianatra ny roa amin' ny bokin' i [[Hermesy Trismegistôsy|Hermesy]] izy ireo, ny iray mirakitra ny hiran' ny andriamanitra, ny faharoa kosa ny fitsipika momba ny fiainan' ny mpanjaka. Ary rehefa avy mandroso ny mpihira, ny mpanandro, miaraka amin' ny famantaranandro eny an-tanany, sy rofia, izay mariky ny fanandroana. Tsy maintsy eo am-bavany foana ny bokin' i Hermesy, izay miisa efatra.&lt;/blockquote&gt;

== Fanandroana tany Grisia ==
Ny fandresen' i [[Aleksandra Lehibe]] an' i [[Azia]] dia nahatonga ny [[Grika (vahoaka)|Grika]] hifandray amin' ny [[kolontsaina]] sy ny [[kôsmôlôjia]]&lt;nowiki/&gt;n' i [[Siria (faritra)|Siria]] sy i [[Babilônia]] sy i [[Persia]] ary i [[Azia Afovoany]]. Ny [[fiteny grika]] dia nihoatra ny [[Soratra miendri-pantsika|tarehin-tsoratra miendri-pantsika]] amin' ny maha [[fiteny iraisam-pirenena]] eo amin' ny fifandraisana amin' ny sehatry ny ara-tsaina, ary anisan' izany ny fampitana ny fanandroana avy amin' ny tarehin-tsoratra miendri-pantsika ho amin' ny teny grika.

Tokony ho tamin' ny 280 tal J.K., i Berôsôsy (grika: Βηρωσσος / ''Bērōssos''), mpisoron' ny andriamanitra Bela (''Bel'') avy any [[Babilôna]], ​​dia nifindra tany amin' ny nosy grika atao hoe Kos, mba hampianatra ny fanandroana sy ny kolontsaina babilôniana tamin' ny Grika. Noho izany, ilay antsoin' i Campion hoe &quot;angovo manavao&quot; amin' ny fanandroana dia nifindra niankandrefana nankany amin' ny Tontolo Helenistika any [[Grisia Taloha|Grisia]] sy any [[Ejipta tamin' ny Andro Taloha|Ejipta]]. Araka ny voalazan' i Campion, ny fanandroana tonga avy any Atsinanana dia niavaka noho ny fahasarotany, niaraka amin' ny endrika fanandroana samihafa mipoitra.

Tamin' ny taonjato voalohany tal J.K. dia nisy karazany roa ny fanandroana, ny iray nitaky famakiana hôrôskôpy (tonon' andro) mba hametrahana tsipiriany marina momba ny lasa sy ny ankehitriny ary ny [[hoavy]], ny iray hafa dia teorjika, midika ara-bakiteny hoe &quot;asan' ny andriamanitra&quot;, ary nanantitra ny fiakaran' ny [[Fanahin' ny vatana|fanahy]] ho eny amin' ny [[kintana]]. Na dia tsy nisaraka aza ireo karazam-panandroana roa ireo, ny voalohany dia nitady vaovao momba ny fiainana, fa ny faharoa kosa dia nisahirana momba ny fiovan' ny tena manokana, ka ny fanandroana amin' izany dia endri-pifampiresahana amin' ny andriamanitra.

== Ny fanandroana tany Rôma ==
Toy ny zavatra hafa rehetra, dia tonga tany [[Rôma Taloha|Rôma]] ny fanandroana noho ny fitaomana grika. Teo amin' ny [[Grika (vahoaka)|Grika]] sy [[Rôma Taloha|Rômana]], i [[Babilônia]] na i [[Kaldea]] dia fantatra tamin' ny fanandroana, ka ny &quot;fahendrena kaldeana&quot; dia lasa teny mitovy hevitra amin' ny [[Vinany (fanao)|vinany]] amin' ny alalan' ny [[planeta]] sy ny [[kintana]]. Nanjary nalaza be ny mpanandro tany Rôma tamin' ny andron' ny [[Empira Rômana|Empira]]. Eny tokoa, ny hoavin' ny emperora [[Tiberio (emperora)|Tiberio]] dia efa nambara mialoha tamin' ny nahaterahany, ka noho izany dia nanangona mpanandro maro toa an' i Thrasyllus avy any Mendes izy. Araka ny filazan' i Ammianus Marcellinus dia misy olona &quot;tsy miseho ampahibemaso na tsy mihinan-kanina na mieritreritra fa afaka mandro amim-pitandremana, raha tsy efa nandinika tsara ny tetiandro (''ephemeris'')&quot;. I [[Klaodio (emperora)|Klaodio]] kosa dia nankasitraka ny fandinihana ny fihetsiky ny vorona ([[Fiteny latina|latina]]: ''auspicium'') ary nandroaka tanteraka ny mpanandro hiala an' i Rôma. Tsy mahagaga angamba, rehefa nandeha ny fotoana, fa ny fantatra amin' ny anarana hoe &quot;Kaldeana&quot; dia matetika nahiahina ho mpisoloky sy mpamitaka an-tsitrapo. Iray amin' ny ohatra malaza indrindra amin' ny literatiora rômana momba ny fanandroana ny tononkalo ''Astronomica'', nosoratan' i Marcus Manilius tamin' ny taonjato voalohany taor. J.K.

== Fampitana ny fanandroana helenistika ==
Ny fanandroana helenistika dia nampiharina nanomboka tamin' ny taonjato faha-2 tal. J.K. ka hatramin' ny taonjato faha-7 taor. J.K. tany ho any, fony i [[Eorôpa]] niditra ny [[Andro Antenatenany]]. Ny fanandroana dia nampitaina sy novolavolaina bebe kokoa tamin' ny olona niasa tao amin' ny [[Kalifata|Empira Islamika]] ([[Kalifata]]) nanomboka tamin' ny taonjato faha-7 ka hatramin' ny faha-13.

== Jereo koa ==

* [[Fanandroana]]
* [[Fanandroana babilôniana]]
* [[Fanandroana arabo]]
* [[Fanandroana malagasy]]
* [[Fanandroana helenistika]]
* [[Fanandroana sinoa]]
* [[Zôdiaka sinoa]]
* [[Fanandroana azteka]]
* [[Fanandroana indiana]] (na [[Fanandroana hindo]])
* [[Fanandroana maia]]
* [[Fanandroana mesôpôtamiana]]
* [[Fanandroana tibetàna]]
* [[Fanandroana seltika]]
* [[Zôdiakan' i Dendera]]


== Jereo koa ==
[[Sokajy:Fanandroana]]</text>
      <sha1>iz2ny5jb4ao8b0yms342y0yepiifvn7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fanandroana babilôniana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287499</id>
    <revision>
      <id>1146231</id>
      <parentid>1078278</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10833" sha1="i3li24sqa19yzxbhnpj0o5m7njv6kch" xml:space="preserve">[[Sary:Marduk and pet.svg|vignette|Ny andriamanitra [[Mardoka|Marduk]]]]
Ny '''fanandroana babilôniana''' no [[fanandroana]] fantatra voalohany, izay nipoitra tamin' ny taonarivo faharoa tal. J.K.

Tany [[Babilôna]] sy tany [[Asiria]], amin' ny maha sampana nivantan' ny kolontsaina babilôniana azy, ny fanandroana dia naka ny toerany ho anisan' ny fitaovana roa lehibe azon' ny mpisorona (izay nantsoina hoe ''bare'' na &quot;mpanara-maso&quot;) mba hamantarana ny sitrapo sy ny fikasan' ny [[Andriamanitra (ankapobeny)|andriamanitra]], ny iray kosa dia tamin' ny alalan' ny fijerena ny [[Aty|atinin' ny biby]] natao sorona.

== Fiaviany ==
Misy tombantombana ilazana fa niseho tamin' ny vanim-potoana [[Somera|someriana]] ny [[fanandroana]] tamin' ny taonarivo faha-3 tal. J.K., tsy heverina ho porofo ampy anefa ny fanondroana fotsiny ny [[Fambara (finoana)|fambara]] eny amin' ny [[lanitra]] tamin' io vanim-potoana io mba hanaporofoana ny [[rijan-kevitra]] momba ny fanandroana. Araka izany, ny tantaran' ny manam-pahaizana momba ny fisikidian-danitra dia voalaza fa nanomboka tamin' ny lahatsoratra [[Empira Babilôniana Voalohany|babilôniana taloha]] (manodidina ny taona 1800 tal. J.K.), nitohy hatramin' ny vanim-potoana babilôniana antenatenany sy [[Asiria|vanim-potoana asirianina antenatenany]] (manodidina ny taona  1200  tal. J.K.).

Tamin' ny taonjato faha-16 tal JK, ny fampiasana betsaka ny fanandroana mifototra amin' ny [[Fambara (finoana)|fambara]] dia azo porofoina amin' ny fanangonana asasoratra fanondroana feno izay fantatra amin' ny anarana hoe ''[[Enuma Anu Enlil]]''. Ny tao anatiny dia nisy takela-bato 70 misy [[soratra miendri-pantsika]] milaza  fambara eny amin’ ny lanitra miisa 7&amp;nbsp;000. Ny lahatsoratra tamin' io fotoana io koa dia manondro [[lovantsofina am-bava]] - ny niandohany sy ny vontoatiny dia tombanana fotsiny. Tamin' izany fotoana izany, ny fanandroana babilôniana dia momba ny fiainana ivelan' ny fivavahana, ary talohan' ny taonjato faha-7 tal JK dia mbola tsy ampy ny fahatakaran' ny mpisehatra momba ny [[haikintana]]. Noho ny tsy fahafahan' izy ireo maminavina tsara ny trangan-javatra hoavy eny amin' ny lanitra sy ny hetsiky ny [[planeta]] mialoha lavitra, dia natao ny fandikana amin' ny fotoana isehoan' ny tranga na mialoha kely. Na izany aza, tamin' ny taonjato faha-4 tal JK, dia nandroso tsara ny fomba fiasa ara-[[matematika]] ahafahana manombana ny toeran' ny planeta amin' ny hoavy miaraka amin' ny fahamarinan-tandrify azo ekena, ary tamin' izany fotoana izany dia nanomboka niseho ny [[efemerida]] maro dia maro.

== Fototra ara-binany ==
Ny tantaran' ny fanandroana babilôniana dia mampiseho ny fivoaran' ny [[Haikintana|fahalalana ara-kaikintana]] ao anatin' ny tontolon' ny [[Vinany (fanao)|vinany]]. Ny fitambarana takela-bato 32 misy sarin' [[Aty|atim-biby]] misy soratra, nanomboka tamin' ny taona 1875 tal JK tany ho any, no asasoratra tranainy indrindra fantatra amin' ny antsipiriany momba ny vinany babilôniana, ary izany dia mampiseho fa mitovy ny fomba fandikana azy ireo amin' ny famakafakana ny fambara eny amin' ny [[lanitra]]. Ny kilema sy ny marika hita teo amin' ny atin' ny biby natao [[sorona]] dia noheverina ho famantarana an' ohatra izay mitondra hafatra avy amin' ny [[Andriamanitra (ankapobeny)|andriamanitra]] ho an' ny mpanjaka.

Ny andriamanitra koa dia noheverina fa miseho amin' ny alalan' ny [[planeta]] na [[kintana]] eny an-danitra izay mifandray amin' izy ireo. Noho izany, ny [[Fambara (finoana)|fambara]] ratsy eny amin' ny lanitra mipetaka amin' ny planeta iray dia heverina ho famantarana ny tsy fahafaham-po na ny fikorontanan' ny andriamanitra asehon' ilay planeta. Mifanandrify amin' ny fiezahana hampitoniana an' ilay andriamanitra izany famantarana izany, ary tadiavina ny fomba azo fehezina hahatongavana amin' ny fanehoana an' ilay andriamanitra tsy mitera-pahavoazana be ho an' ny mpanjaka sy ny fireneny. Ny tatitra ara-kaikintana natao tamin' ny mpanjaka [[Esarhaddon]] momba ny [[fanakonam-bolana]] tamin' ny 18 Janoary 672 tal JK dia mampiseho ny fomba fampiasana ara-pombafomba ny mpanjaka misolo toerana, na fisehoan-javatra misolo toerana, nampitambatra ny finoana tsy azo iadian-kevitra ny amin' ny [[Mazia (finoana)|mazia]] sy ny fambara ary ny fiheverana ara-mekanika fotsiny fa tsy maintsy misy zavatra mifandray aminy, ao amin' ny tontolo voajanahary, ny fisehoan-javatra momba ny [[fanandroana]]:&lt;blockquote&gt;... Amin' ny fiandohan' ny taona dia hisy [[safodrano]] ho avy ka handrava ny fefiloha. Rehefa nanao ny [[fanakonana]] ny volana, dia tokony hanoratra amiko ny mpanjaka tompoko. Ho solon' ny mpanjaka dia hokapaiko amin' ny misasakalina ny fefiloha eto [[Babilôna]]. Tsy hisy hahalala izany.&lt;/blockquote&gt;I Ulla Koch-Westenholz, ao amin' ny bokiny ''Mesopotamian Astrology'', tamin' ny taona 1995, dia milaza fa io fisabakan' ny fomba fijery ara-[[Finoana|pinoana]] sy ara-mekanika io dia mamaritra ny atao hoe fisikidian-danitra amin' ny [[Babilôna|Babilôniana]], na dia eo aza ny fiankinan-doha mafy amin' ny mazia, dia mijanona ho tsy misy fiantraikany amin' ny sazy natao ho valifaty izany, ary noho izany dia &quot;iarahany manana ny sasany amin' ny toetra mampiavaka ny [[siansa]] môderina: tsy miandany izy ary tsy misy lanjany, miasa araka ny fitsipika fantatra, ary heverina ho manan-kery maneran-tany ny angon-drakitra ary azo jerena amin' ny tabilao voasoratra&quot;. I Koch-Westenholz koa dia nametraka ny fanavahana manan-danja indrindra teo amin' ny fanandroana babilôniana fahiny sy ny taranjam-pisikidiana hafa satria ny teo aloha dia momba ny fiainana ivelan' ny fivavahana, izay nitodika ara-jeôgrafia sy nampiharina manokana amin' ny tanàna sy ny firenena, ary saika misahirana tanteraka amin' ny fiahiana ny fanjakana sy ny mpanjaka, amin' ny maha lohan' ny firenena azy.

== Ny planeta sy ny andriamanitra ==
''Jereo: [[tetiandro babilôniana]]''

I [[Mardoka|Marduk]] no andriamanitra mpiaro manokana an' i [[Babilôna]], ​​ary io andriamanitra io dia fantatra ao amin' ny fanandroana babilôniana fa ny planeta [[Jopitera (planeta)|Jopitera]]. Nekena ho andriamanitra mahery indrindra i [[Mardoka|Marduk]], nefa tsy izy irery no andriamanitra. Ny Babilôniana dia mpivavaka be, [[Pôliteisma|nino andriamanitra maro]] izay nanana tanjona samihafa, ary nampifandraisina tamin' ny planeta sasany ny andriamanitra sasany.

Nampiasa ny [[fanandroana hôrôskôpika]] ny Babilôniana. Tamin' ny fandinihana ny hetsiky ny [[Masoandro]] sy ny [[Volana]] ary ny [[planeta]], ny Babilôniana dia nampifandray ny [[Finoana|finoany]] ny fidirana an-tsehatry ny andriamanitra teo amin' ny fiainany andavanandro amin' ny habaka sy ny fotoana. Maminavina ny toe-javatra ho avy izy ireo amin' ny fandinihana ny habakabaka mamakivaky ny   fotoana sy ny fampifamatorana ny zava-mitranga mampihoron-koditra, toy ny [[fanakonam-bolana]], amin' ny olana ara-tsôsialy sy ara-pôlitika ary ara-tontolo iainana teo amin' ny fiainany andavanandro, toy ny fiterahana zaza kilemaina.

Nino ny Babilôniana fa nisy vokany teo amin' ny fiainany ny asan' ny andriamaniny. Ireo fisehoan-javatra eny amin' ny [[lanitra]] ireo dia noheverin' ny Babilôniana ho toy ny fidirana an-tsehatry ny andriamanitra teo amin' ny fiainany tamin' ny fampiasana ny herin' ny Masoandro sy ny Volana ary ny planeta, ary mba hanaovana fampilazana momba ny fotoana hitrangan' ny zava-dratsy na tsara. Zava-dehibe amin' ny finoan' ny Babilôniana ny [[fanandroana hôrôskôpika]], satria ny fampifandraisana ny Masoandro sy ny Volana ary ny planeta amin' ny andriamaniny no namolavola ny fomba fiainan' ny Babilôniana sy ny fomba fijeriny momba ny tontolo manodidina azy. Ny fampimiran-jotra misy eo amin' ny hôrôskôpy sy ny [[Fambara (finoana)|fambara]] momba ny fahaterahana ao amin' ny takela-bato [[seleokida]] dia mampiseho ny toetran' ny planeta manambina sy mandoza ao amin' ny fanandroana babilôniana. Ny Babilôniana dia nampifandray sy namorona ny finoany manodidina ny planeta mifototra amin' ny toetran' ilay andriamanitra ampifandraisina aminy. Ny planeta manana toetra ratsy dia sokajina ho madoza. Ny planeta dia ninoana fa misy fiantraikany sy manome tari-dalana ho an' ny olombelona, ​​mandritra ny fiainany. Ny fomban' ny planeta no mamaritra raha manambina na mandoza.

Nozarain' ny Babilôniana ho vondrona telo ny kintana raikitra: ny kintan' i [[Anu (andriamanitra)|Anu]] sy ny an' i [[Enlil (andriamanitra)|Enlil]] ary ny an' i [[Enki (andriamanitra)|Ea]] na [[Enki (andriamanitra)|Enki]]. Ny maha ao amin' ny vondrona iray ny kintana, ho an' ny ankamaroan' izy ireo, dia niankina amin' ny toerana iposahan' izy ireo eny amin' ny faravodilanitra atsinanana. Nizara ho Lalan' i Anu sy Lalan' i Enlil ary Lalan' i Ea ny [[faravodilanitra]]. Izany dia manondro ny andriamanitra ampifandraisin' ny mpanandro babilôniana amin' ny faritry ny lanitra na ny faritry ny habakabaka, ary anisan' ny ohatra amin' ny fomba nampifandraisana ny andriamanitra amin' ny kintana sy ny planeta.

Amin' ny planeta dia dimy no fantratra: i [[Jopitera (planeta)|Jopitera]], i [[Venosy (planeta)|Venosy]], i [[Satiorna (planeta)|Satiorna]], i [[Merkiora (planeta)|Merkiora]] ary i [[Marsa (planeta)|Marsa]] - raha hotanisaina araka ny filaharany hita ao amin' ny literatioran' ny [[soratra miendri-pantsika]] tranainy; ao amin' ny lahatsoratra manaraka dia miova toerana i Merkiora sy i Satiorna.

Ireo planeta dimy ireo dia ampitovina amin' ny andriamanitry ny [[panteôna]] babilôniana araka izao manaraka izao:

* i Jopitera amin' i [[Mardoka|Marduk]],
* i Venosy amin' ny andriamanibavy [[Inanna|Ishtar]] (na [[Inanna]]),
* i Satiorna amin' i [[Ninurta]] (na [[Ninurta|Ninib]]),
* i Merkiora amin' i [[Nabu]] (na [[Nabu|Nebo]]),
* i Marsa amin' i [[Nergal]].

Ny hetsiky ny Masoandro sy ny Volana ary ny planeta dimy dia noheverina ho maneho ny asan' ny andriamanitra dimy resahina, miaraka amin' ny [[andriamanitra volana]]/andriamanibavy [[Sin (andriamanitra)|Sin]]/[[Selardi (andriamanitra)|Selardi]] sy ny [[andriamanitra masoandro]] [[Shamash (andriamanitra)|Shamash]]/[[Utu (andriamanitra)|Utu]], amin' ny fanomanana ny fisehoan-javatra eto an-tany. Noho izany, raha azo atao ny mamaky sy mandika tsara ny asan' ireo hery ireo, dia fantatra izay tian' ny andriamanitra hatao.

== Jereo koa ==

* [[Fanandroana]]

* [[Fanandroana helenistika]]
* [[Fanandroana helenistika#Fanandroana tao Ejipta|Fanandroana egiptiana]]

* [[Fanandroana arabo]]

* [[Fanandroana malagasy]]
* [[Fanandroana babilôniana]]
* [[Fanandroana sinoa]]
* [[Zôdiaka sinoa]]
* [[Fanandroana azteka]]
* [[Fanandroana indiana]] (na [[Fanandroana hindo]])
* [[Fanandroana maia]]
* [[Fanandroana mesôpôtamiana]]
* [[Fanandroana tibetàna]]
* [[Fanandroana seltika]]
* [[Zôdiakan' i Dendera]]


== Jereo koa ==
[[Sokajy:Fanandroana]]</text>
      <sha1>i3li24sqa19yzxbhnpj0o5m7njv6kch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fanandroana hôrôskôpika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287520</id>
    <revision>
      <id>1146236</id>
      <parentid>1078251</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1554" sha1="aa6npvnl0e0wqyn1rz7ifdlakjy7c62" xml:space="preserve">Ny '''fanandroana hôrôskôpika''' dia endriky ny [[fanandroana]] izay mampiasa [[hôrôskôpy]] (tonon' andro), fanehoana an-tsary ny lanitra, ho an' ny [[fotoana]] voafaritra tsara hanakarana ny hevitra ao ambadiky ny fifanandrifian' ny [[planeta]] sasany mandritra io fotoana io. Ny toerana misy ny planeta amin' ny fari-potoana voatondro mazava dia heverina fa maneho ny toetran' io fari-potoana io ary indrindra fa ny an' ny zava-drehetra teraka tamin' izany fotoana izany, ary ny mpanohana io karazana fanandroana io dia milaza fa azo andinihan-javatra izany amin' ny fampiasana ny tabilao sy ny fitsipika isan-karazany amin' ny fandikana ny famantarana ao anatiny.

Ny iray amin' ny toetra mampiavaka an' io endri-panandroana io amin' ny fanandroana hafa dia ny fanaovana kajy momba ny antoam-piakaran' ny [[faravodilanitra]] atsinanana ampitahaina amin' ny [[ekliptika]] eo amin' ilay fotoana manokana izay dinihina, fantatra amin' ny anarana hoe &quot;manonga&quot; na &quot;misonga&quot;. Amin' ny ankapobeny, ny fanandroana rehetra izay tsy mampiasa ny misonga dia tsy tafiditra ao anatin' ny sokajin' ny fanandroana hôrôskôpika, na dia misy aza ny maningana.

Ny fomba fijery ara-tsiansa ankehitriny momba ny toetoetran' ny zavatra eny amin' ny [[lanitra]] dia nanohitra ny fototra anorenana ny fanandroana hôrôskôpika, ary ny fanandroana dia heverina ho anisan' ny siansa sandoka nanomboka tamin' ny taonjato faha-18.

== Jereo koa ==

* [[Fanandroana]]
* [[Fanandroana babilôniana]]
* [[Fanandroana helenistika]]

== Jereo koa ==
[[Sokajy:Fanandroana]]</text>
      <sha1>aa6npvnl0e0wqyn1rz7ifdlakjy7c62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Radès</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288259</id>
    <revision>
      <id>1146319</id>
      <parentid>1081465</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T11:27:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="508" sha1="66ppytltwk1elu7asfzmzquxbadcybu" xml:space="preserve">{{coord|36|46|00|N|10|17|00|E|}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Radès
|velarantany   =
|faritany      = 
|isam-ponina   = 59.794
|firenena      = {{Tonizia}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =Rades vue de haut 01.jpg
|saina=Radès municipality logo.png
}}

I '''Radès''' dia tanàna ao [[Tonizia]]. Nisy mponina miisa 59.794 any ho any izy tamin' ny taona 2014.

== Jereo koa ==

* [[Tunis]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}
[[sokajy:Tanàna ao Tonizia]]
[[Sokajy:Seranan-tsambon'i Tonizia]]</text>
      <sha1>66ppytltwk1elu7asfzmzquxbadcybu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antsibe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288458</id>
    <revision>
      <id>1146248</id>
      <parentid>1109290</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T07:11:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="478" sha1="grm97d55ktbvc3yjuzftqbitgock4kh" xml:space="preserve">[[Sary:Couperet à débiter les lapins 04.jpg|vignette|298x298px|Antsibe ]]
Ny '''antsibe''' dia fitaovana maranitra, karazana [[antsy]] fisaka lehibe, fampiasa indrindra an-dakozia, fanapahana na famakiana na fanilahana, ampiasaina hanapahana hena na zavatra hafa ([[akoho amam-borona]], [[drakaka]], sns.). Azo anorotoroana ny hena sy ny tongolo lay koa izy na dia tsy ny lela marannitra ny ampiasaina.

== Jereo koa ==

* [[Antsy]]
* [[Famaky]]


[[Sokajy:Fitaovam-piadiana]]</text>
      <sha1>grm97d55ktbvc3yjuzftqbitgock4kh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288528</id>
    <revision>
      <id>1146202</id>
      <parentid>1121120</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T19:02:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4845" sha1="qcx527047qsk630h1dyofnce35hm35v" xml:space="preserve">[[Sary:Lake Ravelobe, Ankarafantsika National Park, Madagascar (4027574768).jpg|vignette|Ny farihy Ravelobe any Ankarafantsika|284x284px]]
Ny '''Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika''' dia [[valan-javaboary]] ao akaikin' [[Andranofasika]] ao amin' ny [[Faritra Boeny]], eto [[Madagasikara]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://parcs-madagascar.com/en/parc/ankarafantsika-2/?utm_source=chatgpt.com https://parcs-madagascar.com/en/parc/ankarafantsika-2]&lt;/ref&gt;. I [[Mahajanga]] no tanàna akaiky indrindra, 115 km any avaratry ilay valan-javaboary&lt;ref&gt;[https://www.madagascar-destination.mg/madagascar-aires-protegees/parcs-nationaux/pn-ankarafantsika.html?utm_source=chatgpt.com https://www.madagascar-destination.mg/madagascar-aires-protegees/parcs-nationaux/pn-ankarafantsika.html?]&lt;/ref&gt;. Manana toetany mafana ay mando  matetika Ankarafantsika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ny [[Sakalava]] no foko maro be monina sy miompy ao&lt;ref&gt;https://www.madamagazine.com/en/ankarafantsika-national-park&lt;/ref&gt;. Monina ao amin' ilay valan-javaboary ny [[totozy be tongotra]] (''Macrotarsomys ingens'') izay tsy hita na aiza na aiza any amin' ny toeran-kafa.&lt;ref&gt;https://www.speciesconservation.org/small-grant/greater-big-footed-mouse/6001&lt;/ref&gt; Mirefy manodidina ny 136 513 hektara ny velarany&lt;ref&gt;https://protectedareas.mg/&lt;/ref&gt;.

== Tantara ==
Tamin’ny fotoanan’ny fanjanahantany, dia nantsoina hoe Réserve Naturelle Intégrale d’Ampijoroa ny faritra misy an’Ankarafantsika. Nandritra izany fotoana izany dia nisy fitantanana hentitra natao mba hiarovana ireo karazam-biby sy zava-maniry tsy fahita raha tsy eto&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://protectedareas.mg/fr/landscape/show/50&lt;/ref&gt;.

Tamin’ny 07 aogositra 2002, araka ny Décret n°2002-798, dia novaina ho Valan-javaboary ofisialy izy, mba hanamafisana ny fiarovana ny tontolo iainana sy hanohanana ny fizahan-tany maharitra&lt;ref&gt;https://textes.lexxika.com/lois-malagasy/decret-n2002-798-du-07-aout-2002-portant-changement-de-statut-de-la-reserve-naturelle-integrale-n15-dankarafantsika-et-de-la-reserve-forestiere-en-parc-national/&lt;/ref&gt;.

Ankehitriny dia tantanin’ny Madagascar National Parks (MNP) izy, izay misahana ny fitantanana ara-dalàna sy ny fanabeazana ara-tontolo iainana ao amin’ny faritra&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Zavamananaina ==
Ny Valan-javaboary Ankarafantsika dia iray amin’ireo toerana manankarena indrindra amin’ny zavamananaina sy biby endemika eto Madagasikara. Izy io dia ahitana ala maina mikitroka, izay manome fialofana sy toeram-ponenana ho an’ny karazam-biby sy zava-maniry maro tsy hita afa-tsy eto amin’ity faritra ity. Maherin’ny 800 karazana biby sy zava-maniry no voarakitra ao amin’ny valan-javaboary, ka ny ankamaroany dia endemika amin’i Madagasikara&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Anisan’ny mampiavaka an’Ankarafantsika ny fisian’ny biby mampinono marobe toy ny lemur. Eo amin’ny fito (7) karazana lemur no hita ao, anisan’izany ny Propithecus coronatus na Sifaka fotsy, karazana lemur miavaka amin’ny volony fotsy sy volontany ary tandindonin-doza noho ny fahapotehan’ny ala. Hita ao koa ny Eulemur fulvus rufus, antsoina hoe gidro volontany, izay hita amin’ny faritra misokatra kokoa, ary ny Microcebus murinus na tsitsihy kely, iray amin’ireo lemur madinika indrindra eto Madagasikara&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ankoatra izany, ao amin’ny Ankarafantsika ihany no monina tokana ny totozy be tongotra (Macrotarsomys ingens), biby kely tsy fahita afa-tsy eto amin’ity valan-javaboary ity manontolo. Ity karazana totozy ity dia miavaka amin’ny tongony aoriana lava sy ny lohany boribory, ary anisan’ny mariky ny fahasamihafan’ny zavamananaina eto amin’ny faritra&lt;ref&gt;https://www.iucnredlist.org/&lt;/ref&gt;.

Hita ao koa ny Tenrec ecaudatus sy Oryzorictes hova, biby kely mampinono izay mandray anjara amin’ny fifandanjan’ny tontolo iainana amin’ny alalan’ny fikarohana bibikely sy fanodinana ny tany&lt;ref&gt;https://www.wwf.mg/&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==
'''Valan-javaboary'''

* [[Valan-javaboarim-pirenena Andasibe-Mantadia]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andohahela]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andringitra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Isalo]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Mananara-Avaratra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Marojejy]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Masoala]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Midongy Atsimo]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Namoroka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Tsimanampetsotsa]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>qcx527047qsk630h1dyofnce35hm35v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146203</id>
      <parentid>1146202</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T19:03:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4847" sha1="bfp1460uxsmy664w0xcbxdv7kb7u90y" xml:space="preserve">[[Sary:Lake Ravelobe, Ankarafantsika National Park, Madagascar (4027574768).jpg|vignette|Ny farihy Ravelobe any Ankarafantsika|284x284px]]
Ny '''Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika''' dia [[valan-javaboary]] ao akaikin' [[Andranofasika]] ao amin' ny [[Faritra Boeny]], eto [[Madagasikara]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://parcs-madagascar.com/en/parc/ankarafantsika-2/?utm_source=chatgpt.com https://parcs-madagascar.com/en/parc/ankarafantsika-2]&lt;/ref&gt;. I [[Mahajanga]] no tanàna akaiky indrindra, 115 km any avaratry ilay valan-javaboary&lt;ref&gt;[https://www.madagascar-destination.mg/madagascar-aires-protegees/parcs-nationaux/pn-ankarafantsika.html?utm_source=chatgpt.com https://www.madagascar-destination.mg/madagascar-aires-protegees/parcs-nationaux/pn-ankarafantsika.html?]&lt;/ref&gt;. Manana toetany mafana ay mando  matetika Ankarafantsika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ny [[Sakalava]] no foko maro be monina sy miompy ao&lt;ref&gt;https://www.madamagazine.com/en/ankarafantsika-national-park&lt;/ref&gt;. Monina ao amin' ilay valan-javaboary ny [[totozy be tongotra]] (''Macrotarsomys ingens'') izay tsy hita na aiza na aiza any amin' ny toeran-kafa.&lt;ref&gt;https://www.speciesconservation.org/small-grant/greater-big-footed-mouse/6001&lt;/ref&gt; Mirefy manodidina ny 136 513 hektara ny velarany&lt;ref&gt;https://protectedareas.mg/&lt;/ref&gt;.

== Tantara ==
Tamin’ny fotoanan’ny fanjanahantany, dia nantsoina hoe &quot;Réserve Naturelle Intégrale d’Ampijoroa&quot; ny faritra misy an’Ankarafantsika. Nandritra izany fotoana izany dia nisy fitantanana hentitra natao mba hiarovana ireo karazam-biby sy zava-maniry tsy fahita raha tsy eto&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://protectedareas.mg/fr/landscape/show/50&lt;/ref&gt;.

Tamin’ny 07 aogositra 2002, araka ny Décret n°2002-798, dia novaina ho Valan-javaboary ofisialy izy, mba hanamafisana ny fiarovana ny tontolo iainana sy hanohanana ny fizahan-tany maharitra&lt;ref&gt;https://textes.lexxika.com/lois-malagasy/decret-n2002-798-du-07-aout-2002-portant-changement-de-statut-de-la-reserve-naturelle-integrale-n15-dankarafantsika-et-de-la-reserve-forestiere-en-parc-national/&lt;/ref&gt;.

Ankehitriny dia tantanin’ny Madagascar National Parks (MNP) izy, izay misahana ny fitantanana ara-dalàna sy ny fanabeazana ara-tontolo iainana ao amin’ny faritra&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Zavamananaina ==
Ny Valan-javaboary Ankarafantsika dia iray amin’ireo toerana manankarena indrindra amin’ny zavamananaina sy biby endemika eto Madagasikara. Izy io dia ahitana ala maina mikitroka, izay manome fialofana sy toeram-ponenana ho an’ny karazam-biby sy zava-maniry maro tsy hita afa-tsy eto amin’ity faritra ity. Maherin’ny 800 karazana biby sy zava-maniry no voarakitra ao amin’ny valan-javaboary, ka ny ankamaroany dia endemika amin’i Madagasikara&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Anisan’ny mampiavaka an’Ankarafantsika ny fisian’ny biby mampinono marobe toy ny lemur. Eo amin’ny fito (7) karazana lemur no hita ao, anisan’izany ny Propithecus coronatus na Sifaka fotsy, karazana lemur miavaka amin’ny volony fotsy sy volontany ary tandindonin-doza noho ny fahapotehan’ny ala. Hita ao koa ny Eulemur fulvus rufus, antsoina hoe gidro volontany, izay hita amin’ny faritra misokatra kokoa, ary ny Microcebus murinus na tsitsihy kely, iray amin’ireo lemur madinika indrindra eto Madagasikara&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ankoatra izany, ao amin’ny Ankarafantsika ihany no monina tokana ny totozy be tongotra (Macrotarsomys ingens), biby kely tsy fahita afa-tsy eto amin’ity valan-javaboary ity manontolo. Ity karazana totozy ity dia miavaka amin’ny tongony aoriana lava sy ny lohany boribory, ary anisan’ny mariky ny fahasamihafan’ny zavamananaina eto amin’ny faritra&lt;ref&gt;https://www.iucnredlist.org/&lt;/ref&gt;.

Hita ao koa ny Tenrec ecaudatus sy Oryzorictes hova, biby kely mampinono izay mandray anjara amin’ny fifandanjan’ny tontolo iainana amin’ny alalan’ny fikarohana bibikely sy fanodinana ny tany&lt;ref&gt;https://www.wwf.mg/&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==
'''Valan-javaboary'''

* [[Valan-javaboarim-pirenena Andasibe-Mantadia]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andohahela]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andringitra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Isalo]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Mananara-Avaratra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Marojejy]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Masoala]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Midongy Atsimo]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Namoroka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Tsimanampetsotsa]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>bfp1460uxsmy664w0xcbxdv7kb7u90y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146204</id>
      <parentid>1146203</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T19:04:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4849" sha1="ngzhzswzmg7h5mgbv46ii7qahls1x1f" xml:space="preserve">[[Sary:Lake Ravelobe, Ankarafantsika National Park, Madagascar (4027574768).jpg|vignette|Ny farihy Ravelobe any Ankarafantsika|284x284px]]
Ny '''Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika''' dia [[valan-javaboary]] ao akaikin' [[Andranofasika]] ao amin' ny [[Faritra Boeny]], eto [[Madagasikara]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://parcs-madagascar.com/en/parc/ankarafantsika-2/?utm_source=chatgpt.com https://parcs-madagascar.com/en/parc/ankarafantsika-2]&lt;/ref&gt;. I [[Mahajanga]] no tanàna akaiky indrindra, 115 km any avaratry ilay valan-javaboary&lt;ref&gt;[https://www.madagascar-destination.mg/madagascar-aires-protegees/parcs-nationaux/pn-ankarafantsika.html?utm_source=chatgpt.com https://www.madagascar-destination.mg/madagascar-aires-protegees/parcs-nationaux/pn-ankarafantsika.html?]&lt;/ref&gt;. Manana toetany mafana ay mando  matetika Ankarafantsika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ny [[Sakalava]] no foko maro be monina sy miompy ao&lt;ref&gt;https://www.madamagazine.com/en/ankarafantsika-national-park&lt;/ref&gt;. Monina ao amin' ilay valan-javaboary ny [[totozy be tongotra]] (''Macrotarsomys ingens'') izay tsy hita na aiza na aiza any amin' ny toeran-kafa.&lt;ref&gt;https://www.speciesconservation.org/small-grant/greater-big-footed-mouse/6001&lt;/ref&gt; Mirefy manodidina ny 136 513 hektara ny velarany&lt;ref&gt;https://protectedareas.mg/&lt;/ref&gt;.

== Tantara ==
Tamin’ny fotoanan’ny fanjanahantany, dia nantsoina hoe &quot;Réserve Naturelle Intégrale d’Ampijoroa&quot; ny faritra misy an’Ankarafantsika. Nandritra izany fotoana izany dia nisy fitantanana hentitra natao mba hiarovana ireo karazam-biby sy zava-maniry tsy fahita raha tsy eto&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://protectedareas.mg/fr/landscape/show/50&lt;/ref&gt;.

Tamin’ny 07 aogositra 2002, araka ny&quot; Décret n°2002-798&quot;, dia novaina ho Valan-javaboary ofisialy izy, mba hanamafisana ny fiarovana ny tontolo iainana sy hanohanana ny fizahan-tany maharitra&lt;ref&gt;https://textes.lexxika.com/lois-malagasy/decret-n2002-798-du-07-aout-2002-portant-changement-de-statut-de-la-reserve-naturelle-integrale-n15-dankarafantsika-et-de-la-reserve-forestiere-en-parc-national/&lt;/ref&gt;.

Ankehitriny dia tantanan’ny Madagascar National Parks (MNP) izy, izay misahana ny fitantanana ara-dalàna sy ny fanabeazana ara-tontolo iainana ao amin’ny faritra&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Zavamananaina ==
Ny Valan-javaboary Ankarafantsika dia iray amin’ireo toerana manankarena indrindra amin’ny zavamananaina sy biby endemika eto Madagasikara. Izy io dia ahitana ala maina mikitroka, izay manome fialofana sy toeram-ponenana ho an’ny karazam-biby sy zava-maniry maro tsy hita afa-tsy eto amin’ity faritra ity. Maherin’ny 800 karazana biby sy zava-maniry no voarakitra ao amin’ny valan-javaboary, ka ny ankamaroany dia endemika amin’i Madagasikara&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Anisan’ny mampiavaka an’Ankarafantsika ny fisian’ny biby mampinono marobe toy ny lemur. Eo amin’ny fito (7) karazana lemur no hita ao, anisan’izany ny Propithecus coronatus na Sifaka fotsy, karazana lemur miavaka amin’ny volony fotsy sy volontany ary tandindonin-doza noho ny fahapotehan’ny ala. Hita ao koa ny Eulemur fulvus rufus, antsoina hoe gidro volontany, izay hita amin’ny faritra misokatra kokoa, ary ny Microcebus murinus na tsitsihy kely, iray amin’ireo lemur madinika indrindra eto Madagasikara&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ankoatra izany, ao amin’ny Ankarafantsika ihany no monina tokana ny totozy be tongotra (Macrotarsomys ingens), biby kely tsy fahita afa-tsy eto amin’ity valan-javaboary ity manontolo. Ity karazana totozy ity dia miavaka amin’ny tongony aoriana lava sy ny lohany boribory, ary anisan’ny mariky ny fahasamihafan’ny zavamananaina eto amin’ny faritra&lt;ref&gt;https://www.iucnredlist.org/&lt;/ref&gt;.

Hita ao koa ny Tenrec ecaudatus sy Oryzorictes hova, biby kely mampinono izay mandray anjara amin’ny fifandanjan’ny tontolo iainana amin’ny alalan’ny fikarohana bibikely sy fanodinana ny tany&lt;ref&gt;https://www.wwf.mg/&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==
'''Valan-javaboary'''

* [[Valan-javaboarim-pirenena Andasibe-Mantadia]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andohahela]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andringitra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Isalo]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Mananara-Avaratra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Marojejy]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Masoala]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Midongy Atsimo]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Namoroka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Tsimanampetsotsa]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>ngzhzswzmg7h5mgbv46ii7qahls1x1f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146205</id>
      <parentid>1146204</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T19:06:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4850" sha1="f5xc572y3cycum95yykm2z80juvhhtq" xml:space="preserve">[[Sary:Lake Ravelobe, Ankarafantsika National Park, Madagascar (4027574768).jpg|vignette|Ny farihy Ravelobe any Ankarafantsika|284x284px]]
Ny '''Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika''' dia [[valan-javaboary]] ao akaikin' [[Andranofasika]] ao amin' ny [[Faritra Boeny]], eto [[Madagasikara]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://parcs-madagascar.com/en/parc/ankarafantsika-2/?utm_source=chatgpt.com https://parcs-madagascar.com/en/parc/ankarafantsika-2]&lt;/ref&gt;. I [[Mahajanga]] no tanàna akaiky indrindra, 115 km any avaratry ilay valan-javaboary&lt;ref&gt;[https://www.madagascar-destination.mg/madagascar-aires-protegees/parcs-nationaux/pn-ankarafantsika.html?utm_source=chatgpt.com https://www.madagascar-destination.mg/madagascar-aires-protegees/parcs-nationaux/pn-ankarafantsika.html?]&lt;/ref&gt;. Manana toetany mafana ay mando  matetika Ankarafantsika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ny [[Sakalava]] no foko maro be monina sy miompy ao&lt;ref&gt;https://www.madamagazine.com/en/ankarafantsika-national-park&lt;/ref&gt;. Monina ao amin' ilay valan-javaboary ny [[totozy be tongotra]] (''Macrotarsomys ingens'') izay tsy hita na aiza na aiza any amin' ny toeran-kafa.&lt;ref&gt;https://www.speciesconservation.org/small-grant/greater-big-footed-mouse/6001&lt;/ref&gt; Mirefy manodidina ny 136 513 hektara ny velarany&lt;ref&gt;https://protectedareas.mg/&lt;/ref&gt;.

== Tantara ==
Tamin’ny fotoanan’ny fanjanahantany, dia nantsoina hoe &quot;Réserve Naturelle Intégrale d’Ampijoroa&quot; ny faritra misy an’Ankarafantsika. Nandritra izany fotoana izany dia nisy fitantanana hentitra natao mba hiarovana ireo karazam-biby sy zava-maniry tsy fahita raha tsy eto&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://protectedareas.mg/fr/landscape/show/50&lt;/ref&gt;.

Tamin’ny 07 aogositra 2002, araka ny&quot; Décret n°2002-798&quot;, dia novaina ho Valan-javaboary ofisialy izy, mba hanamafisana ny fiarovana ny tontolo iainana sy hanohanana ny fizahan-tany maharitra&lt;ref&gt;https://textes.lexxika.com/lois-malagasy/decret-n2002-798-du-07-aout-2002-portant-changement-de-statut-de-la-reserve-naturelle-integrale-n15-dankarafantsika-et-de-la-reserve-forestiere-en-parc-national/&lt;/ref&gt;.

Ankehitriny dia tantanan’ny Madagascar National Parks (MNP) izy, izay misahana ny fitantanana ara-dalàna sy ny fanabeazana ara-tontolo iainana ao amin’ny faritra&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Zavamananaina ==
Ny Valan-javaboary Ankarafantsika dia iray amin’ireo toerana manankarena indrindra amin’ny zavamananaina sy biby zanatany eto Madagasikara. Izy io dia ahitana ala maina mikitroka, izay manome fialofana sy toeram-ponenana ho an’ny karazam-biby sy zava-maniry maro tsy hita afa-tsy eto amin’ity faritra ity. Maherin’ny 800 karazana biby sy zava-maniry no voarakitra ao amin’ny valan-javaboary, ka ny ankamaroany dia endemika amin’i Madagasikara&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Anisan’ny mampiavaka an’Ankarafantsika ny fisian’ny biby mampinono marobe toy ny lemur. Eo amin’ny fito (7) karazana varika no hita ao, anisan’izany ny Propithecus coronatus na Sifaka fotsy, karazana lemur miavaka amin’ny volony fotsy sy volontany ary tandindonin-doza noho ny fahapotehan’ny ala. Hita ao koa ny Eulemur fulvus rufus, antsoina hoe gidro volontany, izay hita amin’ny faritra misokatra kokoa, ary ny Microcebus murinus na tsitsihy kely, iray amin’ireo lemur madinika indrindra eto Madagasikara&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ankoatra izany, ao amin’ny Ankarafantsika ihany no monina tokana ny totozy be tongotra (Macrotarsomys ingens), biby kely tsy fahita afa-tsy eto amin’ity valan-javaboary ity manontolo. Ity karazana totozy ity dia miavaka amin’ny tongony aoriana lava sy ny lohany boribory, ary anisan’ny mariky ny fahasamihafan’ny zavamananaina eto amin’ny faritra&lt;ref&gt;https://www.iucnredlist.org/&lt;/ref&gt;.

Hita ao koa ny Tenrec ecaudatus sy Oryzorictes hova, biby kely mampinono izay mandray anjara amin’ny fifandanjan’ny tontolo iainana amin’ny alalan’ny fikarohana bibikely sy fanodinana ny tany&lt;ref&gt;https://www.wwf.mg/&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==
'''Valan-javaboary'''

* [[Valan-javaboarim-pirenena Andasibe-Mantadia]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andohahela]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andringitra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Isalo]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Mananara-Avaratra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Marojejy]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Masoala]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Midongy Atsimo]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Namoroka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Tsimanampetsotsa]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>f5xc572y3cycum95yykm2z80juvhhtq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146206</id>
      <parentid>1146205</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T19:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4855" sha1="rq24eu34s96f2hzdyow3hfkhkz1t5dn" xml:space="preserve">[[Sary:Lake Ravelobe, Ankarafantsika National Park, Madagascar (4027574768).jpg|vignette|Ny farihy Ravelobe any Ankarafantsika|284x284px]]
Ny '''Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika''' dia [[valan-javaboary]] ao akaikin' [[Andranofasika]] ao amin' ny [[Faritra Boeny]], eto [[Madagasikara]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://parcs-madagascar.com/en/parc/ankarafantsika-2/?utm_source=chatgpt.com https://parcs-madagascar.com/en/parc/ankarafantsika-2]&lt;/ref&gt;. I [[Mahajanga]] no tanàna akaiky indrindra, 115 km any avaratry ilay valan-javaboary&lt;ref&gt;[https://www.madagascar-destination.mg/madagascar-aires-protegees/parcs-nationaux/pn-ankarafantsika.html?utm_source=chatgpt.com https://www.madagascar-destination.mg/madagascar-aires-protegees/parcs-nationaux/pn-ankarafantsika.html?]&lt;/ref&gt;. Manana toetany mafana ay mando  matetika Ankarafantsika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ny [[Sakalava]] no foko maro be monina sy miompy ao&lt;ref&gt;https://www.madamagazine.com/en/ankarafantsika-national-park&lt;/ref&gt;. Monina ao amin' ilay valan-javaboary ny [[totozy be tongotra]] (''Macrotarsomys ingens'') izay tsy hita na aiza na aiza any amin' ny toeran-kafa.&lt;ref&gt;https://www.speciesconservation.org/small-grant/greater-big-footed-mouse/6001&lt;/ref&gt; Mirefy manodidina ny 136 513 hektara ny velarany&lt;ref&gt;https://protectedareas.mg/&lt;/ref&gt;.

== Tantara ==
Tamin’ny fotoanan’ny fanjanahantany, dia nantsoina hoe &quot;Réserve Naturelle Intégrale d’Ampijoroa&quot; ny faritra misy an’Ankarafantsika. Nandritra izany fotoana izany dia nisy fitantanana hentitra natao mba hiarovana ireo karazam-biby sy zava-maniry tsy fahita raha tsy eto&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://protectedareas.mg/fr/landscape/show/50&lt;/ref&gt;.

Tamin’ny 07 aogositra 2002, araka ny&quot; Décret n°2002-798&quot;, dia novaina ho Valan-javaboary ofisialy izy, mba hanamafisana ny fiarovana ny tontolo iainana sy hanohanana ny fizahan-tany maharitra&lt;ref&gt;https://textes.lexxika.com/lois-malagasy/decret-n2002-798-du-07-aout-2002-portant-changement-de-statut-de-la-reserve-naturelle-integrale-n15-dankarafantsika-et-de-la-reserve-forestiere-en-parc-national/&lt;/ref&gt;.

Ankehitriny dia tantanan’ny Madagascar National Parks (MNP) izy, izay misahana ny fitantanana ara-dalàna sy ny fanabeazana ara-tontolo iainana ao amin’ny faritra&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Zavamananaina ==
Ny Valan-javaboary Ankarafantsika dia iray amin’ireo toerana manankarena indrindra amin’ny zavamananaina sy biby zanatany eto Madagasikara. Izy io dia ahitana ala maina mikitroka, izay manome fialofana sy toeram-ponenana ho an’ny karazam-biby sy zava-maniry maro tsy hita afa-tsy eto amin’ity faritra ity. Maherin’ny 800 karazana biby sy zava-maniry no voarakitra ao amin’ny valan-javaboary, ka ny ankamaroany dia tsy hita raha tsy eto  Madagasikara&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Anisan’ny mampiavaka an’Ankarafantsika ny fisian’ny biby mampinono marobe toy ny lemur. Eo amin’ny fito (7) karazana varika no hita ao, anisan’izany ny Propithecus coronatus na Sifaka fotsy, karazana lemur miavaka amin’ny volony fotsy sy volontany ary tandindonin-doza noho ny fahapotehan’ny ala. Hita ao koa ny Eulemur fulvus rufus, antsoina hoe gidro volontany, izay hita amin’ny faritra misokatra kokoa, ary ny Microcebus murinus na tsitsihy kely, iray amin’ireo lemur madinika indrindra eto Madagasikara&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ankoatra izany, ao amin’ny Ankarafantsika ihany no monina tokana ny totozy be tongotra (Macrotarsomys ingens), biby kely tsy fahita afa-tsy eto amin’ity valan-javaboary ity manontolo. Ity karazana totozy ity dia miavaka amin’ny tongony aoriana lava sy ny lohany boribory, ary anisan’ny mariky ny fahasamihafan’ny zavamananaina eto amin’ny faritra&lt;ref&gt;https://www.iucnredlist.org/&lt;/ref&gt;.

Hita ao koa ny Tenrec ecaudatus sy Oryzorictes hova, biby kely mampinono izay mandray anjara amin’ny fifandanjan’ny tontolo iainana amin’ny alalan’ny fikarohana bibikely sy fanodinana ny tany&lt;ref&gt;https://www.wwf.mg/&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==
'''Valan-javaboary'''

* [[Valan-javaboarim-pirenena Andasibe-Mantadia]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andohahela]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andringitra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Isalo]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Mananara-Avaratra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Marojejy]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Masoala]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Midongy Atsimo]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Namoroka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Tsimanampetsotsa]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>rq24eu34s96f2hzdyow3hfkhkz1t5dn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146207</id>
      <parentid>1146206</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T19:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4861" sha1="ichj17qvofmabax3hy7m79gcakq9t3n" xml:space="preserve">[[Sary:Lake Ravelobe, Ankarafantsika National Park, Madagascar (4027574768).jpg|vignette|Ny farihy Ravelobe any Ankarafantsika|284x284px]]
Ny '''Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika''' dia [[valan-javaboary]] ao akaikin' [[Andranofasika]] ao amin' ny [[Faritra Boeny]], eto [[Madagasikara]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://parcs-madagascar.com/en/parc/ankarafantsika-2/?utm_source=chatgpt.com https://parcs-madagascar.com/en/parc/ankarafantsika-2]&lt;/ref&gt;. I [[Mahajanga]] no tanàna akaiky indrindra, 115 km any avaratry ilay valan-javaboary&lt;ref&gt;[https://www.madagascar-destination.mg/madagascar-aires-protegees/parcs-nationaux/pn-ankarafantsika.html?utm_source=chatgpt.com https://www.madagascar-destination.mg/madagascar-aires-protegees/parcs-nationaux/pn-ankarafantsika.html?]&lt;/ref&gt;. Manana toetany mafana ay mando  matetika Ankarafantsika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ny [[Sakalava]] no foko maro be monina sy miompy ao&lt;ref&gt;https://www.madamagazine.com/en/ankarafantsika-national-park&lt;/ref&gt;. Monina ao amin' ilay valan-javaboary ny [[totozy be tongotra]] (''Macrotarsomys ingens'') izay tsy hita na aiza na aiza any amin' ny toeran-kafa.&lt;ref&gt;https://www.speciesconservation.org/small-grant/greater-big-footed-mouse/6001&lt;/ref&gt; Mirefy manodidina ny 136 513 hektara ny velarany&lt;ref&gt;https://protectedareas.mg/&lt;/ref&gt;.

== Tantara ==
Tamin’ny fotoanan’ny fanjanahantany, dia nantsoina hoe &quot;Réserve Naturelle Intégrale d’Ampijoroa&quot; ny faritra misy an’Ankarafantsika. Nandritra izany fotoana izany dia nisy fitantanana hentitra natao mba hiarovana ireo karazam-biby sy zava-maniry tsy fahita raha tsy eto&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://protectedareas.mg/fr/landscape/show/50&lt;/ref&gt;.

Tamin’ny 07 aogositra 2002, araka ny&quot; Décret n°2002-798&quot;, dia novaina ho Valan-javaboary ofisialy izy, mba hanamafisana ny fiarovana ny tontolo iainana sy hanohanana ny fizahan-tany maharitra&lt;ref&gt;https://textes.lexxika.com/lois-malagasy/decret-n2002-798-du-07-aout-2002-portant-changement-de-statut-de-la-reserve-naturelle-integrale-n15-dankarafantsika-et-de-la-reserve-forestiere-en-parc-national/&lt;/ref&gt;.

Ankehitriny dia tantanan’ny Madagascar National Parks (MNP) izy, izay misahana ny fitantanana ara-dalàna sy ny fanabeazana ara-tontolo iainana ao amin’ny faritra&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Zavamananaina ==
Ny Valan-javaboary Ankarafantsika dia iray amin’ireo toerana manankarena indrindra amin’ny zavamananaina sy biby zanatany eto Madagasikara. Izy io dia ahitana ala maina mikitroka, izay manome fialofana sy toeram-ponenana ho an’ny karazam-biby sy zava-maniry maro tsy hita afa-tsy eto amin’ity faritra ity. Maherin’ny 800 karazana biby sy zava-maniry no voarakitra ao amin’ny valan-javaboary, ka ny ankamaroany dia tsy hita raha tsy eto  Madagasikara&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Anisan’ny mampiavaka an’Ankarafantsika ny fisian’ny biby mampinono marobe toy ny varika. Eo amin’ny fito (7) karazana varika no hita ao, anisan’izany ny* Propithecus coronatus &quot;na Sifaka fotsy, karazana lemur miavaka amin’ny volony fotsy sy volontany ary tandindonin-doza noho ny fahapotehan’ny ala. Hita ao koa ny &quot;Eulemur fulvus rufus&quot;, antsoina hoe gidro volontany, izay hita amin’ny faritra misokatra kokoa, ary ny &quot;Microcebus murinus&quot; na tsitsihy kely, iray amin’ireo Varikamadinika indrindra eto Madagasikara&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ankoatra izany, ao amin’ny Ankarafantsika ihany no monina tokana ny totozy be tongotra (Macrotarsomys ingens), biby kely tsy fahita afa-tsy eto amin’ity valan-javaboary ity manontolo. Ity karazana totozy ity dia miavaka amin’ny tongony aoriana lava sy ny lohany boribory, ary anisan’ny mariky ny fahasamihafan’ny zavamananaina eto amin’ny faritra&lt;ref&gt;https://www.iucnredlist.org/&lt;/ref&gt;.

Hita ao koa ny&quot; Tenrec ecaudatus &quot;sy&quot; Oryzorictes&quot; ,biby kely mampinono izay mandray anjara amin’ny fifandanjan’ny tontolo iainana amin’ny alalan’ny fikarohana bibikely sy fanodinana ny tany&lt;ref&gt;https://www.wwf.mg/&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==
'''Valan-javaboary'''

* [[Valan-javaboarim-pirenena Andasibe-Mantadia]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andohahela]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andringitra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Isalo]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Mananara-Avaratra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Marojejy]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Masoala]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Midongy Atsimo]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Namoroka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Tsimanampetsotsa]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>ichj17qvofmabax3hy7m79gcakq9t3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146208</id>
      <parentid>1146207</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T19:13:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4961" sha1="f8yr7m0pgyw5est75zkhdxiy1tsromh" xml:space="preserve">[[Sary:Lake Ravelobe, Ankarafantsika National Park, Madagascar (4027574768).jpg|vignette|Ny farihy Ravelobe any Ankarafantsika|284x284px]]
Ny '''Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika''' dia [[valan-javaboary]] ao akaikin' [[Andranofasika]] ao amin' ny [[Faritra Boeny]], eto [[Madagasikara]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://parcs-madagascar.com/en/parc/ankarafantsika-2/?utm_source=chatgpt.com https://parcs-madagascar.com/en/parc/ankarafantsika-2]&lt;/ref&gt;. I [[Mahajanga]] no tanàna akaiky indrindra, 115 km any avaratry ilay valan-javaboary&lt;ref&gt;[https://www.madagascar-destination.mg/madagascar-aires-protegees/parcs-nationaux/pn-ankarafantsika.html?utm_source=chatgpt.com https://www.madagascar-destination.mg/madagascar-aires-protegees/parcs-nationaux/pn-ankarafantsika.html?]&lt;/ref&gt;. Manana toetany mafana ay mando  matetika Ankarafantsika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ny [[Sakalava]] no foko maro be monina sy miompy ao&lt;ref&gt;https://www.madamagazine.com/en/ankarafantsika-national-park&lt;/ref&gt;. Monina ao amin' ilay valan-javaboary ny [[totozy be tongotra]] (''Macrotarsomys ingens'') izay tsy hita na aiza na aiza any amin' ny toeran-kafa.&lt;ref&gt;https://www.speciesconservation.org/small-grant/greater-big-footed-mouse/6001&lt;/ref&gt; Mirefy manodidina ny 136 513 hektara ny velarany&lt;ref&gt;https://protectedareas.mg/&lt;/ref&gt;.

== Tantara ==
[[Sary:Lake Ravelobe, Ankarafantsika National Park, Madagascar.jpg|vignette|Farihin ' i Ravelobe ]]
Tamin’ny fotoanan’ny fanjanahantany, dia nantsoina hoe &quot;Réserve Naturelle Intégrale d’Ampijoroa&quot; ny faritra misy an’Ankarafantsika. Nandritra izany fotoana izany dia nisy fitantanana hentitra natao mba hiarovana ireo karazam-biby sy zava-maniry tsy fahita raha tsy eto&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://protectedareas.mg/fr/landscape/show/50&lt;/ref&gt;.

Tamin’ny 07 aogositra 2002, araka ny&quot; Décret n°2002-798&quot;, dia novaina ho Valan-javaboary ofisialy izy, mba hanamafisana ny fiarovana ny tontolo iainana sy hanohanana ny fizahan-tany maharitra&lt;ref&gt;https://textes.lexxika.com/lois-malagasy/decret-n2002-798-du-07-aout-2002-portant-changement-de-statut-de-la-reserve-naturelle-integrale-n15-dankarafantsika-et-de-la-reserve-forestiere-en-parc-national/&lt;/ref&gt;.

Ankehitriny dia tantanan’ny Madagascar National Parks (MNP) izy, izay misahana ny fitantanana ara-dalàna sy ny fanabeazana ara-tontolo iainana ao amin’ny faritra&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Zavamananaina ==
Ny Valan-javaboary Ankarafantsika dia iray amin’ireo toerana manankarena indrindra amin’ny zavamananaina sy biby zanatany eto Madagasikara. Izy io dia ahitana ala maina mikitroka, izay manome fialofana sy toeram-ponenana ho an’ny karazam-biby sy zava-maniry maro tsy hita afa-tsy eto amin’ity faritra ity. Maherin’ny 800 karazana biby sy zava-maniry no voarakitra ao amin’ny valan-javaboary, ka ny ankamaroany dia tsy hita raha tsy eto  Madagasikara&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Anisan’ny mampiavaka an’Ankarafantsika ny fisian’ny biby mampinono marobe toy ny varika. Eo amin’ny fito (7) karazana varika no hita ao, anisan’izany ny* Propithecus coronatus &quot;na Sifaka fotsy, karazana lemur miavaka amin’ny volony fotsy sy volontany ary tandindonin-doza noho ny fahapotehan’ny ala. Hita ao koa ny &quot;Eulemur fulvus rufus&quot;, antsoina hoe gidro volontany, izay hita amin’ny faritra misokatra kokoa, ary ny &quot;Microcebus murinus&quot; na tsitsihy kely, iray amin’ireo Varikamadinika indrindra eto Madagasikara&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ankoatra izany, ao amin’ny Ankarafantsika ihany no monina tokana ny totozy be tongotra (Macrotarsomys ingens), biby kely tsy fahita afa-tsy eto amin’ity valan-javaboary ity manontolo. Ity karazana totozy ity dia miavaka amin’ny tongony aoriana lava sy ny lohany boribory, ary anisan’ny mariky ny fahasamihafan’ny zavamananaina eto amin’ny faritra&lt;ref&gt;https://www.iucnredlist.org/&lt;/ref&gt;.

Hita ao koa ny&quot; Tenrec ecaudatus &quot;sy&quot; Oryzorictes&quot; ,biby kely mampinono izay mandray anjara amin’ny fifandanjan’ny tontolo iainana amin’ny alalan’ny fikarohana bibikely sy fanodinana ny tany&lt;ref&gt;https://www.wwf.mg/&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==
'''Valan-javaboary'''

* [[Valan-javaboarim-pirenena Andasibe-Mantadia]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andohahela]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andringitra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Isalo]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Mananara-Avaratra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Marojejy]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Masoala]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Midongy Atsimo]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Namoroka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Tsimanampetsotsa]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>f8yr7m0pgyw5est75zkhdxiy1tsromh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146209</id>
      <parentid>1146208</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T19:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4969" sha1="5l73m6c1vrh67c627rbqzx153egl9qc" xml:space="preserve">[[Sary:Lake Ravelobe, Ankarafantsika National Park, Madagascar (4027574768).jpg|vignette|Ny farihin ' i Ravelobe any Ankarafantsika|284x284px]]
Ny '''Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika''' dia [[valan-javaboary]] ao akaikin' [[Andranofasika]] ao amin' ny [[Faritra Boeny]], eto [[Madagasikara]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://parcs-madagascar.com/en/parc/ankarafantsika-2/?utm_source=chatgpt.com https://parcs-madagascar.com/en/parc/ankarafantsika-2]&lt;/ref&gt;. I [[Mahajanga]] no tanàna akaiky indrindra, 115 km any avaratry ilay valan-javaboary&lt;ref&gt;[https://www.madagascar-destination.mg/madagascar-aires-protegees/parcs-nationaux/pn-ankarafantsika.html?utm_source=chatgpt.com https://www.madagascar-destination.mg/madagascar-aires-protegees/parcs-nationaux/pn-ankarafantsika.html?]&lt;/ref&gt;. Manana toetany mafana ay mando  matetika Ankarafantsika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ny [[Sakalava]] no foko maro be monina sy miompy ao&lt;ref&gt;https://www.madamagazine.com/en/ankarafantsika-national-park&lt;/ref&gt;. Monina ao amin' ilay valan-javaboary ny [[totozy be tongotra]] (''Macrotarsomys ingens'') izay tsy hita na aiza na aiza any amin' ny toeran-kafa.&lt;ref&gt;https://www.speciesconservation.org/small-grant/greater-big-footed-mouse/6001&lt;/ref&gt; Mirefy manodidina ny 136 513 hektara ny velarany&lt;ref&gt;https://protectedareas.mg/&lt;/ref&gt;.

== Tantara ==
[[Sary:Lake Ravelobe, Ankarafantsika National Park, Madagascar.jpg|vignette|Ny farihin ' i Ravelobe ]]
Tamin’ny fotoanan’ny fanjanahantany, dia nantsoina hoe &quot;Réserve Naturelle Intégrale d’Ampijoroa&quot; ny faritra misy an’Ankarafantsika. Nandritra izany fotoana izany dia nisy fitantanana hentitra natao mba hiarovana ireo karazam-biby sy zava-maniry tsy fahita raha tsy eto&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://protectedareas.mg/fr/landscape/show/50&lt;/ref&gt;.

Tamin’ny 07 aogositra 2002, araka ny&quot; Décret n°2002-798&quot;, dia novaina ho Valan-javaboary ofisialy izy, mba hanamafisana ny fiarovana ny tontolo iainana sy hanohanana ny fizahan-tany maharitra&lt;ref&gt;https://textes.lexxika.com/lois-malagasy/decret-n2002-798-du-07-aout-2002-portant-changement-de-statut-de-la-reserve-naturelle-integrale-n15-dankarafantsika-et-de-la-reserve-forestiere-en-parc-national/&lt;/ref&gt;.

Ankehitriny dia tantanan’ny Madagascar National Parks (MNP) izy, izay misahana ny fitantanana ara-dalàna sy ny fanabeazana ara-tontolo iainana ao amin’ny faritra&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Zavamananaina ==
Ny Valan-javaboary Ankarafantsika dia iray amin’ireo toerana manankarena indrindra amin’ny zavamananaina sy biby zanatany eto Madagasikara. Izy io dia ahitana ala maina mikitroka, izay manome fialofana sy toeram-ponenana ho an’ny karazam-biby sy zava-maniry maro tsy hita afa-tsy eto amin’ity faritra ity. Maherin’ny 800 karazana biby sy zava-maniry no voarakitra ao amin’ny valan-javaboary, ka ny ankamaroany dia tsy hita raha tsy eto  Madagasikara&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Anisan’ny mampiavaka an’Ankarafantsika ny fisian’ny biby mampinono marobe toy ny varika. Eo amin’ny fito (7) karazana varika no hita ao, anisan’izany ny* Propithecus coronatus &quot;na Sifaka fotsy, karazana lemur miavaka amin’ny volony fotsy sy volontany ary tandindonin-doza noho ny fahapotehan’ny ala. Hita ao koa ny &quot;Eulemur fulvus rufus&quot;, antsoina hoe gidro volontany, izay hita amin’ny faritra misokatra kokoa, ary ny &quot;Microcebus murinus&quot; na tsitsihy kely, iray amin’ireo Varikamadinika indrindra eto Madagasikara&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ankoatra izany, ao amin’ny Ankarafantsika ihany no monina tokana ny totozy be tongotra (Macrotarsomys ingens), biby kely tsy fahita afa-tsy eto amin’ity valan-javaboary ity manontolo. Ity karazana totozy ity dia miavaka amin’ny tongony aoriana lava sy ny lohany boribory, ary anisan’ny mariky ny fahasamihafan’ny zavamananaina eto amin’ny faritra&lt;ref&gt;https://www.iucnredlist.org/&lt;/ref&gt;.

Hita ao koa ny&quot; Tenrec ecaudatus &quot;sy&quot; Oryzorictes&quot; ,biby kely mampinono izay mandray anjara amin’ny fifandanjan’ny tontolo iainana amin’ny alalan’ny fikarohana bibikely sy fanodinana ny tany&lt;ref&gt;https://www.wwf.mg/&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==
'''Valan-javaboary'''

* [[Valan-javaboarim-pirenena Andasibe-Mantadia]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andohahela]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andringitra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Isalo]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Mananara-Avaratra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Marojejy]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Masoala]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Midongy Atsimo]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Namoroka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Tsimanampetsotsa]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>5l73m6c1vrh67c627rbqzx153egl9qc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146210</id>
      <parentid>1146209</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T19:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5078" sha1="mv0itrd7ztzqjs2r1zsbzi1b73sbvw4" xml:space="preserve">[[Sary:Lake Ravelobe, Ankarafantsika National Park, Madagascar (4027574768).jpg|vignette|Ny farihin ' i Ravelobe any Ankarafantsika|284x284px]]
Ny '''Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika''' dia [[valan-javaboary]] ao akaikin' [[Andranofasika]] ao amin' ny [[Faritra Boeny]], eto [[Madagasikara]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://parcs-madagascar.com/en/parc/ankarafantsika-2/?utm_source=chatgpt.com https://parcs-madagascar.com/en/parc/ankarafantsika-2]&lt;/ref&gt;. I [[Mahajanga]] no tanàna akaiky indrindra, 115 km any avaratry ilay valan-javaboary&lt;ref&gt;[https://www.madagascar-destination.mg/madagascar-aires-protegees/parcs-nationaux/pn-ankarafantsika.html?utm_source=chatgpt.com https://www.madagascar-destination.mg/madagascar-aires-protegees/parcs-nationaux/pn-ankarafantsika.html?]&lt;/ref&gt;. Manana toetany mafana ay mando  matetika Ankarafantsika&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Ny [[Sakalava]] no foko maro be monina sy miompy ao&lt;ref&gt;https://www.madamagazine.com/en/ankarafantsika-national-park&lt;/ref&gt;. Monina ao amin' ilay valan-javaboary ny [[totozy be tongotra]] (''Macrotarsomys ingens'') izay tsy hita na aiza na aiza any amin' ny toeran-kafa.&lt;ref&gt;https://www.speciesconservation.org/small-grant/greater-big-footed-mouse/6001&lt;/ref&gt; Mirefy manodidina ny 136 513 hektara ny velarany&lt;ref&gt;https://protectedareas.mg/&lt;/ref&gt;.

== Tantara ==
[[Sary:Lake Ravelobe, Ankarafantsika National Park, Madagascar.jpg|vignette|Ny farihin ' i Ravelobe ]]
Tamin’ny fotoanan’ny fanjanahantany, dia nantsoina hoe &quot;Réserve Naturelle Intégrale d’Ampijoroa&quot; ny faritra misy an’Ankarafantsika. Nandritra izany fotoana izany dia nisy fitantanana hentitra natao mba hiarovana ireo karazam-biby sy zava-maniry tsy fahita raha tsy eto&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://protectedareas.mg/fr/landscape/show/50&lt;/ref&gt;.

Tamin’ny 07 aogositra 2002, araka ny&quot; Décret n°2002-798&quot;, dia novaina ho Valan-javaboary ofisialy izy, mba hanamafisana ny fiarovana ny tontolo iainana sy hanohanana ny fizahan-tany maharitra&lt;ref&gt;https://textes.lexxika.com/lois-malagasy/decret-n2002-798-du-07-aout-2002-portant-changement-de-statut-de-la-reserve-naturelle-integrale-n15-dankarafantsika-et-de-la-reserve-forestiere-en-parc-national/&lt;/ref&gt;.

Ankehitriny dia tantanan’ny Madagascar National Parks (MNP) izy, izay misahana ny fitantanana ara-dalàna sy ny fanabeazana ara-tontolo iainana ao amin’ny faritra&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Zavamananaina ==
[[Sary:Coquerel's Sifakas, Ankarafantsika National Park, Madagascar.jpg|vignette|sifaka d ' Ankarafantsika]]
Ny Valan-javaboary Ankarafantsika dia iray amin’ireo toerana manankarena indrindra amin’ny zavamananaina sy biby zanatany eto Madagasikara. Izy io dia ahitana ala maina mikitroka, izay manome fialofana sy toeram-ponenana ho an’ny karazam-biby sy zava-maniry maro tsy hita afa-tsy eto amin’ity faritra ity. Maherin’ny 800 karazana biby sy zava-maniry no voarakitra ao amin’ny valan-javaboary, ka ny ankamaroany dia tsy hita raha tsy eto  Madagasikara&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Anisan’ny mampiavaka an’Ankarafantsika ny fisian’ny biby mampinono marobe toy ny varika. Eo amin’ny fito (7) karazana varika no hita ao, anisan’izany ny* Propithecus coronatus &quot;na Sifaka fotsy, karazana lemur miavaka amin’ny volony fotsy sy volontany ary tandindonin-doza noho ny fahapotehan’ny ala. Hita ao koa ny &quot;Eulemur fulvus rufus&quot;, antsoina hoe gidro volontany, izay hita amin’ny faritra misokatra kokoa, ary ny &quot;Microcebus murinus&quot; na tsitsihy kely, iray amin’ireo Varikamadinika indrindra eto Madagasikara&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ankoatra izany, ao amin’ny Ankarafantsika ihany no monina tokana ny totozy be tongotra (Macrotarsomys ingens), biby kely tsy fahita afa-tsy eto amin’ity valan-javaboary ity manontolo. Ity karazana totozy ity dia miavaka amin’ny tongony aoriana lava sy ny lohany boribory, ary anisan’ny mariky ny fahasamihafan’ny zavamananaina eto amin’ny faritra&lt;ref&gt;https://www.iucnredlist.org/&lt;/ref&gt;.

Hita ao koa ny&quot; Tenrec ecaudatus &quot;sy&quot; Oryzorictes&quot; ,biby kely mampinono izay mandray anjara amin’ny fifandanjan’ny tontolo iainana amin’ny alalan’ny fikarohana bibikely sy fanodinana ny tany&lt;ref&gt;https://www.wwf.mg/&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==
'''Valan-javaboary'''

* [[Valan-javaboarim-pirenena Andasibe-Mantadia]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andohahela]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andringitra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Isalo]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Mananara-Avaratra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Marojejy]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Masoala]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Midongy Atsimo]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Namoroka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Tsimanampetsotsa]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia]]

== Loharano ==</text>
      <sha1>mv0itrd7ztzqjs2r1zsbzi1b73sbvw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Río Tinto (ony)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288574</id>
    <revision>
      <id>1146297</id>
      <parentid>1093088</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:46:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="803" sha1="die55zbumj34f3snq47fe6cwckyd41y" xml:space="preserve">[[Sary:Río Tinto 7.jpg|vignette|269x269px|Ny ony Río Tinto]]
[[Sary:RioTintoWater.jpg|vignette|Río Tinto]]
I '''[[Río Tinto (ony)|Río Tinto]]''' dia ony any amin' ny tapany atsimo-andrefan' i [[Espaina]], avy any Sierra Morena any Andalusia. Io anarana io dia midika hoe &quot;Ony Mena&quot; amin' ny [[Fiteny espaniôla|teny espaniôla]]. Manamorona ilay ony ny [[toeram-pitrandrahana Rio Tinto]], izay nanaovana fitrandrahana [[harena an-kibon' ny tany]] hatramin' ny [[Andro Taloha]] noho ny fisian' ny [[varahina]] sy [[volafotsy]] sy [[volamena]] ary mineraly hafa ao. Avy eo, tamin' ny taona 1873, ny vondrona orinasa mpitrandraka harena an-kibon' ny tany anglô-aostraliana dia naka ny anaran' ity ony ity ho anarany tamin' ny taona 1873: [[Rio Tinto]].

== Jereo koa ==
[[Sokajy:Reniranon'i Espaina]]</text>
      <sha1>die55zbumj34f3snq47fe6cwckyd41y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146299</id>
      <parentid>1146297</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="846" sha1="bc0qkdvolgtru3ia2jjd0njs1zego5e" xml:space="preserve">[[Sary:Río Tinto 7.jpg|vignette|269x269px|Ny ony Río Tinto]]
[[Sary:RioTintoWater.jpg|vignette|Río Tinto]]
I '''[[Río Tinto (ony)|Río Tinto]]''' dia ony any amin' ny tapany atsimo-andrefan' i [[Espaina]], avy any Sierra Morena any Andalusia. Io anarana io dia midika hoe &quot;Ony Mena&quot; amin' ny [[Fiteny espaniôla|teny espaniôla]]. Manamorona ilay ony ny [[toeram-pitrandrahana Rio Tinto]], izay nanaovana fitrandrahana [[harena an-kibon' ny tany]] hatramin' ny [[Andro Taloha]] noho ny fisian' ny [[varahina]] sy [[volafotsy]] sy [[volamena]] ary mineraly hafa ao. Avy eo, tamin' ny taona 1873, ny vondrona orinasa mpitrandraka harena an-kibon' ny tany anglô-aostraliana dia naka ny anaran' ity ony ity ho anarany tamin' ny taona 1873: [[Rio Tinto]].

== Jereo koa ==
[[Sokajy:Reniranon'i Espaina]]
[[Sokajy:Reniranon'ny Saikinosy Iberiana]]</text>
      <sha1>bc0qkdvolgtru3ia2jjd0njs1zego5e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146300</id>
      <parentid>1146299</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="912" sha1="tpi8iqa9o3xcgn57o7388q23w9rzzgk" xml:space="preserve">[[Sary:Río Tinto 7.jpg|vignette|269x269px|Ny ony Río Tinto]]
[[Sary:RioTintoWater.jpg|vignette|Río Tinto]]
[[File:Rio Tinto.png|thumb|left|Cours du Rio Tinto, [[Espaina]]]]
I '''[[Río Tinto (ony)|Río Tinto]]''' dia ony any amin' ny tapany atsimo-andrefan' i [[Espaina]], avy any Sierra Morena any Andalusia. Io anarana io dia midika hoe &quot;Ony Mena&quot; amin' ny [[Fiteny espaniôla|teny espaniôla]]. Manamorona ilay ony ny [[toeram-pitrandrahana Rio Tinto]], izay nanaovana fitrandrahana [[harena an-kibon' ny tany]] hatramin' ny [[Andro Taloha]] noho ny fisian' ny [[varahina]] sy [[volafotsy]] sy [[volamena]] ary mineraly hafa ao. Avy eo, tamin' ny taona 1873, ny vondrona orinasa mpitrandraka harena an-kibon' ny tany anglô-aostraliana dia naka ny anaran' ity ony ity ho anarany tamin' ny taona 1873: [[Rio Tinto]].

== Jereo koa ==
[[Sokajy:Reniranon'i Espaina]]
[[Sokajy:Reniranon'ny Saikinosy Iberiana]]</text>
      <sha1>tpi8iqa9o3xcgn57o7388q23w9rzzgk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Renirano espaniola</title>
    <ns>14</ns>
    <id>290252</id>
    <revision>
      <id>1146298</id>
      <parentid>1093090</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:47:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy nofotsiana</comment>
      <origin>1146298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tefy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291071</id>
    <revision>
      <id>1146256</id>
      <parentid>1096620</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T07:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1768" sha1="byc974hd22yy61qmg70z1o15r1bobhn" xml:space="preserve">Ny '''tefy''' na '''fanefena''' dia asa famokarana amolavolana [[metaly]] amin' ny alalan' ny fampiasana hery hanomezana endrika manokana azy. Tanterahina amin' ny fampiasana [[tantanana]] (matetika amin' ny tantanana mavesatra dia mavesatra mandeha amin' ny angovo mekanika) na amin' ny alalan' ny tantanana lasitra ny fikapohana. Matetika ny tefy dia sokajiana araka ny mari-pana anatanterahna azy: tefy mangatsiaka (tefy manta) sy tefy mafana (tefy masaka).

Ny lanjan' ny zavatra tefena eo anelanelan' ny latsaky ny iray kilao sy ny an-jatony taonina. Efa an' arivony taona no nanaovan' ny [[olombelona]] ny fanefena. Ny vokatra mahazatra dia ny [[kojakoja an-dakozia]], ny fitaovana ampiasaina amin' ny tanana, ny [[fitaovam-piadiana]] misy lelany, ny [[kipantsona]], ny firavaka ary ny kojakoja vita amin' ny metaly samihafa.

Hatramin' ny [[Revôlisiôna Indostrialy]] dia ampiasaina betsaka amin' ny mekanika sy ny milina - na aiza na amin' ny faritra rehetra misy singa mitaky tanjaka ambony - ny kojakoja voatefy. Amin' izao fotoana izao dia indostria lehibe maneran-tany  ny tefy.

== Kolontsaina ==

=== Ohabolana malagasy ===

* Raha misy milaza azy ho [[Amalona|amalon]]-javatra, ny aty kosa [[fintana]] tsara tefy.
* Tefy [[Angady|angadi]]&lt;nowiki/&gt;n-dRainimanankiarana: ny tsy masaky ny [[Tenina|antsoro]] atao vely manta; ary nony mivarotra, dia ny masak' [[arina]] ihany no alaina.
* Tefy lany arina: ataotao any.
* Tefin' olon-tsy mahay, ka [[tsofa]] no manamarina azy.
* Tefy [[vilia]]&lt;nowiki/&gt;n-dRaoniraony: ny an' olona no vonjena, fa ny an' ny tena atao tofefi-katoka.

== Jereo koa ==
* [[Tefy tanimanga|Tefy tanim]]&lt;nowiki/&gt;[[Tefy tanimanga|anga]]
* [[Tefy firavaka|Tefy firav]]&lt;nowiki/&gt;[[Tefy firavaka|aka]]


== Jereo koa ==
[[Sokajy:Metaly]]</text>
      <sha1>byc974hd22yy61qmg70z1o15r1bobhn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vary (kolontsaina malagasy)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291185</id>
    <revision>
      <id>1146166</id>
      <parentid>1130182</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T15:51:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy lahatsoratra</comment>
      <origin>1146166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16268" sha1="0cju4gqwsdfxyk97nf3cv4eh0q9uh5g" xml:space="preserve">[[Sary:Riziere terrasses.JPG|vignette|435x435px|Tanimbary malagasy]]
Ny '''vary''' dia zavamaniry manana ny lanjany eo amin' ny [[kolontsaina malagasy|kolontsaina]] sy ny [[Toekaren' i Madagasikara|toekarena malagasy]]. Foto-tsakafon' ny Malagasy ny [[vary]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2024/01/16/167816/&lt;/ref&gt;, ary saika ny mponina amin' ny faritra rehetra eto amin' ny firenena no mihinam-bary isan' andro.

Aina sy kolontsaina

Firenena maro no mivelona amin'ny fambolena ny vary ka anisan'izany i Madagasikara. Eny amin'ny tanimbary mando mandavantaona, na eny an-tanety no toerana ambolena azy.

Mitana ny laharana faharoa maneran-tany izy eo amin'ny voly fanao sakafo. Hita amin'ny endriny maro ny vary ary miavaka amin'ny lokony, ny habeny ary ny tsirony. Raha ho an'ny Malagasy manokana dia hanina intelo isan'andro izy ary ovaovaina araka ny zava-misy ny fomba fahandroana azy.

== Fambolem-bary ==
Eto [[Madagasikara]] dia mety ho indroa isan-taona ny fambolem-bary ho an' ny tantsaha izay mamboly vary an-tanety. Maro samihafa ny teknika [[fambolem-bary]], arakaraky ny toerana sy ny karazam-bary volena, eto Madagasikara dia ezahin' ny ministera apariaka izao ny [[voly vary maro anaka]] sy ny [[ketsa valo andro]].

=== Karazany ===
Maro karazana ny vary arakaraka ny fomba fijery: raha ny endriny no jerena dia ao ny vary lava, vary botry, vary rojo, sns. Raha ny toerana aniriany kosa dia ao ny vary an-keniheny, ny vary an-tanety, ny vary tomboka. Raha ny fotoana amafazana azy dia ao ny vary aloha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, ny vary jeby, ny vary atriatry.

=== Faritra mpamboly vary ===
Ny faritra [[Alaotra]] izay misy ny [[Sihanaka]] no mitazona ny laharana voalohany amin' ny fambolem-bary. Sompitra faharoa manaraka azy i [[Marovoay]]. Ireo faritra ireo dia miavaka amin' ny [[fambolem-bary]] amin' ny velarana midadasika tokoa. Ho an' ny faritra Alaotra manokana dia manana an' ilay antsoina hoe &quot;valabe tsy taka-basy&quot; izy, izany hoe [[tany lemaka]] midadasika tokoa ka ny fara-vodilanitra no fetrany.

=== Dingana amin' ny fambolem-bary ===
Mandalo dingana maro ny vary ao anatin' ny fambolena azy:

==== Famafazana ====
Ny voany, izay antsoina hoe [[akotry]], no sady iaingan' ny fambolem-bary no iantefany ihany koa. Apetraka ao amin' ny toerana somary mandomando ny akotry ka mitsiry. Alentika anaty tanin-ketsa izay efa mando tsara ireo vary akotry mitsiry ireo ka rehefa maniry eo amin' ny 10 hatramin' ny 50 sm eo ho eo no atao hoe [[ketsa]].

==== Ketsa ====
Afindra mankany amin' ny [[tanim-bary]] indray ireo ketsa ireo, io no atao hoe manetsa.

== Fomba sy voambolana malagasy momba ny vary ==

=== Fikarakarana sakafo ===
Ho an' ny Malagasy dia ny vary maina sy ny vary sosoa no ampifandimbiasina, fa ny firenena hafa dia manao azy ho [[Paty (sakafo)|paty]] na [[lasopy]] na atao tsindrin-tsakafo koa aza (vary amin-d[[ronono]]).

* Rehefa avy totoina ny akotry avy nahahy dia azo ny atao hoe [[vary fotsy]], izay efa vonona handrahoina sy hohanina. Amin' ny ankapobeny dia manome vary fotsy 600 g eo ho eo ny akotry 1 kg rehefa totoina. Marihina fa ny hoditry ny akotry izay avy nototoina, izay antsoina hoe [[ampombo]] dia mbola azo ampiasaina ho [[Sakafo|sakafom]]-biby ihany koa.
* Ahazoana [[kobam-bary]] ihany koa ny vary fotsy raha mbola totoina ho lasa vovoka, ny kobam-bary dia ahafahana manao mofo toy ny [[mofogasy]] na [[ramanonaka]].

=== Santa-bary ===
[[Fomban-drazana|Fomba]] malagasy anankiray ny santa-bary, izay anateran' ny valalabemandry ny voaloham-boka-bariny ho an' ny mpitondra na mpanjaka na manamboninahitra mifehy azy amin' ny taom-pijinjana. Anomanana lanonana lehibe io fotoana io. Hatramin' ny fahagola no efa nanaovan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] io fomba iray io, ary amin' izao fotoana izao dia mbola mampihatra izany ny tantsaha manatitra ny santa-bary any amin' ny filoham-pirenena.

=== Fomba fiteny ===

* ''Solon-dranom-bary tsy masaka.'' Amin' ny famangiana manjo, izany hoe rehefa misy maty, dia mitsapa alahelo sy mampionona ny fianakaviana mana-manjo ny mpiara-monina sy havana, ary manolotra vola kely ho an' ny fianakaviana miaraka amin' izay fampiononana izay. Io no atao hoe &quot;solon-dranom-bary tsy masaka&quot;, satria raha tsy nisy ny nanjo dia mbola tokony ho nahavita raharaha toy ny manamasa-bary ilay havana nodimandry.

* ''Vary lena voatoto; ka samy te ho lohany.'' Raha ny tokony ho izy dia hamainina ny vary alohan'ny hitotoana azy. Noho izany, raha totoina lena ny vary dia tapatapaka sy lasa lohany daholo ny ankabeazany fa tsy maventy na matsiraka toy ny vary totoina maina. Ity ohabolana ity dia fampiasa amin' ny fifaninana rehetra.

* ''Aza miantsabotsambotra toy ny vary kely an-daona.'' Ny [[laona]] dia fitaovana fitotoam-bary amin' ny tanana, vita amin' ny hazo, ampiasain' ny ny Malagasy. Raha tsy ampy antsasaky ny laona ny vary totoina dia mitady lalana hivoahana isaky ny milatsaka ny [[fanoto]]. Ity dia ohateny enti-mandrara ny olona mba ho tony hatrany fa tsy ho taitaitra na hiantsambotsambotra lava.

* ''Ny hevitra dia toy ny ketsa, raha lava loatra maningo-tena; ary raha fohy loatra, afatotry ny sasany.'' Ny atao hoe [[ketsa]] dia tsy inona fa zana-bary ambolena. Misy ny zana-bary fohy ary misy ny lava, arakaraka ny tany naniriany. Ny hevitr' izany dia hoe: rehefa miteny na maneho hevitra manoloana ny hafa dia tokony lanjalanjaina sy fakafakaina tsara ary atao amin' ny antonony.

=== Ohabolana ===

* Abidy manely vary; samy manano izay ho efany.
* Adaladala fiandry trano, ka homam-barin-jaza.
* [[Afo]] lavitra tsy azo amindroana; vary zato tsy enti-mandeha.
* Ala-ainan' i Kalo: manoto vary lasaka raika.
* [[Anantsinahy]] va aho ka atao ambony vary?
* Ao, hoy ny vadin' Andriantsileondoza, raha asian-kena ny variny.
* Atao adala ka tezitra: vary misy [[ro]] ka haronina, sisan' Idalo ka hanina.
* Atao ho adala ka tezitra, nefa vary misy ro ka haronina, tanan-tsy mioza ka enti-mitsabaka.
* Aza atao be ny raharaha ka ny voly vary indray no tsy efa.
* Atao mpisorona afo, dia tsy mandà; atao mpaka [[kitay]], dia tsy mandà; atao mpitoto vary, dia mitoto; ary hovonoina, dia maty rahateo; hovelomina, dia izy mpanjaka no mifidy.
* Ataonao ho vilanibe manta vary angaha aho, ka hotabatabain' ny ankizy.
* Ataovy fitia tera-bary : tsy vitan' ny efa nijoro, fa niondrika indray hila saina.
* Aza arianao re ny variko, fa ny mitombo-doha manariva no tsy afako.
* Aza mamokehana ohatra ny [[Fampirafesana|mampirafy]] kely vary.
* Aza mamono reny toa vary ratsy.
* Aza manakora tena ohatra ny vary ho ritra.
* Aza manao fitian-d[[Renikely sy raikely|renikely]]: Ao ny varinao, fa aza vohana ny tranoko.
* Aza manao [[Fody|fodilahy]] mena vary, ka manandrana alohan' ny tompony.
* Aza manaraina misy vary.
* Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho vary hianao, ka mila sahato amy ny [[voay]].
* Aza matoky [[tenda]] ka manao vary aman-[[taolana]].
* Aza miady ho lohany toa vary lena.
* Aza miantsambotsambotra, toy ny vary kely an-daona.
* Aza miteny [[lango]] eo imason' ny vary.
* Aza mitoto vary an-[[trano]] fohy loha.
* Aza ny fahaben' ny vary maina no zahana, fa ny [[taona]] halana heverina.
* Aza ny [[kolokolo]] tsy ho vary no andrariana [[tsihy]] lava.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny misambo-bary manetsa no tsy afaka.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny mitsidika an-tranon-d[[rafy]] no tsy toha.
* Be faniriana kely fila, vary aloha tsy vatran' ny kamo.
* Be mangy mijery vary ka ny aoriana no manjozorobe.
* Be raharaha ka ny voly vary indray no natao saikiny.
* [[Habokana|Boka]] mijinja vary, ka mamorovoro ny efa vita.
* [[Fisoitra afo]]&lt;nowiki/&gt;m-bavy antitra: hita [[alika]], kapohina ; mandroatra ny vary, haroina aminy indray.
* Fitiavako vary tsy ilelafako [[Sotrobe|ondroka]].
* Fitiavam-bary ve no tsy itsimponana [[akotry]]?
* Fotsimbary tsy ilaozan' [[Akotry|akatatra]], lohan' omby tsy ilaozan-[[Lela|delany]], teny maro tsy ilaozan' ny ota.
* Hianao [[voalavo]] mamono ny vary, izaho [[totozy]] mitsimpona ny raraka.
* Hitoto vary, somorina; hiandry omby, olon-dehibe.
* Ilay mitoto vary zato, ka faheniny sisa vao tsy fotsy.
* Ilay osa niandry vary, ka rehefa tsy maharo, dia hoe: Hanombo va izay lasany ?
* Indray mandeha no maty vary, ka handevin-t[[sotrobe]] !
* Indroa maty toa vary rahana.
* Indroa tratry ny aizina toy ny [[tain' omby]] natsentsin-davaka.
* Izay [[Kotroka|kotro]]-mitrena ve no hijinjam-bary manta?
* [[Fahajambana|Jamba]] mively vary, ka tsy maninona na mifanatrika aza.
* Kamboty manao vary amin-t[[Sakay (fanao sakafo)|sakay]]: ny an' ny tena ihany no androtsahan-dranomaso.
* Kapiteny rainazy: mitoto vary ho any ny sahazany.
* Kitoatoa [[vary amin' anana]]: ao ny sendra [[hena]], fa ny sendra sakay dia mirehoka.
* [[Kolokolo]] natao tsy ho vary, [[Erika|erikerika]] natao tsy hahalena: ny kely mba hevero ihany.
* Lany vary tonga [[Fihavanana|havana]], ka ny loha no haotraorina.
* Loza foana homena ny tanjona, fa ny [[heniheny]] tsy azo ho vary.
* Mahamonamonaina toa vary aman-[[takatra]]: tsy somidi-dro, tsy mahafa-d[[ratsiana]].
* Mahandro vary tsaitsainy: ao am-bava mifantina [[akotry]].
* Mahandro vary tsaitsainy : ao am-bava vao mifantina akotry.
* Mahasosotra ohatra ny malahelo misambo-bary: maka mitady ny avo loha, manatitra manao safo vava.
* Indray andro no manao vary amin-[[jabora]] ka manao tsy ho orin-[[Laoka|daoka]] !
* Raha mahazo [[patsa]] indray mahandro, aza manao tsy ho orin-daoka intsony.
* Mamabo tena hoatry ny mitoto vary lena: ny an' ny tena ihany, ka iadiam-po ho lany.
* Manasa ny be kibo, ka ny vary no lany; mananatra ny adala, ka ny vava no vizana.
* Manavinavy dia vary lena, tsy manavinavy, dia mifanoro trano.
* Manetsa mahalana: ny ataon' ny tena ihany no alaina.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao ihany no idiran' ny fatiantoka.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao no alaina.
* Masa-bary maito [[kitoza]] ka ny tiako no tiany.
* Matin-kenamaso, ka homam-barim-[[Habokana|boka]].
* Matin-kenamaso, ka homan-kanina voa [[Famosaviana|mosavy]].
* Matoy vary be [[tsakitsaky]]: tsy olo-mijaly fa manan-kandiasana.
* Miangolangola faharary ka tsy tia vary amim-[[Voavahy|boavahy]].
* Miangolangola mitenda fararano: ny vary tsy lany, ka [[anana]] indray no tadiavina.
* Mihambohambo tsy tia vary mohaka, fa mihinana ny masiso be herinandro.
* Mihambo tsy tia vary mohaka, kanjo nony homana atosika fotsiny.
* Mikotrana foana ny [[sahafa]] sy ny [[fanoto]], fa ny vary ihany no toro.ù
* Mimpody an-tenda, toy ny varin' ny [[Fifanana|mpifana]].
* Mitavandra saimbo tsara, mangaro vary miongana.
* Mitoto vary antoandro: manala [[sahato]] ny akoho.
* Mitoto vary [[diavolana]], ka [[Fakam-panahy|maka fanahy]] ny akoho.
* Mitoto vary lena ka samy miady ho lohany.
* Mitsaha-menimenina, toy ny vary [[sosoa]] voatondraka.
* Mpijiri-bary lavo amin' [[ampombo]], ka potraka amin' ny hoditry ny fanao.
* Mpitsitsy vary tsy manam-panoto, mba isan' ny be fahandro ihany.
* Mpitsitsy vary tsy manam-[[Fanoto|panoto]] mba naman' ny mahandro be ihany.
* Na [[ambaramaina]] aza ny lohako, ka mihodi-[[Valanirana|balanirana]] ny hoditro: vary an-[[Loharano|doharano]] aho ka maitso vatana ihany.
* Nahandro varin-dahiantitra ka masaka ihany fa tsy afa-droatra.
* Na matoky mazava aza tsy hanahy vary [[diavolana]]!
* Nanome zara ny [[Andilana|andilam]]-polaka ny vary lavo.
* Natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary, kanjo nanjary [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]].
* Nataoko ity ianao vary rojo fanefan-taona, kanjo hay vary rojo fanefan-trosa.
* Ny alahelo toy ny vary an-t[[sompitra]]: ahafahana iray [[fatambary]] isan' andro, ka ho levona ihany no farany.
* Ny fitia tsy fanao mody voky, na mody iavonana toa varin' [[Alika|amboa]] mahamay.
* Ny haingo natao ho zavatra, verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny [[haingo]] natao lavananandro verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny hanitry ny vary eo an-tokoana tsy mba [[harena]].
* Ny [[kolokolo]] aza vary ka mainka ny azy nafafiny!
* Ny [[lainga]] toy ny vary aloha, mahafatra-po, fa tsy mahavita taona.
* Ny [[roatra]] fotsy ihany na mena aza ny vary nandrahoina.
* Ny roatra no miohatra ny vilany fa ny vary [[akory]] tsy mankaiza.
* Ny vary raraka sakaizan' akoho.
* Odian-tsy tiana ohatra ny varin' amboa mahamay.
* Osa, ka tia vary aloha !
* Raha indray maka no manta vary aza mandevon-t[[sotrobe]].
* Raha indray mandeha no misambo-bary ka tsy mahazo, aza mandoro ny [[fatambary]].
* Raha sarotin-[[Hatsiaka|katsiaka]], aza tia vary aloha.
* Randranobe no maty vary, ka Renindravola no [[Mosary|mosarena]].
* Rano tsy androana tsy mahafa-[[tseroka]], ny lamba tsy atafy tsy mahafana, ny vary tsy hanina tsy mahavoky, ny raharaha tsy atao tsy mety lavorary.
* Ratsy vady nohanin-[[Lambo|dambo]] vary: vinitra an' [[ala]], tsy mazava an-tanàna.
* Sakaiza tiana namadi-[[Velirano|belirano]]; vady renianaka niholy ho an' olona; reniomby nompiana nandaka; nampaka-drano tsy nahatafakatra; nahandro vary namolavola sosoa : koa izany no kanto maizina indrindra.
* Salasala toy ny [[vomanga]] am-body [[hady]]: vidim-bola, kely matsatso, takalozam-bary, vaventy.
* Saro-bary an-t[[sotro]] ka samy miady fo izay ho any am-bavany.
* Sendrasendra vary amin' anana.
* Soa hoatry ny vary fotsy mby am-[[Vilany|bilany]] hianareo, sahala amin' ny hazo be endriky ny [[saha]], ka hoatry ny [[rakitra]] saro-bidy, toy ny [[Lamba (malagasy)|lamba]] isampinako raha miramirana, sy isikinako raha sendra tezitra.
* [[Sompitra]] tsy misy vary, ka sady manety trano no mampihambo toetra ny tompony.
* Te-hoderain' ny [[akoho]], ka mitoto vary hariva.
* Tekotekon' [[Tsikirity|angitra]]: tsy mahalany vary fahiny raika.
* Toy ilay namatra [[isam-pangady]]: raha tsy tonga ny vola, dia vary no afatra.
* Toy ny jinja varin' ilay mondry ka ny tsy tapaka no be, ary ny tapaka indray misavorovoro.
* Toy ny vary sy ny [[rano]]: ka an-tsaha tsy mifanary, an-tanàna tsy mifandao.
* Vary aloha: mahafatra-po fa tsy mahavita taona.
* Vary amin-d[[ronono]] tondrahan-[[tantely]]: ampoky ny mamy, ampoky ny soa.
* Toto vary hariva: manary dia ny [[akoho]].
* Toto vary ka tsy fotsy tsy an-[[Laona|daona]].
* Toto vary maizina: ao am-bava vao mifantina [[akatatra]].
* Tsy ampy tsy lany, ohatra ny vary be [[vato]].
* Tsy mahafoy [[lasiray]] hamidy [[takotra]] ka manta vary.
* Tsy mba nampoizina ho [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]], fa natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary.
* Tsy mety raha mamono reny, toa vary ratsy.
* Tsy mety raha manao [[Andevo (teto Madagasikara)|andevovavy]] may trano: ny trano may tsy hitany, fa &quot;Maty aho varin-janako !&quot;
* Tsy mety raha manao sola sarotra, ka miloloha vary mahamay.
* Tsy mety raha manarai-misy vary, fa ny tsy misy aza tsy fidiny.
* Tsy ny [[Tanimbary|tanim-bary]] no madinidini-bary, fa isika roroa no madinidini-[[Fitiavana|pitiavana]].
* Tsy satry ny mialin-[[Horirika|koririka]], fa ny vary hatokona no tsy misy.
* Vary zato andrefan-trano: tsitsina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany; tobaina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany.
* Vary amim-[[Valala|balala]]: tsakoina, madinika; atelina, be faikany.
* Vary be [[vato]], ka tsy ahateleman-koatrinona.
* Vary iray no nafafy, ka vary zato no miakatra.
* Vary lelik' [[antsanga]]: voaterisetra havozona, ka tsy misy hiolanolanana.
* Vary mangatsiaka.
* Vary maniry an-davabary, ka mitaroka anatin' ny maizina.
* Vary manta jinjaina : tsy manampo izay ho faty, fa ny manao no mahery.
* Vary [[sosoa]] nilaofan-[[kitoza]], ka tsy soa fa mifanentana.
* Vary vokatra eo [[Ibetsimitatatra]]: na tompony na tsy tompony, samy mitazana.
* Vary vory amin' abatoraka: totoina tsy miray fotsy, ahandroin-tsy miray masaka.
* Vary zato naharon' ny [[sompitra]].
* Vato natora-[[Fody|pody]] ka tsy mataho-bary ho raraka.
* Vavahady mizaha vary vokatra.
* [[Vinanto]] tsy manam-bary maina: tsy vinanto fa [[vy]] nahantona.
* Vody varin' [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] ny olona: izay tiany halaina no alainy, ary izay tiany havela no avelany.
* [[Vomanga]] an-[[Hady|kady]]: amidy [[vola]] tsy lafo, atakalo vary tsy foy.
* [[Voninkazo|Vony]] tsy azon' afo, vary tsy hanim-pody.
* Zarazarao ny raharaha: ny tapa-tanana miandry [[ondry]], ny tapa-tongotra mitoto vary.
* Izaho angika, hianao vary hova.

== Jereo koa ==

* [[Vary]]
* [[Fambolem-bary]]

==Jereo koa==

[[Sokajy:Vary]]</text>
      <sha1>0cju4gqwsdfxyk97nf3cv4eh0q9uh5g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146167</id>
      <parentid>1146166</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T15:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16273" sha1="24640wz8eimp1iu29ycrk3pkhdm5lii" xml:space="preserve">[[Sary:Riziere terrasses.JPG|vignette|435x435px|Tanimbary malagasy]]
Ny '''vary''' dia zavamaniry manana ny lanjany eo amin' ny [[kolontsaina malagasy|kolontsaina]] sy ny [[Toekaren' i Madagasikara|toekarena malagasy]]. Foto-tsakafon' ny Malagasy ny [[vary]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2024/01/16/167816/&lt;/ref&gt;, ary saika ny mponina amin' ny faritra rehetra eto amin' ny firenena no mihinam-bary isan' andro.

== Aina sy kolontsaina ==
Firenena maro no mivelona amin'ny fambolena ny vary ka anisan'izany i Madagasikara. Eny amin'ny tanimbary mando mandavantaona, na eny an-tanety no toerana ambolena azy.

Mitana ny laharana faharoa maneran-tany izy eo amin'ny voly fanao sakafo. Hita amin'ny endriny maro ny vary ary miavaka amin'ny lokony, ny habeny ary ny tsirony. Raha ho an'ny Malagasy manokana dia hanina intelo isan'andro izy ary ovaovaina araka ny zava-misy ny fomba fahandroana azy.

== Fambolem-bary ==
Eto [[Madagasikara]] dia mety ho indroa isan-taona ny fambolem-bary ho an' ny tantsaha izay mamboly vary an-tanety. Maro samihafa ny teknika [[fambolem-bary]], arakaraky ny toerana sy ny karazam-bary volena, eto Madagasikara dia ezahin' ny ministera apariaka izao ny [[voly vary maro anaka]] sy ny [[ketsa valo andro]].

=== Karazany ===
Maro karazana ny vary arakaraka ny fomba fijery: raha ny endriny no jerena dia ao ny vary lava, vary botry, vary rojo, sns. Raha ny toerana aniriany kosa dia ao ny vary an-keniheny, ny vary an-tanety, ny vary tomboka. Raha ny fotoana amafazana azy dia ao ny vary aloha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, ny vary jeby, ny vary atriatry.

=== Faritra mpamboly vary ===
Ny faritra [[Alaotra]] izay misy ny [[Sihanaka]] no mitazona ny laharana voalohany amin' ny fambolem-bary. Sompitra faharoa manaraka azy i [[Marovoay]]. Ireo faritra ireo dia miavaka amin' ny [[fambolem-bary]] amin' ny velarana midadasika tokoa. Ho an' ny faritra Alaotra manokana dia manana an' ilay antsoina hoe &quot;valabe tsy taka-basy&quot; izy, izany hoe [[tany lemaka]] midadasika tokoa ka ny fara-vodilanitra no fetrany.

=== Dingana amin' ny fambolem-bary ===
Mandalo dingana maro ny vary ao anatin' ny fambolena azy:

==== Famafazana ====
Ny voany, izay antsoina hoe [[akotry]], no sady iaingan' ny fambolem-bary no iantefany ihany koa. Apetraka ao amin' ny toerana somary mandomando ny akotry ka mitsiry. Alentika anaty tanin-ketsa izay efa mando tsara ireo vary akotry mitsiry ireo ka rehefa maniry eo amin' ny 10 hatramin' ny 50 sm eo ho eo no atao hoe [[ketsa]].

==== Ketsa ====
Afindra mankany amin' ny [[tanim-bary]] indray ireo ketsa ireo, io no atao hoe manetsa.

== Fomba sy voambolana malagasy momba ny vary ==

=== Fikarakarana sakafo ===
Ho an' ny Malagasy dia ny vary maina sy ny vary sosoa no ampifandimbiasina, fa ny firenena hafa dia manao azy ho [[Paty (sakafo)|paty]] na [[lasopy]] na atao tsindrin-tsakafo koa aza (vary amin-d[[ronono]]).

* Rehefa avy totoina ny akotry avy nahahy dia azo ny atao hoe [[vary fotsy]], izay efa vonona handrahoina sy hohanina. Amin' ny ankapobeny dia manome vary fotsy 600 g eo ho eo ny akotry 1 kg rehefa totoina. Marihina fa ny hoditry ny akotry izay avy nototoina, izay antsoina hoe [[ampombo]] dia mbola azo ampiasaina ho [[Sakafo|sakafom]]-biby ihany koa.
* Ahazoana [[kobam-bary]] ihany koa ny vary fotsy raha mbola totoina ho lasa vovoka, ny kobam-bary dia ahafahana manao mofo toy ny [[mofogasy]] na [[ramanonaka]].

=== Santa-bary ===
[[Fomban-drazana|Fomba]] malagasy anankiray ny santa-bary, izay anateran' ny valalabemandry ny voaloham-boka-bariny ho an' ny mpitondra na mpanjaka na manamboninahitra mifehy azy amin' ny taom-pijinjana. Anomanana lanonana lehibe io fotoana io. Hatramin' ny fahagola no efa nanaovan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] io fomba iray io, ary amin' izao fotoana izao dia mbola mampihatra izany ny tantsaha manatitra ny santa-bary any amin' ny filoham-pirenena.

=== Fomba fiteny ===

* ''Solon-dranom-bary tsy masaka.'' Amin' ny famangiana manjo, izany hoe rehefa misy maty, dia mitsapa alahelo sy mampionona ny fianakaviana mana-manjo ny mpiara-monina sy havana, ary manolotra vola kely ho an' ny fianakaviana miaraka amin' izay fampiononana izay. Io no atao hoe &quot;solon-dranom-bary tsy masaka&quot;, satria raha tsy nisy ny nanjo dia mbola tokony ho nahavita raharaha toy ny manamasa-bary ilay havana nodimandry.

* ''Vary lena voatoto; ka samy te ho lohany.'' Raha ny tokony ho izy dia hamainina ny vary alohan'ny hitotoana azy. Noho izany, raha totoina lena ny vary dia tapatapaka sy lasa lohany daholo ny ankabeazany fa tsy maventy na matsiraka toy ny vary totoina maina. Ity ohabolana ity dia fampiasa amin' ny fifaninana rehetra.

* ''Aza miantsabotsambotra toy ny vary kely an-daona.'' Ny [[laona]] dia fitaovana fitotoam-bary amin' ny tanana, vita amin' ny hazo, ampiasain' ny ny Malagasy. Raha tsy ampy antsasaky ny laona ny vary totoina dia mitady lalana hivoahana isaky ny milatsaka ny [[fanoto]]. Ity dia ohateny enti-mandrara ny olona mba ho tony hatrany fa tsy ho taitaitra na hiantsambotsambotra lava.

* ''Ny hevitra dia toy ny ketsa, raha lava loatra maningo-tena; ary raha fohy loatra, afatotry ny sasany.'' Ny atao hoe [[ketsa]] dia tsy inona fa zana-bary ambolena. Misy ny zana-bary fohy ary misy ny lava, arakaraka ny tany naniriany. Ny hevitr' izany dia hoe: rehefa miteny na maneho hevitra manoloana ny hafa dia tokony lanjalanjaina sy fakafakaina tsara ary atao amin' ny antonony.

=== Ohabolana ===

* Abidy manely vary; samy manano izay ho efany.
* Adaladala fiandry trano, ka homam-barin-jaza.
* [[Afo]] lavitra tsy azo amindroana; vary zato tsy enti-mandeha.
* Ala-ainan' i Kalo: manoto vary lasaka raika.
* [[Anantsinahy]] va aho ka atao ambony vary?
* Ao, hoy ny vadin' Andriantsileondoza, raha asian-kena ny variny.
* Atao adala ka tezitra: vary misy [[ro]] ka haronina, sisan' Idalo ka hanina.
* Atao ho adala ka tezitra, nefa vary misy ro ka haronina, tanan-tsy mioza ka enti-mitsabaka.
* Aza atao be ny raharaha ka ny voly vary indray no tsy efa.
* Atao mpisorona afo, dia tsy mandà; atao mpaka [[kitay]], dia tsy mandà; atao mpitoto vary, dia mitoto; ary hovonoina, dia maty rahateo; hovelomina, dia izy mpanjaka no mifidy.
* Ataonao ho vilanibe manta vary angaha aho, ka hotabatabain' ny ankizy.
* Ataovy fitia tera-bary : tsy vitan' ny efa nijoro, fa niondrika indray hila saina.
* Aza arianao re ny variko, fa ny mitombo-doha manariva no tsy afako.
* Aza mamokehana ohatra ny [[Fampirafesana|mampirafy]] kely vary.
* Aza mamono reny toa vary ratsy.
* Aza manakora tena ohatra ny vary ho ritra.
* Aza manao fitian-d[[Renikely sy raikely|renikely]]: Ao ny varinao, fa aza vohana ny tranoko.
* Aza manao [[Fody|fodilahy]] mena vary, ka manandrana alohan' ny tompony.
* Aza manaraina misy vary.
* Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho vary hianao, ka mila sahato amy ny [[voay]].
* Aza matoky [[tenda]] ka manao vary aman-[[taolana]].
* Aza miady ho lohany toa vary lena.
* Aza miantsambotsambotra, toy ny vary kely an-daona.
* Aza miteny [[lango]] eo imason' ny vary.
* Aza mitoto vary an-[[trano]] fohy loha.
* Aza ny fahaben' ny vary maina no zahana, fa ny [[taona]] halana heverina.
* Aza ny [[kolokolo]] tsy ho vary no andrariana [[tsihy]] lava.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny misambo-bary manetsa no tsy afaka.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny mitsidika an-tranon-d[[rafy]] no tsy toha.
* Be faniriana kely fila, vary aloha tsy vatran' ny kamo.
* Be mangy mijery vary ka ny aoriana no manjozorobe.
* Be raharaha ka ny voly vary indray no natao saikiny.
* [[Habokana|Boka]] mijinja vary, ka mamorovoro ny efa vita.
* [[Fisoitra afo]]&lt;nowiki/&gt;m-bavy antitra: hita [[alika]], kapohina ; mandroatra ny vary, haroina aminy indray.
* Fitiavako vary tsy ilelafako [[Sotrobe|ondroka]].
* Fitiavam-bary ve no tsy itsimponana [[akotry]]?
* Fotsimbary tsy ilaozan' [[Akotry|akatatra]], lohan' omby tsy ilaozan-[[Lela|delany]], teny maro tsy ilaozan' ny ota.
* Hianao [[voalavo]] mamono ny vary, izaho [[totozy]] mitsimpona ny raraka.
* Hitoto vary, somorina; hiandry omby, olon-dehibe.
* Ilay mitoto vary zato, ka faheniny sisa vao tsy fotsy.
* Ilay osa niandry vary, ka rehefa tsy maharo, dia hoe: Hanombo va izay lasany ?
* Indray mandeha no maty vary, ka handevin-t[[sotrobe]] !
* Indroa maty toa vary rahana.
* Indroa tratry ny aizina toy ny [[tain' omby]] natsentsin-davaka.
* Izay [[Kotroka|kotro]]-mitrena ve no hijinjam-bary manta?
* [[Fahajambana|Jamba]] mively vary, ka tsy maninona na mifanatrika aza.
* Kamboty manao vary amin-t[[Sakay (fanao sakafo)|sakay]]: ny an' ny tena ihany no androtsahan-dranomaso.
* Kapiteny rainazy: mitoto vary ho any ny sahazany.
* Kitoatoa [[vary amin' anana]]: ao ny sendra [[hena]], fa ny sendra sakay dia mirehoka.
* [[Kolokolo]] natao tsy ho vary, [[Erika|erikerika]] natao tsy hahalena: ny kely mba hevero ihany.
* Lany vary tonga [[Fihavanana|havana]], ka ny loha no haotraorina.
* Loza foana homena ny tanjona, fa ny [[heniheny]] tsy azo ho vary.
* Mahamonamonaina toa vary aman-[[takatra]]: tsy somidi-dro, tsy mahafa-d[[ratsiana]].
* Mahandro vary tsaitsainy: ao am-bava mifantina [[akotry]].
* Mahandro vary tsaitsainy : ao am-bava vao mifantina akotry.
* Mahasosotra ohatra ny malahelo misambo-bary: maka mitady ny avo loha, manatitra manao safo vava.
* Indray andro no manao vary amin-[[jabora]] ka manao tsy ho orin-[[Laoka|daoka]] !
* Raha mahazo [[patsa]] indray mahandro, aza manao tsy ho orin-daoka intsony.
* Mamabo tena hoatry ny mitoto vary lena: ny an' ny tena ihany, ka iadiam-po ho lany.
* Manasa ny be kibo, ka ny vary no lany; mananatra ny adala, ka ny vava no vizana.
* Manavinavy dia vary lena, tsy manavinavy, dia mifanoro trano.
* Manetsa mahalana: ny ataon' ny tena ihany no alaina.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao ihany no idiran' ny fatiantoka.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao no alaina.
* Masa-bary maito [[kitoza]] ka ny tiako no tiany.
* Matin-kenamaso, ka homam-barim-[[Habokana|boka]].
* Matin-kenamaso, ka homan-kanina voa [[Famosaviana|mosavy]].
* Matoy vary be [[tsakitsaky]]: tsy olo-mijaly fa manan-kandiasana.
* Miangolangola faharary ka tsy tia vary amim-[[Voavahy|boavahy]].
* Miangolangola mitenda fararano: ny vary tsy lany, ka [[anana]] indray no tadiavina.
* Mihambohambo tsy tia vary mohaka, fa mihinana ny masiso be herinandro.
* Mihambo tsy tia vary mohaka, kanjo nony homana atosika fotsiny.
* Mikotrana foana ny [[sahafa]] sy ny [[fanoto]], fa ny vary ihany no toro.ù
* Mimpody an-tenda, toy ny varin' ny [[Fifanana|mpifana]].
* Mitavandra saimbo tsara, mangaro vary miongana.
* Mitoto vary antoandro: manala [[sahato]] ny akoho.
* Mitoto vary [[diavolana]], ka [[Fakam-panahy|maka fanahy]] ny akoho.
* Mitoto vary lena ka samy miady ho lohany.
* Mitsaha-menimenina, toy ny vary [[sosoa]] voatondraka.
* Mpijiri-bary lavo amin' [[ampombo]], ka potraka amin' ny hoditry ny fanao.
* Mpitsitsy vary tsy manam-panoto, mba isan' ny be fahandro ihany.
* Mpitsitsy vary tsy manam-[[Fanoto|panoto]] mba naman' ny mahandro be ihany.
* Na [[ambaramaina]] aza ny lohako, ka mihodi-[[Valanirana|balanirana]] ny hoditro: vary an-[[Loharano|doharano]] aho ka maitso vatana ihany.
* Nahandro varin-dahiantitra ka masaka ihany fa tsy afa-droatra.
* Na matoky mazava aza tsy hanahy vary [[diavolana]]!
* Nanome zara ny [[Andilana|andilam]]-polaka ny vary lavo.
* Natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary, kanjo nanjary [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]].
* Nataoko ity ianao vary rojo fanefan-taona, kanjo hay vary rojo fanefan-trosa.
* Ny alahelo toy ny vary an-t[[sompitra]]: ahafahana iray [[fatambary]] isan' andro, ka ho levona ihany no farany.
* Ny fitia tsy fanao mody voky, na mody iavonana toa varin' [[Alika|amboa]] mahamay.
* Ny haingo natao ho zavatra, verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny [[haingo]] natao lavananandro verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny hanitry ny vary eo an-tokoana tsy mba [[harena]].
* Ny [[kolokolo]] aza vary ka mainka ny azy nafafiny!
* Ny [[lainga]] toy ny vary aloha, mahafatra-po, fa tsy mahavita taona.
* Ny [[roatra]] fotsy ihany na mena aza ny vary nandrahoina.
* Ny roatra no miohatra ny vilany fa ny vary [[akory]] tsy mankaiza.
* Ny vary raraka sakaizan' akoho.
* Odian-tsy tiana ohatra ny varin' amboa mahamay.
* Osa, ka tia vary aloha !
* Raha indray maka no manta vary aza mandevon-t[[sotrobe]].
* Raha indray mandeha no misambo-bary ka tsy mahazo, aza mandoro ny [[fatambary]].
* Raha sarotin-[[Hatsiaka|katsiaka]], aza tia vary aloha.
* Randranobe no maty vary, ka Renindravola no [[Mosary|mosarena]].
* Rano tsy androana tsy mahafa-[[tseroka]], ny lamba tsy atafy tsy mahafana, ny vary tsy hanina tsy mahavoky, ny raharaha tsy atao tsy mety lavorary.
* Ratsy vady nohanin-[[Lambo|dambo]] vary: vinitra an' [[ala]], tsy mazava an-tanàna.
* Sakaiza tiana namadi-[[Velirano|belirano]]; vady renianaka niholy ho an' olona; reniomby nompiana nandaka; nampaka-drano tsy nahatafakatra; nahandro vary namolavola sosoa : koa izany no kanto maizina indrindra.
* Salasala toy ny [[vomanga]] am-body [[hady]]: vidim-bola, kely matsatso, takalozam-bary, vaventy.
* Saro-bary an-t[[sotro]] ka samy miady fo izay ho any am-bavany.
* Sendrasendra vary amin' anana.
* Soa hoatry ny vary fotsy mby am-[[Vilany|bilany]] hianareo, sahala amin' ny hazo be endriky ny [[saha]], ka hoatry ny [[rakitra]] saro-bidy, toy ny [[Lamba (malagasy)|lamba]] isampinako raha miramirana, sy isikinako raha sendra tezitra.
* [[Sompitra]] tsy misy vary, ka sady manety trano no mampihambo toetra ny tompony.
* Te-hoderain' ny [[akoho]], ka mitoto vary hariva.
* Tekotekon' [[Tsikirity|angitra]]: tsy mahalany vary fahiny raika.
* Toy ilay namatra [[isam-pangady]]: raha tsy tonga ny vola, dia vary no afatra.
* Toy ny jinja varin' ilay mondry ka ny tsy tapaka no be, ary ny tapaka indray misavorovoro.
* Toy ny vary sy ny [[rano]]: ka an-tsaha tsy mifanary, an-tanàna tsy mifandao.
* Vary aloha: mahafatra-po fa tsy mahavita taona.
* Vary amin-d[[ronono]] tondrahan-[[tantely]]: ampoky ny mamy, ampoky ny soa.
* Toto vary hariva: manary dia ny [[akoho]].
* Toto vary ka tsy fotsy tsy an-[[Laona|daona]].
* Toto vary maizina: ao am-bava vao mifantina [[akatatra]].
* Tsy ampy tsy lany, ohatra ny vary be [[vato]].
* Tsy mahafoy [[lasiray]] hamidy [[takotra]] ka manta vary.
* Tsy mba nampoizina ho [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]], fa natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary.
* Tsy mety raha mamono reny, toa vary ratsy.
* Tsy mety raha manao [[Andevo (teto Madagasikara)|andevovavy]] may trano: ny trano may tsy hitany, fa &quot;Maty aho varin-janako !&quot;
* Tsy mety raha manao sola sarotra, ka miloloha vary mahamay.
* Tsy mety raha manarai-misy vary, fa ny tsy misy aza tsy fidiny.
* Tsy ny [[Tanimbary|tanim-bary]] no madinidini-bary, fa isika roroa no madinidini-[[Fitiavana|pitiavana]].
* Tsy satry ny mialin-[[Horirika|koririka]], fa ny vary hatokona no tsy misy.
* Vary zato andrefan-trano: tsitsina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany; tobaina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany.
* Vary amim-[[Valala|balala]]: tsakoina, madinika; atelina, be faikany.
* Vary be [[vato]], ka tsy ahateleman-koatrinona.
* Vary iray no nafafy, ka vary zato no miakatra.
* Vary lelik' [[antsanga]]: voaterisetra havozona, ka tsy misy hiolanolanana.
* Vary mangatsiaka.
* Vary maniry an-davabary, ka mitaroka anatin' ny maizina.
* Vary manta jinjaina : tsy manampo izay ho faty, fa ny manao no mahery.
* Vary [[sosoa]] nilaofan-[[kitoza]], ka tsy soa fa mifanentana.
* Vary vokatra eo [[Ibetsimitatatra]]: na tompony na tsy tompony, samy mitazana.
* Vary vory amin' abatoraka: totoina tsy miray fotsy, ahandroin-tsy miray masaka.
* Vary zato naharon' ny [[sompitra]].
* Vato natora-[[Fody|pody]] ka tsy mataho-bary ho raraka.
* Vavahady mizaha vary vokatra.
* [[Vinanto]] tsy manam-bary maina: tsy vinanto fa [[vy]] nahantona.
* Vody varin' [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] ny olona: izay tiany halaina no alainy, ary izay tiany havela no avelany.
* [[Vomanga]] an-[[Hady|kady]]: amidy [[vola]] tsy lafo, atakalo vary tsy foy.
* [[Voninkazo|Vony]] tsy azon' afo, vary tsy hanim-pody.
* Zarazarao ny raharaha: ny tapa-tanana miandry [[ondry]], ny tapa-tongotra mitoto vary.
* Izaho angika, hianao vary hova.

== Jereo koa ==

* [[Vary]]
* [[Fambolem-bary]]

==Jereo koa==

[[Sokajy:Vary]]</text>
      <sha1>24640wz8eimp1iu29ycrk3pkhdm5lii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146176</id>
      <parentid>1146167</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T16:05:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy lahatsoratra</comment>
      <origin>1146176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17183" sha1="766p6r2clg7qrzzdtauvr5szmcyxepw" xml:space="preserve">[[Sary:Riziere terrasses.JPG|vignette|435x435px|Tanimbary malagasy]]
Ny '''vary''' dia zavamaniry manana ny lanjany eo amin' ny [[kolontsaina malagasy|kolontsaina]] sy ny [[Toekaren' i Madagasikara|toekarena malagasy]]. Foto-tsakafon' ny Malagasy ny [[vary]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2024/01/16/167816/&lt;/ref&gt;, ary saika ny mponina amin' ny faritra rehetra eto amin' ny firenena no mihinam-bary isan' andro.

== Aina sy kolontsaina ==
Firenena maro no mivelona amin'ny fambolena ny vary ka anisan'izany i Madagasikara. Eny amin'ny tanimbary mando mandavantaona, na eny an-tanety no toerana ambolena azy.

Mitana ny laharana faharoa maneran-tany izy eo amin'ny voly fanao sakafo. Hita amin'ny endriny maro ny vary ary miavaka amin'ny lokony, ny habeny ary ny tsirony. Raha ho an'ny Malagasy manokana dia hanina intelo isan'andro izy ary ovaovaina araka ny zava-misy ny fomba fahandroana azy

Vary: Aina

Zava-maniry marani-dravina, miravaka voa madinika famboly any amin'ny tany mafana sy be rano ny vary. Mitondra zana-taho hatrany amin'ny 45 ny fotony iray ary miankina amin'ny hamaroan'ny tahom-bary ny fahavokarany.

Foto-tsakafon'ny Malagasy ny vary ary motana anjara toerana lehibe eo amin'ny fivelomana , noho izy mikolo aina. Tsy mifidy sokajin-taona ihany koa ny fihinana azy. Manampy betsaka amin'ny fiatrehana ny adidy aman'andraikitra takin'ny fiarahamonina ny vary.

Miankina amin'ny asan'ny olona tsirairay ny vary tokony hohaniny mba hisian'ny fifandanjana eo amin'ny hery sy ny fahasalamana. Ny varialoha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, vary jeby, ary ny vary atriatry dia samy karazam-bary famboly eto an-toerana avokoa; saingy miankina amin'ny faritra samihafa ny fambolena azy. Manampy ireo dia dia misy ireo karazam-bary vaovao nohatsaraina novokarin'ny fikarohana siantifika.

== Fambolem-bary ==
Eto [[Madagasikara]] dia mety ho indroa isan-taona ny fambolem-bary ho an' ny tantsaha izay mamboly vary an-tanety. Maro samihafa ny teknika [[fambolem-bary]], arakaraky ny toerana sy ny karazam-bary volena, eto Madagasikara dia ezahin' ny ministera apariaka izao ny [[voly vary maro anaka]] sy ny [[ketsa valo andro]].

=== Karazany ===
Maro karazana ny vary arakaraka ny fomba fijery: raha ny endriny no jerena dia ao ny vary lava, vary botry, vary rojo, sns. Raha ny toerana aniriany kosa dia ao ny vary an-keniheny, ny vary an-tanety, ny vary tomboka. Raha ny fotoana amafazana azy dia ao ny vary aloha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, ny vary jeby, ny vary atriatry.

=== Faritra mpamboly vary ===
Ny faritra [[Alaotra]] izay misy ny [[Sihanaka]] no mitazona ny laharana voalohany amin' ny fambolem-bary. Sompitra faharoa manaraka azy i [[Marovoay]]. Ireo faritra ireo dia miavaka amin' ny [[fambolem-bary]] amin' ny velarana midadasika tokoa. Ho an' ny faritra Alaotra manokana dia manana an' ilay antsoina hoe &quot;valabe tsy taka-basy&quot; izy, izany hoe [[tany lemaka]] midadasika tokoa ka ny fara-vodilanitra no fetrany.

=== Dingana amin' ny fambolem-bary ===
Mandalo dingana maro ny vary ao anatin' ny fambolena azy:

==== Famafazana ====
Ny voany, izay antsoina hoe [[akotry]], no sady iaingan' ny fambolem-bary no iantefany ihany koa. Apetraka ao amin' ny toerana somary mandomando ny akotry ka mitsiry. Alentika anaty tanin-ketsa izay efa mando tsara ireo vary akotry mitsiry ireo ka rehefa maniry eo amin' ny 10 hatramin' ny 50 sm eo ho eo no atao hoe [[ketsa]].

==== Ketsa ====
Afindra mankany amin' ny [[tanim-bary]] indray ireo ketsa ireo, io no atao hoe manetsa.

== Fomba sy voambolana malagasy momba ny vary ==

=== Fikarakarana sakafo ===
Ho an' ny Malagasy dia ny vary maina sy ny vary sosoa no ampifandimbiasina, fa ny firenena hafa dia manao azy ho [[Paty (sakafo)|paty]] na [[lasopy]] na atao tsindrin-tsakafo koa aza (vary amin-d[[ronono]]).

* Rehefa avy totoina ny akotry avy nahahy dia azo ny atao hoe [[vary fotsy]], izay efa vonona handrahoina sy hohanina. Amin' ny ankapobeny dia manome vary fotsy 600 g eo ho eo ny akotry 1 kg rehefa totoina. Marihina fa ny hoditry ny akotry izay avy nototoina, izay antsoina hoe [[ampombo]] dia mbola azo ampiasaina ho [[Sakafo|sakafom]]-biby ihany koa.
* Ahazoana [[kobam-bary]] ihany koa ny vary fotsy raha mbola totoina ho lasa vovoka, ny kobam-bary dia ahafahana manao mofo toy ny [[mofogasy]] na [[ramanonaka]].

=== Santa-bary ===
[[Fomban-drazana|Fomba]] malagasy anankiray ny santa-bary, izay anateran' ny valalabemandry ny voaloham-boka-bariny ho an' ny mpitondra na mpanjaka na manamboninahitra mifehy azy amin' ny taom-pijinjana. Anomanana lanonana lehibe io fotoana io. Hatramin' ny fahagola no efa nanaovan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] io fomba iray io, ary amin' izao fotoana izao dia mbola mampihatra izany ny tantsaha manatitra ny santa-bary any amin' ny filoham-pirenena.

=== Fomba fiteny ===

* ''Solon-dranom-bary tsy masaka.'' Amin' ny famangiana manjo, izany hoe rehefa misy maty, dia mitsapa alahelo sy mampionona ny fianakaviana mana-manjo ny mpiara-monina sy havana, ary manolotra vola kely ho an' ny fianakaviana miaraka amin' izay fampiononana izay. Io no atao hoe &quot;solon-dranom-bary tsy masaka&quot;, satria raha tsy nisy ny nanjo dia mbola tokony ho nahavita raharaha toy ny manamasa-bary ilay havana nodimandry.

* ''Vary lena voatoto; ka samy te ho lohany.'' Raha ny tokony ho izy dia hamainina ny vary alohan'ny hitotoana azy. Noho izany, raha totoina lena ny vary dia tapatapaka sy lasa lohany daholo ny ankabeazany fa tsy maventy na matsiraka toy ny vary totoina maina. Ity ohabolana ity dia fampiasa amin' ny fifaninana rehetra.

* ''Aza miantsabotsambotra toy ny vary kely an-daona.'' Ny [[laona]] dia fitaovana fitotoam-bary amin' ny tanana, vita amin' ny hazo, ampiasain' ny ny Malagasy. Raha tsy ampy antsasaky ny laona ny vary totoina dia mitady lalana hivoahana isaky ny milatsaka ny [[fanoto]]. Ity dia ohateny enti-mandrara ny olona mba ho tony hatrany fa tsy ho taitaitra na hiantsambotsambotra lava.

* ''Ny hevitra dia toy ny ketsa, raha lava loatra maningo-tena; ary raha fohy loatra, afatotry ny sasany.'' Ny atao hoe [[ketsa]] dia tsy inona fa zana-bary ambolena. Misy ny zana-bary fohy ary misy ny lava, arakaraka ny tany naniriany. Ny hevitr' izany dia hoe: rehefa miteny na maneho hevitra manoloana ny hafa dia tokony lanjalanjaina sy fakafakaina tsara ary atao amin' ny antonony.

=== Ohabolana ===

* Abidy manely vary; samy manano izay ho efany.
* Adaladala fiandry trano, ka homam-barin-jaza.
* [[Afo]] lavitra tsy azo amindroana; vary zato tsy enti-mandeha.
* Ala-ainan' i Kalo: manoto vary lasaka raika.
* [[Anantsinahy]] va aho ka atao ambony vary?
* Ao, hoy ny vadin' Andriantsileondoza, raha asian-kena ny variny.
* Atao adala ka tezitra: vary misy [[ro]] ka haronina, sisan' Idalo ka hanina.
* Atao ho adala ka tezitra, nefa vary misy ro ka haronina, tanan-tsy mioza ka enti-mitsabaka.
* Aza atao be ny raharaha ka ny voly vary indray no tsy efa.
* Atao mpisorona afo, dia tsy mandà; atao mpaka [[kitay]], dia tsy mandà; atao mpitoto vary, dia mitoto; ary hovonoina, dia maty rahateo; hovelomina, dia izy mpanjaka no mifidy.
* Ataonao ho vilanibe manta vary angaha aho, ka hotabatabain' ny ankizy.
* Ataovy fitia tera-bary : tsy vitan' ny efa nijoro, fa niondrika indray hila saina.
* Aza arianao re ny variko, fa ny mitombo-doha manariva no tsy afako.
* Aza mamokehana ohatra ny [[Fampirafesana|mampirafy]] kely vary.
* Aza mamono reny toa vary ratsy.
* Aza manakora tena ohatra ny vary ho ritra.
* Aza manao fitian-d[[Renikely sy raikely|renikely]]: Ao ny varinao, fa aza vohana ny tranoko.
* Aza manao [[Fody|fodilahy]] mena vary, ka manandrana alohan' ny tompony.
* Aza manaraina misy vary.
* Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho vary hianao, ka mila sahato amy ny [[voay]].
* Aza matoky [[tenda]] ka manao vary aman-[[taolana]].
* Aza miady ho lohany toa vary lena.
* Aza miantsambotsambotra, toy ny vary kely an-daona.
* Aza miteny [[lango]] eo imason' ny vary.
* Aza mitoto vary an-[[trano]] fohy loha.
* Aza ny fahaben' ny vary maina no zahana, fa ny [[taona]] halana heverina.
* Aza ny [[kolokolo]] tsy ho vary no andrariana [[tsihy]] lava.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny misambo-bary manetsa no tsy afaka.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny mitsidika an-tranon-d[[rafy]] no tsy toha.
* Be faniriana kely fila, vary aloha tsy vatran' ny kamo.
* Be mangy mijery vary ka ny aoriana no manjozorobe.
* Be raharaha ka ny voly vary indray no natao saikiny.
* [[Habokana|Boka]] mijinja vary, ka mamorovoro ny efa vita.
* [[Fisoitra afo]]&lt;nowiki/&gt;m-bavy antitra: hita [[alika]], kapohina ; mandroatra ny vary, haroina aminy indray.
* Fitiavako vary tsy ilelafako [[Sotrobe|ondroka]].
* Fitiavam-bary ve no tsy itsimponana [[akotry]]?
* Fotsimbary tsy ilaozan' [[Akotry|akatatra]], lohan' omby tsy ilaozan-[[Lela|delany]], teny maro tsy ilaozan' ny ota.
* Hianao [[voalavo]] mamono ny vary, izaho [[totozy]] mitsimpona ny raraka.
* Hitoto vary, somorina; hiandry omby, olon-dehibe.
* Ilay mitoto vary zato, ka faheniny sisa vao tsy fotsy.
* Ilay osa niandry vary, ka rehefa tsy maharo, dia hoe: Hanombo va izay lasany ?
* Indray mandeha no maty vary, ka handevin-t[[sotrobe]] !
* Indroa maty toa vary rahana.
* Indroa tratry ny aizina toy ny [[tain' omby]] natsentsin-davaka.
* Izay [[Kotroka|kotro]]-mitrena ve no hijinjam-bary manta?
* [[Fahajambana|Jamba]] mively vary, ka tsy maninona na mifanatrika aza.
* Kamboty manao vary amin-t[[Sakay (fanao sakafo)|sakay]]: ny an' ny tena ihany no androtsahan-dranomaso.
* Kapiteny rainazy: mitoto vary ho any ny sahazany.
* Kitoatoa [[vary amin' anana]]: ao ny sendra [[hena]], fa ny sendra sakay dia mirehoka.
* [[Kolokolo]] natao tsy ho vary, [[Erika|erikerika]] natao tsy hahalena: ny kely mba hevero ihany.
* Lany vary tonga [[Fihavanana|havana]], ka ny loha no haotraorina.
* Loza foana homena ny tanjona, fa ny [[heniheny]] tsy azo ho vary.
* Mahamonamonaina toa vary aman-[[takatra]]: tsy somidi-dro, tsy mahafa-d[[ratsiana]].
* Mahandro vary tsaitsainy: ao am-bava mifantina [[akotry]].
* Mahandro vary tsaitsainy : ao am-bava vao mifantina akotry.
* Mahasosotra ohatra ny malahelo misambo-bary: maka mitady ny avo loha, manatitra manao safo vava.
* Indray andro no manao vary amin-[[jabora]] ka manao tsy ho orin-[[Laoka|daoka]] !
* Raha mahazo [[patsa]] indray mahandro, aza manao tsy ho orin-daoka intsony.
* Mamabo tena hoatry ny mitoto vary lena: ny an' ny tena ihany, ka iadiam-po ho lany.
* Manasa ny be kibo, ka ny vary no lany; mananatra ny adala, ka ny vava no vizana.
* Manavinavy dia vary lena, tsy manavinavy, dia mifanoro trano.
* Manetsa mahalana: ny ataon' ny tena ihany no alaina.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao ihany no idiran' ny fatiantoka.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao no alaina.
* Masa-bary maito [[kitoza]] ka ny tiako no tiany.
* Matin-kenamaso, ka homam-barim-[[Habokana|boka]].
* Matin-kenamaso, ka homan-kanina voa [[Famosaviana|mosavy]].
* Matoy vary be [[tsakitsaky]]: tsy olo-mijaly fa manan-kandiasana.
* Miangolangola faharary ka tsy tia vary amim-[[Voavahy|boavahy]].
* Miangolangola mitenda fararano: ny vary tsy lany, ka [[anana]] indray no tadiavina.
* Mihambohambo tsy tia vary mohaka, fa mihinana ny masiso be herinandro.
* Mihambo tsy tia vary mohaka, kanjo nony homana atosika fotsiny.
* Mikotrana foana ny [[sahafa]] sy ny [[fanoto]], fa ny vary ihany no toro.ù
* Mimpody an-tenda, toy ny varin' ny [[Fifanana|mpifana]].
* Mitavandra saimbo tsara, mangaro vary miongana.
* Mitoto vary antoandro: manala [[sahato]] ny akoho.
* Mitoto vary [[diavolana]], ka [[Fakam-panahy|maka fanahy]] ny akoho.
* Mitoto vary lena ka samy miady ho lohany.
* Mitsaha-menimenina, toy ny vary [[sosoa]] voatondraka.
* Mpijiri-bary lavo amin' [[ampombo]], ka potraka amin' ny hoditry ny fanao.
* Mpitsitsy vary tsy manam-panoto, mba isan' ny be fahandro ihany.
* Mpitsitsy vary tsy manam-[[Fanoto|panoto]] mba naman' ny mahandro be ihany.
* Na [[ambaramaina]] aza ny lohako, ka mihodi-[[Valanirana|balanirana]] ny hoditro: vary an-[[Loharano|doharano]] aho ka maitso vatana ihany.
* Nahandro varin-dahiantitra ka masaka ihany fa tsy afa-droatra.
* Na matoky mazava aza tsy hanahy vary [[diavolana]]!
* Nanome zara ny [[Andilana|andilam]]-polaka ny vary lavo.
* Natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary, kanjo nanjary [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]].
* Nataoko ity ianao vary rojo fanefan-taona, kanjo hay vary rojo fanefan-trosa.
* Ny alahelo toy ny vary an-t[[sompitra]]: ahafahana iray [[fatambary]] isan' andro, ka ho levona ihany no farany.
* Ny fitia tsy fanao mody voky, na mody iavonana toa varin' [[Alika|amboa]] mahamay.
* Ny haingo natao ho zavatra, verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny [[haingo]] natao lavananandro verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny hanitry ny vary eo an-tokoana tsy mba [[harena]].
* Ny [[kolokolo]] aza vary ka mainka ny azy nafafiny!
* Ny [[lainga]] toy ny vary aloha, mahafatra-po, fa tsy mahavita taona.
* Ny [[roatra]] fotsy ihany na mena aza ny vary nandrahoina.
* Ny roatra no miohatra ny vilany fa ny vary [[akory]] tsy mankaiza.
* Ny vary raraka sakaizan' akoho.
* Odian-tsy tiana ohatra ny varin' amboa mahamay.
* Osa, ka tia vary aloha !
* Raha indray maka no manta vary aza mandevon-t[[sotrobe]].
* Raha indray mandeha no misambo-bary ka tsy mahazo, aza mandoro ny [[fatambary]].
* Raha sarotin-[[Hatsiaka|katsiaka]], aza tia vary aloha.
* Randranobe no maty vary, ka Renindravola no [[Mosary|mosarena]].
* Rano tsy androana tsy mahafa-[[tseroka]], ny lamba tsy atafy tsy mahafana, ny vary tsy hanina tsy mahavoky, ny raharaha tsy atao tsy mety lavorary.
* Ratsy vady nohanin-[[Lambo|dambo]] vary: vinitra an' [[ala]], tsy mazava an-tanàna.
* Sakaiza tiana namadi-[[Velirano|belirano]]; vady renianaka niholy ho an' olona; reniomby nompiana nandaka; nampaka-drano tsy nahatafakatra; nahandro vary namolavola sosoa : koa izany no kanto maizina indrindra.
* Salasala toy ny [[vomanga]] am-body [[hady]]: vidim-bola, kely matsatso, takalozam-bary, vaventy.
* Saro-bary an-t[[sotro]] ka samy miady fo izay ho any am-bavany.
* Sendrasendra vary amin' anana.
* Soa hoatry ny vary fotsy mby am-[[Vilany|bilany]] hianareo, sahala amin' ny hazo be endriky ny [[saha]], ka hoatry ny [[rakitra]] saro-bidy, toy ny [[Lamba (malagasy)|lamba]] isampinako raha miramirana, sy isikinako raha sendra tezitra.
* [[Sompitra]] tsy misy vary, ka sady manety trano no mampihambo toetra ny tompony.
* Te-hoderain' ny [[akoho]], ka mitoto vary hariva.
* Tekotekon' [[Tsikirity|angitra]]: tsy mahalany vary fahiny raika.
* Toy ilay namatra [[isam-pangady]]: raha tsy tonga ny vola, dia vary no afatra.
* Toy ny jinja varin' ilay mondry ka ny tsy tapaka no be, ary ny tapaka indray misavorovoro.
* Toy ny vary sy ny [[rano]]: ka an-tsaha tsy mifanary, an-tanàna tsy mifandao.
* Vary aloha: mahafatra-po fa tsy mahavita taona.
* Vary amin-d[[ronono]] tondrahan-[[tantely]]: ampoky ny mamy, ampoky ny soa.
* Toto vary hariva: manary dia ny [[akoho]].
* Toto vary ka tsy fotsy tsy an-[[Laona|daona]].
* Toto vary maizina: ao am-bava vao mifantina [[akatatra]].
* Tsy ampy tsy lany, ohatra ny vary be [[vato]].
* Tsy mahafoy [[lasiray]] hamidy [[takotra]] ka manta vary.
* Tsy mba nampoizina ho [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]], fa natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary.
* Tsy mety raha mamono reny, toa vary ratsy.
* Tsy mety raha manao [[Andevo (teto Madagasikara)|andevovavy]] may trano: ny trano may tsy hitany, fa &quot;Maty aho varin-janako !&quot;
* Tsy mety raha manao sola sarotra, ka miloloha vary mahamay.
* Tsy mety raha manarai-misy vary, fa ny tsy misy aza tsy fidiny.
* Tsy ny [[Tanimbary|tanim-bary]] no madinidini-bary, fa isika roroa no madinidini-[[Fitiavana|pitiavana]].
* Tsy satry ny mialin-[[Horirika|koririka]], fa ny vary hatokona no tsy misy.
* Vary zato andrefan-trano: tsitsina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany; tobaina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany.
* Vary amim-[[Valala|balala]]: tsakoina, madinika; atelina, be faikany.
* Vary be [[vato]], ka tsy ahateleman-koatrinona.
* Vary iray no nafafy, ka vary zato no miakatra.
* Vary lelik' [[antsanga]]: voaterisetra havozona, ka tsy misy hiolanolanana.
* Vary mangatsiaka.
* Vary maniry an-davabary, ka mitaroka anatin' ny maizina.
* Vary manta jinjaina : tsy manampo izay ho faty, fa ny manao no mahery.
* Vary [[sosoa]] nilaofan-[[kitoza]], ka tsy soa fa mifanentana.
* Vary vokatra eo [[Ibetsimitatatra]]: na tompony na tsy tompony, samy mitazana.
* Vary vory amin' abatoraka: totoina tsy miray fotsy, ahandroin-tsy miray masaka.
* Vary zato naharon' ny [[sompitra]].
* Vato natora-[[Fody|pody]] ka tsy mataho-bary ho raraka.
* Vavahady mizaha vary vokatra.
* [[Vinanto]] tsy manam-bary maina: tsy vinanto fa [[vy]] nahantona.
* Vody varin' [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] ny olona: izay tiany halaina no alainy, ary izay tiany havela no avelany.
* [[Vomanga]] an-[[Hady|kady]]: amidy [[vola]] tsy lafo, atakalo vary tsy foy.
* [[Voninkazo|Vony]] tsy azon' afo, vary tsy hanim-pody.
* Zarazarao ny raharaha: ny tapa-tanana miandry [[ondry]], ny tapa-tongotra mitoto vary.
* Izaho angika, hianao vary hova.

== Jereo koa ==

* [[Vary]]
* [[Fambolem-bary]]

==Jereo koa==

[[Sokajy:Vary]]</text>
      <sha1>766p6r2clg7qrzzdtauvr5szmcyxepw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146178</id>
      <parentid>1146176</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T16:06:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17190" sha1="q61z7yzg6p7nxf2k3h3tm0vd5w5whq9" xml:space="preserve">[[Sary:Riziere terrasses.JPG|vignette|435x435px|Tanimbary malagasy]]
Ny '''vary''' dia zavamaniry manana ny lanjany eo amin' ny [[kolontsaina malagasy|kolontsaina]] sy ny [[Toekaren' i Madagasikara|toekarena malagasy]]. Foto-tsakafon' ny Malagasy ny [[vary]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2024/01/16/167816/&lt;/ref&gt;, ary saika ny mponina amin' ny faritra rehetra eto amin' ny firenena no mihinam-bary isan' andro.

== Aina sy kolontsaina ==
Firenena maro no mivelona amin'ny fambolena ny vary ka anisan'izany i Madagasikara. Eny amin'ny tanimbary mando mandavantaona, na eny an-tanety no toerana ambolena azy.

Mitana ny laharana faharoa maneran-tany izy eo amin'ny voly fanao sakafo. Hita amin'ny endriny maro ny vary ary miavaka amin'ny lokony, ny habeny ary ny tsirony. Raha ho an'ny Malagasy manokana dia hanina intelo isan'andro izy ary ovaovaina araka ny zava-misy ny fomba fahandroana azy

=== Vary: Aina ===
Zava-maniry marani-dravina, miravaka voa madinika famboly any amin'ny tany mafana sy be rano ny vary. Mitondra zana-taho hatrany amin'ny 45 ny fotony iray ary miankina amin'ny hamaroan'ny tahom-bary ny fahavokarany.

Foto-tsakafon'ny Malagasy ny vary ary motana anjara toerana lehibe eo amin'ny fivelomana , noho izy mikolo aina. Tsy mifidy sokajin-taona ihany koa ny fihinana azy. Manampy betsaka amin'ny fiatrehana ny adidy aman'andraikitra takin'ny fiarahamonina ny vary.

Miankina amin'ny asan'ny olona tsirairay ny vary tokony hohaniny mba hisian'ny fifandanjana eo amin'ny hery sy ny fahasalamana. Ny varialoha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, vary jeby, ary ny vary atriatry dia samy karazam-bary famboly eto an-toerana avokoa; saingy miankina amin'ny faritra samihafa ny fambolena azy. Manampy ireo dia dia misy ireo karazam-bary vaovao nohatsaraina novokarin'ny fikarohana siantifika.

== Fambolem-bary ==
Eto [[Madagasikara]] dia mety ho indroa isan-taona ny fambolem-bary ho an' ny tantsaha izay mamboly vary an-tanety. Maro samihafa ny teknika [[fambolem-bary]], arakaraky ny toerana sy ny karazam-bary volena, eto Madagasikara dia ezahin' ny ministera apariaka izao ny [[voly vary maro anaka]] sy ny [[ketsa valo andro]].

=== Karazany ===
Maro karazana ny vary arakaraka ny fomba fijery: raha ny endriny no jerena dia ao ny vary lava, vary botry, vary rojo, sns. Raha ny toerana aniriany kosa dia ao ny vary an-keniheny, ny vary an-tanety, ny vary tomboka. Raha ny fotoana amafazana azy dia ao ny vary aloha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, ny vary jeby, ny vary atriatry.

=== Faritra mpamboly vary ===
Ny faritra [[Alaotra]] izay misy ny [[Sihanaka]] no mitazona ny laharana voalohany amin' ny fambolem-bary. Sompitra faharoa manaraka azy i [[Marovoay]]. Ireo faritra ireo dia miavaka amin' ny [[fambolem-bary]] amin' ny velarana midadasika tokoa. Ho an' ny faritra Alaotra manokana dia manana an' ilay antsoina hoe &quot;valabe tsy taka-basy&quot; izy, izany hoe [[tany lemaka]] midadasika tokoa ka ny fara-vodilanitra no fetrany.

=== Dingana amin' ny fambolem-bary ===
Mandalo dingana maro ny vary ao anatin' ny fambolena azy:

==== Famafazana ====
Ny voany, izay antsoina hoe [[akotry]], no sady iaingan' ny fambolem-bary no iantefany ihany koa. Apetraka ao amin' ny toerana somary mandomando ny akotry ka mitsiry. Alentika anaty tanin-ketsa izay efa mando tsara ireo vary akotry mitsiry ireo ka rehefa maniry eo amin' ny 10 hatramin' ny 50 sm eo ho eo no atao hoe [[ketsa]].

==== Ketsa ====
Afindra mankany amin' ny [[tanim-bary]] indray ireo ketsa ireo, io no atao hoe manetsa.

== Fomba sy voambolana malagasy momba ny vary ==

=== Fikarakarana sakafo ===
Ho an' ny Malagasy dia ny vary maina sy ny vary sosoa no ampifandimbiasina, fa ny firenena hafa dia manao azy ho [[Paty (sakafo)|paty]] na [[lasopy]] na atao tsindrin-tsakafo koa aza (vary amin-d[[ronono]]).

* Rehefa avy totoina ny akotry avy nahahy dia azo ny atao hoe [[vary fotsy]], izay efa vonona handrahoina sy hohanina. Amin' ny ankapobeny dia manome vary fotsy 600 g eo ho eo ny akotry 1 kg rehefa totoina. Marihina fa ny hoditry ny akotry izay avy nototoina, izay antsoina hoe [[ampombo]] dia mbola azo ampiasaina ho [[Sakafo|sakafom]]-biby ihany koa.
* Ahazoana [[kobam-bary]] ihany koa ny vary fotsy raha mbola totoina ho lasa vovoka, ny kobam-bary dia ahafahana manao mofo toy ny [[mofogasy]] na [[ramanonaka]].

=== Santa-bary ===
[[Fomban-drazana|Fomba]] malagasy anankiray ny santa-bary, izay anateran' ny valalabemandry ny voaloham-boka-bariny ho an' ny mpitondra na mpanjaka na manamboninahitra mifehy azy amin' ny taom-pijinjana. Anomanana lanonana lehibe io fotoana io. Hatramin' ny fahagola no efa nanaovan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] io fomba iray io, ary amin' izao fotoana izao dia mbola mampihatra izany ny tantsaha manatitra ny santa-bary any amin' ny filoham-pirenena.

=== Fomba fiteny ===

* ''Solon-dranom-bary tsy masaka.'' Amin' ny famangiana manjo, izany hoe rehefa misy maty, dia mitsapa alahelo sy mampionona ny fianakaviana mana-manjo ny mpiara-monina sy havana, ary manolotra vola kely ho an' ny fianakaviana miaraka amin' izay fampiononana izay. Io no atao hoe &quot;solon-dranom-bary tsy masaka&quot;, satria raha tsy nisy ny nanjo dia mbola tokony ho nahavita raharaha toy ny manamasa-bary ilay havana nodimandry.

* ''Vary lena voatoto; ka samy te ho lohany.'' Raha ny tokony ho izy dia hamainina ny vary alohan'ny hitotoana azy. Noho izany, raha totoina lena ny vary dia tapatapaka sy lasa lohany daholo ny ankabeazany fa tsy maventy na matsiraka toy ny vary totoina maina. Ity ohabolana ity dia fampiasa amin' ny fifaninana rehetra.

* ''Aza miantsabotsambotra toy ny vary kely an-daona.'' Ny [[laona]] dia fitaovana fitotoam-bary amin' ny tanana, vita amin' ny hazo, ampiasain' ny ny Malagasy. Raha tsy ampy antsasaky ny laona ny vary totoina dia mitady lalana hivoahana isaky ny milatsaka ny [[fanoto]]. Ity dia ohateny enti-mandrara ny olona mba ho tony hatrany fa tsy ho taitaitra na hiantsambotsambotra lava.

* ''Ny hevitra dia toy ny ketsa, raha lava loatra maningo-tena; ary raha fohy loatra, afatotry ny sasany.'' Ny atao hoe [[ketsa]] dia tsy inona fa zana-bary ambolena. Misy ny zana-bary fohy ary misy ny lava, arakaraka ny tany naniriany. Ny hevitr' izany dia hoe: rehefa miteny na maneho hevitra manoloana ny hafa dia tokony lanjalanjaina sy fakafakaina tsara ary atao amin' ny antonony.

=== Ohabolana ===

* Abidy manely vary; samy manano izay ho efany.
* Adaladala fiandry trano, ka homam-barin-jaza.
* [[Afo]] lavitra tsy azo amindroana; vary zato tsy enti-mandeha.
* Ala-ainan' i Kalo: manoto vary lasaka raika.
* [[Anantsinahy]] va aho ka atao ambony vary?
* Ao, hoy ny vadin' Andriantsileondoza, raha asian-kena ny variny.
* Atao adala ka tezitra: vary misy [[ro]] ka haronina, sisan' Idalo ka hanina.
* Atao ho adala ka tezitra, nefa vary misy ro ka haronina, tanan-tsy mioza ka enti-mitsabaka.
* Aza atao be ny raharaha ka ny voly vary indray no tsy efa.
* Atao mpisorona afo, dia tsy mandà; atao mpaka [[kitay]], dia tsy mandà; atao mpitoto vary, dia mitoto; ary hovonoina, dia maty rahateo; hovelomina, dia izy mpanjaka no mifidy.
* Ataonao ho vilanibe manta vary angaha aho, ka hotabatabain' ny ankizy.
* Ataovy fitia tera-bary : tsy vitan' ny efa nijoro, fa niondrika indray hila saina.
* Aza arianao re ny variko, fa ny mitombo-doha manariva no tsy afako.
* Aza mamokehana ohatra ny [[Fampirafesana|mampirafy]] kely vary.
* Aza mamono reny toa vary ratsy.
* Aza manakora tena ohatra ny vary ho ritra.
* Aza manao fitian-d[[Renikely sy raikely|renikely]]: Ao ny varinao, fa aza vohana ny tranoko.
* Aza manao [[Fody|fodilahy]] mena vary, ka manandrana alohan' ny tompony.
* Aza manaraina misy vary.
* Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho vary hianao, ka mila sahato amy ny [[voay]].
* Aza matoky [[tenda]] ka manao vary aman-[[taolana]].
* Aza miady ho lohany toa vary lena.
* Aza miantsambotsambotra, toy ny vary kely an-daona.
* Aza miteny [[lango]] eo imason' ny vary.
* Aza mitoto vary an-[[trano]] fohy loha.
* Aza ny fahaben' ny vary maina no zahana, fa ny [[taona]] halana heverina.
* Aza ny [[kolokolo]] tsy ho vary no andrariana [[tsihy]] lava.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny misambo-bary manetsa no tsy afaka.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny mitsidika an-tranon-d[[rafy]] no tsy toha.
* Be faniriana kely fila, vary aloha tsy vatran' ny kamo.
* Be mangy mijery vary ka ny aoriana no manjozorobe.
* Be raharaha ka ny voly vary indray no natao saikiny.
* [[Habokana|Boka]] mijinja vary, ka mamorovoro ny efa vita.
* [[Fisoitra afo]]&lt;nowiki/&gt;m-bavy antitra: hita [[alika]], kapohina ; mandroatra ny vary, haroina aminy indray.
* Fitiavako vary tsy ilelafako [[Sotrobe|ondroka]].
* Fitiavam-bary ve no tsy itsimponana [[akotry]]?
* Fotsimbary tsy ilaozan' [[Akotry|akatatra]], lohan' omby tsy ilaozan-[[Lela|delany]], teny maro tsy ilaozan' ny ota.
* Hianao [[voalavo]] mamono ny vary, izaho [[totozy]] mitsimpona ny raraka.
* Hitoto vary, somorina; hiandry omby, olon-dehibe.
* Ilay mitoto vary zato, ka faheniny sisa vao tsy fotsy.
* Ilay osa niandry vary, ka rehefa tsy maharo, dia hoe: Hanombo va izay lasany ?
* Indray mandeha no maty vary, ka handevin-t[[sotrobe]] !
* Indroa maty toa vary rahana.
* Indroa tratry ny aizina toy ny [[tain' omby]] natsentsin-davaka.
* Izay [[Kotroka|kotro]]-mitrena ve no hijinjam-bary manta?
* [[Fahajambana|Jamba]] mively vary, ka tsy maninona na mifanatrika aza.
* Kamboty manao vary amin-t[[Sakay (fanao sakafo)|sakay]]: ny an' ny tena ihany no androtsahan-dranomaso.
* Kapiteny rainazy: mitoto vary ho any ny sahazany.
* Kitoatoa [[vary amin' anana]]: ao ny sendra [[hena]], fa ny sendra sakay dia mirehoka.
* [[Kolokolo]] natao tsy ho vary, [[Erika|erikerika]] natao tsy hahalena: ny kely mba hevero ihany.
* Lany vary tonga [[Fihavanana|havana]], ka ny loha no haotraorina.
* Loza foana homena ny tanjona, fa ny [[heniheny]] tsy azo ho vary.
* Mahamonamonaina toa vary aman-[[takatra]]: tsy somidi-dro, tsy mahafa-d[[ratsiana]].
* Mahandro vary tsaitsainy: ao am-bava mifantina [[akotry]].
* Mahandro vary tsaitsainy : ao am-bava vao mifantina akotry.
* Mahasosotra ohatra ny malahelo misambo-bary: maka mitady ny avo loha, manatitra manao safo vava.
* Indray andro no manao vary amin-[[jabora]] ka manao tsy ho orin-[[Laoka|daoka]] !
* Raha mahazo [[patsa]] indray mahandro, aza manao tsy ho orin-daoka intsony.
* Mamabo tena hoatry ny mitoto vary lena: ny an' ny tena ihany, ka iadiam-po ho lany.
* Manasa ny be kibo, ka ny vary no lany; mananatra ny adala, ka ny vava no vizana.
* Manavinavy dia vary lena, tsy manavinavy, dia mifanoro trano.
* Manetsa mahalana: ny ataon' ny tena ihany no alaina.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao ihany no idiran' ny fatiantoka.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao no alaina.
* Masa-bary maito [[kitoza]] ka ny tiako no tiany.
* Matin-kenamaso, ka homam-barim-[[Habokana|boka]].
* Matin-kenamaso, ka homan-kanina voa [[Famosaviana|mosavy]].
* Matoy vary be [[tsakitsaky]]: tsy olo-mijaly fa manan-kandiasana.
* Miangolangola faharary ka tsy tia vary amim-[[Voavahy|boavahy]].
* Miangolangola mitenda fararano: ny vary tsy lany, ka [[anana]] indray no tadiavina.
* Mihambohambo tsy tia vary mohaka, fa mihinana ny masiso be herinandro.
* Mihambo tsy tia vary mohaka, kanjo nony homana atosika fotsiny.
* Mikotrana foana ny [[sahafa]] sy ny [[fanoto]], fa ny vary ihany no toro.ù
* Mimpody an-tenda, toy ny varin' ny [[Fifanana|mpifana]].
* Mitavandra saimbo tsara, mangaro vary miongana.
* Mitoto vary antoandro: manala [[sahato]] ny akoho.
* Mitoto vary [[diavolana]], ka [[Fakam-panahy|maka fanahy]] ny akoho.
* Mitoto vary lena ka samy miady ho lohany.
* Mitsaha-menimenina, toy ny vary [[sosoa]] voatondraka.
* Mpijiri-bary lavo amin' [[ampombo]], ka potraka amin' ny hoditry ny fanao.
* Mpitsitsy vary tsy manam-panoto, mba isan' ny be fahandro ihany.
* Mpitsitsy vary tsy manam-[[Fanoto|panoto]] mba naman' ny mahandro be ihany.
* Na [[ambaramaina]] aza ny lohako, ka mihodi-[[Valanirana|balanirana]] ny hoditro: vary an-[[Loharano|doharano]] aho ka maitso vatana ihany.
* Nahandro varin-dahiantitra ka masaka ihany fa tsy afa-droatra.
* Na matoky mazava aza tsy hanahy vary [[diavolana]]!
* Nanome zara ny [[Andilana|andilam]]-polaka ny vary lavo.
* Natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary, kanjo nanjary [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]].
* Nataoko ity ianao vary rojo fanefan-taona, kanjo hay vary rojo fanefan-trosa.
* Ny alahelo toy ny vary an-t[[sompitra]]: ahafahana iray [[fatambary]] isan' andro, ka ho levona ihany no farany.
* Ny fitia tsy fanao mody voky, na mody iavonana toa varin' [[Alika|amboa]] mahamay.
* Ny haingo natao ho zavatra, verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny [[haingo]] natao lavananandro verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny hanitry ny vary eo an-tokoana tsy mba [[harena]].
* Ny [[kolokolo]] aza vary ka mainka ny azy nafafiny!
* Ny [[lainga]] toy ny vary aloha, mahafatra-po, fa tsy mahavita taona.
* Ny [[roatra]] fotsy ihany na mena aza ny vary nandrahoina.
* Ny roatra no miohatra ny vilany fa ny vary [[akory]] tsy mankaiza.
* Ny vary raraka sakaizan' akoho.
* Odian-tsy tiana ohatra ny varin' amboa mahamay.
* Osa, ka tia vary aloha !
* Raha indray maka no manta vary aza mandevon-t[[sotrobe]].
* Raha indray mandeha no misambo-bary ka tsy mahazo, aza mandoro ny [[fatambary]].
* Raha sarotin-[[Hatsiaka|katsiaka]], aza tia vary aloha.
* Randranobe no maty vary, ka Renindravola no [[Mosary|mosarena]].
* Rano tsy androana tsy mahafa-[[tseroka]], ny lamba tsy atafy tsy mahafana, ny vary tsy hanina tsy mahavoky, ny raharaha tsy atao tsy mety lavorary.
* Ratsy vady nohanin-[[Lambo|dambo]] vary: vinitra an' [[ala]], tsy mazava an-tanàna.
* Sakaiza tiana namadi-[[Velirano|belirano]]; vady renianaka niholy ho an' olona; reniomby nompiana nandaka; nampaka-drano tsy nahatafakatra; nahandro vary namolavola sosoa : koa izany no kanto maizina indrindra.
* Salasala toy ny [[vomanga]] am-body [[hady]]: vidim-bola, kely matsatso, takalozam-bary, vaventy.
* Saro-bary an-t[[sotro]] ka samy miady fo izay ho any am-bavany.
* Sendrasendra vary amin' anana.
* Soa hoatry ny vary fotsy mby am-[[Vilany|bilany]] hianareo, sahala amin' ny hazo be endriky ny [[saha]], ka hoatry ny [[rakitra]] saro-bidy, toy ny [[Lamba (malagasy)|lamba]] isampinako raha miramirana, sy isikinako raha sendra tezitra.
* [[Sompitra]] tsy misy vary, ka sady manety trano no mampihambo toetra ny tompony.
* Te-hoderain' ny [[akoho]], ka mitoto vary hariva.
* Tekotekon' [[Tsikirity|angitra]]: tsy mahalany vary fahiny raika.
* Toy ilay namatra [[isam-pangady]]: raha tsy tonga ny vola, dia vary no afatra.
* Toy ny jinja varin' ilay mondry ka ny tsy tapaka no be, ary ny tapaka indray misavorovoro.
* Toy ny vary sy ny [[rano]]: ka an-tsaha tsy mifanary, an-tanàna tsy mifandao.
* Vary aloha: mahafatra-po fa tsy mahavita taona.
* Vary amin-d[[ronono]] tondrahan-[[tantely]]: ampoky ny mamy, ampoky ny soa.
* Toto vary hariva: manary dia ny [[akoho]].
* Toto vary ka tsy fotsy tsy an-[[Laona|daona]].
* Toto vary maizina: ao am-bava vao mifantina [[akatatra]].
* Tsy ampy tsy lany, ohatra ny vary be [[vato]].
* Tsy mahafoy [[lasiray]] hamidy [[takotra]] ka manta vary.
* Tsy mba nampoizina ho [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]], fa natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary.
* Tsy mety raha mamono reny, toa vary ratsy.
* Tsy mety raha manao [[Andevo (teto Madagasikara)|andevovavy]] may trano: ny trano may tsy hitany, fa &quot;Maty aho varin-janako !&quot;
* Tsy mety raha manao sola sarotra, ka miloloha vary mahamay.
* Tsy mety raha manarai-misy vary, fa ny tsy misy aza tsy fidiny.
* Tsy ny [[Tanimbary|tanim-bary]] no madinidini-bary, fa isika roroa no madinidini-[[Fitiavana|pitiavana]].
* Tsy satry ny mialin-[[Horirika|koririka]], fa ny vary hatokona no tsy misy.
* Vary zato andrefan-trano: tsitsina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany; tobaina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany.
* Vary amim-[[Valala|balala]]: tsakoina, madinika; atelina, be faikany.
* Vary be [[vato]], ka tsy ahateleman-koatrinona.
* Vary iray no nafafy, ka vary zato no miakatra.
* Vary lelik' [[antsanga]]: voaterisetra havozona, ka tsy misy hiolanolanana.
* Vary mangatsiaka.
* Vary maniry an-davabary, ka mitaroka anatin' ny maizina.
* Vary manta jinjaina : tsy manampo izay ho faty, fa ny manao no mahery.
* Vary [[sosoa]] nilaofan-[[kitoza]], ka tsy soa fa mifanentana.
* Vary vokatra eo [[Ibetsimitatatra]]: na tompony na tsy tompony, samy mitazana.
* Vary vory amin' abatoraka: totoina tsy miray fotsy, ahandroin-tsy miray masaka.
* Vary zato naharon' ny [[sompitra]].
* Vato natora-[[Fody|pody]] ka tsy mataho-bary ho raraka.
* Vavahady mizaha vary vokatra.
* [[Vinanto]] tsy manam-bary maina: tsy vinanto fa [[vy]] nahantona.
* Vody varin' [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] ny olona: izay tiany halaina no alainy, ary izay tiany havela no avelany.
* [[Vomanga]] an-[[Hady|kady]]: amidy [[vola]] tsy lafo, atakalo vary tsy foy.
* [[Voninkazo|Vony]] tsy azon' afo, vary tsy hanim-pody.
* Zarazarao ny raharaha: ny tapa-tanana miandry [[ondry]], ny tapa-tongotra mitoto vary.
* Izaho angika, hianao vary hova.

== Jereo koa ==

* [[Vary]]
* [[Fambolem-bary]]

==Jereo koa==

[[Sokajy:Vary]]</text>
      <sha1>q61z7yzg6p7nxf2k3h3tm0vd5w5whq9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146179</id>
      <parentid>1146178</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T16:29:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy lahatsoratra</comment>
      <origin>1146179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18200" sha1="9gf2qz3lbiakegx2bqw5li69grjc4vk" xml:space="preserve">[[Sary:Riziere terrasses.JPG|vignette|435x435px|Tanimbary malagasy]]
Ny '''vary''' dia zavamaniry manana ny lanjany eo amin' ny [[kolontsaina malagasy|kolontsaina]] sy ny [[Toekaren' i Madagasikara|toekarena malagasy]]. Foto-tsakafon' ny Malagasy ny [[vary]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2024/01/16/167816/&lt;/ref&gt;, ary saika ny mponina amin' ny faritra rehetra eto amin' ny firenena no mihinam-bary isan' andro.

== Aina sy kolontsaina ==
Firenena maro no mivelona amin'ny fambolena ny vary ka anisan'izany i Madagasikara. Eny amin'ny tanimbary mando mandavantaona, na eny an-tanety no toerana ambolena azy.

Mitana ny laharana faharoa maneran-tany izy eo amin'ny voly fanao sakafo. Hita amin'ny endriny maro ny vary ary miavaka amin'ny lokony, ny habeny ary ny tsirony. Raha ho an'ny Malagasy manokana dia hanina intelo isan'andro izy ary ovaovaina araka ny zava-misy ny fomba fahandroana azy

=== Vary: Aina ===
Zava-maniry marani-dravina, miravaka voa madinika famboly any amin'ny tany mafana sy be rano ny vary. Mitondra zana-taho hatrany amin'ny 45 ny fotony iray ary miankina amin'ny hamaroan'ny tahom-bary ny fahavokarany.

Foto-tsakafon'ny Malagasy ny vary ary motana anjara toerana lehibe eo amin'ny fivelomana , noho izy mikolo aina. Tsy mifidy sokajin-taona ihany koa ny fihinana azy. Manampy betsaka amin'ny fiatrehana ny adidy aman'andraikitra takin'ny fiarahamonina ny vary.

Miankina amin'ny asan'ny olona tsirairay ny vary tokony hohaniny mba hisian'ny fifandanjana eo amin'ny hery sy ny fahasalamana. Ny varialoha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, vary jeby, ary ny vary atriatry dia samy karazam-bary famboly eto an-toerana avokoa; saingy miankina amin'ny faritra samihafa ny fambolena azy. Manampy ireo dia dia misy ireo karazam-bary vaovao nohatsaraina novokarin'ny fikarohana siantifika.

== Fambolem-bary ==
Eto [[Madagasikara]] dia mety ho indroa isan-taona ny fambolem-bary ho an' ny tantsaha izay mamboly vary an-tanety. Maro samihafa ny teknika [[fambolem-bary]], arakaraky ny toerana sy ny karazam-bary volena, eto Madagasikara dia ezahin' ny ministera apariaka izao ny [[voly vary maro anaka]] sy ny [[ketsa valo andro]].

=== Karazany ===
Maro karazana ny vary arakaraka ny fomba fijery: raha ny endriny no jerena dia ao ny vary lava, vary botry, vary rojo, sns. Raha ny toerana aniriany kosa dia ao ny vary an-keniheny, ny vary an-tanety, ny vary tomboka. Raha ny fotoana amafazana azy dia ao ny vary aloha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, ny vary jeby, ny vary atriatry.

=== Faritra mpamboly vary ===
Ny faritra [[Alaotra]] izay misy ny [[Sihanaka]] no mitazona ny laharana voalohany amin' ny fambolem-bary. Sompitra faharoa manaraka azy i [[Marovoay]]. Ireo faritra ireo dia miavaka amin' ny [[fambolem-bary]] amin' ny velarana midadasika tokoa. Ho an' ny faritra Alaotra manokana dia manana an' ilay antsoina hoe &quot;valabe tsy taka-basy&quot; izy, izany hoe [[tany lemaka]] midadasika tokoa ka ny fara-vodilanitra no fetrany.

=== Dingana amin' ny fambolem-bary ===
Mandalo dingana maro ny fambolem-bary mandrapahatonga azy any am-bavan'ny mpihinana. Ireto avy izany:

Ny fiasana ny tany:

Voalohany indrindra ny fanomanana ny tany izay hamafazana ketsa izay tsy atao lavitry ny tanim-bary. Manaraka izany ny fiasana ny tany hamindrana azy ka tsy maintsy asaina lalina tsara ny bainga ary avela hahazo rivotra mandritra ny fotoana elaela.

Ny fampidirana sy ny fanosena ny tanimbary:

Rehefa vita asa ny tanimbary dia miroso amin'ny fampidirana rano mba hahafahana manosy tanimbary. Izany no natao dia mba hanesoarana ireo fako sy ny ahi-dratsy eo amin'ny tanimbary.

==== Famafazana: ====
Rehefa voakarakara ny tany natokana hasiana ny ketsa dia afafy ny voan'akotry izay efa nomanina mialoha.

==== Ny fanetsana: ====
Afindra mankany amin' ny [[tanim-bary]] indray ireo ketsa ireo, io no atao hoe manetsa.

Ny fiavana:

Fanalana ireo ahitra eny anelanelan'ny vary maniry. Tsy maintsy atao izany na dia dia tsy misy ahitra aza ny tanimbary.

Ny fijinjana:

Rehefa masaka ny vary eny an-tsaha dia miroso amin'ny fijinjana na fanapahana azy amin'ny antsim-bary ny mpamboly.

Fitaomana vary ho eny am-pamoloana:

Toerana hivelezana sy hanahazana azy mba ho maina tsara ka ahafahana mitahiry azy any an-tsompitra.

Vely vary:

Rehefa voajinja ny vary dia entina eny am-pamoloana. Eo no toerana ahafahana mively azy mba hahazoana ireo vary akotry.

Manahy vary:

Ao aorian'ny vely vary dia tst maintsy ahahy izany mba ho maina tsara. Toerana malalaka sy azon'ny andro tsara no ametrahana azy 

== Fomba sy voambolana malagasy momba ny vary ==

=== Fikarakarana sakafo ===
Ho an' ny Malagasy dia ny vary maina sy ny vary sosoa no ampifandimbiasina, fa ny firenena hafa dia manao azy ho [[Paty (sakafo)|paty]] na [[lasopy]] na atao tsindrin-tsakafo koa aza (vary amin-d[[ronono]]).

* Rehefa avy totoina ny akotry avy nahahy dia azo ny atao hoe [[vary fotsy]], izay efa vonona handrahoina sy hohanina. Amin' ny ankapobeny dia manome vary fotsy 600 g eo ho eo ny akotry 1 kg rehefa totoina. Marihina fa ny hoditry ny akotry izay avy nototoina, izay antsoina hoe [[ampombo]] dia mbola azo ampiasaina ho [[Sakafo|sakafom]]-biby ihany koa.
* Ahazoana [[kobam-bary]] ihany koa ny vary fotsy raha mbola totoina ho lasa vovoka, ny kobam-bary dia ahafahana manao mofo toy ny [[mofogasy]] na [[ramanonaka]].

=== Santa-bary ===
[[Fomban-drazana|Fomba]] malagasy anankiray ny santa-bary, izay anateran' ny valalabemandry ny voaloham-boka-bariny ho an' ny mpitondra na mpanjaka na manamboninahitra mifehy azy amin' ny taom-pijinjana. Anomanana lanonana lehibe io fotoana io. Hatramin' ny fahagola no efa nanaovan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] io fomba iray io, ary amin' izao fotoana izao dia mbola mampihatra izany ny tantsaha manatitra ny santa-bary any amin' ny filoham-pirenena.

=== Fomba fiteny ===

* ''Solon-dranom-bary tsy masaka.'' Amin' ny famangiana manjo, izany hoe rehefa misy maty, dia mitsapa alahelo sy mampionona ny fianakaviana mana-manjo ny mpiara-monina sy havana, ary manolotra vola kely ho an' ny fianakaviana miaraka amin' izay fampiononana izay. Io no atao hoe &quot;solon-dranom-bary tsy masaka&quot;, satria raha tsy nisy ny nanjo dia mbola tokony ho nahavita raharaha toy ny manamasa-bary ilay havana nodimandry.

* ''Vary lena voatoto; ka samy te ho lohany.'' Raha ny tokony ho izy dia hamainina ny vary alohan'ny hitotoana azy. Noho izany, raha totoina lena ny vary dia tapatapaka sy lasa lohany daholo ny ankabeazany fa tsy maventy na matsiraka toy ny vary totoina maina. Ity ohabolana ity dia fampiasa amin' ny fifaninana rehetra.

* ''Aza miantsabotsambotra toy ny vary kely an-daona.'' Ny [[laona]] dia fitaovana fitotoam-bary amin' ny tanana, vita amin' ny hazo, ampiasain' ny ny Malagasy. Raha tsy ampy antsasaky ny laona ny vary totoina dia mitady lalana hivoahana isaky ny milatsaka ny [[fanoto]]. Ity dia ohateny enti-mandrara ny olona mba ho tony hatrany fa tsy ho taitaitra na hiantsambotsambotra lava.

* ''Ny hevitra dia toy ny ketsa, raha lava loatra maningo-tena; ary raha fohy loatra, afatotry ny sasany.'' Ny atao hoe [[ketsa]] dia tsy inona fa zana-bary ambolena. Misy ny zana-bary fohy ary misy ny lava, arakaraka ny tany naniriany. Ny hevitr' izany dia hoe: rehefa miteny na maneho hevitra manoloana ny hafa dia tokony lanjalanjaina sy fakafakaina tsara ary atao amin' ny antonony.

=== Ohabolana ===

* Abidy manely vary; samy manano izay ho efany.
* Adaladala fiandry trano, ka homam-barin-jaza.
* [[Afo]] lavitra tsy azo amindroana; vary zato tsy enti-mandeha.
* Ala-ainan' i Kalo: manoto vary lasaka raika.
* [[Anantsinahy]] va aho ka atao ambony vary?
* Ao, hoy ny vadin' Andriantsileondoza, raha asian-kena ny variny.
* Atao adala ka tezitra: vary misy [[ro]] ka haronina, sisan' Idalo ka hanina.
* Atao ho adala ka tezitra, nefa vary misy ro ka haronina, tanan-tsy mioza ka enti-mitsabaka.
* Aza atao be ny raharaha ka ny voly vary indray no tsy efa.
* Atao mpisorona afo, dia tsy mandà; atao mpaka [[kitay]], dia tsy mandà; atao mpitoto vary, dia mitoto; ary hovonoina, dia maty rahateo; hovelomina, dia izy mpanjaka no mifidy.
* Ataonao ho vilanibe manta vary angaha aho, ka hotabatabain' ny ankizy.
* Ataovy fitia tera-bary : tsy vitan' ny efa nijoro, fa niondrika indray hila saina.
* Aza arianao re ny variko, fa ny mitombo-doha manariva no tsy afako.
* Aza mamokehana ohatra ny [[Fampirafesana|mampirafy]] kely vary.
* Aza mamono reny toa vary ratsy.
* Aza manakora tena ohatra ny vary ho ritra.
* Aza manao fitian-d[[Renikely sy raikely|renikely]]: Ao ny varinao, fa aza vohana ny tranoko.
* Aza manao [[Fody|fodilahy]] mena vary, ka manandrana alohan' ny tompony.
* Aza manaraina misy vary.
* Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho vary hianao, ka mila sahato amy ny [[voay]].
* Aza matoky [[tenda]] ka manao vary aman-[[taolana]].
* Aza miady ho lohany toa vary lena.
* Aza miantsambotsambotra, toy ny vary kely an-daona.
* Aza miteny [[lango]] eo imason' ny vary.
* Aza mitoto vary an-[[trano]] fohy loha.
* Aza ny fahaben' ny vary maina no zahana, fa ny [[taona]] halana heverina.
* Aza ny [[kolokolo]] tsy ho vary no andrariana [[tsihy]] lava.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny misambo-bary manetsa no tsy afaka.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny mitsidika an-tranon-d[[rafy]] no tsy toha.
* Be faniriana kely fila, vary aloha tsy vatran' ny kamo.
* Be mangy mijery vary ka ny aoriana no manjozorobe.
* Be raharaha ka ny voly vary indray no natao saikiny.
* [[Habokana|Boka]] mijinja vary, ka mamorovoro ny efa vita.
* [[Fisoitra afo]]&lt;nowiki/&gt;m-bavy antitra: hita [[alika]], kapohina ; mandroatra ny vary, haroina aminy indray.
* Fitiavako vary tsy ilelafako [[Sotrobe|ondroka]].
* Fitiavam-bary ve no tsy itsimponana [[akotry]]?
* Fotsimbary tsy ilaozan' [[Akotry|akatatra]], lohan' omby tsy ilaozan-[[Lela|delany]], teny maro tsy ilaozan' ny ota.
* Hianao [[voalavo]] mamono ny vary, izaho [[totozy]] mitsimpona ny raraka.
* Hitoto vary, somorina; hiandry omby, olon-dehibe.
* Ilay mitoto vary zato, ka faheniny sisa vao tsy fotsy.
* Ilay osa niandry vary, ka rehefa tsy maharo, dia hoe: Hanombo va izay lasany ?
* Indray mandeha no maty vary, ka handevin-t[[sotrobe]] !
* Indroa maty toa vary rahana.
* Indroa tratry ny aizina toy ny [[tain' omby]] natsentsin-davaka.
* Izay [[Kotroka|kotro]]-mitrena ve no hijinjam-bary manta?
* [[Fahajambana|Jamba]] mively vary, ka tsy maninona na mifanatrika aza.
* Kamboty manao vary amin-t[[Sakay (fanao sakafo)|sakay]]: ny an' ny tena ihany no androtsahan-dranomaso.
* Kapiteny rainazy: mitoto vary ho any ny sahazany.
* Kitoatoa [[vary amin' anana]]: ao ny sendra [[hena]], fa ny sendra sakay dia mirehoka.
* [[Kolokolo]] natao tsy ho vary, [[Erika|erikerika]] natao tsy hahalena: ny kely mba hevero ihany.
* Lany vary tonga [[Fihavanana|havana]], ka ny loha no haotraorina.
* Loza foana homena ny tanjona, fa ny [[heniheny]] tsy azo ho vary.
* Mahamonamonaina toa vary aman-[[takatra]]: tsy somidi-dro, tsy mahafa-d[[ratsiana]].
* Mahandro vary tsaitsainy: ao am-bava mifantina [[akotry]].
* Mahandro vary tsaitsainy : ao am-bava vao mifantina akotry.
* Mahasosotra ohatra ny malahelo misambo-bary: maka mitady ny avo loha, manatitra manao safo vava.
* Indray andro no manao vary amin-[[jabora]] ka manao tsy ho orin-[[Laoka|daoka]] !
* Raha mahazo [[patsa]] indray mahandro, aza manao tsy ho orin-daoka intsony.
* Mamabo tena hoatry ny mitoto vary lena: ny an' ny tena ihany, ka iadiam-po ho lany.
* Manasa ny be kibo, ka ny vary no lany; mananatra ny adala, ka ny vava no vizana.
* Manavinavy dia vary lena, tsy manavinavy, dia mifanoro trano.
* Manetsa mahalana: ny ataon' ny tena ihany no alaina.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao ihany no idiran' ny fatiantoka.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao no alaina.
* Masa-bary maito [[kitoza]] ka ny tiako no tiany.
* Matin-kenamaso, ka homam-barim-[[Habokana|boka]].
* Matin-kenamaso, ka homan-kanina voa [[Famosaviana|mosavy]].
* Matoy vary be [[tsakitsaky]]: tsy olo-mijaly fa manan-kandiasana.
* Miangolangola faharary ka tsy tia vary amim-[[Voavahy|boavahy]].
* Miangolangola mitenda fararano: ny vary tsy lany, ka [[anana]] indray no tadiavina.
* Mihambohambo tsy tia vary mohaka, fa mihinana ny masiso be herinandro.
* Mihambo tsy tia vary mohaka, kanjo nony homana atosika fotsiny.
* Mikotrana foana ny [[sahafa]] sy ny [[fanoto]], fa ny vary ihany no toro.ù
* Mimpody an-tenda, toy ny varin' ny [[Fifanana|mpifana]].
* Mitavandra saimbo tsara, mangaro vary miongana.
* Mitoto vary antoandro: manala [[sahato]] ny akoho.
* Mitoto vary [[diavolana]], ka [[Fakam-panahy|maka fanahy]] ny akoho.
* Mitoto vary lena ka samy miady ho lohany.
* Mitsaha-menimenina, toy ny vary [[sosoa]] voatondraka.
* Mpijiri-bary lavo amin' [[ampombo]], ka potraka amin' ny hoditry ny fanao.
* Mpitsitsy vary tsy manam-panoto, mba isan' ny be fahandro ihany.
* Mpitsitsy vary tsy manam-[[Fanoto|panoto]] mba naman' ny mahandro be ihany.
* Na [[ambaramaina]] aza ny lohako, ka mihodi-[[Valanirana|balanirana]] ny hoditro: vary an-[[Loharano|doharano]] aho ka maitso vatana ihany.
* Nahandro varin-dahiantitra ka masaka ihany fa tsy afa-droatra.
* Na matoky mazava aza tsy hanahy vary [[diavolana]]!
* Nanome zara ny [[Andilana|andilam]]-polaka ny vary lavo.
* Natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary, kanjo nanjary [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]].
* Nataoko ity ianao vary rojo fanefan-taona, kanjo hay vary rojo fanefan-trosa.
* Ny alahelo toy ny vary an-t[[sompitra]]: ahafahana iray [[fatambary]] isan' andro, ka ho levona ihany no farany.
* Ny fitia tsy fanao mody voky, na mody iavonana toa varin' [[Alika|amboa]] mahamay.
* Ny haingo natao ho zavatra, verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny [[haingo]] natao lavananandro verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny hanitry ny vary eo an-tokoana tsy mba [[harena]].
* Ny [[kolokolo]] aza vary ka mainka ny azy nafafiny!
* Ny [[lainga]] toy ny vary aloha, mahafatra-po, fa tsy mahavita taona.
* Ny [[roatra]] fotsy ihany na mena aza ny vary nandrahoina.
* Ny roatra no miohatra ny vilany fa ny vary [[akory]] tsy mankaiza.
* Ny vary raraka sakaizan' akoho.
* Odian-tsy tiana ohatra ny varin' amboa mahamay.
* Osa, ka tia vary aloha !
* Raha indray maka no manta vary aza mandevon-t[[sotrobe]].
* Raha indray mandeha no misambo-bary ka tsy mahazo, aza mandoro ny [[fatambary]].
* Raha sarotin-[[Hatsiaka|katsiaka]], aza tia vary aloha.
* Randranobe no maty vary, ka Renindravola no [[Mosary|mosarena]].
* Rano tsy androana tsy mahafa-[[tseroka]], ny lamba tsy atafy tsy mahafana, ny vary tsy hanina tsy mahavoky, ny raharaha tsy atao tsy mety lavorary.
* Ratsy vady nohanin-[[Lambo|dambo]] vary: vinitra an' [[ala]], tsy mazava an-tanàna.
* Sakaiza tiana namadi-[[Velirano|belirano]]; vady renianaka niholy ho an' olona; reniomby nompiana nandaka; nampaka-drano tsy nahatafakatra; nahandro vary namolavola sosoa : koa izany no kanto maizina indrindra.
* Salasala toy ny [[vomanga]] am-body [[hady]]: vidim-bola, kely matsatso, takalozam-bary, vaventy.
* Saro-bary an-t[[sotro]] ka samy miady fo izay ho any am-bavany.
* Sendrasendra vary amin' anana.
* Soa hoatry ny vary fotsy mby am-[[Vilany|bilany]] hianareo, sahala amin' ny hazo be endriky ny [[saha]], ka hoatry ny [[rakitra]] saro-bidy, toy ny [[Lamba (malagasy)|lamba]] isampinako raha miramirana, sy isikinako raha sendra tezitra.
* [[Sompitra]] tsy misy vary, ka sady manety trano no mampihambo toetra ny tompony.
* Te-hoderain' ny [[akoho]], ka mitoto vary hariva.
* Tekotekon' [[Tsikirity|angitra]]: tsy mahalany vary fahiny raika.
* Toy ilay namatra [[isam-pangady]]: raha tsy tonga ny vola, dia vary no afatra.
* Toy ny jinja varin' ilay mondry ka ny tsy tapaka no be, ary ny tapaka indray misavorovoro.
* Toy ny vary sy ny [[rano]]: ka an-tsaha tsy mifanary, an-tanàna tsy mifandao.
* Vary aloha: mahafatra-po fa tsy mahavita taona.
* Vary amin-d[[ronono]] tondrahan-[[tantely]]: ampoky ny mamy, ampoky ny soa.
* Toto vary hariva: manary dia ny [[akoho]].
* Toto vary ka tsy fotsy tsy an-[[Laona|daona]].
* Toto vary maizina: ao am-bava vao mifantina [[akatatra]].
* Tsy ampy tsy lany, ohatra ny vary be [[vato]].
* Tsy mahafoy [[lasiray]] hamidy [[takotra]] ka manta vary.
* Tsy mba nampoizina ho [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]], fa natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary.
* Tsy mety raha mamono reny, toa vary ratsy.
* Tsy mety raha manao [[Andevo (teto Madagasikara)|andevovavy]] may trano: ny trano may tsy hitany, fa &quot;Maty aho varin-janako !&quot;
* Tsy mety raha manao sola sarotra, ka miloloha vary mahamay.
* Tsy mety raha manarai-misy vary, fa ny tsy misy aza tsy fidiny.
* Tsy ny [[Tanimbary|tanim-bary]] no madinidini-bary, fa isika roroa no madinidini-[[Fitiavana|pitiavana]].
* Tsy satry ny mialin-[[Horirika|koririka]], fa ny vary hatokona no tsy misy.
* Vary zato andrefan-trano: tsitsina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany; tobaina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany.
* Vary amim-[[Valala|balala]]: tsakoina, madinika; atelina, be faikany.
* Vary be [[vato]], ka tsy ahateleman-koatrinona.
* Vary iray no nafafy, ka vary zato no miakatra.
* Vary lelik' [[antsanga]]: voaterisetra havozona, ka tsy misy hiolanolanana.
* Vary mangatsiaka.
* Vary maniry an-davabary, ka mitaroka anatin' ny maizina.
* Vary manta jinjaina : tsy manampo izay ho faty, fa ny manao no mahery.
* Vary [[sosoa]] nilaofan-[[kitoza]], ka tsy soa fa mifanentana.
* Vary vokatra eo [[Ibetsimitatatra]]: na tompony na tsy tompony, samy mitazana.
* Vary vory amin' abatoraka: totoina tsy miray fotsy, ahandroin-tsy miray masaka.
* Vary zato naharon' ny [[sompitra]].
* Vato natora-[[Fody|pody]] ka tsy mataho-bary ho raraka.
* Vavahady mizaha vary vokatra.
* [[Vinanto]] tsy manam-bary maina: tsy vinanto fa [[vy]] nahantona.
* Vody varin' [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] ny olona: izay tiany halaina no alainy, ary izay tiany havela no avelany.
* [[Vomanga]] an-[[Hady|kady]]: amidy [[vola]] tsy lafo, atakalo vary tsy foy.
* [[Voninkazo|Vony]] tsy azon' afo, vary tsy hanim-pody.
* Zarazarao ny raharaha: ny tapa-tanana miandry [[ondry]], ny tapa-tongotra mitoto vary.
* Izaho angika, hianao vary hova.

== Jereo koa ==

* [[Vary]]
* [[Fambolem-bary]]

==Jereo koa==

[[Sokajy:Vary]]</text>
      <sha1>9gf2qz3lbiakegx2bqw5li69grjc4vk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146180</id>
      <parentid>1146179</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T16:31:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18238" sha1="3d2ebu4vg0ub5k3dk2vruijj16wftf7" xml:space="preserve">[[Sary:Riziere terrasses.JPG|vignette|435x435px|Tanimbary malagasy]]
Ny '''vary''' dia zavamaniry manana ny lanjany eo amin' ny [[kolontsaina malagasy|kolontsaina]] sy ny [[Toekaren' i Madagasikara|toekarena malagasy]]. Foto-tsakafon' ny Malagasy ny [[vary]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2024/01/16/167816/&lt;/ref&gt;, ary saika ny mponina amin' ny faritra rehetra eto amin' ny firenena no mihinam-bary isan' andro.

== Aina sy kolontsaina ==
Firenena maro no mivelona amin'ny fambolena ny vary ka anisan'izany i Madagasikara. Eny amin'ny tanimbary mando mandavantaona, na eny an-tanety no toerana ambolena azy.

Mitana ny laharana faharoa maneran-tany izy eo amin'ny voly fanao sakafo. Hita amin'ny endriny maro ny vary ary miavaka amin'ny lokony, ny habeny ary ny tsirony. Raha ho an'ny Malagasy manokana dia hanina intelo isan'andro izy ary ovaovaina araka ny zava-misy ny fomba fahandroana azy

=== Vary: Aina ===
Zava-maniry marani-dravina, miravaka voa madinika famboly any amin'ny tany mafana sy be rano ny vary. Mitondra zana-taho hatrany amin'ny 45 ny fotony iray ary miankina amin'ny hamaroan'ny tahom-bary ny fahavokarany.

Foto-tsakafon'ny Malagasy ny vary ary motana anjara toerana lehibe eo amin'ny fivelomana , noho izy mikolo aina. Tsy mifidy sokajin-taona ihany koa ny fihinana azy. Manampy betsaka amin'ny fiatrehana ny adidy aman'andraikitra takin'ny fiarahamonina ny vary.

Miankina amin'ny asan'ny olona tsirairay ny vary tokony hohaniny mba hisian'ny fifandanjana eo amin'ny hery sy ny fahasalamana. Ny varialoha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, vary jeby, ary ny vary atriatry dia samy karazam-bary famboly eto an-toerana avokoa; saingy miankina amin'ny faritra samihafa ny fambolena azy. Manampy ireo dia dia misy ireo karazam-bary vaovao nohatsaraina novokarin'ny fikarohana siantifika.

== Fambolem-bary ==
Eto [[Madagasikara]] dia mety ho indroa isan-taona ny fambolem-bary ho an' ny tantsaha izay mamboly vary an-tanety. Maro samihafa ny teknika [[fambolem-bary]], arakaraky ny toerana sy ny karazam-bary volena, eto Madagasikara dia ezahin' ny ministera apariaka izao ny [[voly vary maro anaka]] sy ny [[ketsa valo andro]].

=== Karazany ===
Maro karazana ny vary arakaraka ny fomba fijery: raha ny endriny no jerena dia ao ny vary lava, vary botry, vary rojo, sns. Raha ny toerana aniriany kosa dia ao ny vary an-keniheny, ny vary an-tanety, ny vary tomboka. Raha ny fotoana amafazana azy dia ao ny vary aloha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, ny vary jeby, ny vary atriatry.

=== Faritra mpamboly vary ===
Ny faritra [[Alaotra]] izay misy ny [[Sihanaka]] no mitazona ny laharana voalohany amin' ny fambolem-bary. Sompitra faharoa manaraka azy i [[Marovoay]]. Ireo faritra ireo dia miavaka amin' ny [[fambolem-bary]] amin' ny velarana midadasika tokoa. Ho an' ny faritra Alaotra manokana dia manana an' ilay antsoina hoe &quot;valabe tsy taka-basy&quot; izy, izany hoe [[tany lemaka]] midadasika tokoa ka ny fara-vodilanitra no fetrany.

=== Dingana amin' ny fambolem-bary ===
Mandalo dingana maro ny fambolem-bary mandrapahatonga azy any am-bavan'ny mpihinana. Ireto avy izany:

=== Ny fiasana ny tany: ===
Voalohany indrindra ny fanomanana ny tany izay hamafazana ketsa izay tsy atao lavitry ny tanim-bary. Manaraka izany ny fiasana ny tany hamindrana azy ka tsy maintsy asaina lalina tsara ny bainga ary avela hahazo rivotra mandritra ny fotoana elaela.

Ny fampidirana sy ny fanosena ny tanimbary:

Rehefa vita asa ny tanimbary dia miroso amin'ny fampidirana rano mba hahafahana manosy tanimbary. Izany no natao dia mba hanesoarana ireo fako sy ny ahi-dratsy eo amin'ny tanimbary.

=== Famafazana: ===
Rehefa voakarakara ny tany natokana hasiana ny ketsa dia afafy ny voan'akotry izay efa nomanina mialoha.

=== Ny fanetsana: ===
Afindra mankany amin' ny [[tanim-bary]] indray ireo ketsa ireo, io no atao hoe manetsa.

=== Ny fiavana: ===
Fanalana ireo ahitra eny anelanelan'ny vary maniry. Tsy maintsy atao izany na dia dia tsy misy ahitra aza ny tanimbary.

=== Ny fijinjana: ===
Rehefa masaka ny vary eny an-tsaha dia miroso amin'ny fijinjana na fanapahana azy amin'ny antsim-bary ny mpamboly.

=== Fitaomana vary ho eny am-pamoloana: ===
Toerana hivelezana sy hanahazana azy mba ho maina tsara ka ahafahana mitahiry azy any an-tsompitra.

=== Vely vary: ===
Rehefa voajinja ny vary dia entina eny am-pamoloana. Eo no toerana ahafahana mively azy mba hahazoana ireo vary akotry.

=== Manahy vary: ===
Ao aorian'ny vely vary dia tst maintsy ahahy izany mba ho maina tsara. Toerana malalaka sy azon'ny andro tsara no ametrahana azy 

== Fomba sy voambolana malagasy momba ny vary ==

=== Fikarakarana sakafo ===
Ho an' ny Malagasy dia ny vary maina sy ny vary sosoa no ampifandimbiasina, fa ny firenena hafa dia manao azy ho [[Paty (sakafo)|paty]] na [[lasopy]] na atao tsindrin-tsakafo koa aza (vary amin-d[[ronono]]).

* Rehefa avy totoina ny akotry avy nahahy dia azo ny atao hoe [[vary fotsy]], izay efa vonona handrahoina sy hohanina. Amin' ny ankapobeny dia manome vary fotsy 600 g eo ho eo ny akotry 1 kg rehefa totoina. Marihina fa ny hoditry ny akotry izay avy nototoina, izay antsoina hoe [[ampombo]] dia mbola azo ampiasaina ho [[Sakafo|sakafom]]-biby ihany koa.
* Ahazoana [[kobam-bary]] ihany koa ny vary fotsy raha mbola totoina ho lasa vovoka, ny kobam-bary dia ahafahana manao mofo toy ny [[mofogasy]] na [[ramanonaka]].

=== Santa-bary ===
[[Fomban-drazana|Fomba]] malagasy anankiray ny santa-bary, izay anateran' ny valalabemandry ny voaloham-boka-bariny ho an' ny mpitondra na mpanjaka na manamboninahitra mifehy azy amin' ny taom-pijinjana. Anomanana lanonana lehibe io fotoana io. Hatramin' ny fahagola no efa nanaovan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] io fomba iray io, ary amin' izao fotoana izao dia mbola mampihatra izany ny tantsaha manatitra ny santa-bary any amin' ny filoham-pirenena.

=== Fomba fiteny ===

* ''Solon-dranom-bary tsy masaka.'' Amin' ny famangiana manjo, izany hoe rehefa misy maty, dia mitsapa alahelo sy mampionona ny fianakaviana mana-manjo ny mpiara-monina sy havana, ary manolotra vola kely ho an' ny fianakaviana miaraka amin' izay fampiononana izay. Io no atao hoe &quot;solon-dranom-bary tsy masaka&quot;, satria raha tsy nisy ny nanjo dia mbola tokony ho nahavita raharaha toy ny manamasa-bary ilay havana nodimandry.

* ''Vary lena voatoto; ka samy te ho lohany.'' Raha ny tokony ho izy dia hamainina ny vary alohan'ny hitotoana azy. Noho izany, raha totoina lena ny vary dia tapatapaka sy lasa lohany daholo ny ankabeazany fa tsy maventy na matsiraka toy ny vary totoina maina. Ity ohabolana ity dia fampiasa amin' ny fifaninana rehetra.

* ''Aza miantsabotsambotra toy ny vary kely an-daona.'' Ny [[laona]] dia fitaovana fitotoam-bary amin' ny tanana, vita amin' ny hazo, ampiasain' ny ny Malagasy. Raha tsy ampy antsasaky ny laona ny vary totoina dia mitady lalana hivoahana isaky ny milatsaka ny [[fanoto]]. Ity dia ohateny enti-mandrara ny olona mba ho tony hatrany fa tsy ho taitaitra na hiantsambotsambotra lava.

* ''Ny hevitra dia toy ny ketsa, raha lava loatra maningo-tena; ary raha fohy loatra, afatotry ny sasany.'' Ny atao hoe [[ketsa]] dia tsy inona fa zana-bary ambolena. Misy ny zana-bary fohy ary misy ny lava, arakaraka ny tany naniriany. Ny hevitr' izany dia hoe: rehefa miteny na maneho hevitra manoloana ny hafa dia tokony lanjalanjaina sy fakafakaina tsara ary atao amin' ny antonony.

=== Ohabolana ===

* Abidy manely vary; samy manano izay ho efany.
* Adaladala fiandry trano, ka homam-barin-jaza.
* [[Afo]] lavitra tsy azo amindroana; vary zato tsy enti-mandeha.
* Ala-ainan' i Kalo: manoto vary lasaka raika.
* [[Anantsinahy]] va aho ka atao ambony vary?
* Ao, hoy ny vadin' Andriantsileondoza, raha asian-kena ny variny.
* Atao adala ka tezitra: vary misy [[ro]] ka haronina, sisan' Idalo ka hanina.
* Atao ho adala ka tezitra, nefa vary misy ro ka haronina, tanan-tsy mioza ka enti-mitsabaka.
* Aza atao be ny raharaha ka ny voly vary indray no tsy efa.
* Atao mpisorona afo, dia tsy mandà; atao mpaka [[kitay]], dia tsy mandà; atao mpitoto vary, dia mitoto; ary hovonoina, dia maty rahateo; hovelomina, dia izy mpanjaka no mifidy.
* Ataonao ho vilanibe manta vary angaha aho, ka hotabatabain' ny ankizy.
* Ataovy fitia tera-bary : tsy vitan' ny efa nijoro, fa niondrika indray hila saina.
* Aza arianao re ny variko, fa ny mitombo-doha manariva no tsy afako.
* Aza mamokehana ohatra ny [[Fampirafesana|mampirafy]] kely vary.
* Aza mamono reny toa vary ratsy.
* Aza manakora tena ohatra ny vary ho ritra.
* Aza manao fitian-d[[Renikely sy raikely|renikely]]: Ao ny varinao, fa aza vohana ny tranoko.
* Aza manao [[Fody|fodilahy]] mena vary, ka manandrana alohan' ny tompony.
* Aza manaraina misy vary.
* Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho vary hianao, ka mila sahato amy ny [[voay]].
* Aza matoky [[tenda]] ka manao vary aman-[[taolana]].
* Aza miady ho lohany toa vary lena.
* Aza miantsambotsambotra, toy ny vary kely an-daona.
* Aza miteny [[lango]] eo imason' ny vary.
* Aza mitoto vary an-[[trano]] fohy loha.
* Aza ny fahaben' ny vary maina no zahana, fa ny [[taona]] halana heverina.
* Aza ny [[kolokolo]] tsy ho vary no andrariana [[tsihy]] lava.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny misambo-bary manetsa no tsy afaka.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny mitsidika an-tranon-d[[rafy]] no tsy toha.
* Be faniriana kely fila, vary aloha tsy vatran' ny kamo.
* Be mangy mijery vary ka ny aoriana no manjozorobe.
* Be raharaha ka ny voly vary indray no natao saikiny.
* [[Habokana|Boka]] mijinja vary, ka mamorovoro ny efa vita.
* [[Fisoitra afo]]&lt;nowiki/&gt;m-bavy antitra: hita [[alika]], kapohina ; mandroatra ny vary, haroina aminy indray.
* Fitiavako vary tsy ilelafako [[Sotrobe|ondroka]].
* Fitiavam-bary ve no tsy itsimponana [[akotry]]?
* Fotsimbary tsy ilaozan' [[Akotry|akatatra]], lohan' omby tsy ilaozan-[[Lela|delany]], teny maro tsy ilaozan' ny ota.
* Hianao [[voalavo]] mamono ny vary, izaho [[totozy]] mitsimpona ny raraka.
* Hitoto vary, somorina; hiandry omby, olon-dehibe.
* Ilay mitoto vary zato, ka faheniny sisa vao tsy fotsy.
* Ilay osa niandry vary, ka rehefa tsy maharo, dia hoe: Hanombo va izay lasany ?
* Indray mandeha no maty vary, ka handevin-t[[sotrobe]] !
* Indroa maty toa vary rahana.
* Indroa tratry ny aizina toy ny [[tain' omby]] natsentsin-davaka.
* Izay [[Kotroka|kotro]]-mitrena ve no hijinjam-bary manta?
* [[Fahajambana|Jamba]] mively vary, ka tsy maninona na mifanatrika aza.
* Kamboty manao vary amin-t[[Sakay (fanao sakafo)|sakay]]: ny an' ny tena ihany no androtsahan-dranomaso.
* Kapiteny rainazy: mitoto vary ho any ny sahazany.
* Kitoatoa [[vary amin' anana]]: ao ny sendra [[hena]], fa ny sendra sakay dia mirehoka.
* [[Kolokolo]] natao tsy ho vary, [[Erika|erikerika]] natao tsy hahalena: ny kely mba hevero ihany.
* Lany vary tonga [[Fihavanana|havana]], ka ny loha no haotraorina.
* Loza foana homena ny tanjona, fa ny [[heniheny]] tsy azo ho vary.
* Mahamonamonaina toa vary aman-[[takatra]]: tsy somidi-dro, tsy mahafa-d[[ratsiana]].
* Mahandro vary tsaitsainy: ao am-bava mifantina [[akotry]].
* Mahandro vary tsaitsainy : ao am-bava vao mifantina akotry.
* Mahasosotra ohatra ny malahelo misambo-bary: maka mitady ny avo loha, manatitra manao safo vava.
* Indray andro no manao vary amin-[[jabora]] ka manao tsy ho orin-[[Laoka|daoka]] !
* Raha mahazo [[patsa]] indray mahandro, aza manao tsy ho orin-daoka intsony.
* Mamabo tena hoatry ny mitoto vary lena: ny an' ny tena ihany, ka iadiam-po ho lany.
* Manasa ny be kibo, ka ny vary no lany; mananatra ny adala, ka ny vava no vizana.
* Manavinavy dia vary lena, tsy manavinavy, dia mifanoro trano.
* Manetsa mahalana: ny ataon' ny tena ihany no alaina.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao ihany no idiran' ny fatiantoka.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao no alaina.
* Masa-bary maito [[kitoza]] ka ny tiako no tiany.
* Matin-kenamaso, ka homam-barim-[[Habokana|boka]].
* Matin-kenamaso, ka homan-kanina voa [[Famosaviana|mosavy]].
* Matoy vary be [[tsakitsaky]]: tsy olo-mijaly fa manan-kandiasana.
* Miangolangola faharary ka tsy tia vary amim-[[Voavahy|boavahy]].
* Miangolangola mitenda fararano: ny vary tsy lany, ka [[anana]] indray no tadiavina.
* Mihambohambo tsy tia vary mohaka, fa mihinana ny masiso be herinandro.
* Mihambo tsy tia vary mohaka, kanjo nony homana atosika fotsiny.
* Mikotrana foana ny [[sahafa]] sy ny [[fanoto]], fa ny vary ihany no toro.ù
* Mimpody an-tenda, toy ny varin' ny [[Fifanana|mpifana]].
* Mitavandra saimbo tsara, mangaro vary miongana.
* Mitoto vary antoandro: manala [[sahato]] ny akoho.
* Mitoto vary [[diavolana]], ka [[Fakam-panahy|maka fanahy]] ny akoho.
* Mitoto vary lena ka samy miady ho lohany.
* Mitsaha-menimenina, toy ny vary [[sosoa]] voatondraka.
* Mpijiri-bary lavo amin' [[ampombo]], ka potraka amin' ny hoditry ny fanao.
* Mpitsitsy vary tsy manam-panoto, mba isan' ny be fahandro ihany.
* Mpitsitsy vary tsy manam-[[Fanoto|panoto]] mba naman' ny mahandro be ihany.
* Na [[ambaramaina]] aza ny lohako, ka mihodi-[[Valanirana|balanirana]] ny hoditro: vary an-[[Loharano|doharano]] aho ka maitso vatana ihany.
* Nahandro varin-dahiantitra ka masaka ihany fa tsy afa-droatra.
* Na matoky mazava aza tsy hanahy vary [[diavolana]]!
* Nanome zara ny [[Andilana|andilam]]-polaka ny vary lavo.
* Natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary, kanjo nanjary [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]].
* Nataoko ity ianao vary rojo fanefan-taona, kanjo hay vary rojo fanefan-trosa.
* Ny alahelo toy ny vary an-t[[sompitra]]: ahafahana iray [[fatambary]] isan' andro, ka ho levona ihany no farany.
* Ny fitia tsy fanao mody voky, na mody iavonana toa varin' [[Alika|amboa]] mahamay.
* Ny haingo natao ho zavatra, verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny [[haingo]] natao lavananandro verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny hanitry ny vary eo an-tokoana tsy mba [[harena]].
* Ny [[kolokolo]] aza vary ka mainka ny azy nafafiny!
* Ny [[lainga]] toy ny vary aloha, mahafatra-po, fa tsy mahavita taona.
* Ny [[roatra]] fotsy ihany na mena aza ny vary nandrahoina.
* Ny roatra no miohatra ny vilany fa ny vary [[akory]] tsy mankaiza.
* Ny vary raraka sakaizan' akoho.
* Odian-tsy tiana ohatra ny varin' amboa mahamay.
* Osa, ka tia vary aloha !
* Raha indray maka no manta vary aza mandevon-t[[sotrobe]].
* Raha indray mandeha no misambo-bary ka tsy mahazo, aza mandoro ny [[fatambary]].
* Raha sarotin-[[Hatsiaka|katsiaka]], aza tia vary aloha.
* Randranobe no maty vary, ka Renindravola no [[Mosary|mosarena]].
* Rano tsy androana tsy mahafa-[[tseroka]], ny lamba tsy atafy tsy mahafana, ny vary tsy hanina tsy mahavoky, ny raharaha tsy atao tsy mety lavorary.
* Ratsy vady nohanin-[[Lambo|dambo]] vary: vinitra an' [[ala]], tsy mazava an-tanàna.
* Sakaiza tiana namadi-[[Velirano|belirano]]; vady renianaka niholy ho an' olona; reniomby nompiana nandaka; nampaka-drano tsy nahatafakatra; nahandro vary namolavola sosoa : koa izany no kanto maizina indrindra.
* Salasala toy ny [[vomanga]] am-body [[hady]]: vidim-bola, kely matsatso, takalozam-bary, vaventy.
* Saro-bary an-t[[sotro]] ka samy miady fo izay ho any am-bavany.
* Sendrasendra vary amin' anana.
* Soa hoatry ny vary fotsy mby am-[[Vilany|bilany]] hianareo, sahala amin' ny hazo be endriky ny [[saha]], ka hoatry ny [[rakitra]] saro-bidy, toy ny [[Lamba (malagasy)|lamba]] isampinako raha miramirana, sy isikinako raha sendra tezitra.
* [[Sompitra]] tsy misy vary, ka sady manety trano no mampihambo toetra ny tompony.
* Te-hoderain' ny [[akoho]], ka mitoto vary hariva.
* Tekotekon' [[Tsikirity|angitra]]: tsy mahalany vary fahiny raika.
* Toy ilay namatra [[isam-pangady]]: raha tsy tonga ny vola, dia vary no afatra.
* Toy ny jinja varin' ilay mondry ka ny tsy tapaka no be, ary ny tapaka indray misavorovoro.
* Toy ny vary sy ny [[rano]]: ka an-tsaha tsy mifanary, an-tanàna tsy mifandao.
* Vary aloha: mahafatra-po fa tsy mahavita taona.
* Vary amin-d[[ronono]] tondrahan-[[tantely]]: ampoky ny mamy, ampoky ny soa.
* Toto vary hariva: manary dia ny [[akoho]].
* Toto vary ka tsy fotsy tsy an-[[Laona|daona]].
* Toto vary maizina: ao am-bava vao mifantina [[akatatra]].
* Tsy ampy tsy lany, ohatra ny vary be [[vato]].
* Tsy mahafoy [[lasiray]] hamidy [[takotra]] ka manta vary.
* Tsy mba nampoizina ho [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]], fa natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary.
* Tsy mety raha mamono reny, toa vary ratsy.
* Tsy mety raha manao [[Andevo (teto Madagasikara)|andevovavy]] may trano: ny trano may tsy hitany, fa &quot;Maty aho varin-janako !&quot;
* Tsy mety raha manao sola sarotra, ka miloloha vary mahamay.
* Tsy mety raha manarai-misy vary, fa ny tsy misy aza tsy fidiny.
* Tsy ny [[Tanimbary|tanim-bary]] no madinidini-bary, fa isika roroa no madinidini-[[Fitiavana|pitiavana]].
* Tsy satry ny mialin-[[Horirika|koririka]], fa ny vary hatokona no tsy misy.
* Vary zato andrefan-trano: tsitsina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany; tobaina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany.
* Vary amim-[[Valala|balala]]: tsakoina, madinika; atelina, be faikany.
* Vary be [[vato]], ka tsy ahateleman-koatrinona.
* Vary iray no nafafy, ka vary zato no miakatra.
* Vary lelik' [[antsanga]]: voaterisetra havozona, ka tsy misy hiolanolanana.
* Vary mangatsiaka.
* Vary maniry an-davabary, ka mitaroka anatin' ny maizina.
* Vary manta jinjaina : tsy manampo izay ho faty, fa ny manao no mahery.
* Vary [[sosoa]] nilaofan-[[kitoza]], ka tsy soa fa mifanentana.
* Vary vokatra eo [[Ibetsimitatatra]]: na tompony na tsy tompony, samy mitazana.
* Vary vory amin' abatoraka: totoina tsy miray fotsy, ahandroin-tsy miray masaka.
* Vary zato naharon' ny [[sompitra]].
* Vato natora-[[Fody|pody]] ka tsy mataho-bary ho raraka.
* Vavahady mizaha vary vokatra.
* [[Vinanto]] tsy manam-bary maina: tsy vinanto fa [[vy]] nahantona.
* Vody varin' [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] ny olona: izay tiany halaina no alainy, ary izay tiany havela no avelany.
* [[Vomanga]] an-[[Hady|kady]]: amidy [[vola]] tsy lafo, atakalo vary tsy foy.
* [[Voninkazo|Vony]] tsy azon' afo, vary tsy hanim-pody.
* Zarazarao ny raharaha: ny tapa-tanana miandry [[ondry]], ny tapa-tongotra mitoto vary.
* Izaho angika, hianao vary hova.

== Jereo koa ==

* [[Vary]]
* [[Fambolem-bary]]

==Jereo koa==

[[Sokajy:Vary]]</text>
      <sha1>3d2ebu4vg0ub5k3dk2vruijj16wftf7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146181</id>
      <parentid>1146180</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T16:41:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy lahatsoratra</comment>
      <origin>1146181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18260" sha1="jgccsaazlnv5ievsxllcjn7qb3uo8gi" xml:space="preserve">[[Sary:Riziere terrasses.JPG|vignette|435x435px|Tanimbary malagasy]]
Ny '''vary''' dia zavamaniry manana ny lanjany eo amin' ny [[kolontsaina malagasy|kolontsaina]] sy ny [[Toekaren' i Madagasikara|toekarena malagasy]]. Foto-tsakafon' ny Malagasy ny [[vary]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2024/01/16/167816/&lt;/ref&gt;, ary saika ny mponina amin' ny faritra rehetra eto amin' ny firenena no mihinam-bary isan' andro.

== Aina sy kolontsaina ==
Firenena maro no mivelona amin'ny fambolena ny vary ka anisan'izany i Madagasikara. Eny amin'ny tanimbary mando mandavantaona, na eny an-tanety no toerana ambolena azy.

Mitana ny laharana faharoa maneran-tany izy eo amin'ny voly fanao sakafo. Hita amin'ny endriny maro ny vary ary miavaka amin'ny lokony, ny habeny ary ny tsirony. Raha ho an'ny Malagasy manokana dia hanina intelo isan'andro izy ary ovaovaina araka ny zava-misy ny fomba fahandroana azy

=== Vary: Aina ===
Zava-maniry marani-dravina, miravaka voa madinika famboly any amin'ny tany mafana sy be rano ny vary. Mitondra zana-taho hatrany amin'ny 45 ny fotony iray ary miankina amin'ny hamaroan'ny tahom-bary ny fahavokarany.

Foto-tsakafon'ny Malagasy ny vary ary motana anjara toerana lehibe eo amin'ny fivelomana , noho izy mikolo aina. Tsy mifidy sokajin-taona ihany koa ny fihinana azy. Manampy betsaka amin'ny fiatrehana ny adidy aman'andraikitra takin'ny fiarahamonina ny vary.

Miankina amin'ny asan'ny olona tsirairay ny vary tokony hohaniny mba hisian'ny fifandanjana eo amin'ny hery sy ny fahasalamana. Ny varialoha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, vary jeby, ary ny vary atriatry dia samy karazam-bary famboly eto an-toerana avokoa; saingy miankina amin'ny faritra samihafa ny fambolena azy. Manampy ireo dia dia misy ireo karazam-bary vaovao nohatsaraina novokarin'ny fikarohana siantifika.

== Fambolem-bary ==
Eto [[Madagasikara]] dia mety ho indroa isan-taona ny fambolem-bary ho an' ny tantsaha izay mamboly vary an-tanety. Maro samihafa ny teknika [[fambolem-bary]], arakaraky ny toerana sy ny karazam-bary volena, eto Madagasikara dia ezahin' ny ministera apariaka izao ny [[voly vary maro anaka]] sy ny [[ketsa valo andro]].

=== Karazany ===
Maro karazana ny vary arakaraka ny fomba fijery: raha ny endriny no jerena dia ao ny vary lava, vary botry, vary rojo, sns. Raha ny toerana aniriany kosa dia ao ny vary an-keniheny, ny vary an-tanety, ny vary tomboka. Raha ny fotoana amafazana azy dia ao ny vary aloha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, ny vary jeby, ny vary atriatry.

=== Faritra mpamboly vary ===
Ny faritra [[Alaotra]] izay misy ny [[Sihanaka]] no mitazona ny laharana voalohany amin' ny fambolem-bary. Sompitra faharoa manaraka azy i [[Marovoay]]. Ireo faritra ireo dia miavaka amin' ny [[fambolem-bary]] amin' ny velarana midadasika tokoa. Ho an' ny faritra Alaotra manokana dia manana an' ilay antsoina hoe &quot;valabe tsy taka-basy&quot; izy, izany hoe [[tany lemaka]] midadasika tokoa ka ny fara-vodilanitra no fetrany.

=== Dingana amin' ny fambolem-bary ===
Mandalo dingana maro ny fambolem-bary mandrapahatonga azy any am-bavan'ny mpihinana. Ireto avy izany:

=== Ny fiasana ny tany: ===
Voalohany indrindra ny fanomanana ny tany izay hamafazana ketsa izay tsy atao lavitry ny tanim-bary. Manaraka izany ny fiasana ny tany hamindrana azy ka tsy maintsy asaina lalina tsara ny bainga ary avela hahazo rivotra mandritra ny fotoana elaela.

Ny fampidirana sy ny fanosena ny tanimbary:

Rehefa vita asa ny tanimbary dia miroso amin'ny fampidirana rano mba hahafahana manosy tanimbary. Izany no natao dia mba hanesoarana ireo fako sy ny ahi-dratsy eo amin'ny tanimbary.

=== Famafazana: ===
Rehefa voakarakara ny tany natokana hasiana ny ketsa dia afafy ny voan'akotry izay efa nomanina mialoha.

=== Ny fanetsana: ===
Afindra mankany amin' ny [[tanim-bary]] indray ireo ketsa ireo, io no atao hoe manetsa.

=== Ny fiavana: ===
Fanalana ireo ahitra eny anelanelan'ny vary maniry. Tsy maintsy atao izany na dia dia tsy misy ahitra aza ny tanimbary.

=== Ny fijinjana: ===
Rehefa masaka ny vary eny an-tsaha dia miroso amin'ny fijinjana na fanapahana azy amin'ny antsim-bary ny mpamboly.

=== Fitaomana vary ho eny am-pamoloana: ===
Toerana hivelezana sy hanahazana azy mba ho maina tsara ka ahafahana mitahiry azy any an-tsompitra.

=== Vely vary: ===
Rehefa voajinja ny vary dia entina eny am-pamoloana. Eo no toerana ahafahana mively azy mba hahazoana ireo vary akotry.

=== Manahy vary: ===
Ao aorian'ny vely vary dia tst maintsy ahahy izany mba ho maina tsara. Toerana malalaka sy azon'ny andro tsara no ametrahana azy 

== Fomba sy fikarakarana ny vary ==

=== Fikarakarana sakafo ===
Ho an' ny Malagasy dia ny vary maina sy ny vary sosoa no ampifandimbiasina, fa ny firenena hafa dia manao azy ho [[Paty (sakafo)|paty]] na [[lasopy]] na atao tsindrin-tsakafo koa aza (vary amin-d[[ronono]]).

* Rehefa avy totoina ny akotry avy nahahy dia azo ny atao hoe [[vary fotsy]], izay efa vonona handrahoina sy hohanina. Amin' ny ankapobeny dia manome vary fotsy 600 g eo ho eo ny akotry 1 kg rehefa totoina. Marihina fa ny hoditry ny akotry izay avy nototoina, izay antsoina hoe [[ampombo]] dia mbola azo ampiasaina ho [[Sakafo|sakafom]]-biby ihany koa.
* Ahazoana [[kobam-bary]] ihany koa ny vary fotsy raha mbola totoina ho lasa vovoka, ny kobam-bary dia ahafahana manao mofo toy ny [[mofogasy]] na [[ramanonaka]].

=== Santa-bary ===
[[Fomban-drazana|Fomba]] malagasy anankiray ny santa-bary, izay anateran' ny valalabemandry ny voaloham-boka-bariny ho an' ny mpitondra na mpanjaka na manamboninahitra mifehy azy amin' ny taom-pijinjana. Anomanana lanonana lehibe io fotoana io. Hatramin' ny fahagola no efa nanaovan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] io fomba iray io, ary amin' izao fotoana izao dia mbola mampihatra izany ny tantsaha manatitra ny santa-bary any amin' ny filoham-pirenena.

== Oha-pitenenana sy ohabolana ==

=== Fomba fiteny ===

* ''Solon-dranom-bary tsy masaka.'' Amin' ny famangiana manjo, izany hoe rehefa misy maty, dia mitsapa alahelo sy mampionona ny fianakaviana mana-manjo ny mpiara-monina sy havana, ary manolotra vola kely ho an' ny fianakaviana miaraka amin' izay fampiononana izay. Io no atao hoe &quot;solon-dranom-bary tsy masaka&quot;, satria raha tsy nisy ny nanjo dia mbola tokony ho nahavita raharaha toy ny manamasa-bary ilay havana nodimandry.

* ''Vary lena voatoto; ka samy te ho lohany.'' Raha ny tokony ho izy dia hamainina ny vary alohan'ny hitotoana azy. Noho izany, raha totoina lena ny vary dia tapatapaka sy lasa lohany daholo ny ankabeazany fa tsy maventy na matsiraka toy ny vary totoina maina. Ity ohabolana ity dia fampiasa amin' ny fifaninana rehetra.

* ''Aza miantsabotsambotra toy ny vary kely an-daona.'' Ny [[laona]] dia fitaovana fitotoam-bary amin' ny tanana, vita amin' ny hazo, ampiasain' ny ny Malagasy. Raha tsy ampy antsasaky ny laona ny vary totoina dia mitady lalana hivoahana isaky ny milatsaka ny [[fanoto]]. Ity dia ohateny enti-mandrara ny olona mba ho tony hatrany fa tsy ho taitaitra na hiantsambotsambotra lava.

* ''Ny hevitra dia toy ny ketsa, raha lava loatra maningo-tena; ary raha fohy loatra, afatotry ny sasany.'' Ny atao hoe [[ketsa]] dia tsy inona fa zana-bary ambolena. Misy ny zana-bary fohy ary misy ny lava, arakaraka ny tany naniriany. Ny hevitr' izany dia hoe: rehefa miteny na maneho hevitra manoloana ny hafa dia tokony lanjalanjaina sy fakafakaina tsara ary atao amin' ny antonony.

=== Ohabolana ===

* Abidy manely vary; samy manano izay ho efany.
* Adaladala fiandry trano, ka homam-barin-jaza.
* [[Afo]] lavitra tsy azo amindroana; vary zato tsy enti-mandeha.
* Ala-ainan' i Kalo: manoto vary lasaka raika.
* [[Anantsinahy]] va aho ka atao ambony vary?
* Ao, hoy ny vadin' Andriantsileondoza, raha asian-kena ny variny.
* Atao adala ka tezitra: vary misy [[ro]] ka haronina, sisan' Idalo ka hanina.
* Atao ho adala ka tezitra, nefa vary misy ro ka haronina, tanan-tsy mioza ka enti-mitsabaka.
* Aza atao be ny raharaha ka ny voly vary indray no tsy efa.
* Atao mpisorona afo, dia tsy mandà; atao mpaka [[kitay]], dia tsy mandà; atao mpitoto vary, dia mitoto; ary hovonoina, dia maty rahateo; hovelomina, dia izy mpanjaka no mifidy.
* Ataonao ho vilanibe manta vary angaha aho, ka hotabatabain' ny ankizy.
* Ataovy fitia tera-bary : tsy vitan' ny efa nijoro, fa niondrika indray hila saina.
* Aza arianao re ny variko, fa ny mitombo-doha manariva no tsy afako.
* Aza mamokehana ohatra ny [[Fampirafesana|mampirafy]] kely vary.
* Aza mamono reny toa vary ratsy.
* Aza manakora tena ohatra ny vary ho ritra.
* Aza manao fitian-d[[Renikely sy raikely|renikely]]: Ao ny varinao, fa aza vohana ny tranoko.
* Aza manao [[Fody|fodilahy]] mena vary, ka manandrana alohan' ny tompony.
* Aza manaraina misy vary.
* Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho vary hianao, ka mila sahato amy ny [[voay]].
* Aza matoky [[tenda]] ka manao vary aman-[[taolana]].
* Aza miady ho lohany toa vary lena.
* Aza miantsambotsambotra, toy ny vary kely an-daona.
* Aza miteny [[lango]] eo imason' ny vary.
* Aza mitoto vary an-[[trano]] fohy loha.
* Aza ny fahaben' ny vary maina no zahana, fa ny [[taona]] halana heverina.
* Aza ny [[kolokolo]] tsy ho vary no andrariana [[tsihy]] lava.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny misambo-bary manetsa no tsy afaka.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny mitsidika an-tranon-d[[rafy]] no tsy toha.
* Be faniriana kely fila, vary aloha tsy vatran' ny kamo.
* Be mangy mijery vary ka ny aoriana no manjozorobe.
* Be raharaha ka ny voly vary indray no natao saikiny.
* [[Habokana|Boka]] mijinja vary, ka mamorovoro ny efa vita.
* [[Fisoitra afo]]&lt;nowiki/&gt;m-bavy antitra: hita [[alika]], kapohina ; mandroatra ny vary, haroina aminy indray.
* Fitiavako vary tsy ilelafako [[Sotrobe|ondroka]].
* Fitiavam-bary ve no tsy itsimponana [[akotry]]?
* Fotsimbary tsy ilaozan' [[Akotry|akatatra]], lohan' omby tsy ilaozan-[[Lela|delany]], teny maro tsy ilaozan' ny ota.
* Hianao [[voalavo]] mamono ny vary, izaho [[totozy]] mitsimpona ny raraka.
* Hitoto vary, somorina; hiandry omby, olon-dehibe.
* Ilay mitoto vary zato, ka faheniny sisa vao tsy fotsy.
* Ilay osa niandry vary, ka rehefa tsy maharo, dia hoe: Hanombo va izay lasany ?
* Indray mandeha no maty vary, ka handevin-t[[sotrobe]] !
* Indroa maty toa vary rahana.
* Indroa tratry ny aizina toy ny [[tain' omby]] natsentsin-davaka.
* Izay [[Kotroka|kotro]]-mitrena ve no hijinjam-bary manta?
* [[Fahajambana|Jamba]] mively vary, ka tsy maninona na mifanatrika aza.
* Kamboty manao vary amin-t[[Sakay (fanao sakafo)|sakay]]: ny an' ny tena ihany no androtsahan-dranomaso.
* Kapiteny rainazy: mitoto vary ho any ny sahazany.
* Kitoatoa [[vary amin' anana]]: ao ny sendra [[hena]], fa ny sendra sakay dia mirehoka.
* [[Kolokolo]] natao tsy ho vary, [[Erika|erikerika]] natao tsy hahalena: ny kely mba hevero ihany.
* Lany vary tonga [[Fihavanana|havana]], ka ny loha no haotraorina.
* Loza foana homena ny tanjona, fa ny [[heniheny]] tsy azo ho vary.
* Mahamonamonaina toa vary aman-[[takatra]]: tsy somidi-dro, tsy mahafa-d[[ratsiana]].
* Mahandro vary tsaitsainy: ao am-bava mifantina [[akotry]].
* Mahandro vary tsaitsainy : ao am-bava vao mifantina akotry.
* Mahasosotra ohatra ny malahelo misambo-bary: maka mitady ny avo loha, manatitra manao safo vava.
* Indray andro no manao vary amin-[[jabora]] ka manao tsy ho orin-[[Laoka|daoka]] !
* Raha mahazo [[patsa]] indray mahandro, aza manao tsy ho orin-daoka intsony.
* Mamabo tena hoatry ny mitoto vary lena: ny an' ny tena ihany, ka iadiam-po ho lany.
* Manasa ny be kibo, ka ny vary no lany; mananatra ny adala, ka ny vava no vizana.
* Manavinavy dia vary lena, tsy manavinavy, dia mifanoro trano.
* Manetsa mahalana: ny ataon' ny tena ihany no alaina.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao ihany no idiran' ny fatiantoka.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao no alaina.
* Masa-bary maito [[kitoza]] ka ny tiako no tiany.
* Matin-kenamaso, ka homam-barim-[[Habokana|boka]].
* Matin-kenamaso, ka homan-kanina voa [[Famosaviana|mosavy]].
* Matoy vary be [[tsakitsaky]]: tsy olo-mijaly fa manan-kandiasana.
* Miangolangola faharary ka tsy tia vary amim-[[Voavahy|boavahy]].
* Miangolangola mitenda fararano: ny vary tsy lany, ka [[anana]] indray no tadiavina.
* Mihambohambo tsy tia vary mohaka, fa mihinana ny masiso be herinandro.
* Mihambo tsy tia vary mohaka, kanjo nony homana atosika fotsiny.
* Mikotrana foana ny [[sahafa]] sy ny [[fanoto]], fa ny vary ihany no toro.ù
* Mimpody an-tenda, toy ny varin' ny [[Fifanana|mpifana]].
* Mitavandra saimbo tsara, mangaro vary miongana.
* Mitoto vary antoandro: manala [[sahato]] ny akoho.
* Mitoto vary [[diavolana]], ka [[Fakam-panahy|maka fanahy]] ny akoho.
* Mitoto vary lena ka samy miady ho lohany.
* Mitsaha-menimenina, toy ny vary [[sosoa]] voatondraka.
* Mpijiri-bary lavo amin' [[ampombo]], ka potraka amin' ny hoditry ny fanao.
* Mpitsitsy vary tsy manam-panoto, mba isan' ny be fahandro ihany.
* Mpitsitsy vary tsy manam-[[Fanoto|panoto]] mba naman' ny mahandro be ihany.
* Na [[ambaramaina]] aza ny lohako, ka mihodi-[[Valanirana|balanirana]] ny hoditro: vary an-[[Loharano|doharano]] aho ka maitso vatana ihany.
* Nahandro varin-dahiantitra ka masaka ihany fa tsy afa-droatra.
* Na matoky mazava aza tsy hanahy vary [[diavolana]]!
* Nanome zara ny [[Andilana|andilam]]-polaka ny vary lavo.
* Natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary, kanjo nanjary [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]].
* Nataoko ity ianao vary rojo fanefan-taona, kanjo hay vary rojo fanefan-trosa.
* Ny alahelo toy ny vary an-t[[sompitra]]: ahafahana iray [[fatambary]] isan' andro, ka ho levona ihany no farany.
* Ny fitia tsy fanao mody voky, na mody iavonana toa varin' [[Alika|amboa]] mahamay.
* Ny haingo natao ho zavatra, verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny [[haingo]] natao lavananandro verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny hanitry ny vary eo an-tokoana tsy mba [[harena]].
* Ny [[kolokolo]] aza vary ka mainka ny azy nafafiny!
* Ny [[lainga]] toy ny vary aloha, mahafatra-po, fa tsy mahavita taona.
* Ny [[roatra]] fotsy ihany na mena aza ny vary nandrahoina.
* Ny roatra no miohatra ny vilany fa ny vary [[akory]] tsy mankaiza.
* Ny vary raraka sakaizan' akoho.
* Odian-tsy tiana ohatra ny varin' amboa mahamay.
* Osa, ka tia vary aloha !
* Raha indray maka no manta vary aza mandevon-t[[sotrobe]].
* Raha indray mandeha no misambo-bary ka tsy mahazo, aza mandoro ny [[fatambary]].
* Raha sarotin-[[Hatsiaka|katsiaka]], aza tia vary aloha.
* Randranobe no maty vary, ka Renindravola no [[Mosary|mosarena]].
* Rano tsy androana tsy mahafa-[[tseroka]], ny lamba tsy atafy tsy mahafana, ny vary tsy hanina tsy mahavoky, ny raharaha tsy atao tsy mety lavorary.
* Ratsy vady nohanin-[[Lambo|dambo]] vary: vinitra an' [[ala]], tsy mazava an-tanàna.
* Sakaiza tiana namadi-[[Velirano|belirano]]; vady renianaka niholy ho an' olona; reniomby nompiana nandaka; nampaka-drano tsy nahatafakatra; nahandro vary namolavola sosoa : koa izany no kanto maizina indrindra.
* Salasala toy ny [[vomanga]] am-body [[hady]]: vidim-bola, kely matsatso, takalozam-bary, vaventy.
* Saro-bary an-t[[sotro]] ka samy miady fo izay ho any am-bavany.
* Sendrasendra vary amin' anana.
* Soa hoatry ny vary fotsy mby am-[[Vilany|bilany]] hianareo, sahala amin' ny hazo be endriky ny [[saha]], ka hoatry ny [[rakitra]] saro-bidy, toy ny [[Lamba (malagasy)|lamba]] isampinako raha miramirana, sy isikinako raha sendra tezitra.
* [[Sompitra]] tsy misy vary, ka sady manety trano no mampihambo toetra ny tompony.
* Te-hoderain' ny [[akoho]], ka mitoto vary hariva.
* Tekotekon' [[Tsikirity|angitra]]: tsy mahalany vary fahiny raika.
* Toy ilay namatra [[isam-pangady]]: raha tsy tonga ny vola, dia vary no afatra.
* Toy ny jinja varin' ilay mondry ka ny tsy tapaka no be, ary ny tapaka indray misavorovoro.
* Toy ny vary sy ny [[rano]]: ka an-tsaha tsy mifanary, an-tanàna tsy mifandao.
* Vary aloha: mahafatra-po fa tsy mahavita taona.
* Vary amin-d[[ronono]] tondrahan-[[tantely]]: ampoky ny mamy, ampoky ny soa.
* Toto vary hariva: manary dia ny [[akoho]].
* Toto vary ka tsy fotsy tsy an-[[Laona|daona]].
* Toto vary maizina: ao am-bava vao mifantina [[akatatra]].
* Tsy ampy tsy lany, ohatra ny vary be [[vato]].
* Tsy mahafoy [[lasiray]] hamidy [[takotra]] ka manta vary.
* Tsy mba nampoizina ho [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]], fa natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary.
* Tsy mety raha mamono reny, toa vary ratsy.
* Tsy mety raha manao [[Andevo (teto Madagasikara)|andevovavy]] may trano: ny trano may tsy hitany, fa &quot;Maty aho varin-janako !&quot;
* Tsy mety raha manao sola sarotra, ka miloloha vary mahamay.
* Tsy mety raha manarai-misy vary, fa ny tsy misy aza tsy fidiny.
* Tsy ny [[Tanimbary|tanim-bary]] no madinidini-bary, fa isika roroa no madinidini-[[Fitiavana|pitiavana]].
* Tsy satry ny mialin-[[Horirika|koririka]], fa ny vary hatokona no tsy misy.
* Vary zato andrefan-trano: tsitsina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany; tobaina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany.
* Vary amim-[[Valala|balala]]: tsakoina, madinika; atelina, be faikany.
* Vary be [[vato]], ka tsy ahateleman-koatrinona.
* Vary iray no nafafy, ka vary zato no miakatra.
* Vary lelik' [[antsanga]]: voaterisetra havozona, ka tsy misy hiolanolanana.
* Vary mangatsiaka.
* Vary maniry an-davabary, ka mitaroka anatin' ny maizina.
* Vary manta jinjaina : tsy manampo izay ho faty, fa ny manao no mahery.
* Vary [[sosoa]] nilaofan-[[kitoza]], ka tsy soa fa mifanentana.
* Vary vokatra eo [[Ibetsimitatatra]]: na tompony na tsy tompony, samy mitazana.
* Vary vory amin' abatoraka: totoina tsy miray fotsy, ahandroin-tsy miray masaka.
* Vary zato naharon' ny [[sompitra]].
* Vato natora-[[Fody|pody]] ka tsy mataho-bary ho raraka.
* Vavahady mizaha vary vokatra.
* [[Vinanto]] tsy manam-bary maina: tsy vinanto fa [[vy]] nahantona.
* Vody varin' [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] ny olona: izay tiany halaina no alainy, ary izay tiany havela no avelany.
* [[Vomanga]] an-[[Hady|kady]]: amidy [[vola]] tsy lafo, atakalo vary tsy foy.
* [[Voninkazo|Vony]] tsy azon' afo, vary tsy hanim-pody.
* Zarazarao ny raharaha: ny tapa-tanana miandry [[ondry]], ny tapa-tongotra mitoto vary.
* Izaho angika, hianao vary hova.

== Jereo koa ==

* [[Vary]]
* [[Fambolem-bary]]

==Jereo koa==

[[Sokajy:Vary]]</text>
      <sha1>jgccsaazlnv5ievsxllcjn7qb3uo8gi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146183</id>
      <parentid>1146181</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T17:07:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19760" sha1="swdjkbyy9orn9vocw9a9yt9sc0qjvz2" xml:space="preserve">[[Sary:Riziere terrasses.JPG|vignette|435x435px|Tanimbary malagasy]]
Ny '''vary''' dia zavamaniry manana ny lanjany eo amin' ny [[kolontsaina malagasy|kolontsaina]] sy ny [[Toekaren' i Madagasikara|toekarena malagasy]]. Foto-tsakafon' ny Malagasy ny [[vary]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2024/01/16/167816/&lt;/ref&gt;, ary saika ny mponina amin' ny faritra rehetra eto amin' ny firenena no mihinam-bary isan' andro.

== Aina sy kolontsaina ==
Firenena maro no mivelona amin'ny fambolena ny vary ka anisan'izany i Madagasikara. Eny amin'ny tanimbary mando mandavantaona, na eny an-tanety no toerana ambolena azy.

Mitana ny laharana faharoa maneran-tany izy eo amin'ny voly fanao sakafo. Hita amin'ny endriny maro ny vary ary miavaka amin'ny lokony, ny habeny ary ny tsirony. Raha ho an'ny Malagasy manokana dia hanina intelo isan'andro izy ary ovaovaina araka ny zava-misy ny fomba fahandroana azy

=== Vary: Aina ===
Zava-maniry marani-dravina, miravaka voa madinika famboly any amin'ny tany mafana sy be rano ny vary. Mitondra zana-taho hatrany amin'ny 45 ny fotony iray ary miankina amin'ny hamaroan'ny tahom-bary ny fahavokarany.

Foto-tsakafon'ny Malagasy ny vary ary motana anjara toerana lehibe eo amin'ny fivelomana , noho izy mikolo aina. Tsy mifidy sokajin-taona ihany koa ny fihinana azy. Manampy betsaka amin'ny fiatrehana ny adidy aman'andraikitra takin'ny fiarahamonina ny vary.

Miankina amin'ny asan'ny olona tsirairay ny vary tokony hohaniny mba hisian'ny fifandanjana eo amin'ny hery sy ny fahasalamana. Ny varialoha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, vary jeby, ary ny vary atriatry dia samy karazam-bary famboly eto an-toerana avokoa; saingy miankina amin'ny faritra samihafa ny fambolena azy. Manampy ireo dia dia misy ireo karazam-bary vaovao nohatsaraina novokarin'ny fikarohana siantifika.

== Fambolem-bary ==
Eto [[Madagasikara]] dia mety ho indroa isan-taona ny fambolem-bary ho an' ny tantsaha izay mamboly vary an-tanety. Maro samihafa ny teknika [[fambolem-bary]], arakaraky ny toerana sy ny karazam-bary volena, eto Madagasikara dia ezahin' ny ministera apariaka izao ny [[voly vary maro anaka]] sy ny [[ketsa valo andro]].

=== Karazany ===
Maro karazana ny vary arakaraka ny fomba fijery: raha ny endriny no jerena dia ao ny vary lava, vary botry, vary rojo, sns. Raha ny toerana aniriany kosa dia ao ny vary an-keniheny, ny vary an-tanety, ny vary tomboka. Raha ny fotoana amafazana azy dia ao ny vary aloha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, ny vary jeby, ny vary atriatry.

=== Faritra mpamboly vary ===
Ny faritra [[Alaotra]] izay misy ny [[Sihanaka]] no mitazona ny laharana voalohany amin' ny fambolem-bary. Sompitra faharoa manaraka azy i [[Marovoay]]. Ireo faritra ireo dia miavaka amin' ny [[fambolem-bary]] amin' ny velarana midadasika tokoa. Ho an' ny faritra Alaotra manokana dia manana an' ilay antsoina hoe &quot;valabe tsy taka-basy&quot; izy, izany hoe [[tany lemaka]] midadasika tokoa ka ny fara-vodilanitra no fetrany.

=== Dingana amin' ny fambolem-bary ===
Mandalo dingana maro ny fambolem-bary mandrapahatonga azy any am-bavan'ny mpihinana. Ireto avy izany:

=== Ny fiasana ny tany: ===
Voalohany indrindra ny fanomanana ny tany izay hamafazana ketsa izay tsy atao lavitry ny tanim-bary. Manaraka izany ny fiasana ny tany hamindrana azy ka tsy maintsy asaina lalina tsara ny bainga ary avela hahazo rivotra mandritra ny fotoana elaela.

Ny fampidirana sy ny fanosena ny tanimbary:

Rehefa vita asa ny tanimbary dia miroso amin'ny fampidirana rano mba hahafahana manosy tanimbary. Izany no natao dia mba hanesoarana ireo fako sy ny ahi-dratsy eo amin'ny tanimbary.

=== Famafazana: ===
Rehefa voakarakara ny tany natokana hasiana ny ketsa dia afafy ny voan'akotry izay efa nomanina mialoha.

=== Ny fanetsana: ===
Afindra mankany amin' ny [[tanim-bary]] indray ireo ketsa ireo, io no atao hoe manetsa.

=== Ny fiavana: ===
Fanalana ireo ahitra eny anelanelan'ny vary maniry. Tsy maintsy atao izany na dia dia tsy misy ahitra aza ny tanimbary.

=== Ny fijinjana: ===
Rehefa masaka ny vary eny an-tsaha dia miroso amin'ny fijinjana na fanapahana azy amin'ny antsim-bary ny mpamboly.

=== Fitaomana vary ho eny am-pamoloana: ===
Toerana hivelezana sy hanahazana azy mba ho maina tsara ka ahafahana mitahiry azy any an-tsompitra.

=== Vely vary: ===
Rehefa voajinja ny vary dia entina eny am-pamoloana. Eo no toerana ahafahana mively azy mba hahazoana ireo vary akotry.

=== Manahy vary: ===
Ao aorian'ny vely vary dia tst maintsy ahahy izany mba ho maina tsara. Toerana malalaka sy azon'ny andro tsara no ametrahana azy 

== Fomba sy fikarakarana ny vary ==

=== Fikarakarana sakafo ===
Ho an' ny Malagasy dia ny vary maina sy ny vary sosoa no ampifandimbiasina, fa ny firenena hafa dia manao azy ho [[Paty (sakafo)|paty]] na [[lasopy]] na atao tsindrin-tsakafo koa aza (vary amin-d[[ronono]]).

* Rehefa avy totoina ny akotry avy nahahy dia azo ny atao hoe [[vary fotsy]], izay efa vonona handrahoina sy hohanina. Amin' ny ankapobeny dia manome vary fotsy 600 g eo ho eo ny akotry 1 kg rehefa totoina. Marihina fa ny hoditry ny akotry izay avy nototoina, izay antsoina hoe [[ampombo]] dia mbola azo ampiasaina ho [[Sakafo|sakafom]]-biby ihany koa.
* Ahazoana [[kobam-bary]] ihany koa ny vary fotsy raha mbola totoina ho lasa vovoka, ny kobam-bary dia ahafahana manao mofo toy ny [[mofogasy]] na [[ramanonaka]].

=== Santa-bary ===
[[Fomban-drazana|Fomba]] malagasy anankiray ny santa-bary, izay anateran' ny valalabemandry ny voaloham-boka-bariny ho an' ny mpitondra na mpanjaka na manamboninahitra mifehy azy amin' ny taom-pijinjana. Anomanana lanonana lehibe io fotoana io. Hatramin' ny fahagola no efa nanaovan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] io fomba iray io, ary amin' izao fotoana izao dia mbola mampihatra izany ny tantsaha manatitra ny santa-bary any amin' ny filoham-pirenena.

== Vary: kolontsaina ==
Araka ny lovantsofina

Ny vary no anisan'ny nanefy ny fomba fisainana sy ny fitsipi-pitondrantena teo amin'ny mpiara-belona. Mitondra fanabeazana teo amin'ny amin'ny fiarahamonina malagasy izy ka naseho tamin'ny alalan'ireo akamantatra sy ohabolana ary angano izany. Nampivelatra ny sain'ny ankizy eny fa na dia ny olon-dehibe aza.

Mazàna ny angano sy ny lovantsofina dia samy manambara fa avy amin'Andriamanitra na Zanahary ny vary. Io no hevitra iombonany fa ny fomba nahatongavany tety an-tany sy ny niatombohan'ny fihinana azy no mety hiova arakarak'ilay lahabolana. Voalaza àry fa avy any an-danitra ny zanak'Andriamanitra vavy no nitondra ankoholahy sy ankoho vavy ka ny akotry tao anaty takorobabon'ny Akoholahy no nangalana ny vary nambolena rehefa nanatody ny akohovavy.

AKOTRY no niantsona ny vary taloha satria takorobabon'ny akoholahy no nakana azy.

VARY kosa no niantsona azy rehefa navoaka niharihary avy tao amin'ny takorobabon'akoho izy ka nambolena.

FOTSIMBARY indray rehefa nendahina ny hodiny, izany hoe nofotsiana tao an-daona.

Avy amin'io fiavian'ny vary sy ny akoho io no nahatonga ny vary ho foto-tsakafon'ny Malagasy. Ny akoho kosa dia nampiasaina ho fanajana sy fanomezam-boninahitra ny Ray aman-dreny. Manamarina izany ny fanateram-bodiakoho ho an'ny zokiolona sy ny Ray aman-dreny ary ny fen'akoho ho an'ny zaza. Rehefa manam-bahiny na tonga ny havana avy lavitra, amin'ny Malagasy dia mamono akoho ho mariky ny fanajana sy fandraisana azy.

== Oha-pitenenana sy ohabolana ==

=== Fomba fiteny ===

* ''Solon-dranom-bary tsy masaka.'' Amin' ny famangiana manjo, izany hoe rehefa misy maty, dia mitsapa alahelo sy mampionona ny fianakaviana mana-manjo ny mpiara-monina sy havana, ary manolotra vola kely ho an' ny fianakaviana miaraka amin' izay fampiononana izay. Io no atao hoe &quot;solon-dranom-bary tsy masaka&quot;, satria raha tsy nisy ny nanjo dia mbola tokony ho nahavita raharaha toy ny manamasa-bary ilay havana nodimandry.

* ''Vary lena voatoto; ka samy te ho lohany.'' Raha ny tokony ho izy dia hamainina ny vary alohan'ny hitotoana azy. Noho izany, raha totoina lena ny vary dia tapatapaka sy lasa lohany daholo ny ankabeazany fa tsy maventy na matsiraka toy ny vary totoina maina. Ity ohabolana ity dia fampiasa amin' ny fifaninana rehetra.

* ''Aza miantsabotsambotra toy ny vary kely an-daona.'' Ny [[laona]] dia fitaovana fitotoam-bary amin' ny tanana, vita amin' ny hazo, ampiasain' ny ny Malagasy. Raha tsy ampy antsasaky ny laona ny vary totoina dia mitady lalana hivoahana isaky ny milatsaka ny [[fanoto]]. Ity dia ohateny enti-mandrara ny olona mba ho tony hatrany fa tsy ho taitaitra na hiantsambotsambotra lava.

* ''Ny hevitra dia toy ny ketsa, raha lava loatra maningo-tena; ary raha fohy loatra, afatotry ny sasany.'' Ny atao hoe [[ketsa]] dia tsy inona fa zana-bary ambolena. Misy ny zana-bary fohy ary misy ny lava, arakaraka ny tany naniriany. Ny hevitr' izany dia hoe: rehefa miteny na maneho hevitra manoloana ny hafa dia tokony lanjalanjaina sy fakafakaina tsara ary atao amin' ny antonony.

=== Ohabolana ===

* Abidy manely vary; samy manano izay ho efany.
* Adaladala fiandry trano, ka homam-barin-jaza.
* [[Afo]] lavitra tsy azo amindroana; vary zato tsy enti-mandeha.
* Ala-ainan' i Kalo: manoto vary lasaka raika.
* [[Anantsinahy]] va aho ka atao ambony vary?
* Ao, hoy ny vadin' Andriantsileondoza, raha asian-kena ny variny.
* Atao adala ka tezitra: vary misy [[ro]] ka haronina, sisan' Idalo ka hanina.
* Atao ho adala ka tezitra, nefa vary misy ro ka haronina, tanan-tsy mioza ka enti-mitsabaka.
* Aza atao be ny raharaha ka ny voly vary indray no tsy efa.
* Atao mpisorona afo, dia tsy mandà; atao mpaka [[kitay]], dia tsy mandà; atao mpitoto vary, dia mitoto; ary hovonoina, dia maty rahateo; hovelomina, dia izy mpanjaka no mifidy.
* Ataonao ho vilanibe manta vary angaha aho, ka hotabatabain' ny ankizy.
* Ataovy fitia tera-bary : tsy vitan' ny efa nijoro, fa niondrika indray hila saina.
* Aza arianao re ny variko, fa ny mitombo-doha manariva no tsy afako.
* Aza mamokehana ohatra ny [[Fampirafesana|mampirafy]] kely vary.
* Aza mamono reny toa vary ratsy.
* Aza manakora tena ohatra ny vary ho ritra.
* Aza manao fitian-d[[Renikely sy raikely|renikely]]: Ao ny varinao, fa aza vohana ny tranoko.
* Aza manao [[Fody|fodilahy]] mena vary, ka manandrana alohan' ny tompony.
* Aza manaraina misy vary.
* Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho vary hianao, ka mila sahato amy ny [[voay]].
* Aza matoky [[tenda]] ka manao vary aman-[[taolana]].
* Aza miady ho lohany toa vary lena.
* Aza miantsambotsambotra, toy ny vary kely an-daona.
* Aza miteny [[lango]] eo imason' ny vary.
* Aza mitoto vary an-[[trano]] fohy loha.
* Aza ny fahaben' ny vary maina no zahana, fa ny [[taona]] halana heverina.
* Aza ny [[kolokolo]] tsy ho vary no andrariana [[tsihy]] lava.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny misambo-bary manetsa no tsy afaka.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny mitsidika an-tranon-d[[rafy]] no tsy toha.
* Be faniriana kely fila, vary aloha tsy vatran' ny kamo.
* Be mangy mijery vary ka ny aoriana no manjozorobe.
* Be raharaha ka ny voly vary indray no natao saikiny.
* [[Habokana|Boka]] mijinja vary, ka mamorovoro ny efa vita.
* [[Fisoitra afo]]&lt;nowiki/&gt;m-bavy antitra: hita [[alika]], kapohina ; mandroatra ny vary, haroina aminy indray.
* Fitiavako vary tsy ilelafako [[Sotrobe|ondroka]].
* Fitiavam-bary ve no tsy itsimponana [[akotry]]?
* Fotsimbary tsy ilaozan' [[Akotry|akatatra]], lohan' omby tsy ilaozan-[[Lela|delany]], teny maro tsy ilaozan' ny ota.
* Hianao [[voalavo]] mamono ny vary, izaho [[totozy]] mitsimpona ny raraka.
* Hitoto vary, somorina; hiandry omby, olon-dehibe.
* Ilay mitoto vary zato, ka faheniny sisa vao tsy fotsy.
* Ilay osa niandry vary, ka rehefa tsy maharo, dia hoe: Hanombo va izay lasany ?
* Indray mandeha no maty vary, ka handevin-t[[sotrobe]] !
* Indroa maty toa vary rahana.
* Indroa tratry ny aizina toy ny [[tain' omby]] natsentsin-davaka.
* Izay [[Kotroka|kotro]]-mitrena ve no hijinjam-bary manta?
* [[Fahajambana|Jamba]] mively vary, ka tsy maninona na mifanatrika aza.
* Kamboty manao vary amin-t[[Sakay (fanao sakafo)|sakay]]: ny an' ny tena ihany no androtsahan-dranomaso.
* Kapiteny rainazy: mitoto vary ho any ny sahazany.
* Kitoatoa [[vary amin' anana]]: ao ny sendra [[hena]], fa ny sendra sakay dia mirehoka.
* [[Kolokolo]] natao tsy ho vary, [[Erika|erikerika]] natao tsy hahalena: ny kely mba hevero ihany.
* Lany vary tonga [[Fihavanana|havana]], ka ny loha no haotraorina.
* Loza foana homena ny tanjona, fa ny [[heniheny]] tsy azo ho vary.
* Mahamonamonaina toa vary aman-[[takatra]]: tsy somidi-dro, tsy mahafa-d[[ratsiana]].
* Mahandro vary tsaitsainy: ao am-bava mifantina [[akotry]].
* Mahandro vary tsaitsainy : ao am-bava vao mifantina akotry.
* Mahasosotra ohatra ny malahelo misambo-bary: maka mitady ny avo loha, manatitra manao safo vava.
* Indray andro no manao vary amin-[[jabora]] ka manao tsy ho orin-[[Laoka|daoka]] !
* Raha mahazo [[patsa]] indray mahandro, aza manao tsy ho orin-daoka intsony.
* Mamabo tena hoatry ny mitoto vary lena: ny an' ny tena ihany, ka iadiam-po ho lany.
* Manasa ny be kibo, ka ny vary no lany; mananatra ny adala, ka ny vava no vizana.
* Manavinavy dia vary lena, tsy manavinavy, dia mifanoro trano.
* Manetsa mahalana: ny ataon' ny tena ihany no alaina.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao ihany no idiran' ny fatiantoka.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao no alaina.
* Masa-bary maito [[kitoza]] ka ny tiako no tiany.
* Matin-kenamaso, ka homam-barim-[[Habokana|boka]].
* Matin-kenamaso, ka homan-kanina voa [[Famosaviana|mosavy]].
* Matoy vary be [[tsakitsaky]]: tsy olo-mijaly fa manan-kandiasana.
* Miangolangola faharary ka tsy tia vary amim-[[Voavahy|boavahy]].
* Miangolangola mitenda fararano: ny vary tsy lany, ka [[anana]] indray no tadiavina.
* Mihambohambo tsy tia vary mohaka, fa mihinana ny masiso be herinandro.
* Mihambo tsy tia vary mohaka, kanjo nony homana atosika fotsiny.
* Mikotrana foana ny [[sahafa]] sy ny [[fanoto]], fa ny vary ihany no toro.ù
* Mimpody an-tenda, toy ny varin' ny [[Fifanana|mpifana]].
* Mitavandra saimbo tsara, mangaro vary miongana.
* Mitoto vary antoandro: manala [[sahato]] ny akoho.
* Mitoto vary [[diavolana]], ka [[Fakam-panahy|maka fanahy]] ny akoho.
* Mitoto vary lena ka samy miady ho lohany.
* Mitsaha-menimenina, toy ny vary [[sosoa]] voatondraka.
* Mpijiri-bary lavo amin' [[ampombo]], ka potraka amin' ny hoditry ny fanao.
* Mpitsitsy vary tsy manam-panoto, mba isan' ny be fahandro ihany.
* Mpitsitsy vary tsy manam-[[Fanoto|panoto]] mba naman' ny mahandro be ihany.
* Na [[ambaramaina]] aza ny lohako, ka mihodi-[[Valanirana|balanirana]] ny hoditro: vary an-[[Loharano|doharano]] aho ka maitso vatana ihany.
* Nahandro varin-dahiantitra ka masaka ihany fa tsy afa-droatra.
* Na matoky mazava aza tsy hanahy vary [[diavolana]]!
* Nanome zara ny [[Andilana|andilam]]-polaka ny vary lavo.
* Natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary, kanjo nanjary [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]].
* Nataoko ity ianao vary rojo fanefan-taona, kanjo hay vary rojo fanefan-trosa.
* Ny alahelo toy ny vary an-t[[sompitra]]: ahafahana iray [[fatambary]] isan' andro, ka ho levona ihany no farany.
* Ny fitia tsy fanao mody voky, na mody iavonana toa varin' [[Alika|amboa]] mahamay.
* Ny haingo natao ho zavatra, verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny [[haingo]] natao lavananandro verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny hanitry ny vary eo an-tokoana tsy mba [[harena]].
* Ny [[kolokolo]] aza vary ka mainka ny azy nafafiny!
* Ny [[lainga]] toy ny vary aloha, mahafatra-po, fa tsy mahavita taona.
* Ny [[roatra]] fotsy ihany na mena aza ny vary nandrahoina.
* Ny roatra no miohatra ny vilany fa ny vary [[akory]] tsy mankaiza.
* Ny vary raraka sakaizan' akoho.
* Odian-tsy tiana ohatra ny varin' amboa mahamay.
* Osa, ka tia vary aloha !
* Raha indray maka no manta vary aza mandevon-t[[sotrobe]].
* Raha indray mandeha no misambo-bary ka tsy mahazo, aza mandoro ny [[fatambary]].
* Raha sarotin-[[Hatsiaka|katsiaka]], aza tia vary aloha.
* Randranobe no maty vary, ka Renindravola no [[Mosary|mosarena]].
* Rano tsy androana tsy mahafa-[[tseroka]], ny lamba tsy atafy tsy mahafana, ny vary tsy hanina tsy mahavoky, ny raharaha tsy atao tsy mety lavorary.
* Ratsy vady nohanin-[[Lambo|dambo]] vary: vinitra an' [[ala]], tsy mazava an-tanàna.
* Sakaiza tiana namadi-[[Velirano|belirano]]; vady renianaka niholy ho an' olona; reniomby nompiana nandaka; nampaka-drano tsy nahatafakatra; nahandro vary namolavola sosoa : koa izany no kanto maizina indrindra.
* Salasala toy ny [[vomanga]] am-body [[hady]]: vidim-bola, kely matsatso, takalozam-bary, vaventy.
* Saro-bary an-t[[sotro]] ka samy miady fo izay ho any am-bavany.
* Sendrasendra vary amin' anana.
* Soa hoatry ny vary fotsy mby am-[[Vilany|bilany]] hianareo, sahala amin' ny hazo be endriky ny [[saha]], ka hoatry ny [[rakitra]] saro-bidy, toy ny [[Lamba (malagasy)|lamba]] isampinako raha miramirana, sy isikinako raha sendra tezitra.
* [[Sompitra]] tsy misy vary, ka sady manety trano no mampihambo toetra ny tompony.
* Te-hoderain' ny [[akoho]], ka mitoto vary hariva.
* Tekotekon' [[Tsikirity|angitra]]: tsy mahalany vary fahiny raika.
* Toy ilay namatra [[isam-pangady]]: raha tsy tonga ny vola, dia vary no afatra.
* Toy ny jinja varin' ilay mondry ka ny tsy tapaka no be, ary ny tapaka indray misavorovoro.
* Toy ny vary sy ny [[rano]]: ka an-tsaha tsy mifanary, an-tanàna tsy mifandao.
* Vary aloha: mahafatra-po fa tsy mahavita taona.
* Vary amin-d[[ronono]] tondrahan-[[tantely]]: ampoky ny mamy, ampoky ny soa.
* Toto vary hariva: manary dia ny [[akoho]].
* Toto vary ka tsy fotsy tsy an-[[Laona|daona]].
* Toto vary maizina: ao am-bava vao mifantina [[akatatra]].
* Tsy ampy tsy lany, ohatra ny vary be [[vato]].
* Tsy mahafoy [[lasiray]] hamidy [[takotra]] ka manta vary.
* Tsy mba nampoizina ho [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]], fa natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary.
* Tsy mety raha mamono reny, toa vary ratsy.
* Tsy mety raha manao [[Andevo (teto Madagasikara)|andevovavy]] may trano: ny trano may tsy hitany, fa &quot;Maty aho varin-janako !&quot;
* Tsy mety raha manao sola sarotra, ka miloloha vary mahamay.
* Tsy mety raha manarai-misy vary, fa ny tsy misy aza tsy fidiny.
* Tsy ny [[Tanimbary|tanim-bary]] no madinidini-bary, fa isika roroa no madinidini-[[Fitiavana|pitiavana]].
* Tsy satry ny mialin-[[Horirika|koririka]], fa ny vary hatokona no tsy misy.
* Vary zato andrefan-trano: tsitsina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany; tobaina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany.
* Vary amim-[[Valala|balala]]: tsakoina, madinika; atelina, be faikany.
* Vary be [[vato]], ka tsy ahateleman-koatrinona.
* Vary iray no nafafy, ka vary zato no miakatra.
* Vary lelik' [[antsanga]]: voaterisetra havozona, ka tsy misy hiolanolanana.
* Vary mangatsiaka.
* Vary maniry an-davabary, ka mitaroka anatin' ny maizina.
* Vary manta jinjaina : tsy manampo izay ho faty, fa ny manao no mahery.
* Vary [[sosoa]] nilaofan-[[kitoza]], ka tsy soa fa mifanentana.
* Vary vokatra eo [[Ibetsimitatatra]]: na tompony na tsy tompony, samy mitazana.
* Vary vory amin' abatoraka: totoina tsy miray fotsy, ahandroin-tsy miray masaka.
* Vary zato naharon' ny [[sompitra]].
* Vato natora-[[Fody|pody]] ka tsy mataho-bary ho raraka.
* Vavahady mizaha vary vokatra.
* [[Vinanto]] tsy manam-bary maina: tsy vinanto fa [[vy]] nahantona.
* Vody varin' [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] ny olona: izay tiany halaina no alainy, ary izay tiany havela no avelany.
* [[Vomanga]] an-[[Hady|kady]]: amidy [[vola]] tsy lafo, atakalo vary tsy foy.
* [[Voninkazo|Vony]] tsy azon' afo, vary tsy hanim-pody.
* Zarazarao ny raharaha: ny tapa-tanana miandry [[ondry]], ny tapa-tongotra mitoto vary.
* Izaho angika, hianao vary hova.

== Jereo koa ==

* [[Vary]]
* [[Fambolem-bary]]

==Jereo koa==

[[Sokajy:Vary]]</text>
      <sha1>swdjkbyy9orn9vocw9a9yt9sc0qjvz2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146184</id>
      <parentid>1146183</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T17:22:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19768" sha1="klgpxunm7fmmthkabbt3798v1kb2xjj" xml:space="preserve">[[Sary:Riziere terrasses.JPG|vignette|435x435px|Tanimbary malagasy]]
Ny '''vary''' dia zavamaniry manana ny lanjany eo amin' ny [[kolontsaina malagasy|kolontsaina]] sy ny [[Toekaren' i Madagasikara|toekarena malagasy]]. Foto-tsakafon' ny Malagasy ny [[vary]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2024/01/16/167816/&lt;/ref&gt;, ary saika ny mponina amin' ny faritra rehetra eto amin' ny firenena no mihinam-bary isan' andro.

== Aina sy kolontsaina ==
Firenena maro no mivelona amin'ny fambolena ny vary ka anisan'izany i Madagasikara. Eny amin'ny tanimbary mando mandavantaona, na eny an-tanety no toerana ambolena azy.

Mitana ny laharana faharoa maneran-tany izy eo amin'ny voly fanao sakafo. Hita amin'ny endriny maro ny vary ary miavaka amin'ny lokony, ny habeny ary ny tsirony. Raha ho an'ny Malagasy manokana dia hanina intelo isan'andro izy ary ovaovaina araka ny zava-misy ny fomba fahandroana azy

=== Vary: Aina ===
Zava-maniry marani-dravina, miravaka voa madinika famboly any amin'ny tany mafana sy be rano ny vary. Mitondra zana-taho hatrany amin'ny 45 ny fotony iray ary miankina amin'ny hamaroan'ny tahom-bary ny fahavokarany.

Foto-tsakafon'ny Malagasy ny vary ary motana anjara toerana lehibe eo amin'ny fivelomana , noho izy mikolo aina. Tsy mifidy sokajin-taona ihany koa ny fihinana azy. Manampy betsaka amin'ny fiatrehana ny adidy aman'andraikitra takin'ny fiarahamonina ny vary.

Miankina amin'ny asan'ny olona tsirairay ny vary tokony hohaniny mba hisian'ny fifandanjana eo amin'ny hery sy ny fahasalamana. Ny varialoha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, vary jeby, ary ny vary atriatry dia samy karazam-bary famboly eto an-toerana avokoa; saingy miankina amin'ny faritra samihafa ny fambolena azy. Manampy ireo dia dia misy ireo karazam-bary vaovao nohatsaraina novokarin'ny fikarohana siantifika.

== Fambolem-bary ==
Eto [[Madagasikara]] dia mety ho indroa isan-taona ny fambolem-bary ho an' ny tantsaha izay mamboly vary an-tanety. Maro samihafa ny teknika [[fambolem-bary]], arakaraky ny toerana sy ny karazam-bary volena, eto Madagasikara dia ezahin' ny ministera apariaka izao ny [[voly vary maro anaka]] sy ny [[ketsa valo andro]].

=== Karazany ===
Maro karazana ny vary arakaraka ny fomba fijery: raha ny endriny no jerena dia ao ny vary lava, vary botry, vary rojo, sns. Raha ny toerana aniriany kosa dia ao ny vary an-keniheny, ny vary an-tanety, ny vary tomboka. Raha ny fotoana amafazana azy dia ao ny vary aloha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, ny vary jeby, ny vary atriatry.

=== Faritra mpamboly vary ===
Ny faritra [[Alaotra]] izay misy ny [[Sihanaka]] no mitazona ny laharana voalohany amin' ny fambolem-bary. Sompitra faharoa manaraka azy i [[Marovoay]]. Ireo faritra ireo dia miavaka amin' ny [[fambolem-bary]] amin' ny velarana midadasika tokoa. Ho an' ny faritra Alaotra manokana dia manana an' ilay antsoina hoe &quot;valabe tsy taka-basy&quot; izy, izany hoe [[tany lemaka]] midadasika tokoa ka ny fara-vodilanitra no fetrany.

=== Dingana amin' ny fambolem-bary ===
Mandalo dingana maro ny fambolem-bary mandrapahatonga azy any am-bavan'ny mpihinana. Ireto avy izany:

=== Ny fiasana ny tany: ===
Voalohany indrindra ny fanomanana ny tany izay hamafazana ketsa izay tsy atao lavitry ny tanim-bary. Manaraka izany ny fiasana ny tany hamindrana azy ka tsy maintsy asaina lalina tsara ny bainga ary avela hahazo rivotra mandritra ny fotoana elaela.

Ny fampidirana sy ny fanosena ny tanimbary:

Rehefa vita asa ny tanimbary dia miroso amin'ny fampidirana rano mba hahafahana manosy tanimbary. Izany no natao dia mba hanesoarana ireo fako sy ny ahi-dratsy eo amin'ny tanimbary.

=== Famafazana: ===
Rehefa voakarakara ny tany natokana hasiana ny ketsa dia afafy ny voan'akotry izay efa nomanina mialoha.

=== Ny fanetsana: ===
Afindra mankany amin' ny [[tanim-bary]] indray ireo ketsa ireo, io no atao hoe manetsa.

=== Ny fiavana: ===
Fanalana ireo ahitra eny anelanelan'ny vary maniry. Tsy maintsy atao izany na dia dia tsy misy ahitra aza ny tanimbary.

=== Ny fijinjana: ===
Rehefa masaka ny vary eny an-tsaha dia miroso amin'ny fijinjana na fanapahana azy amin'ny antsim-bary ny mpamboly.

=== Fitaomana vary ho eny am-pamoloana: ===
Toerana hivelezana sy hanahazana azy mba ho maina tsara ka ahafahana mitahiry azy any an-tsompitra.

=== Vely vary: ===
Rehefa voajinja ny vary dia entina eny am-pamoloana. Eo no toerana ahafahana mively azy mba hahazoana ireo vary akotry.

=== Manahy vary: ===
Ao aorian'ny vely vary dia tst maintsy ahahy izany mba ho maina tsara. Toerana malalaka sy azon'ny andro tsara no ametrahana azy 

== Fomba sy fikarakarana ny vary ==

=== Fikarakarana sakafo ===
Ho an' ny Malagasy dia ny vary maina sy ny vary sosoa no ampifandimbiasina, fa ny firenena hafa dia manao azy ho [[Paty (sakafo)|paty]] na [[lasopy]] na atao tsindrin-tsakafo koa aza (vary amin-d[[ronono]]).

* Rehefa avy totoina ny akotry avy nahahy dia azo ny atao hoe [[vary fotsy]], izay efa vonona handrahoina sy hohanina. Amin' ny ankapobeny dia manome vary fotsy 600 g eo ho eo ny akotry 1 kg rehefa totoina. Marihina fa ny hoditry ny akotry izay avy nototoina, izay antsoina hoe [[ampombo]] dia mbola azo ampiasaina ho [[Sakafo|sakafom]]-biby ihany koa.
* Ahazoana [[kobam-bary]] ihany koa ny vary fotsy raha mbola totoina ho lasa vovoka, ny kobam-bary dia ahafahana manao mofo toy ny [[mofogasy]] na [[ramanonaka]].

=== Santa-bary ===
[[Fomban-drazana|Fomba]] malagasy anankiray ny santa-bary, izay anateran' ny valalabemandry ny voaloham-boka-bariny ho an' ny mpitondra na mpanjaka na manamboninahitra mifehy azy amin' ny taom-pijinjana. Anomanana lanonana lehibe io fotoana io. Hatramin' ny fahagola no efa nanaovan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] io fomba iray io, ary amin' izao fotoana izao dia mbola mampihatra izany ny tantsaha manatitra ny santa-bary any amin' ny filoham-pirenena.

== Vary: kolontsaina ==

=== Araka ny lovantsofina ===
Ny vary no anisan'ny nanefy ny fomba fisainana sy ny fitsipi-pitondrantena teo amin'ny mpiara-belona. Mitondra fanabeazana teo amin'ny amin'ny fiarahamonina malagasy izy ka naseho tamin'ny alalan'ireo akamantatra sy ohabolana ary angano izany. Nampivelatra ny sain'ny ankizy eny fa na dia ny olon-dehibe aza.

Mazàna ny angano sy ny lovantsofina dia samy manambara fa avy amin'Andriamanitra na Zanahary ny vary. Io no hevitra iombonany fa ny fomba nahatongavany tety an-tany sy ny niatombohan'ny fihinana azy no mety hiova arakarak'ilay lahabolana. Voalaza àry fa avy any an-danitra ny zanak'Andriamanitra vavy no nitondra ankoholahy sy ankoho vavy ka ny akotry tao anaty takorobabon'ny Akoholahy no nangalana ny vary nambolena rehefa nanatody ny akohovavy.

AKOTRY no niantsona ny vary taloha satria takorobabon'ny akoholahy no nakana azy.

VARY kosa no niantsona azy rehefa navoaka niharihary avy tao amin'ny takorobabon'akoho izy ka nambolena.

FOTSIMBARY indray rehefa nendahina ny hodiny, izany hoe nofotsiana tao an-daona.

Avy amin'io fiavian'ny vary sy ny akoho io no nahatonga ny vary ho foto-tsakafon'ny Malagasy. Ny akoho kosa dia nampiasaina ho fanajana sy fanomezam-boninahitra ny Ray aman-dreny. Manamarina izany ny fanateram-bodiakoho ho an'ny zokiolona sy ny Ray aman-dreny ary ny fen'akoho ho an'ny zaza. Rehefa manam-bahiny na tonga ny havana avy lavitra, amin'ny Malagasy dia mamono akoho ho mariky ny fanajana sy fandraisana azy.

== Oha-pitenenana sy ohabolana ==

=== Fomba fiteny ===

* ''Solon-dranom-bary tsy masaka.'' Amin' ny famangiana manjo, izany hoe rehefa misy maty, dia mitsapa alahelo sy mampionona ny fianakaviana mana-manjo ny mpiara-monina sy havana, ary manolotra vola kely ho an' ny fianakaviana miaraka amin' izay fampiononana izay. Io no atao hoe &quot;solon-dranom-bary tsy masaka&quot;, satria raha tsy nisy ny nanjo dia mbola tokony ho nahavita raharaha toy ny manamasa-bary ilay havana nodimandry.

* ''Vary lena voatoto; ka samy te ho lohany.'' Raha ny tokony ho izy dia hamainina ny vary alohan'ny hitotoana azy. Noho izany, raha totoina lena ny vary dia tapatapaka sy lasa lohany daholo ny ankabeazany fa tsy maventy na matsiraka toy ny vary totoina maina. Ity ohabolana ity dia fampiasa amin' ny fifaninana rehetra.

* ''Aza miantsabotsambotra toy ny vary kely an-daona.'' Ny [[laona]] dia fitaovana fitotoam-bary amin' ny tanana, vita amin' ny hazo, ampiasain' ny ny Malagasy. Raha tsy ampy antsasaky ny laona ny vary totoina dia mitady lalana hivoahana isaky ny milatsaka ny [[fanoto]]. Ity dia ohateny enti-mandrara ny olona mba ho tony hatrany fa tsy ho taitaitra na hiantsambotsambotra lava.

* ''Ny hevitra dia toy ny ketsa, raha lava loatra maningo-tena; ary raha fohy loatra, afatotry ny sasany.'' Ny atao hoe [[ketsa]] dia tsy inona fa zana-bary ambolena. Misy ny zana-bary fohy ary misy ny lava, arakaraka ny tany naniriany. Ny hevitr' izany dia hoe: rehefa miteny na maneho hevitra manoloana ny hafa dia tokony lanjalanjaina sy fakafakaina tsara ary atao amin' ny antonony.

=== Ohabolana ===

* Abidy manely vary; samy manano izay ho efany.
* Adaladala fiandry trano, ka homam-barin-jaza.
* [[Afo]] lavitra tsy azo amindroana; vary zato tsy enti-mandeha.
* Ala-ainan' i Kalo: manoto vary lasaka raika.
* [[Anantsinahy]] va aho ka atao ambony vary?
* Ao, hoy ny vadin' Andriantsileondoza, raha asian-kena ny variny.
* Atao adala ka tezitra: vary misy [[ro]] ka haronina, sisan' Idalo ka hanina.
* Atao ho adala ka tezitra, nefa vary misy ro ka haronina, tanan-tsy mioza ka enti-mitsabaka.
* Aza atao be ny raharaha ka ny voly vary indray no tsy efa.
* Atao mpisorona afo, dia tsy mandà; atao mpaka [[kitay]], dia tsy mandà; atao mpitoto vary, dia mitoto; ary hovonoina, dia maty rahateo; hovelomina, dia izy mpanjaka no mifidy.
* Ataonao ho vilanibe manta vary angaha aho, ka hotabatabain' ny ankizy.
* Ataovy fitia tera-bary : tsy vitan' ny efa nijoro, fa niondrika indray hila saina.
* Aza arianao re ny variko, fa ny mitombo-doha manariva no tsy afako.
* Aza mamokehana ohatra ny [[Fampirafesana|mampirafy]] kely vary.
* Aza mamono reny toa vary ratsy.
* Aza manakora tena ohatra ny vary ho ritra.
* Aza manao fitian-d[[Renikely sy raikely|renikely]]: Ao ny varinao, fa aza vohana ny tranoko.
* Aza manao [[Fody|fodilahy]] mena vary, ka manandrana alohan' ny tompony.
* Aza manaraina misy vary.
* Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho vary hianao, ka mila sahato amy ny [[voay]].
* Aza matoky [[tenda]] ka manao vary aman-[[taolana]].
* Aza miady ho lohany toa vary lena.
* Aza miantsambotsambotra, toy ny vary kely an-daona.
* Aza miteny [[lango]] eo imason' ny vary.
* Aza mitoto vary an-[[trano]] fohy loha.
* Aza ny fahaben' ny vary maina no zahana, fa ny [[taona]] halana heverina.
* Aza ny [[kolokolo]] tsy ho vary no andrariana [[tsihy]] lava.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny misambo-bary manetsa no tsy afaka.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny mitsidika an-tranon-d[[rafy]] no tsy toha.
* Be faniriana kely fila, vary aloha tsy vatran' ny kamo.
* Be mangy mijery vary ka ny aoriana no manjozorobe.
* Be raharaha ka ny voly vary indray no natao saikiny.
* [[Habokana|Boka]] mijinja vary, ka mamorovoro ny efa vita.
* [[Fisoitra afo]]&lt;nowiki/&gt;m-bavy antitra: hita [[alika]], kapohina ; mandroatra ny vary, haroina aminy indray.
* Fitiavako vary tsy ilelafako [[Sotrobe|ondroka]].
* Fitiavam-bary ve no tsy itsimponana [[akotry]]?
* Fotsimbary tsy ilaozan' [[Akotry|akatatra]], lohan' omby tsy ilaozan-[[Lela|delany]], teny maro tsy ilaozan' ny ota.
* Hianao [[voalavo]] mamono ny vary, izaho [[totozy]] mitsimpona ny raraka.
* Hitoto vary, somorina; hiandry omby, olon-dehibe.
* Ilay mitoto vary zato, ka faheniny sisa vao tsy fotsy.
* Ilay osa niandry vary, ka rehefa tsy maharo, dia hoe: Hanombo va izay lasany ?
* Indray mandeha no maty vary, ka handevin-t[[sotrobe]] !
* Indroa maty toa vary rahana.
* Indroa tratry ny aizina toy ny [[tain' omby]] natsentsin-davaka.
* Izay [[Kotroka|kotro]]-mitrena ve no hijinjam-bary manta?
* [[Fahajambana|Jamba]] mively vary, ka tsy maninona na mifanatrika aza.
* Kamboty manao vary amin-t[[Sakay (fanao sakafo)|sakay]]: ny an' ny tena ihany no androtsahan-dranomaso.
* Kapiteny rainazy: mitoto vary ho any ny sahazany.
* Kitoatoa [[vary amin' anana]]: ao ny sendra [[hena]], fa ny sendra sakay dia mirehoka.
* [[Kolokolo]] natao tsy ho vary, [[Erika|erikerika]] natao tsy hahalena: ny kely mba hevero ihany.
* Lany vary tonga [[Fihavanana|havana]], ka ny loha no haotraorina.
* Loza foana homena ny tanjona, fa ny [[heniheny]] tsy azo ho vary.
* Mahamonamonaina toa vary aman-[[takatra]]: tsy somidi-dro, tsy mahafa-d[[ratsiana]].
* Mahandro vary tsaitsainy: ao am-bava mifantina [[akotry]].
* Mahandro vary tsaitsainy : ao am-bava vao mifantina akotry.
* Mahasosotra ohatra ny malahelo misambo-bary: maka mitady ny avo loha, manatitra manao safo vava.
* Indray andro no manao vary amin-[[jabora]] ka manao tsy ho orin-[[Laoka|daoka]] !
* Raha mahazo [[patsa]] indray mahandro, aza manao tsy ho orin-daoka intsony.
* Mamabo tena hoatry ny mitoto vary lena: ny an' ny tena ihany, ka iadiam-po ho lany.
* Manasa ny be kibo, ka ny vary no lany; mananatra ny adala, ka ny vava no vizana.
* Manavinavy dia vary lena, tsy manavinavy, dia mifanoro trano.
* Manetsa mahalana: ny ataon' ny tena ihany no alaina.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao ihany no idiran' ny fatiantoka.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao no alaina.
* Masa-bary maito [[kitoza]] ka ny tiako no tiany.
* Matin-kenamaso, ka homam-barim-[[Habokana|boka]].
* Matin-kenamaso, ka homan-kanina voa [[Famosaviana|mosavy]].
* Matoy vary be [[tsakitsaky]]: tsy olo-mijaly fa manan-kandiasana.
* Miangolangola faharary ka tsy tia vary amim-[[Voavahy|boavahy]].
* Miangolangola mitenda fararano: ny vary tsy lany, ka [[anana]] indray no tadiavina.
* Mihambohambo tsy tia vary mohaka, fa mihinana ny masiso be herinandro.
* Mihambo tsy tia vary mohaka, kanjo nony homana atosika fotsiny.
* Mikotrana foana ny [[sahafa]] sy ny [[fanoto]], fa ny vary ihany no toro.ù
* Mimpody an-tenda, toy ny varin' ny [[Fifanana|mpifana]].
* Mitavandra saimbo tsara, mangaro vary miongana.
* Mitoto vary antoandro: manala [[sahato]] ny akoho.
* Mitoto vary [[diavolana]], ka [[Fakam-panahy|maka fanahy]] ny akoho.
* Mitoto vary lena ka samy miady ho lohany.
* Mitsaha-menimenina, toy ny vary [[sosoa]] voatondraka.
* Mpijiri-bary lavo amin' [[ampombo]], ka potraka amin' ny hoditry ny fanao.
* Mpitsitsy vary tsy manam-panoto, mba isan' ny be fahandro ihany.
* Mpitsitsy vary tsy manam-[[Fanoto|panoto]] mba naman' ny mahandro be ihany.
* Na [[ambaramaina]] aza ny lohako, ka mihodi-[[Valanirana|balanirana]] ny hoditro: vary an-[[Loharano|doharano]] aho ka maitso vatana ihany.
* Nahandro varin-dahiantitra ka masaka ihany fa tsy afa-droatra.
* Na matoky mazava aza tsy hanahy vary [[diavolana]]!
* Nanome zara ny [[Andilana|andilam]]-polaka ny vary lavo.
* Natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary, kanjo nanjary [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]].
* Nataoko ity ianao vary rojo fanefan-taona, kanjo hay vary rojo fanefan-trosa.
* Ny alahelo toy ny vary an-t[[sompitra]]: ahafahana iray [[fatambary]] isan' andro, ka ho levona ihany no farany.
* Ny fitia tsy fanao mody voky, na mody iavonana toa varin' [[Alika|amboa]] mahamay.
* Ny haingo natao ho zavatra, verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny [[haingo]] natao lavananandro verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny hanitry ny vary eo an-tokoana tsy mba [[harena]].
* Ny [[kolokolo]] aza vary ka mainka ny azy nafafiny!
* Ny [[lainga]] toy ny vary aloha, mahafatra-po, fa tsy mahavita taona.
* Ny [[roatra]] fotsy ihany na mena aza ny vary nandrahoina.
* Ny roatra no miohatra ny vilany fa ny vary [[akory]] tsy mankaiza.
* Ny vary raraka sakaizan' akoho.
* Odian-tsy tiana ohatra ny varin' amboa mahamay.
* Osa, ka tia vary aloha !
* Raha indray maka no manta vary aza mandevon-t[[sotrobe]].
* Raha indray mandeha no misambo-bary ka tsy mahazo, aza mandoro ny [[fatambary]].
* Raha sarotin-[[Hatsiaka|katsiaka]], aza tia vary aloha.
* Randranobe no maty vary, ka Renindravola no [[Mosary|mosarena]].
* Rano tsy androana tsy mahafa-[[tseroka]], ny lamba tsy atafy tsy mahafana, ny vary tsy hanina tsy mahavoky, ny raharaha tsy atao tsy mety lavorary.
* Ratsy vady nohanin-[[Lambo|dambo]] vary: vinitra an' [[ala]], tsy mazava an-tanàna.
* Sakaiza tiana namadi-[[Velirano|belirano]]; vady renianaka niholy ho an' olona; reniomby nompiana nandaka; nampaka-drano tsy nahatafakatra; nahandro vary namolavola sosoa : koa izany no kanto maizina indrindra.
* Salasala toy ny [[vomanga]] am-body [[hady]]: vidim-bola, kely matsatso, takalozam-bary, vaventy.
* Saro-bary an-t[[sotro]] ka samy miady fo izay ho any am-bavany.
* Sendrasendra vary amin' anana.
* Soa hoatry ny vary fotsy mby am-[[Vilany|bilany]] hianareo, sahala amin' ny hazo be endriky ny [[saha]], ka hoatry ny [[rakitra]] saro-bidy, toy ny [[Lamba (malagasy)|lamba]] isampinako raha miramirana, sy isikinako raha sendra tezitra.
* [[Sompitra]] tsy misy vary, ka sady manety trano no mampihambo toetra ny tompony.
* Te-hoderain' ny [[akoho]], ka mitoto vary hariva.
* Tekotekon' [[Tsikirity|angitra]]: tsy mahalany vary fahiny raika.
* Toy ilay namatra [[isam-pangady]]: raha tsy tonga ny vola, dia vary no afatra.
* Toy ny jinja varin' ilay mondry ka ny tsy tapaka no be, ary ny tapaka indray misavorovoro.
* Toy ny vary sy ny [[rano]]: ka an-tsaha tsy mifanary, an-tanàna tsy mifandao.
* Vary aloha: mahafatra-po fa tsy mahavita taona.
* Vary amin-d[[ronono]] tondrahan-[[tantely]]: ampoky ny mamy, ampoky ny soa.
* Toto vary hariva: manary dia ny [[akoho]].
* Toto vary ka tsy fotsy tsy an-[[Laona|daona]].
* Toto vary maizina: ao am-bava vao mifantina [[akatatra]].
* Tsy ampy tsy lany, ohatra ny vary be [[vato]].
* Tsy mahafoy [[lasiray]] hamidy [[takotra]] ka manta vary.
* Tsy mba nampoizina ho [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]], fa natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary.
* Tsy mety raha mamono reny, toa vary ratsy.
* Tsy mety raha manao [[Andevo (teto Madagasikara)|andevovavy]] may trano: ny trano may tsy hitany, fa &quot;Maty aho varin-janako !&quot;
* Tsy mety raha manao sola sarotra, ka miloloha vary mahamay.
* Tsy mety raha manarai-misy vary, fa ny tsy misy aza tsy fidiny.
* Tsy ny [[Tanimbary|tanim-bary]] no madinidini-bary, fa isika roroa no madinidini-[[Fitiavana|pitiavana]].
* Tsy satry ny mialin-[[Horirika|koririka]], fa ny vary hatokona no tsy misy.
* Vary zato andrefan-trano: tsitsina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany; tobaina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany.
* Vary amim-[[Valala|balala]]: tsakoina, madinika; atelina, be faikany.
* Vary be [[vato]], ka tsy ahateleman-koatrinona.
* Vary iray no nafafy, ka vary zato no miakatra.
* Vary lelik' [[antsanga]]: voaterisetra havozona, ka tsy misy hiolanolanana.
* Vary mangatsiaka.
* Vary maniry an-davabary, ka mitaroka anatin' ny maizina.
* Vary manta jinjaina : tsy manampo izay ho faty, fa ny manao no mahery.
* Vary [[sosoa]] nilaofan-[[kitoza]], ka tsy soa fa mifanentana.
* Vary vokatra eo [[Ibetsimitatatra]]: na tompony na tsy tompony, samy mitazana.
* Vary vory amin' abatoraka: totoina tsy miray fotsy, ahandroin-tsy miray masaka.
* Vary zato naharon' ny [[sompitra]].
* Vato natora-[[Fody|pody]] ka tsy mataho-bary ho raraka.
* Vavahady mizaha vary vokatra.
* [[Vinanto]] tsy manam-bary maina: tsy vinanto fa [[vy]] nahantona.
* Vody varin' [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] ny olona: izay tiany halaina no alainy, ary izay tiany havela no avelany.
* [[Vomanga]] an-[[Hady|kady]]: amidy [[vola]] tsy lafo, atakalo vary tsy foy.
* [[Voninkazo|Vony]] tsy azon' afo, vary tsy hanim-pody.
* Zarazarao ny raharaha: ny tapa-tanana miandry [[ondry]], ny tapa-tongotra mitoto vary.
* Izaho angika, hianao vary hova.

== Jereo koa ==

* [[Vary]]
* [[Fambolem-bary]]

==Jereo koa==

[[Sokajy:Vary]]</text>
      <sha1>klgpxunm7fmmthkabbt3798v1kb2xjj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146229</id>
      <parentid>1146184</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19775" sha1="4ugx3mjr00caeljl1gb9aa4vdsc4ynf" xml:space="preserve">[[Sary:Riziere terrasses.JPG|vignette|435x435px|Tanimbary malagasy]]
Ny '''vary''' dia zavamaniry manana ny lanjany eo amin' ny [[kolontsaina malagasy|kolontsaina]] sy ny [[Toekaren' i Madagasikara|toekarena malagasy]]. Foto-tsakafon' ny Malagasy ny [[vary]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2024/01/16/167816/&lt;/ref&gt;, ary saika ny mponina amin' ny faritra rehetra eto amin' ny firenena no mihinam-bary isan' andro.

== Aina sy kolontsaina ==
Firenena maro no mivelona amin'ny fambolena ny vary ka anisan'izany i Madagasikara. Eny amin'ny tanimbary mando mandavantaona, na eny an-tanety no toerana ambolena azy.

Mitana ny laharana faharoa maneran-tany izy eo amin'ny voly fanao sakafo. Hita amin'ny endriny maro ny vary ary miavaka amin'ny lokony, ny habeny ary ny tsirony. Raha ho an'ny Malagasy manokana dia hanina intelo isan'andro izy ary ovaovaina araka ny zava-misy ny fomba fahandroana azy

=== Vary: Aina ===
Zava-maniry marani-dravina, miravaka voa madinika famboly any amin'ny tany mafana sy be rano ny vary. Mitondra zana-taho hatrany amin'ny 45 ny fotony iray ary miankina amin'ny hamaroan'ny tahom-bary ny fahavokarany.

Foto-tsakafon'ny Malagasy ny vary ary motana anjara toerana lehibe eo amin'ny fivelomana , noho izy mikolo aina. Tsy mifidy sokajin-taona ihany koa ny fihinana azy. Manampy betsaka amin'ny fiatrehana ny adidy aman'andraikitra takin'ny fiarahamonina ny vary.

Miankina amin'ny asan'ny olona tsirairay ny vary tokony hohaniny mba hisian'ny fifandanjana eo amin'ny hery sy ny fahasalamana. Ny varialoha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, vary jeby, ary ny vary atriatry dia samy karazam-bary famboly eto an-toerana avokoa; saingy miankina amin'ny faritra samihafa ny fambolena azy. Manampy ireo dia dia misy ireo karazam-bary vaovao nohatsaraina novokarin'ny fikarohana siantifika.

== Fambolem-bary ==
Eto [[Madagasikara]] dia mety ho indroa isan-taona ny fambolem-bary ho an' ny tantsaha izay mamboly vary an-tanety. Maro samihafa ny teknika [[fambolem-bary]], arakaraky ny toerana sy ny karazam-bary volena, eto Madagasikara dia ezahin' ny ministera apariaka izao ny [[voly vary maro anaka]] sy ny [[ketsa valo andro]].

=== Karazany ===
Maro karazana ny vary arakaraka ny fomba fijery: raha ny endriny no jerena dia ao ny vary lava, vary botry, vary rojo, sns. Raha ny toerana aniriany kosa dia ao ny vary an-keniheny, ny vary an-tanety, ny vary tomboka. Raha ny fotoana amafazana azy dia ao ny vary aloha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, ny vary jeby, ny vary atriatry.

=== Faritra mpamboly vary ===
Ny faritra [[Alaotra]] izay misy ny [[Sihanaka]] no mitazona ny laharana voalohany amin' ny fambolem-bary. Sompitra faharoa manaraka azy i [[Marovoay]]. Ireo faritra ireo dia miavaka amin' ny [[fambolem-bary]] amin' ny velarana midadasika tokoa. Ho an' ny faritra Alaotra manokana dia manana an' ilay antsoina hoe &quot;valabe tsy taka-basy&quot; izy, izany hoe [[tany lemaka]] midadasika tokoa ka ny fara-vodilanitra no fetrany.

=== Dingana amin' ny fambolem-bary ===
Mandalo dingana maro ny fambolem-bary mandrapahatonga azy any am-bavan'ny mpihinana. Ireto avy izany:

=== Ny fiasana ny tany: ===
Voalohany indrindra ny fanomanana ny tany izay hamafazana ketsa izay tsy atao lavitry ny tanim-bary. Manaraka izany ny fiasana ny tany hamindrana azy ka tsy maintsy asaina lalina tsara ny bainga ary avela hahazo rivotra mandritra ny fotoana elaela.

=== Ny fampidirana sy ny fanosena ny tanimbary: ===
Rehefa vita asa ny tanimbary dia miroso amin'ny fampidirana rano mba hahafahana manosy tanimbary. Izany no natao dia mba hanesoarana ireo fako sy ny ahi-dratsy eo amin'ny tanimbary.

=== Famafazana: ===
Rehefa voakarakara ny tany natokana hasiana ny ketsa dia afafy ny voan'akotry izay efa nomanina mialoha.

=== Ny fanetsana: ===
Afindra mankany amin' ny [[tanim-bary]] indray ireo ketsa ireo, io no atao hoe manetsa.

=== Ny fiavana: ===
Fanalana ireo ahitra eny anelanelan'ny vary maniry. Tsy maintsy atao izany na dia dia tsy misy ahitra aza ny tanimbary.

=== Ny fijinjana: ===
Rehefa masaka ny vary eny an-tsaha dia miroso amin'ny fijinjana na fanapahana azy amin'ny antsim-bary ny mpamboly.

=== Fitaomana vary ho eny am-pamoloana: ===
Toerana hivelezana sy hanahazana azy mba ho maina tsara ka ahafahana mitahiry azy any an-tsompitra.

=== Vely vary: ===
Rehefa voajinja ny vary dia entina eny am-pamoloana. Eo no toerana ahafahana mively azy mba hahazoana ireo vary akotry.

=== Manahy vary: ===
Ao aorian'ny vely vary dia tsy maintsy ahahy izany mba ho maina tsara. Toerana malalaka sy azon'ny andro tsara no ametrahana azy 

== Fomba sy fikarakarana ny vary ==

=== Fikarakarana sakafo ===
Ho an' ny Malagasy dia ny vary maina sy ny vary sosoa no ampifandimbiasina, fa ny firenena hafa dia manao azy ho [[Paty (sakafo)|paty]] na [[lasopy]] na atao tsindrin-tsakafo koa aza (vary amin-d[[ronono]]).

* Rehefa avy totoina ny akotry avy nahahy dia azo ny atao hoe [[vary fotsy]], izay efa vonona handrahoina sy hohanina. Amin' ny ankapobeny dia manome vary fotsy 600 g eo ho eo ny akotry 1 kg rehefa totoina. Marihina fa ny hoditry ny akotry izay avy nototoina, izay antsoina hoe [[ampombo]] dia mbola azo ampiasaina ho [[Sakafo|sakafom]]-biby ihany koa.
* Ahazoana [[kobam-bary]] ihany koa ny vary fotsy raha mbola totoina ho lasa vovoka, ny kobam-bary dia ahafahana manao mofo toy ny [[mofogasy]] na [[ramanonaka]].

=== Santa-bary ===
[[Fomban-drazana|Fomba]] malagasy anankiray ny santa-bary, izay anateran' ny valalabemandry ny voaloham-boka-bariny ho an' ny mpitondra na mpanjaka na manamboninahitra mifehy azy amin' ny taom-pijinjana. Anomanana lanonana lehibe io fotoana io. Hatramin' ny fahagola no efa nanaovan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] io fomba iray io, ary amin' izao fotoana izao dia mbola mampihatra izany ny tantsaha manatitra ny santa-bary any amin' ny filoham-pirenena.

== Vary: kolontsaina ==

=== Araka ny lovantsofina ===
Ny vary no anisan'ny nanefy ny fomba fisainana sy ny fitsipi-pitondrantena teo amin'ny mpiara-belona. Mitondra fanabeazana teo amin'ny amin'ny fiarahamonina malagasy izy ka naseho tamin'ny alalan'ireo akamantatra sy ohabolana ary angano izany. Nampivelatra ny sain'ny ankizy eny fa na dia ny olon-dehibe aza.

Mazàna ny angano sy ny lovantsofina dia samy manambara fa avy amin'Andriamanitra na Zanahary ny vary. Io no hevitra iombonany fa ny fomba nahatongavany tety an-tany sy ny niatombohan'ny fihinana azy no mety hiova arakarak'ilay lahabolana. Voalaza àry fa avy any an-danitra ny zanak'Andriamanitra vavy no nitondra ankoholahy sy ankoho vavy ka ny akotry tao anaty takorobabon'ny Akoholahy no nangalana ny vary nambolena rehefa nanatody ny akohovavy.

AKOTRY no niantsona ny vary taloha satria takorobabon'ny akoholahy no nakana azy.

VARY kosa no niantsona azy rehefa navoaka niharihary avy tao amin'ny takorobabon'akoho izy ka nambolena.

FOTSIMBARY indray rehefa nendahina ny hodiny, izany hoe nofotsiana tao an-daona.

Avy amin'io fiavian'ny vary sy ny akoho io no nahatonga ny vary ho foto-tsakafon'ny Malagasy. Ny akoho kosa dia nampiasaina ho fanajana sy fanomezam-boninahitra ny Ray aman-dreny. Manamarina izany ny fanateram-bodiakoho ho an'ny zokiolona sy ny Ray aman-dreny ary ny fen'akoho ho an'ny zaza. Rehefa manam-bahiny na tonga ny havana avy lavitra, amin'ny Malagasy dia mamono akoho ho mariky ny fanajana sy fandraisana azy.

== Oha-pitenenana sy ohabolana ==

=== Fomba fiteny ===

* ''Solon-dranom-bary tsy masaka.'' Amin' ny famangiana manjo, izany hoe rehefa misy maty, dia mitsapa alahelo sy mampionona ny fianakaviana mana-manjo ny mpiara-monina sy havana, ary manolotra vola kely ho an' ny fianakaviana miaraka amin' izay fampiononana izay. Io no atao hoe &quot;solon-dranom-bary tsy masaka&quot;, satria raha tsy nisy ny nanjo dia mbola tokony ho nahavita raharaha toy ny manamasa-bary ilay havana nodimandry.

* ''Vary lena voatoto; ka samy te ho lohany.'' Raha ny tokony ho izy dia hamainina ny vary alohan'ny hitotoana azy. Noho izany, raha totoina lena ny vary dia tapatapaka sy lasa lohany daholo ny ankabeazany fa tsy maventy na matsiraka toy ny vary totoina maina. Ity ohabolana ity dia fampiasa amin' ny fifaninana rehetra.

* ''Aza miantsabotsambotra toy ny vary kely an-daona.'' Ny [[laona]] dia fitaovana fitotoam-bary amin' ny tanana, vita amin' ny hazo, ampiasain' ny ny Malagasy. Raha tsy ampy antsasaky ny laona ny vary totoina dia mitady lalana hivoahana isaky ny milatsaka ny [[fanoto]]. Ity dia ohateny enti-mandrara ny olona mba ho tony hatrany fa tsy ho taitaitra na hiantsambotsambotra lava.

* ''Ny hevitra dia toy ny ketsa, raha lava loatra maningo-tena; ary raha fohy loatra, afatotry ny sasany.'' Ny atao hoe [[ketsa]] dia tsy inona fa zana-bary ambolena. Misy ny zana-bary fohy ary misy ny lava, arakaraka ny tany naniriany. Ny hevitr' izany dia hoe: rehefa miteny na maneho hevitra manoloana ny hafa dia tokony lanjalanjaina sy fakafakaina tsara ary atao amin' ny antonony.

=== Ohabolana ===

* Abidy manely vary; samy manano izay ho efany.
* Adaladala fiandry trano, ka homam-barin-jaza.
* [[Afo]] lavitra tsy azo amindroana; vary zato tsy enti-mandeha.
* Ala-ainan' i Kalo: manoto vary lasaka raika.
* [[Anantsinahy]] va aho ka atao ambony vary?
* Ao, hoy ny vadin' Andriantsileondoza, raha asian-kena ny variny.
* Atao adala ka tezitra: vary misy [[ro]] ka haronina, sisan' Idalo ka hanina.
* Atao ho adala ka tezitra, nefa vary misy ro ka haronina, tanan-tsy mioza ka enti-mitsabaka.
* Aza atao be ny raharaha ka ny voly vary indray no tsy efa.
* Atao mpisorona afo, dia tsy mandà; atao mpaka [[kitay]], dia tsy mandà; atao mpitoto vary, dia mitoto; ary hovonoina, dia maty rahateo; hovelomina, dia izy mpanjaka no mifidy.
* Ataonao ho vilanibe manta vary angaha aho, ka hotabatabain' ny ankizy.
* Ataovy fitia tera-bary : tsy vitan' ny efa nijoro, fa niondrika indray hila saina.
* Aza arianao re ny variko, fa ny mitombo-doha manariva no tsy afako.
* Aza mamokehana ohatra ny [[Fampirafesana|mampirafy]] kely vary.
* Aza mamono reny toa vary ratsy.
* Aza manakora tena ohatra ny vary ho ritra.
* Aza manao fitian-d[[Renikely sy raikely|renikely]]: Ao ny varinao, fa aza vohana ny tranoko.
* Aza manao [[Fody|fodilahy]] mena vary, ka manandrana alohan' ny tompony.
* Aza manaraina misy vary.
* Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho vary hianao, ka mila sahato amy ny [[voay]].
* Aza matoky [[tenda]] ka manao vary aman-[[taolana]].
* Aza miady ho lohany toa vary lena.
* Aza miantsambotsambotra, toy ny vary kely an-daona.
* Aza miteny [[lango]] eo imason' ny vary.
* Aza mitoto vary an-[[trano]] fohy loha.
* Aza ny fahaben' ny vary maina no zahana, fa ny [[taona]] halana heverina.
* Aza ny [[kolokolo]] tsy ho vary no andrariana [[tsihy]] lava.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny misambo-bary manetsa no tsy afaka.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny mitsidika an-tranon-d[[rafy]] no tsy toha.
* Be faniriana kely fila, vary aloha tsy vatran' ny kamo.
* Be mangy mijery vary ka ny aoriana no manjozorobe.
* Be raharaha ka ny voly vary indray no natao saikiny.
* [[Habokana|Boka]] mijinja vary, ka mamorovoro ny efa vita.
* [[Fisoitra afo]]&lt;nowiki/&gt;m-bavy antitra: hita [[alika]], kapohina ; mandroatra ny vary, haroina aminy indray.
* Fitiavako vary tsy ilelafako [[Sotrobe|ondroka]].
* Fitiavam-bary ve no tsy itsimponana [[akotry]]?
* Fotsimbary tsy ilaozan' [[Akotry|akatatra]], lohan' omby tsy ilaozan-[[Lela|delany]], teny maro tsy ilaozan' ny ota.
* Hianao [[voalavo]] mamono ny vary, izaho [[totozy]] mitsimpona ny raraka.
* Hitoto vary, somorina; hiandry omby, olon-dehibe.
* Ilay mitoto vary zato, ka faheniny sisa vao tsy fotsy.
* Ilay osa niandry vary, ka rehefa tsy maharo, dia hoe: Hanombo va izay lasany ?
* Indray mandeha no maty vary, ka handevin-t[[sotrobe]] !
* Indroa maty toa vary rahana.
* Indroa tratry ny aizina toy ny [[tain' omby]] natsentsin-davaka.
* Izay [[Kotroka|kotro]]-mitrena ve no hijinjam-bary manta?
* [[Fahajambana|Jamba]] mively vary, ka tsy maninona na mifanatrika aza.
* Kamboty manao vary amin-t[[Sakay (fanao sakafo)|sakay]]: ny an' ny tena ihany no androtsahan-dranomaso.
* Kapiteny rainazy: mitoto vary ho any ny sahazany.
* Kitoatoa [[vary amin' anana]]: ao ny sendra [[hena]], fa ny sendra sakay dia mirehoka.
* [[Kolokolo]] natao tsy ho vary, [[Erika|erikerika]] natao tsy hahalena: ny kely mba hevero ihany.
* Lany vary tonga [[Fihavanana|havana]], ka ny loha no haotraorina.
* Loza foana homena ny tanjona, fa ny [[heniheny]] tsy azo ho vary.
* Mahamonamonaina toa vary aman-[[takatra]]: tsy somidi-dro, tsy mahafa-d[[ratsiana]].
* Mahandro vary tsaitsainy: ao am-bava mifantina [[akotry]].
* Mahandro vary tsaitsainy : ao am-bava vao mifantina akotry.
* Mahasosotra ohatra ny malahelo misambo-bary: maka mitady ny avo loha, manatitra manao safo vava.
* Indray andro no manao vary amin-[[jabora]] ka manao tsy ho orin-[[Laoka|daoka]] !
* Raha mahazo [[patsa]] indray mahandro, aza manao tsy ho orin-daoka intsony.
* Mamabo tena hoatry ny mitoto vary lena: ny an' ny tena ihany, ka iadiam-po ho lany.
* Manasa ny be kibo, ka ny vary no lany; mananatra ny adala, ka ny vava no vizana.
* Manavinavy dia vary lena, tsy manavinavy, dia mifanoro trano.
* Manetsa mahalana: ny ataon' ny tena ihany no alaina.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao ihany no idiran' ny fatiantoka.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao no alaina.
* Masa-bary maito [[kitoza]] ka ny tiako no tiany.
* Matin-kenamaso, ka homam-barim-[[Habokana|boka]].
* Matin-kenamaso, ka homan-kanina voa [[Famosaviana|mosavy]].
* Matoy vary be [[tsakitsaky]]: tsy olo-mijaly fa manan-kandiasana.
* Miangolangola faharary ka tsy tia vary amim-[[Voavahy|boavahy]].
* Miangolangola mitenda fararano: ny vary tsy lany, ka [[anana]] indray no tadiavina.
* Mihambohambo tsy tia vary mohaka, fa mihinana ny masiso be herinandro.
* Mihambo tsy tia vary mohaka, kanjo nony homana atosika fotsiny.
* Mikotrana foana ny [[sahafa]] sy ny [[fanoto]], fa ny vary ihany no toro.ù
* Mimpody an-tenda, toy ny varin' ny [[Fifanana|mpifana]].
* Mitavandra saimbo tsara, mangaro vary miongana.
* Mitoto vary antoandro: manala [[sahato]] ny akoho.
* Mitoto vary [[diavolana]], ka [[Fakam-panahy|maka fanahy]] ny akoho.
* Mitoto vary lena ka samy miady ho lohany.
* Mitsaha-menimenina, toy ny vary [[sosoa]] voatondraka.
* Mpijiri-bary lavo amin' [[ampombo]], ka potraka amin' ny hoditry ny fanao.
* Mpitsitsy vary tsy manam-panoto, mba isan' ny be fahandro ihany.
* Mpitsitsy vary tsy manam-[[Fanoto|panoto]] mba naman' ny mahandro be ihany.
* Na [[ambaramaina]] aza ny lohako, ka mihodi-[[Valanirana|balanirana]] ny hoditro: vary an-[[Loharano|doharano]] aho ka maitso vatana ihany.
* Nahandro varin-dahiantitra ka masaka ihany fa tsy afa-droatra.
* Na matoky mazava aza tsy hanahy vary [[diavolana]]!
* Nanome zara ny [[Andilana|andilam]]-polaka ny vary lavo.
* Natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary, kanjo nanjary [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]].
* Nataoko ity ianao vary rojo fanefan-taona, kanjo hay vary rojo fanefan-trosa.
* Ny alahelo toy ny vary an-t[[sompitra]]: ahafahana iray [[fatambary]] isan' andro, ka ho levona ihany no farany.
* Ny fitia tsy fanao mody voky, na mody iavonana toa varin' [[Alika|amboa]] mahamay.
* Ny haingo natao ho zavatra, verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny [[haingo]] natao lavananandro verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny hanitry ny vary eo an-tokoana tsy mba [[harena]].
* Ny [[kolokolo]] aza vary ka mainka ny azy nafafiny!
* Ny [[lainga]] toy ny vary aloha, mahafatra-po, fa tsy mahavita taona.
* Ny [[roatra]] fotsy ihany na mena aza ny vary nandrahoina.
* Ny roatra no miohatra ny vilany fa ny vary [[akory]] tsy mankaiza.
* Ny vary raraka sakaizan' akoho.
* Odian-tsy tiana ohatra ny varin' amboa mahamay.
* Osa, ka tia vary aloha !
* Raha indray maka no manta vary aza mandevon-t[[sotrobe]].
* Raha indray mandeha no misambo-bary ka tsy mahazo, aza mandoro ny [[fatambary]].
* Raha sarotin-[[Hatsiaka|katsiaka]], aza tia vary aloha.
* Randranobe no maty vary, ka Renindravola no [[Mosary|mosarena]].
* Rano tsy androana tsy mahafa-[[tseroka]], ny lamba tsy atafy tsy mahafana, ny vary tsy hanina tsy mahavoky, ny raharaha tsy atao tsy mety lavorary.
* Ratsy vady nohanin-[[Lambo|dambo]] vary: vinitra an' [[ala]], tsy mazava an-tanàna.
* Sakaiza tiana namadi-[[Velirano|belirano]]; vady renianaka niholy ho an' olona; reniomby nompiana nandaka; nampaka-drano tsy nahatafakatra; nahandro vary namolavola sosoa : koa izany no kanto maizina indrindra.
* Salasala toy ny [[vomanga]] am-body [[hady]]: vidim-bola, kely matsatso, takalozam-bary, vaventy.
* Saro-bary an-t[[sotro]] ka samy miady fo izay ho any am-bavany.
* Sendrasendra vary amin' anana.
* Soa hoatry ny vary fotsy mby am-[[Vilany|bilany]] hianareo, sahala amin' ny hazo be endriky ny [[saha]], ka hoatry ny [[rakitra]] saro-bidy, toy ny [[Lamba (malagasy)|lamba]] isampinako raha miramirana, sy isikinako raha sendra tezitra.
* [[Sompitra]] tsy misy vary, ka sady manety trano no mampihambo toetra ny tompony.
* Te-hoderain' ny [[akoho]], ka mitoto vary hariva.
* Tekotekon' [[Tsikirity|angitra]]: tsy mahalany vary fahiny raika.
* Toy ilay namatra [[isam-pangady]]: raha tsy tonga ny vola, dia vary no afatra.
* Toy ny jinja varin' ilay mondry ka ny tsy tapaka no be, ary ny tapaka indray misavorovoro.
* Toy ny vary sy ny [[rano]]: ka an-tsaha tsy mifanary, an-tanàna tsy mifandao.
* Vary aloha: mahafatra-po fa tsy mahavita taona.
* Vary amin-d[[ronono]] tondrahan-[[tantely]]: ampoky ny mamy, ampoky ny soa.
* Toto vary hariva: manary dia ny [[akoho]].
* Toto vary ka tsy fotsy tsy an-[[Laona|daona]].
* Toto vary maizina: ao am-bava vao mifantina [[akatatra]].
* Tsy ampy tsy lany, ohatra ny vary be [[vato]].
* Tsy mahafoy [[lasiray]] hamidy [[takotra]] ka manta vary.
* Tsy mba nampoizina ho [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]], fa natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary.
* Tsy mety raha mamono reny, toa vary ratsy.
* Tsy mety raha manao [[Andevo (teto Madagasikara)|andevovavy]] may trano: ny trano may tsy hitany, fa &quot;Maty aho varin-janako !&quot;
* Tsy mety raha manao sola sarotra, ka miloloha vary mahamay.
* Tsy mety raha manarai-misy vary, fa ny tsy misy aza tsy fidiny.
* Tsy ny [[Tanimbary|tanim-bary]] no madinidini-bary, fa isika roroa no madinidini-[[Fitiavana|pitiavana]].
* Tsy satry ny mialin-[[Horirika|koririka]], fa ny vary hatokona no tsy misy.
* Vary zato andrefan-trano: tsitsina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany; tobaina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany.
* Vary amim-[[Valala|balala]]: tsakoina, madinika; atelina, be faikany.
* Vary be [[vato]], ka tsy ahateleman-koatrinona.
* Vary iray no nafafy, ka vary zato no miakatra.
* Vary lelik' [[antsanga]]: voaterisetra havozona, ka tsy misy hiolanolanana.
* Vary mangatsiaka.
* Vary maniry an-davabary, ka mitaroka anatin' ny maizina.
* Vary manta jinjaina : tsy manampo izay ho faty, fa ny manao no mahery.
* Vary [[sosoa]] nilaofan-[[kitoza]], ka tsy soa fa mifanentana.
* Vary vokatra eo [[Ibetsimitatatra]]: na tompony na tsy tompony, samy mitazana.
* Vary vory amin' abatoraka: totoina tsy miray fotsy, ahandroin-tsy miray masaka.
* Vary zato naharon' ny [[sompitra]].
* Vato natora-[[Fody|pody]] ka tsy mataho-bary ho raraka.
* Vavahady mizaha vary vokatra.
* [[Vinanto]] tsy manam-bary maina: tsy vinanto fa [[vy]] nahantona.
* Vody varin' [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] ny olona: izay tiany halaina no alainy, ary izay tiany havela no avelany.
* [[Vomanga]] an-[[Hady|kady]]: amidy [[vola]] tsy lafo, atakalo vary tsy foy.
* [[Voninkazo|Vony]] tsy azon' afo, vary tsy hanim-pody.
* Zarazarao ny raharaha: ny tapa-tanana miandry [[ondry]], ny tapa-tongotra mitoto vary.
* Izaho angika, hianao vary hova.

== Jereo koa ==

* [[Vary]]
* [[Fambolem-bary]]

==Jereo koa==

[[Sokajy:Vary]]</text>
      <sha1>4ugx3mjr00caeljl1gb9aa4vdsc4ynf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146244</id>
      <parentid>1146229</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:52:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19812" sha1="ssy84f8aj37gu8yv1o5bzub45h0vggw" xml:space="preserve">[[Sary:Riziere terrasses.JPG|vignette|435x435px|Tanimbary malagasy]]
Ny '''vary''' dia zavamaniry manana ny lanjany eo amin' ny [[kolontsaina malagasy|kolontsaina]] sy ny [[Toekaren' i Madagasikara|toekarena malagasy]]. Foto-tsakafon' ny Malagasy ny [[vary]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2024/01/16/167816/&lt;/ref&gt;, ary saika ny mponina amin' ny faritra rehetra eto amin' ny firenena no mihinam-bary isan' andro.

== Aina sy kolontsaina ==
Firenena maro no mivelona amin'ny fambolena ny vary ka anisan'izany i Madagasikara. Eny amin'ny tanimbary mando mandavantaona, na eny an-tanety no toerana ambolena azy.

Mitana ny laharana faharoa maneran-tany izy eo amin'ny voly fanao sakafo. Hita amin'ny endriny maro ny vary ary miavaka amin'ny lokony, ny habeny ary ny tsirony. Raha ho an'ny Malagasy manokana dia hanina intelo isan'andro izy ary ovaovaina araka ny zava-misy ny fomba fahandroana azy

=== Vary: Aina ===
Zava-maniry marani-dravina, miravaka voa madinika famboly any amin'ny tany mafana sy be rano ny vary. Mitondra zana-taho hatrany amin'ny 45 ny fotony iray ary miankina amin'ny hamaroan'ny tahom-bary ny fahavokarany.

Foto-tsakafon'ny Malagasy ny vary ary motana anjara toerana lehibe eo amin'ny fivelomana , noho izy mikolo aina. Tsy mifidy sokajin-taona ihany koa ny fihinana azy. Manampy betsaka amin'ny fiatrehana ny adidy aman'andraikitra takin'ny fiarahamonina ny vary.

Miankina amin'ny asan'ny olona tsirairay ny vary tokony hohaniny mba hisian'ny fifandanjana eo amin'ny hery sy ny fahasalamana. Ny varialoha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, vary jeby, ary ny vary atriatry dia samy karazam-bary famboly eto an-toerana avokoa; saingy miankina amin'ny faritra samihafa ny fambolena azy. Manampy ireo dia dia misy ireo karazam-bary vaovao nohatsaraina novokarin'ny fikarohana siantifika.

== Fambolem-bary ==
Eto [[Madagasikara]] dia mety ho indroa isan-taona ny fambolem-bary ho an' ny tantsaha izay mamboly vary an-tanety. Maro samihafa ny teknika [[fambolem-bary]], arakaraky ny toerana sy ny karazam-bary volena, eto Madagasikara dia ezahin' ny ministera apariaka izao ny [[voly vary maro anaka]] sy ny [[ketsa valo andro]].

=== Karazany ===
Maro karazana ny vary arakaraka ny fomba fijery: raha ny endriny no jerena dia ao ny vary lava, vary botry, vary rojo, sns. Raha ny toerana aniriany kosa dia ao ny vary an-keniheny, ny vary an-tanety, ny vary tomboka. Raha ny fotoana amafazana azy dia ao ny vary aloha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, ny vary jeby, ny vary atriatry.

=== Faritra mpamboly vary ===
Ny faritra [[Alaotra]] izay misy ny [[Sihanaka]] no mitazona ny laharana voalohany amin' ny fambolem-bary. Sompitra faharoa manaraka azy i [[Marovoay]]. Ireo faritra ireo dia miavaka amin' ny [[fambolem-bary]] amin' ny velarana midadasika tokoa. Ho an' ny faritra Alaotra manokana dia manana an' ilay antsoina hoe &quot;valabe tsy taka-basy&quot; izy, izany hoe [[tany lemaka]] midadasika tokoa ka ny fara-vodilanitra no fetrany.

=== Dingana amin' ny fambolem-bary ===
Mandalo dingana maro ny fambolem-bary mandrapahatonga azy any am-bavan'ny mpihinana. Ireto avy izany:

=== Ny fiasana ny tany: ===
Voalohany indrindra ny fanomanana ny tany izay hamafazana ketsa izay tsy atao lavitry ny tanim-bary. Manaraka izany ny fiasana ny tany hamindrana azy ka tsy maintsy asaina lalina tsara ny bainga ary avela hahazo rivotra mandritra ny fotoana elaela.

=== Ny fampidirana sy ny fanosena ny tanimbary: ===
Rehefa vita asa ny tanimbary dia miroso amin'ny fampidirana rano mba hahafahana manosy tanimbary. Izany no natao dia mba hanesoarana ireo fako sy ny ahi-dratsy eo amin'ny tanimbary.

=== Famafazana: ===
Rehefa voakarakara ny tany natokana hasiana ny ketsa dia afafy ny voan'akotry izay efa nomanina mialoha.

=== Ny fanetsana: ===
Afindra mankany amin' ny [[tanim-bary]] indray ireo ketsa ireo, io no atao hoe manetsa.

=== Ny fiavana: ===
Fanalana ireo ahitra eny anelanelan'ny vary maniry. Tsy maintsy atao izany na dia dia tsy misy ahitra aza ny tanimbary.
[[Sary:Le Riz 01.jpg|vignette|Vary]]

=== Ny fijinjana: ===
Rehefa masaka ny vary eny an-tsaha dia miroso amin'ny fijinjana na fanapahana azy amin'ny antsim-bary ny mpamboly.

=== Fitaomana vary ho eny am-pamoloana: ===
Toerana hivelezana sy hanahazana azy mba ho maina tsara ka ahafahana mitahiry azy any an-tsompitra.

=== Vely vary: ===
Rehefa voajinja ny vary dia entina eny am-pamoloana. Eo no toerana ahafahana mively azy mba hahazoana ireo vary akotry.

=== Manahy vary: ===
Ao aorian'ny vely vary dia tsy maintsy ahahy izany mba ho maina tsara. Toerana malalaka sy azon'ny andro tsara no ametrahana azy 

== Fomba sy fikarakarana ny vary ==

=== Fikarakarana sakafo ===
Ho an' ny Malagasy dia ny vary maina sy ny vary sosoa no ampifandimbiasina, fa ny firenena hafa dia manao azy ho [[Paty (sakafo)|paty]] na [[lasopy]] na atao tsindrin-tsakafo koa aza (vary amin-d[[ronono]]).

* Rehefa avy totoina ny akotry avy nahahy dia azo ny atao hoe [[vary fotsy]], izay efa vonona handrahoina sy hohanina. Amin' ny ankapobeny dia manome vary fotsy 600 g eo ho eo ny akotry 1 kg rehefa totoina. Marihina fa ny hoditry ny akotry izay avy nototoina, izay antsoina hoe [[ampombo]] dia mbola azo ampiasaina ho [[Sakafo|sakafom]]-biby ihany koa.
* Ahazoana [[kobam-bary]] ihany koa ny vary fotsy raha mbola totoina ho lasa vovoka, ny kobam-bary dia ahafahana manao mofo toy ny [[mofogasy]] na [[ramanonaka]].

=== Santa-bary ===
[[Fomban-drazana|Fomba]] malagasy anankiray ny santa-bary, izay anateran' ny valalabemandry ny voaloham-boka-bariny ho an' ny mpitondra na mpanjaka na manamboninahitra mifehy azy amin' ny taom-pijinjana. Anomanana lanonana lehibe io fotoana io. Hatramin' ny fahagola no efa nanaovan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] io fomba iray io, ary amin' izao fotoana izao dia mbola mampihatra izany ny tantsaha manatitra ny santa-bary any amin' ny filoham-pirenena.

== Vary: kolontsaina ==

=== Araka ny lovantsofina ===
Ny vary no anisan'ny nanefy ny fomba fisainana sy ny fitsipi-pitondrantena teo amin'ny mpiara-belona. Mitondra fanabeazana teo amin'ny amin'ny fiarahamonina malagasy izy ka naseho tamin'ny alalan'ireo akamantatra sy ohabolana ary angano izany. Nampivelatra ny sain'ny ankizy eny fa na dia ny olon-dehibe aza.

Mazàna ny angano sy ny lovantsofina dia samy manambara fa avy amin'Andriamanitra na Zanahary ny vary. Io no hevitra iombonany fa ny fomba nahatongavany tety an-tany sy ny niatombohan'ny fihinana azy no mety hiova arakarak'ilay lahabolana. Voalaza àry fa avy any an-danitra ny zanak'Andriamanitra vavy no nitondra ankoholahy sy ankoho vavy ka ny akotry tao anaty takorobabon'ny Akoholahy no nangalana ny vary nambolena rehefa nanatody ny akohovavy.

AKOTRY no niantsona ny vary taloha satria takorobabon'ny akoholahy no nakana azy.

VARY kosa no niantsona azy rehefa navoaka niharihary avy tao amin'ny takorobabon'akoho izy ka nambolena.

FOTSIMBARY indray rehefa nendahina ny hodiny, izany hoe nofotsiana tao an-daona.

Avy amin'io fiavian'ny vary sy ny akoho io no nahatonga ny vary ho foto-tsakafon'ny Malagasy. Ny akoho kosa dia nampiasaina ho fanajana sy fanomezam-boninahitra ny Ray aman-dreny. Manamarina izany ny fanateram-bodiakoho ho an'ny zokiolona sy ny Ray aman-dreny ary ny fen'akoho ho an'ny zaza. Rehefa manam-bahiny na tonga ny havana avy lavitra, amin'ny Malagasy dia mamono akoho ho mariky ny fanajana sy fandraisana azy.

== Oha-pitenenana sy ohabolana ==

=== Fomba fiteny ===

* ''Solon-dranom-bary tsy masaka.'' Amin' ny famangiana manjo, izany hoe rehefa misy maty, dia mitsapa alahelo sy mampionona ny fianakaviana mana-manjo ny mpiara-monina sy havana, ary manolotra vola kely ho an' ny fianakaviana miaraka amin' izay fampiononana izay. Io no atao hoe &quot;solon-dranom-bary tsy masaka&quot;, satria raha tsy nisy ny nanjo dia mbola tokony ho nahavita raharaha toy ny manamasa-bary ilay havana nodimandry.

* ''Vary lena voatoto; ka samy te ho lohany.'' Raha ny tokony ho izy dia hamainina ny vary alohan'ny hitotoana azy. Noho izany, raha totoina lena ny vary dia tapatapaka sy lasa lohany daholo ny ankabeazany fa tsy maventy na matsiraka toy ny vary totoina maina. Ity ohabolana ity dia fampiasa amin' ny fifaninana rehetra.

* ''Aza miantsabotsambotra toy ny vary kely an-daona.'' Ny [[laona]] dia fitaovana fitotoam-bary amin' ny tanana, vita amin' ny hazo, ampiasain' ny ny Malagasy. Raha tsy ampy antsasaky ny laona ny vary totoina dia mitady lalana hivoahana isaky ny milatsaka ny [[fanoto]]. Ity dia ohateny enti-mandrara ny olona mba ho tony hatrany fa tsy ho taitaitra na hiantsambotsambotra lava.

* ''Ny hevitra dia toy ny ketsa, raha lava loatra maningo-tena; ary raha fohy loatra, afatotry ny sasany.'' Ny atao hoe [[ketsa]] dia tsy inona fa zana-bary ambolena. Misy ny zana-bary fohy ary misy ny lava, arakaraka ny tany naniriany. Ny hevitr' izany dia hoe: rehefa miteny na maneho hevitra manoloana ny hafa dia tokony lanjalanjaina sy fakafakaina tsara ary atao amin' ny antonony.

=== Ohabolana ===

* Abidy manely vary; samy manano izay ho efany.
* Adaladala fiandry trano, ka homam-barin-jaza.
* [[Afo]] lavitra tsy azo amindroana; vary zato tsy enti-mandeha.
* Ala-ainan' i Kalo: manoto vary lasaka raika.
* [[Anantsinahy]] va aho ka atao ambony vary?
* Ao, hoy ny vadin' Andriantsileondoza, raha asian-kena ny variny.
* Atao adala ka tezitra: vary misy [[ro]] ka haronina, sisan' Idalo ka hanina.
* Atao ho adala ka tezitra, nefa vary misy ro ka haronina, tanan-tsy mioza ka enti-mitsabaka.
* Aza atao be ny raharaha ka ny voly vary indray no tsy efa.
* Atao mpisorona afo, dia tsy mandà; atao mpaka [[kitay]], dia tsy mandà; atao mpitoto vary, dia mitoto; ary hovonoina, dia maty rahateo; hovelomina, dia izy mpanjaka no mifidy.
* Ataonao ho vilanibe manta vary angaha aho, ka hotabatabain' ny ankizy.
* Ataovy fitia tera-bary : tsy vitan' ny efa nijoro, fa niondrika indray hila saina.
* Aza arianao re ny variko, fa ny mitombo-doha manariva no tsy afako.
* Aza mamokehana ohatra ny [[Fampirafesana|mampirafy]] kely vary.
* Aza mamono reny toa vary ratsy.
* Aza manakora tena ohatra ny vary ho ritra.
* Aza manao fitian-d[[Renikely sy raikely|renikely]]: Ao ny varinao, fa aza vohana ny tranoko.
* Aza manao [[Fody|fodilahy]] mena vary, ka manandrana alohan' ny tompony.
* Aza manaraina misy vary.
* Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho vary hianao, ka mila sahato amy ny [[voay]].
* Aza matoky [[tenda]] ka manao vary aman-[[taolana]].
* Aza miady ho lohany toa vary lena.
* Aza miantsambotsambotra, toy ny vary kely an-daona.
* Aza miteny [[lango]] eo imason' ny vary.
* Aza mitoto vary an-[[trano]] fohy loha.
* Aza ny fahaben' ny vary maina no zahana, fa ny [[taona]] halana heverina.
* Aza ny [[kolokolo]] tsy ho vary no andrariana [[tsihy]] lava.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny misambo-bary manetsa no tsy afaka.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny mitsidika an-tranon-d[[rafy]] no tsy toha.
* Be faniriana kely fila, vary aloha tsy vatran' ny kamo.
* Be mangy mijery vary ka ny aoriana no manjozorobe.
* Be raharaha ka ny voly vary indray no natao saikiny.
* [[Habokana|Boka]] mijinja vary, ka mamorovoro ny efa vita.
* [[Fisoitra afo]]&lt;nowiki/&gt;m-bavy antitra: hita [[alika]], kapohina ; mandroatra ny vary, haroina aminy indray.
* Fitiavako vary tsy ilelafako [[Sotrobe|ondroka]].
* Fitiavam-bary ve no tsy itsimponana [[akotry]]?
* Fotsimbary tsy ilaozan' [[Akotry|akatatra]], lohan' omby tsy ilaozan-[[Lela|delany]], teny maro tsy ilaozan' ny ota.
* Hianao [[voalavo]] mamono ny vary, izaho [[totozy]] mitsimpona ny raraka.
* Hitoto vary, somorina; hiandry omby, olon-dehibe.
* Ilay mitoto vary zato, ka faheniny sisa vao tsy fotsy.
* Ilay osa niandry vary, ka rehefa tsy maharo, dia hoe: Hanombo va izay lasany ?
* Indray mandeha no maty vary, ka handevin-t[[sotrobe]] !
* Indroa maty toa vary rahana.
* Indroa tratry ny aizina toy ny [[tain' omby]] natsentsin-davaka.
* Izay [[Kotroka|kotro]]-mitrena ve no hijinjam-bary manta?
* [[Fahajambana|Jamba]] mively vary, ka tsy maninona na mifanatrika aza.
* Kamboty manao vary amin-t[[Sakay (fanao sakafo)|sakay]]: ny an' ny tena ihany no androtsahan-dranomaso.
* Kapiteny rainazy: mitoto vary ho any ny sahazany.
* Kitoatoa [[vary amin' anana]]: ao ny sendra [[hena]], fa ny sendra sakay dia mirehoka.
* [[Kolokolo]] natao tsy ho vary, [[Erika|erikerika]] natao tsy hahalena: ny kely mba hevero ihany.
* Lany vary tonga [[Fihavanana|havana]], ka ny loha no haotraorina.
* Loza foana homena ny tanjona, fa ny [[heniheny]] tsy azo ho vary.
* Mahamonamonaina toa vary aman-[[takatra]]: tsy somidi-dro, tsy mahafa-d[[ratsiana]].
* Mahandro vary tsaitsainy: ao am-bava mifantina [[akotry]].
* Mahandro vary tsaitsainy : ao am-bava vao mifantina akotry.
* Mahasosotra ohatra ny malahelo misambo-bary: maka mitady ny avo loha, manatitra manao safo vava.
* Indray andro no manao vary amin-[[jabora]] ka manao tsy ho orin-[[Laoka|daoka]] !
* Raha mahazo [[patsa]] indray mahandro, aza manao tsy ho orin-daoka intsony.
* Mamabo tena hoatry ny mitoto vary lena: ny an' ny tena ihany, ka iadiam-po ho lany.
* Manasa ny be kibo, ka ny vary no lany; mananatra ny adala, ka ny vava no vizana.
* Manavinavy dia vary lena, tsy manavinavy, dia mifanoro trano.
* Manetsa mahalana: ny ataon' ny tena ihany no alaina.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao ihany no idiran' ny fatiantoka.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao no alaina.
* Masa-bary maito [[kitoza]] ka ny tiako no tiany.
* Matin-kenamaso, ka homam-barim-[[Habokana|boka]].
* Matin-kenamaso, ka homan-kanina voa [[Famosaviana|mosavy]].
* Matoy vary be [[tsakitsaky]]: tsy olo-mijaly fa manan-kandiasana.
* Miangolangola faharary ka tsy tia vary amim-[[Voavahy|boavahy]].
* Miangolangola mitenda fararano: ny vary tsy lany, ka [[anana]] indray no tadiavina.
* Mihambohambo tsy tia vary mohaka, fa mihinana ny masiso be herinandro.
* Mihambo tsy tia vary mohaka, kanjo nony homana atosika fotsiny.
* Mikotrana foana ny [[sahafa]] sy ny [[fanoto]], fa ny vary ihany no toro.ù
* Mimpody an-tenda, toy ny varin' ny [[Fifanana|mpifana]].
* Mitavandra saimbo tsara, mangaro vary miongana.
* Mitoto vary antoandro: manala [[sahato]] ny akoho.
* Mitoto vary [[diavolana]], ka [[Fakam-panahy|maka fanahy]] ny akoho.
* Mitoto vary lena ka samy miady ho lohany.
* Mitsaha-menimenina, toy ny vary [[sosoa]] voatondraka.
* Mpijiri-bary lavo amin' [[ampombo]], ka potraka amin' ny hoditry ny fanao.
* Mpitsitsy vary tsy manam-panoto, mba isan' ny be fahandro ihany.
* Mpitsitsy vary tsy manam-[[Fanoto|panoto]] mba naman' ny mahandro be ihany.
* Na [[ambaramaina]] aza ny lohako, ka mihodi-[[Valanirana|balanirana]] ny hoditro: vary an-[[Loharano|doharano]] aho ka maitso vatana ihany.
* Nahandro varin-dahiantitra ka masaka ihany fa tsy afa-droatra.
* Na matoky mazava aza tsy hanahy vary [[diavolana]]!
* Nanome zara ny [[Andilana|andilam]]-polaka ny vary lavo.
* Natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary, kanjo nanjary [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]].
* Nataoko ity ianao vary rojo fanefan-taona, kanjo hay vary rojo fanefan-trosa.
* Ny alahelo toy ny vary an-t[[sompitra]]: ahafahana iray [[fatambary]] isan' andro, ka ho levona ihany no farany.
* Ny fitia tsy fanao mody voky, na mody iavonana toa varin' [[Alika|amboa]] mahamay.
* Ny haingo natao ho zavatra, verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny [[haingo]] natao lavananandro verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny hanitry ny vary eo an-tokoana tsy mba [[harena]].
* Ny [[kolokolo]] aza vary ka mainka ny azy nafafiny!
* Ny [[lainga]] toy ny vary aloha, mahafatra-po, fa tsy mahavita taona.
* Ny [[roatra]] fotsy ihany na mena aza ny vary nandrahoina.
* Ny roatra no miohatra ny vilany fa ny vary [[akory]] tsy mankaiza.
* Ny vary raraka sakaizan' akoho.
* Odian-tsy tiana ohatra ny varin' amboa mahamay.
* Osa, ka tia vary aloha !
* Raha indray maka no manta vary aza mandevon-t[[sotrobe]].
* Raha indray mandeha no misambo-bary ka tsy mahazo, aza mandoro ny [[fatambary]].
* Raha sarotin-[[Hatsiaka|katsiaka]], aza tia vary aloha.
* Randranobe no maty vary, ka Renindravola no [[Mosary|mosarena]].
* Rano tsy androana tsy mahafa-[[tseroka]], ny lamba tsy atafy tsy mahafana, ny vary tsy hanina tsy mahavoky, ny raharaha tsy atao tsy mety lavorary.
* Ratsy vady nohanin-[[Lambo|dambo]] vary: vinitra an' [[ala]], tsy mazava an-tanàna.
* Sakaiza tiana namadi-[[Velirano|belirano]]; vady renianaka niholy ho an' olona; reniomby nompiana nandaka; nampaka-drano tsy nahatafakatra; nahandro vary namolavola sosoa : koa izany no kanto maizina indrindra.
* Salasala toy ny [[vomanga]] am-body [[hady]]: vidim-bola, kely matsatso, takalozam-bary, vaventy.
* Saro-bary an-t[[sotro]] ka samy miady fo izay ho any am-bavany.
* Sendrasendra vary amin' anana.
* Soa hoatry ny vary fotsy mby am-[[Vilany|bilany]] hianareo, sahala amin' ny hazo be endriky ny [[saha]], ka hoatry ny [[rakitra]] saro-bidy, toy ny [[Lamba (malagasy)|lamba]] isampinako raha miramirana, sy isikinako raha sendra tezitra.
* [[Sompitra]] tsy misy vary, ka sady manety trano no mampihambo toetra ny tompony.
* Te-hoderain' ny [[akoho]], ka mitoto vary hariva.
* Tekotekon' [[Tsikirity|angitra]]: tsy mahalany vary fahiny raika.
* Toy ilay namatra [[isam-pangady]]: raha tsy tonga ny vola, dia vary no afatra.
* Toy ny jinja varin' ilay mondry ka ny tsy tapaka no be, ary ny tapaka indray misavorovoro.
* Toy ny vary sy ny [[rano]]: ka an-tsaha tsy mifanary, an-tanàna tsy mifandao.
* Vary aloha: mahafatra-po fa tsy mahavita taona.
* Vary amin-d[[ronono]] tondrahan-[[tantely]]: ampoky ny mamy, ampoky ny soa.
* Toto vary hariva: manary dia ny [[akoho]].
* Toto vary ka tsy fotsy tsy an-[[Laona|daona]].
* Toto vary maizina: ao am-bava vao mifantina [[akatatra]].
* Tsy ampy tsy lany, ohatra ny vary be [[vato]].
* Tsy mahafoy [[lasiray]] hamidy [[takotra]] ka manta vary.
* Tsy mba nampoizina ho [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]], fa natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary.
* Tsy mety raha mamono reny, toa vary ratsy.
* Tsy mety raha manao [[Andevo (teto Madagasikara)|andevovavy]] may trano: ny trano may tsy hitany, fa &quot;Maty aho varin-janako !&quot;
* Tsy mety raha manao sola sarotra, ka miloloha vary mahamay.
* Tsy mety raha manarai-misy vary, fa ny tsy misy aza tsy fidiny.
* Tsy ny [[Tanimbary|tanim-bary]] no madinidini-bary, fa isika roroa no madinidini-[[Fitiavana|pitiavana]].
* Tsy satry ny mialin-[[Horirika|koririka]], fa ny vary hatokona no tsy misy.
* Vary zato andrefan-trano: tsitsina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany; tobaina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany.
* Vary amim-[[Valala|balala]]: tsakoina, madinika; atelina, be faikany.
* Vary be [[vato]], ka tsy ahateleman-koatrinona.
* Vary iray no nafafy, ka vary zato no miakatra.
* Vary lelik' [[antsanga]]: voaterisetra havozona, ka tsy misy hiolanolanana.
* Vary mangatsiaka.
* Vary maniry an-davabary, ka mitaroka anatin' ny maizina.
* Vary manta jinjaina : tsy manampo izay ho faty, fa ny manao no mahery.
* Vary [[sosoa]] nilaofan-[[kitoza]], ka tsy soa fa mifanentana.
* Vary vokatra eo [[Ibetsimitatatra]]: na tompony na tsy tompony, samy mitazana.
* Vary vory amin' abatoraka: totoina tsy miray fotsy, ahandroin-tsy miray masaka.
* Vary zato naharon' ny [[sompitra]].
* Vato natora-[[Fody|pody]] ka tsy mataho-bary ho raraka.
* Vavahady mizaha vary vokatra.
* [[Vinanto]] tsy manam-bary maina: tsy vinanto fa [[vy]] nahantona.
* Vody varin' [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] ny olona: izay tiany halaina no alainy, ary izay tiany havela no avelany.
* [[Vomanga]] an-[[Hady|kady]]: amidy [[vola]] tsy lafo, atakalo vary tsy foy.
* [[Voninkazo|Vony]] tsy azon' afo, vary tsy hanim-pody.
* Zarazarao ny raharaha: ny tapa-tanana miandry [[ondry]], ny tapa-tongotra mitoto vary.
* Izaho angika, hianao vary hova.

== Jereo koa ==

* [[Vary]]
* [[Fambolem-bary]]

==Jereo koa==

[[Sokajy:Vary]]</text>
      <sha1>ssy84f8aj37gu8yv1o5bzub45h0vggw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fanandroana sinoa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291639</id>
    <revision>
      <id>1146233</id>
      <parentid>1099029</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:43:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>== Jereo koa == [[Sokajy:Fanandroana]]</comment>
      <origin>1146233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2488" sha1="fr6n7g5nfiy6nb316aqsy8so47edm4a" xml:space="preserve">[[Sary:Les douze animaux 2.jpg|vignette|387x387px|Ny biby ao amin' ny zôdiaka sinoa]]
Ny '''fanandroana''' '''sinoa''' dia mifototra amin' ny hevitra [[Haikintana|astrônômika]] sy ny [[tetiandro]] nentim-paharazana naorina amin' ny tsingerina roa ambin' ny folo taona asehon' ny biby roa ambin' ny folo, matetika mifandray amin' ny rantsana mobma ny tany (地支, ''dizhi''). Amin' ny fanoratra sinoa notsorina izany dia 占星术; fa amin' ny fanoratra sinoa nentinm-paharazana dia 占星術 ; amin' ny ''pinyin'' : ''zhānxīngshù'' ; 星学 / 星學, ''xīngxué'' ; 七政四馀 / 七政四餘, ''qīzhèng sìyú'' ou 果老星宗, ''guolaoxingzong''.

Ireto biby-famantarana  roa ambin' ny folo ireto (生肖, ''shēngxiào'') dia miseho amin' ny filaharana toy izao manaraka izao:

* [[Voalavo (zôdiaka sinoa)|Voalavo]]
* [[Omby (zôdiaka sinoa)|Omby]]
* [[Tigra (zôdiaka sinoa)|Tigra]]
* [[Bitro (zôdiaka sinoa)|Bitro]] na [[Saka (zôdiaka sinoa)|Saka]]
* [[Dragona (zôdiaka sinoa)|Dragona]]
* [[Bibilava (zôdiaka sinoa)|Bibilava]]
* [[Soavaly (zôdiaka sinoa)|Soavaly]]
* [[Osy (zôdiaka sinoa)|Osy]] na [[Ondry (zôdiaka sinoa)|Ondry]]
* [[Gidro (zôdiaka sinoa)|Gidro]]
* [[Akoholahy (zôdiaka sinoa)|Akoholahy]] na [[Feniksa (zôdiaka sinoa)|Feniksa]]
* [[Alika (zôdiaka sinoa)|Alika]]
* [[Kisoa (zôdiaka sinoa)|Kisoa]] na [[Voalavo (zôdiaka)|Lambo]]

Nanomboka tamin' ny taonjato faha-20, dia tafiditra ao amin' ny kolontsaina malaza maro izy ireo. Ankehitriny, olona maro eran-tany no mahafantatra ny famantarana ny vontany ao amin' ny zôdiaka sinoa.

Satria natokana ho an' ny emperora ny fanandroana amin' ny kintana 111, ny ankamaroan' ny Sinoa dia mampiasa ny fanandroana ''Bazi'' (八字, ''bāzì'', &quot;endrika valo&quot;). Mampanomboka ny taona amin' ny 4 na 5 [[Febroary]] izy io, amin' ny fiandohan' ny [[lohataona]] (立春, ''lichun''), ary mifototra amin' ny taona, ny volana, ny andro, ary ny ora nahaterahana, izay samy asehon' ny tarehin-tsoratra roa: vatan-kazo any an-danitra sy rantsana eto an-tany.

Araka ny rafitra hafa, ny taona dia manomboka amin' ny Fetin' ny Lohataona, daty miovaova, miankina amin' ny tsinam-bolana, izay eo anelanelan' ny 20 [[Janoary]] sy 20 Febroary.

== Jereo koa ==

* [[Fanandroana]]
* [[Tetiandro]]

* [[Tetiandro sinoa]]
* [[Zôdiaka sinoa]]

* [[Taombaovao]]

* [[Taom-baovao sinoa|Taombaovao sinoa]]

* [[Tsingerina taenimpolo]]
* [[Andry efatry ny lahatra]]


== Jereo koa ==
[[Sokajy:Fanandroana]]
[[Sokajy:Sina]]</text>
      <sha1>fr6n7g5nfiy6nb316aqsy8so47edm4a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>U-995</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294441</id>
    <revision>
      <id>1146252</id>
      <parentid>1113850</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T07:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="965" sha1="pq8z12w2wybswstrtbwfz1662p4bym1" xml:space="preserve">[[File:Matthias Suessen Sommer2017-8333.jpg|thumb|left|U-995]]
'''U-995''' dia sambo mpisitrika Type alemainy VII C/41 an'ny ''Kriegsmarine'' teo aloha, izay nampiasaina nandritra ny [[Ady Lehibe Faharoa]]. Nirahina izy io tamin’ny Septambra 1943 ary nahavita asa fitoriana sivy. Taorian'ny ady dia lasa fananan'ny tafika an-dranomasina norveziana toy ny sambo fitsapana sy fanofanana Kaura. Naverina tany {{Alemaina}} izy io tamin’ny 1965 ary natolotra tamin’ny fomba ofisialy tamin’ny 2 Oktobra 1971. Nanomboka tamin’ny 13 Martsa 1972, dia nafatotra ho sambo tranombakoka ilay sambo mpisitrika teo am-pototry ny Fahatsiarovana an-dranomasina tao [[Laboe]] (akaikin’i [[Kiel]]). Ny Fikambanan'ny An-dranomasina Alemana dia miasa ny Mozea Teknika U-995, izay, araka ny vaovao, dia mitsidika olona manodidina ny 350.000 isan-taona.

==Jereo Koa==
* [[Sambo mpisitrika]]


[[Sokajy:Sambo mpisitrika]]
[[Sokajy:Mozea Marine any Alemaina]]
[[Sokajy:Laboe]]</text>
      <sha1>pq8z12w2wybswstrtbwfz1662p4bym1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Sambo mpisitrika</title>
    <ns>14</ns>
    <id>294442</id>
    <revision>
      <id>1146249</id>
      <parentid>1113482</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T07:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="80s7r6hd7qk5b5068jrt9fh0a14qyty" xml:space="preserve">[[Sokajy:Sambo]]
[[Sokajy:Alemaina]]
[[Sokajy:Fitaovam-piadiana]]</text>
      <sha1>80s7r6hd7qk5b5068jrt9fh0a14qyty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Laboe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294447</id>
    <revision>
      <id>1146250</id>
      <parentid>1113504</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T07:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="619" sha1="lj3ppg3cxmw1uxhmx0zyplpipeev216" xml:space="preserve">{{coord|54|24|N|10|14|E}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Laboe
|firenena={{Alemaina}}
|isam-ponina=5.546
|velarantany=5.23
|fanjakana = {{Schleswig-Holstein}}
|ben'ny tanàna= 
|sary=Laboe 20100819.jpg
}}
[[File:DEU Laboe COA.svg|thumb|left|Laboe]]
I '''Laboe''' dia tanàna any [[Alemaina]],  Ny tanàna no misy ao amin'ny {{Schleswig-Holstein}}. 
Manana mponina 5546 izy.

Ao amin'ny toerana misy ny [[U-995]] izay azo hotsidihina ho toy ny sambo mozea.

==Jereo Koa==
*[[Lisitra ny tanàna ny Alemaina]]
{{reflist}}
{{commonscat}}

[[Sokajy:Tanàna ao Alemaina]]
[[Sokajy:Tanàna ao Schleswig-Holstein]]
[[Sokajy:Laboe]]</text>
      <sha1>lj3ppg3cxmw1uxhmx0zyplpipeev216</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MAS 36</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294575</id>
    <revision>
      <id>1146238</id>
      <parentid>1140081</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:46:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanova ny anaran'i [[MAS-36]] ho [[MAS 36]] i HarryWurst</comment>
      <origin>1140081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1685" sha1="dwo25du9jswmlzgc6qlexl7dlfznazi" xml:space="preserve">[[File:MAS Modèle 36 noBG.png|thumb| MAS-36 Frantsay]]
Ny '''MAS-36''' dia basy {{frantsa}}y maromaro. Tsy noraisin'ny [[Tafika]] Frantsay izy io raha tsy tamin'ny 1936, ka nahatonga azy io ho basy farany amin'ny karazany ho lasa basy serivisy an'ny tafika mitam-piadiana lehibe.

== Fiainany taloha==
Taorian'ny fandresena tamin'ny [[Ady Lehibe I]], ny tafika frantsay dia nanana laharam-pahamehana hafa noho ny fahazoana fitaovam-piadiana maoderina ho an'ny miaramilany. Ny basy ''Lebel Model 1886'' sy ''Berthier Model 1907'', efa lany andro tamin'ny ady farany, dia nampiasa basy ''Lebel 8 mm''. Ny famolavolana modely vaovao dia nahitana ny fampiasana bala vaovao mba hamahana ny fahalemen'ny [[bala]] taloha. Tany am-boalohany dia nofidina ny kasety 7.5 × 58 mm, saingy ny refy dia nitovy loatra tamin'ny cartridge alemana 8 × 57 mm IS ary nitarika lozam-pifamoivoizana marobe. Noho izany, dia nohafohezina ho 7.5 × 54 mm tamin'ny 1924, saingy ireo fiovana ireo dia nanemotra ny fivoaran'ny fitaovam-piadiana.

Tamin'ny taona 2021, ny [[Pôlisy (nasiônaly)|Polisy]] dia nanatitra vondrona 500 avy amin'ny tafika.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://midi-madagasikara.mg/police-nationale-500-mas-36-et-50-pistolets-mitrailleurs-remis-par-larmee/ |title=Police nationale : 500 MAS 36 et 50 pistolets mitrailleurs remis par l’Armée |access-date=2025-07-04 |archive-date=2025-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250704062721/https://midi-madagasikara.mg/police-nationale-500-mas-36-et-50-pistolets-mitrailleurs-remis-par-larmee/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Jereo koa==
*[[K-98|Karabiner 98]]
*[[MAS 49]]

[[Sokajy:Fiadiana]]
[[Sokajy:Basy]]
[[Sokajy:Fitaovam-piadiana]]</text>
      <sha1>dwo25du9jswmlzgc6qlexl7dlfznazi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146240</id>
      <parentid>1146238</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:46:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1685" sha1="dxvwzw5whmdwz3lmqwtmbmvykph9muy" xml:space="preserve">[[File:MAS Modèle 36 noBG.png|thumb| MAS-36 Frantsay]]
Ny '''MAS 36''' dia basy {{frantsa}}y maromaro. Tsy noraisin'ny [[Tafika]] Frantsay izy io raha tsy tamin'ny 1936, ka nahatonga azy io ho basy farany amin'ny karazany ho lasa basy serivisy an'ny tafika mitam-piadiana lehibe.

== Fiainany taloha==
Taorian'ny fandresena tamin'ny [[Ady Lehibe I]], ny tafika frantsay dia nanana laharam-pahamehana hafa noho ny fahazoana fitaovam-piadiana maoderina ho an'ny miaramilany. Ny basy ''Lebel Model 1886'' sy ''Berthier Model 1907'', efa lany andro tamin'ny ady farany, dia nampiasa basy ''Lebel 8 mm''. Ny famolavolana modely vaovao dia nahitana ny fampiasana bala vaovao mba hamahana ny fahalemen'ny [[bala]] taloha. Tany am-boalohany dia nofidina ny kasety 7.5 × 58 mm, saingy ny refy dia nitovy loatra tamin'ny cartridge alemana 8 × 57 mm IS ary nitarika lozam-pifamoivoizana marobe. Noho izany, dia nohafohezina ho 7.5 × 54 mm tamin'ny 1924, saingy ireo fiovana ireo dia nanemotra ny fivoaran'ny fitaovam-piadiana.

Tamin'ny taona 2021, ny [[Pôlisy (nasiônaly)|Polisy]] dia nanatitra vondrona 500 avy amin'ny tafika.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://midi-madagasikara.mg/police-nationale-500-mas-36-et-50-pistolets-mitrailleurs-remis-par-larmee/ |title=Police nationale : 500 MAS 36 et 50 pistolets mitrailleurs remis par l’Armée |access-date=2025-07-04 |archive-date=2025-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250704062721/https://midi-madagasikara.mg/police-nationale-500-mas-36-et-50-pistolets-mitrailleurs-remis-par-larmee/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Jereo koa==
*[[K-98|Karabiner 98]]
*[[MAS 49]]

[[Sokajy:Fiadiana]]
[[Sokajy:Basy]]
[[Sokajy:Fitaovam-piadiana]]</text>
      <sha1>dxvwzw5whmdwz3lmqwtmbmvykph9muy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>K-98</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295902</id>
    <revision>
      <id>1146241</id>
      <parentid>1120714</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:46:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1309" sha1="1v58o83duqpo0vryej2kkmysa081o7n" xml:space="preserve">[[File:Kar 98K AM021488 noBG.png|thumb|Karabiner 98K. Caliber 7.92×57mm IS. (1940)]]
[[File:Disassembled mauser long action.jpg|thumb|left|Disassembled Mauser long action]]
Ny fohy '''Karabiner 98''' ([[Fiteny alemà|alemà]]: carabine 98 court), matetika nohafohezina ''Karabiner 98k'', Kar98k na K98k ary indraindray diso antsoina hoe '''K-98''' (K98 dia dika poloney amin'ny Kar98a), dia [[basy]] bolt-action ho an'ny cartridge 7.92 × 57mm. Izy io dia noraisina tamin'ny 21 Jona 1935 ho basy serivisy mahazatra nataon'ny [[Wehrmacht]] Alemanina.

Io no iray amin'ireo fivoarana farany amin'ny lavitr'ireo basy miaramila [[Wilhelm Mauser|Mauser]].

Na dia nomen'ny basy semi-automatique sy mandeha ho azy tanteraka nandritra ny [[Ady Lehibe II]], ny Karabiner 98k dia nijanona ho basy alemana voalohany hatramin'ny fiafaran'ny ady tamin'ny 1945.

Olona an-tapitrisany no nosamborin’ny Sovietika tamin’ny faran’ny [[Ady Lehibe II]] ary nozaraina ho fanampiana ara-tafika. Noho izany, ny Karabiner 98k dia mbola miseho amin'ny fifandonana manerana an'izao tontolo izao rehefa esorina amin'ny fitahirizana mandritra ny fotoanan'ny disadisa.

==Jereo koa==
*[[Wilhelm Mauser]]
*[[MAS 36]]
*[[MAS 49]]
*[[Basy]]


[[Sokajy:Basy]]
[[Sokajy:Wilhelm Mauser]]
[[Sokajy:Fiadiana]]
[[Sokajy:Fitaovam-piadiana]]</text>
      <sha1>1v58o83duqpo0vryej2kkmysa081o7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MAS 49</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295908</id>
    <revision>
      <id>1146242</id>
      <parentid>1120713</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:48:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1342" sha1="dwvbfy5hrmmnlisup9e1ehkrdfcqvur" xml:space="preserve">[[File:MAS 49 crop.jpg|thumb|MAS 49]]
Ny maodely basy semi-automatique 1949, na '''FSA Mle 1949'', na '''MAS 49''', na '''FSA 49''', dia nampitaovana ny tafika [[frantsa]]y nanomboka ny taona 1950. Ao amin'ny dikan-teny MAS 49/56 (na FSA 49/56), dia nanompo tao amin'ny corps natsangana izy hatramin'ny taona 1990. Miorina amin'ny prototype novolavolaina tamin'ny 1938, nosoloiny ny [[MAS-36]], talohan'ny nanomezana lalana tsikelikely ny FAMAS tamin'ny fiandohan'ny taona 1980.
[[File:133 C C Chauvet (Caporal de relève) montrant un MAS 49 56 (FSA) devant le poste de police. 9 5. (4060935361).jpg|thumb| un MAS 49 56 (FSA)]]
==Tafika malagasy==
Ny [[tafika malagasy]] dia manana azy ireo ho fanomezana avy amin'ny tafika frantsay ary mampiasa azy ireo mandritra ny fampiharana ny lalàna sy ny hetsika ara-miaramila; Ny MAS 49 na MAS 49/56 dia matetika hita miaraka amin'ny [[AK 47]] sy AKMS avy any [[Rosia]]. Mbola manana bala betsaka ho an’ireo basy ireo ny tafika malagasy, nolovaina tamin’ny fanjanahan-tany frantsay. Na dia eo aza ny fahatongavan'ireo fitaovam-piadiana Rosiana sy [[Sina|sinoa]] dia ankasitrahan'ny tafika afrikanina ireo fitaovam-piadiana frantsay ireo satria tena avo lenta ny famokarana azy.


==Jereo koa==
*[[K-98|Karabiner 98]]
*[[MAS 36]]


[[Sokajy:Fiadiana]]
[[Sokajy:Basy]]
[[Sokajy:Fitaovam-piadiana]]</text>
      <sha1>dwvbfy5hrmmnlisup9e1ehkrdfcqvur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Koronely malagasy</title>
    <ns>14</ns>
    <id>296041</id>
    <revision>
      <id>1146243</id>
      <parentid>1142482</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:50:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="idmns3nt9tr0eh00sgj9uv6b6h5e41f" xml:space="preserve">[[Sokajy:Koronely]]
[[Sokajy:Tafika malagasy]]
[[Sokajy:Miaramila malagasy]]</text>
      <sha1>idmns3nt9tr0eh00sgj9uv6b6h5e41f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alcobaça (Portugal)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297828</id>
    <revision>
      <id>1146286</id>
      <parentid>1129954</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:35:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="892" sha1="dp3w9e0c3sn1zsuk0br13uxwk5feiwe" xml:space="preserve">{{coord|40|21|N|08|26|W}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Alcobaça (Portugaly)
|velarantany   = 408.14 
|faritany      = 
|isam-ponina   = 56.693
|firenena      = {{Portogaly}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =Burinhosa_-_Portugal_(29317322410).jpg
|saina= Pt-acb3.png
}}
[[File:LocalAlcobaca.svg|thumb|left|Alcobaça]]
'''Alcobaça''' dia tanàna [[Portogaly|portogey]] ary renivohitry ny faritr'i  Oeste e Vale do [[Tejo]], ao amin'ny faritany ara-tantaran'i [[Estremadura]] i Alcobaça.

Niroborobo teny amin'ny lohasahan'ny ''reniranon'i Alcoa'' sy ''Baça'' ilay tanàna, izay niavian'ny anarany. Ny mponina ao amin'ny kaominina tamin'ny taona 2011 dia 56.693, ao anatin'ny velaran-tany 408.14 kilometatra toradroa.

== Jereo koa ==
* [[Portogaly]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;


{{commonscat}}
[[sokajy:Tanàna ao Portogaly]]
[[sokajy:Estremadura]]
[[Sokajy:Tanàna ao Estremadura]]</text>
      <sha1>dp3w9e0c3sn1zsuk0br13uxwk5feiwe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298086</id>
    <revision>
      <id>1146173</id>
      <parentid>1146124</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T16:01:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31346" sha1="9aumnk6rkosp5vuq416dlz7503pgefi" xml:space="preserve">[[Sary:Litchi chinensis fruits.JPG|vignette|408x408px|[[Litisia|Letisia]] (''[[Litchi chinensis]]'')]]
Inty ny '''lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara'''. Marihina fa ny teny hoe &quot;hazo&quot; ampiasaina eto dia anondroana ny [[Hazo (zavamaniry)|hazo]], ny [[hazobotry]], ny [[kirihitra]], ary ny [[vahy]], eny fa na ny zavamaniry atao amin' ny anarana hoe [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] rehefa tena lehibe (ohatra: [[akondro]]) na ireo ivelan' ny fanasokajiana mahazatra (toy ny [[raketa]]) koa aza. Misy amin' ny zavamaniry hotanisaina eto ny tsy misy afa-tsy eto [[Madagasikara]], ny sasany hita ihany koa any amin' ny firenena sy faritra any ivelany ary ny hafa nampidirina teto.

== Lisitry ny finakaviana sy ny antoko ==

=== Lisitry ny fianakaviana ===
[[Sary:Starr 020803-0117 Psidium guajava.jpg|vignette|Goavy (''[[Psidium guajava]]'')]][[Sary:Adansonia rubrostipa 03.jpg|vignette|Ringy na fony  (''[[Adansonia rubrostipa]]'')]]Inty ny lisitry ny fianakavian-javamaniry ahitana karazana fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy:

* ''[[Anacardiaceae]]'' ''- [[Anisophylleaceae]] - [[Annonaceae]] - [[Apocynaceae]] - [[Arecaceae]] - [[Bombacaceae]]'' (ankehitriny nampidirina ao amin' ny ''[[Malvaceae]]'') - ''[[Bromeliaceae]]'' ''- [[Burseraceae]] - [[Cactaceae]] - [[Caricaceae]] - [[Celastraceae]] - [[Clusiaceae]] - [[Combretaceae]] - [[Ebenaceae]] - [[Fabaceae]] - [[Lauraceae]] - [[Loganiaceae]] - [[Malvaceae]]'' (ankehitriny dia tafiditra ao ny ''[[Bombacaceae]]'') - ''[[Menispermaceae]]'' ''- [[Moraceae]] - [[Musaceae]] - [[Myrtaceae]] - [[Orchidaceae]] - [[Pandanaceae]] - [[Passifloraceae]] - [[Phyllanthaceae]] - [[Piperaceae]] - [[Proteaceae]] - [[Rosaceae]] - [[Rubiaceae]] - [[Rutaceae]] - [[Sapindaceae]] - [[Sapotaceae]] - [[Solanaceae]] - [[Vitaceae]]''

=== Lisitry ny antokon-javamaniry ===
[[Sary:Mangifera indica 1a 13.jpg|vignette|Manga (''[[Mangifera indica]]'')]]
[[Sary:Tapia Uapaca bojeri Ibity.jpg|vignette|Tapia (''[[Uapaca bojeri]]'')]]Inty ny lisitry ny antokon-javamaniry ahitana karazana fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy:
* ''[[Adansonia]] - [[Ananas]] - [[Anisophyllea]] - [[Annona]] - [[Bismarckia]] - [[Borassus]] - [[Bromelia]] - [[Canarium (zavamaniry)|Canarium]] - [[Carica]] - [[Carissa]] - [[Causonis]] - [[Cayratia]] - [[Cereus]] - [[Cissus]] - [[Citrus]] - [[Cocos (zavamaniry)|Cocos]] - [[Cola (zavamaniry)|Cola]] - [[Cyphomandra]] - [[Cyphostemma]] - [[Dilobeia]] - [[Diospyros]] - [[Dypsis]] - [[Elaeis]] - [[Eugenia]] - [[Ficus]] - [[Fragaria]] - [[Hylocereus]] - [[Hyphaene]] - [[Labramia]] - [[Landolphia]] - [[Leuenbergeria]] - [[Litchi]] - [[Malus]] - [[Mangifera]] - [[Mimusops]] - [[Musa]] - [[Opuntia]] - [[Pandanus]] - [[Passiflora]] - [[Persea]] - [[Pereskia]]'' (jereo koa: ''[[Leuenbergeria]]'' sy ''[[Rhodocactus]]'') ''- [[Phoenix]] - [[Piper]] - [[Poivrea]] - [[Physalis]] - [[Prunus]] - [[Psidium]] - [[Pyrus]] - [[Raphia]] - [[Ravenea]] - [[Rheedia]] - [[Rhipsalis]] - [[Rhodocactus]] - [[Rubus]] - [[Saba (zavamaniry)|Saba]]'' - ''[[Salacia]] - [[Satranala]] - [[Selenicereus]] - [[Sorindeia]] - [[Spondias]] - [[Strychnos]] - [[Solanum]] - [[Symphonia]] - [[Syzygium]] - [[Tamarindus]] - [[Treculia]] - [[Uapaca]] - [[Vangueria]] - [[Vasconcellea]] - [[Vanilla]] - [[Vitis]]''

== Lisitry ny karazana (anarana ara-tsiansa) ==
[[Sary:Musa acuminata 337319858.jpg|vignette|309x309px|Akondro (''[[Musa acuminata]]'')]]Inty ny lisitry ny karazan-javamaniry fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy:

=== A ===

* ''[[Adansonia digitata]]'' [''[[Bombacaceae]]'' na ''[[Malvaceae]]''] -- baobaba, baobaza, baovola, bontona, boringy, fontana, rainiala, ringy, sefo, vonoa, vontana, vontona
* ''[[Adansonia grandidieri]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- renala, reniala, renibeala, vonoa
* ''[[Adansonia madagascariensis]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] --  bontana, bontona, bozy, fony, mboio, reniala
* ''[[Adansonia perrieri]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] – za
* ''[[Adansonia rubrostipa]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- ringy
* ''[[Adansonia suarezensis]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] --  vonoa, za
* ''[[Adansonia za]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- bontana, bontona, boringy, bozo, bozy, fony, mboio, ringy, voajabo, za, zabo
* ''[[Ananas bracteatus]]'' [''[[Bromeliaceae]]''] --
* ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' (= ''Bromelia ananas'') [''Bromeliaceae''] --  fandra, fandrana, mananasy, satra, voafandrana
* ''[[Anisophyllea anisophyllea]]'' [''[[Anisophylleaceae]]''] -- ambalasira
* ''[[Anisophyllea fallax]]'' [''Anisophylleaceae''] -- hazomamy
* ''[[Anisophyllea madagascarensis]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Anisophyllea masoalensis]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Anisophyllea parafallax]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Anisophyllea purpurascens]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Anisophyllea schatzii]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Annona muricata]]'' [''[[Annonaceae]]''] -- karaosoly, koropataka, kôrôsôly // voantsokona, voatsiriry,
* ''[[Annona squamosa]]'' [''Annonaceae''] -- konikony, konokono // voasaritany
* ''[[Artocarpus altilis]]'' [''[[Moraceae]]''] -- [[soanambo]], tsirapay
* [[Ampalibe|''Artocarpus heterophyllus'']] [''Moraceae''] -- ampalibe
* ''[[Artocarpus integer]]'' (= ''Artocarpus integrifolia'') [''Moraceae''] -- finesy, kimahatorolela, sonambo, voanampalibe

=== B ===

* ''[[Bismarckia nobilis]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- [[satrana]]
* ''[[Borassus aethiopum]]'' [''Arecaceae''] --
* ''[[Borassus madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – dimaka, befelatanana:
* ''[[Borassus madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – voanio
* ''[[Burasaia madagascariensis]]'' [''[[Menispermaceae]]''] -- amborasahamaitso, amborasahy, amborasaka, amboravaky, borasaha, faritatsy, faritsaty, hazondahy, odiandro, oditohina, ralakamisy, vodihazo // madiriandro

=== C ===

* ''[[Canarium madagascariensis]]'' [''[[Burseraceae]]''] -- aramy, haramy, ramy, tambazotse
* ''[[Carica papaya]]'' [''[[Caricaceae]]''] -- [[papay]], mapaza
* ''[[Carissa boiviniana]]'' [''[[Apocynaceae]]''] --
* ''[[Carissa comorensis]]'' [''Apocynaceae''] -- voamantsoana, taolanomby
* ''[[Carissa densiflora]]'' [''Apocynaceae''] -- mango 
** ''Carissa densiflora'' var ''microphylla'' -- mango
* ''[[Carissa macrocarpa]]'' [''Apocynaceae''] --
* ''[[Carissa pichoniana]]'' [''Apocynaceae''] -- hazombato
* ''[[Carissa sessiliflora]]'' [''Apocynaceae''] -- tavaka, voantsikomoka, voantsikopiky
* ''[[Carissa spinarum]]'' (= ''Carissa edulis'' = ''Carissa pubescens'') [''Apocynaceae''] -- taolana, voakandrina
* ''[[Cayratia lenticellata]]'' (= Vitis lenticellata Baker) [''[[Vitaceae]]''] -- vahintakifitra
* ''[[Cayratia trifolia]]'' (= ''Causonis trifolia'') [''Vitaceae''] --
* ''[[Cereus peruvianus]]'' [''[[Cactaceae]]''] --
* ''[[Cissus quadrangularis]]'' [''[[Vitaceae]]''] --
* ''[[Cissus verticillata]]'' [''Vitaceae''] -- voalobokadia
* ''[[Citrus aurantiifolia]]'' na ''Citrus aurantifolia'' [''[[Rutaceae]]''] -- angy, besenta, hangy, matsitso, soa, tsirebika, voantolongo, voasarimakirana, voasarimamy, voasarimandina, voasarisoa, voasary
* ''[[Citrus aurantium]]'' (= ''Citrus paradisi'') [''Rutaceae''] -- voangikely, voatolongo
* ''[[Citrus grandis]]'' (= ''[[Citrus maxima]]'') [''Rutaceae''] -- angibe, hangibe, papelimosy, pilionosy, tremo, voahangibe, voasaribe, voasarihangibe // vangisay
* ''[[Citrus hystrix]]'' [''Rutaceae''] --  voangabe, voangibe // kaombava
* ''[[Citrus limon]]'' [''Rutaceae''] -- voasarimakirana
* ''[[Citrus medica]]'' [''Rutaceae''] --  voantolongo,  voasarimandina
** ''Citrus medica'' subsp. ''bajoum'' --  tolongo,  tsilongo, voatsilongo
* ''[[Citrus reticulata]]'' [''Rutaceae''] -- // mandarina
* ''[[Citrus sinensis]]'' [''Rutaceae''] -- voasarimamy, voasary
* ''[[Citrus voangiala]]'' [''[[Rutaceae]]''] --
* ''[[Cocos nucifera]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- [[voanio]]
* ''[[Cola acuminata]]'' [''[[Malvaceae]]''] -- kôlà
* ''[[Cola nitida]]'' [''Malvaceae''] -- kôla
* ''[[Cola perrieri]]'' [''Malvaceae''] --
* ''[[Combretum grandidieri]]'' (= ''Calopyxis grandidieri'') [''[[Combretaceae]]''] -- tamenaka
* ''[[Combretum calopyxis]]'' (= ''Calopyxis eriantha'') [''Combretaceae''] -- boka, matitihena, tamenaka, temenaka, voantamenaka
* ''[[Combretum coccineum]]'' [''Combretaceae''] -- halaitra, manikibonga
* ''[[Combretum coursianum]]'' (= ''Calopyxis coursiana'') [''Combretaceae''] -- tamenaka, voatamenaka
* ''[[Combretum eriogynum]]'' (= ''Calopyxis eriogyna'') [''Combretaceae''] -- voatamenaka
* ''[[Combretum indicum]]'' [''Combretaceae''] --
* ''[[Combretum macrocalyx]]'' (= ''Calopyxis bernieriana'') (= Poivrea bernieriana) [''Combretaceae''] -- voantamenaka, voatamenaka
* ''[[Combretum oxygonium]]'' (= ''Calopyxis oxygonia'') [''Combretaceae''] -- menakabongo, voantamenaka
* ''[[Combretum sphaeroides]]'' (= ''Calopyxis brevistyla'') [''[[Combretaceae]]''] -- voantamenaka
* ''[[Combretum subumbellatum]]'' (= ''Calopyxis subumbellata'') [''Combretaceae''] -- mangitohezitra, tamenaka, vakakoana, voantamenaka, voatamenaka // voanjonala
* ''[[Cyphostemma greveanum]]'' [''[[Vitaceae]]''] -- vahimboamena
* ''[[Cyphostemma microadiparthros]]'' / ''[[Cyphostemma microadiparthra]]'' (= ''Cissus microadiparthros'') [''Vitaceae''] --
* ''[[Cyphostemma montagnacii]]'' [''Vitaceae''] --

=== D ===

* ''[[Dilobeia thouarsii]]'' [''[[Proteaceae]]''] – bakaravina, hazobaka, hazontavolo, hovao, makaleona, mankaleo, ovao, ramandriona, rihaona, tambelomanana, tavolohazo, tavolopika, vazano, vivaona
* ''[[Diospyros ferrea]]'' [''[[Ebenaceae]]''] --
* ''[[Diospyros kaki]]'' [''Ebenaceae''] -- kaky
* ''[[Diospyros mespiliformis]]'' [''Ebenaceae''] --
* ''[[Diospyros perrieri]]'' [''Ebenaceae''] -- hazoarina, hazozoby, lopingo, mapingo, pingo, volombodimpoina
* ''[[Diospyros sakalavarum]]'' [''Ebenaceae''] --  hazomafana
* ''[[Diospyros squamosa]]'' [''Ebenaceae''] --
* ''[[Dypsis baronii]]'' [''[[Arecaceae]]''] --
* ''[[Dypsis lutescens]]'' [''Arecaceae''] -- lafahazo, lafaza, lafohaza, na rehazo.   
* ''[[Dypsis madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – // farihazo, hirihiry

=== E ===

* ''[[Elaeis guineensis]]'' [''[[Arecaceae]]''] – palmie fanaova-menaka,  tsingilo
** ''Elaeis guineensis'' var ''madagascariensis'' (= ''Elaeis madagascariensis'') --  tsingilo

* ''[[Epiphyllum anguliger]]'' [''[[Cactaceae]]''] --
* ''[[Epiphyllum oxypetalum]]'' [''Cactaceae''] –
* ''[[Epiphyllum phyllanthus]]'' [''Cactaceae''] --
* ''[[Eugenia brasiliensis]]'' [''[[Myrtaceae]]''] --
* ''[[Eugenia cotinifolia]]'' [''Myrtaceae''] -- mangidika, mantsidika
* ''[[Syzygium emirnense|Eugenia emirnensis]]'' (→ ''[[Syzygium emirnense]]'') [''Myrtaceae''] -
* ''[[Eugenia hazomamy]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia jambolana]]'' (→ ''[[Syzygium cumini]]'') [''Myrtaceae''] -- rotra, rotazo
* ''[[Eugenia jambos]]'' (→ ''[[Syzygium jambos]]'') [''[[Myrtaceae]]''] --
* ''[[Eugenia lokhensis]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia louvelii]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia lucida]]'' [''Myrtaceae''] -- atsingilo, tsaringila
* ''[[Eugenia nosibensis]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia parkeri]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia uniflora]]'' [''[[Myrtaceae]]''] --

=== F ===

* ''[[Ficus carica]]'' L. [''[[Moraceae]]''] – aviavimbazaha
* ''[[Ficus grevei]]'' [''Moraceae''] -- fihamy
* ''[[Ficus lutea]]'' Vahl [''Moraceae''] – amontana,  mandresy , nonokalika, aviavy
* ''[[Ficus pachyclada]]'' [''Moraceae''] -- adabo
* ''[[Ficus polita]]'' [''Moraceae''] -- mandresy, tsaramady.
* ''[[Ficus reflexa]]'' Thunb. [''[[Moraceae]]''] -- 
* ''[[Ficus sakalavarum]]'' [''Moraceae''] – adabo
* ''[[Ficus sur]]'' [''Moraceae''] --
* ''[[Ficus sycomorus]]'' L. [''Moraceae''] -- amontana
* ''[[Ficus trichoclada]]'' Baker [''Moraceae''] --
* ''[[Ficus tiliifolia]]'' Baker (ou ''Ficus trichophlebia'') [''[[Moraceae]]''] -- voara, ara, aviavy, amontana
* ''[[Fragaria × ananassa]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[frezy]]
* ''[[Fragaria vesca]]'' [''Rosaceae''] --

=== G ===

* ''[[Garcinia aphanophlebia]]'' (= ''[[Rheedia aphanophlebia]]'') [''[[Clusiaceae]]''] --
* ''[[Garcinia chapelieri]]'' (= ''[[Rheedia chapelieri]]'') [''Clusiaceae''] -- dampy, vandrika, leandriaka.
* ''[[Garcinia madagascariensis]]'' (= ''[[Rheedia madagascariensis]]'') [''Clusiaceae''] --
* ''[[Garcinia mangorensis]]'' [''[[Clusiaceae]]''] – vandrika
* [[Garcinia mangostana|Garcinia ''mangostana'']] [''Clusiaceae''] – mangostana
* ''[[Garcinia pauciflora]]'' [''Clusiaceae''] – vandrikala
* ''[[Garcinia verrucosa]]'' [''Clusiaceae''] -- dampy
* ''[[Garcinia zeylanica]]'' [''[[Clusiaceae]]''] -- 

=== H ===

* ''[[Hyphaene compressa]]'' H.Wendl. [''[[Arecaceae]]''] --
* ''[[Hyphaene coriacea]]'' (Gaertn.) [''Arecaceae''] -- babangy, lokoko // satramira
* ''[[Hyphaene shatan]]'' [''Arecaceae''] -- dana,  satra, satrakely, satramira, satrana, satrantoloho, satraviehy, satsa, taliona

=== L ===

* ''[[Labramia ambondrombeensis]]'' [''[[Sapotaceae]]''] --
* ''[[Labramia boivinii]]'' [''Sapotaceae''] -- faho, mantsadaka
* ''[[Labramia bojeri]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Labramia costata]]'' [''Sapotaceae''] -- todinga
* ''[[Labramia platyphylla]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Landolphia kirkii]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Landolphia madagascariensis]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Landolphia myrtifolia]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Landolphia perrieri]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Litchi chinensis]]'' [''[[Sapindaceae]]''] -- [[litisia]], letisy

=== M ===

* ''[[Malus domestica]]'' [''Rosaceae''] -- paoma
* ''[[Malus × robusta]]'' [''[[Rosaceae]]''] --
* ''[[Malus pumila]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Mangifera foetida]]'' [''[[Anacardiaceae]]''] --
* ''[[Mangifera indica]]'' [''Anacardiaceae''] -- manga
* ''[[Mangifera odorata]]'' [''Anacardiaceae''] --
* ''[[Mimusops commersonii]]'' (= ''[[Mimusops coriacea]]'') [''[[Sapotaceae]]''] --
* ''[[Mimusops coriacea]]'' [''Sapotaceae''] -- tsirika, vohimpiky
* ''[[Mimusops elengi]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Mimusops obtusifolia]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Musa × paradisiaca]]'' (safiotra M. acuminata × M. balbisiana) [''[[Musaceae]]''] -- akondrofify
* ''[[Musa acuminata]]'' [''Musaceae''] -- foignonana, akondro
* ''[[Musa balbisiana]]'' [''Musaceae''] --
* ''[[Musa perrieri]]'' [''Musaceae''] -- ontsy, hontsy
* ''[[Musa sapientum]]'' [''Musaceae''] --

=== O ===

* ''[[Opuntia dillenii]]'' [''[[Cactaceae]]''] -- 
* ''[[Opuntia ficus-indica]]'' [''Cactaceae''] -- 
* ''[[Opuntia monacantha]]'' [''Cactaceae''] -- raketa malady
* ''[[Opuntia stricta]]'' [''Cactaceae''] -- raketa mena

=== P ===

* ''[[Pandanus tectorius]]'' [''[[Pandanaceae]]''] --
* ''[[Pandanus utilis]]'' [''Pandanaceae''] --
* ''[[Passiflora caerulea]]'' [''[[Passifloraceae]]''] --
* ''[[Passiflora edulis]]'' [''Passifloraceae''] -- 
** ''Passiflora edulis'' f. ''edulis'' -- 
** ''Passiflora edulis'' f. ''flavicarpa'' -- 
* ''[[Passiflora foetida]]'' [''Passifloraceae''] -- tsipopoka
* ''[[Passiflora incarnata]]'' [''Passifloraceae''] --
* ''[[Passiflora laurifolia]]'' [''Passifloraceae''] ---
* ''[[Passiflora ligularis]]'' [''Passifloraceae''] --
* ''[[Passiflora quadrangularis]]'' [''Passifloraceae''] --
* ''[[Pereskia aculeata]]'' [''[[Cactaceae]]''] --
* ''[[Pereskia grandifolia]]'' [''Cactaceae''] -- 
* ''[[Persea americana]]'' [''[[Lauraceae]]''] -- [[Zavôka|zavôkà]]
* ''[[Phoenix canariensis]]'' [''[[Arecaceae]]''] --
* ''[[Phoenix dactylifera]]'' [''Arecaceae''] -- [[Antrendry (zavamaniry)|antrendry]] // rofiavahiny
* ''[[Phoenix reclinata]]'' [''Arecaceae''] -- antrendry, kalabo, kalalo, dara, daro, taratra, taratsa, taratsy
* ''[[Phoenix roebelenii]]'' [''Arecaceae''] --
* ''[[Physalis angulata]]'' [''[[Solanaceae]]''] --
* ''[[Physalis minima]]'' [''Solanaceae''] --
* ''[[Physalis peruviana]]'' [''Solanaceae''] --
* ''[[Piper borbonense]]'' [''[[Piperaceae]]''] -- tsiperifery, voatsiperifery
* ''[[Piper guineense]]'' [''Piperaceae''] -- kisiditry
* ''[[Piper nigrum]]'' [''Piperaceae''] --
* ''[[Piper pachyphyllum]]'' [''Piperaceae''] -- 
* ''[[Piper pyrifolium]]'' [''Piperaceae''] -- voatsiperifery

* ''[[Prunus africana]]'' (= ''[[Pygeum africanum]]'') [ ''[[Rosaceae]]''] -- kotofihy
* ''[[Prunus armeniaca]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus avium]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus cerasifera]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus cerasus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus domestica]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus persica]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[paiso]]
* ''[[Psidium cattleianum]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- goavimena
* ''[[Psidium guajava]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- [[Goavy (zavamaniry)|goavy]]
* [[Psidium guineense|''Psidium guineens''e]] [''[[Myrtaceae]]''] --
* ''[[Pyrus communis]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[poara]]
* ''[[Pyrus pyrifolia]]'' [''Rosaceae''] --

=== R ===

* ''[[Raphia farinifera]]'' (= ''Raphia ruffia'') [''[[Arecaceae]]''] -- rofia
* ''[[Ravenea dransfieldii]]'' [''Arecaceae''] -- 
* ''[[Ravenea madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – gora, matitanana
* ''[[Ravenea rivularis]]'' [''Arecaceae''] --  // akoraka, bakaly, gora, gory, ravina
* ''[[Ravenea sambiranensis]]'' [''Arecaceae''] – manarana, sira

* ''[[Rhipsalis baccifera]]'' [''[[Cactaceae]]''] --
** [[Rhipsalis baccifera subsp. horrida|''Rhipsalis baccifera'' subsp. ''horrida'']] (= ''[[Rhipsalis horrida]]'') --
** [[Rhipsalis baccifera subsp. mauritiana|''Rhipsalis baccifera'' subsp. ''mauritiana'']] (= ''[[Rhipsalis mauritiana]]'') --
* ''[[Rhipsalis madagascariensis]]'' [''Cactaceae''] --
* ''[[Rubus alceifolius]]'' [''[[Rosaceae]]''] --

* ''[[Rubus apetalus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus eichleri]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus fraxinifolius]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus fruticosus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus idaeus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus pauciflorus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus pyrifolius]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus rosifolius]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- voafotsy

=== S ===
* ''S[[aba comorensis]]'' [''[[Apocynaceae]]''] –  vandribanga  // vontaka, made
* ''[[Salacia leptoclada]]'' [''[[Celastraceae]]''] --
* ''[[Salacia leptoclada]]'' [''Celastraceae''] --
* ''[[Salacia madagascariensis]]'' [''Celastraceae''] --
* ''[[Satranala decussilvae]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- satranala
* ''[[Selenicereus costaricensis]]'' (= ''[[Hylocereus costaricensis]]'', ''[[Hylocereus polyrhizus]]'') [''[[Cactaceae]]''] --
* ''[[Selenicereus megalanthus]]'' (= ''[[Hylocereus megalanthus]]'') [''Cactaceae''] --
* ''[[Selenicereus undatus]]'' (= ''[[Hylocereus undatus]]'') [''Cactaceae''] --
* ''[[Solanum betaceum]]'' (= ''[[Cyphomandra betacea]]'') [''[[Solanaceae]]''] – voatabiahazo
* ''[[Sorindeia madagascariensis]]'' [''[[Anacardiaceae]]''] -- sorindrano
* ''[[Spondias dulcis]]'' (← ''Spondias cytherea'') [''[[Anacardiaceae]]''] -- sakoagna, sakoamanga
* ''[[Spondias mombin]]'' [''Anacardiaceae''] --
* ''[[Spondias purpurea]]'' [''Anacardiaceae''] --
* ''[[Spondias tefyi]]'' [''Anacardiaceae''] -- [[sakoa]]
* ''[[Strychnos madagascariensis]]'' [''[[Loganiaceae]]''] -- mokotra
* ''[[Strychnos spinosa]]'' [''Loganiaceae''] -- mokotra
* ''[[Symphonia louvelii]]'' [''[[Clusiaceae]]''] --
* ''[[Symphonia globulifera]]'' [''Clusiaceae''] -- 
* ''[[Symphonia urophylla]]'' [''Clusiaceae''] -- sirambo
* ''[[Syzygium cumini]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- rotra, rôtra
* ''[[Syzygium guineense]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Syzygium jambos]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Syzygium madagascariense]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Syzygium malaccense]]'' [''Myrtaceae''] -- makoba
* ''[[Syzygium samarangense]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Syzygium tsimihetyglandulosum]]'' [''Myrtaceae''] --

=== T ===

* ''[[Tamarindus indica]]'' [''[[Fabaceae]]''] -- [[kily]], madilo, madiro
* ''[[Treculia africana]]'' [''[[Moraceae]]''] --
* ''[[Treculia lamiana]]'' [''Moraceae''] -- ampalibeala
* ''[[Treculia madagascarica]]'' [''Moraceae''] -- ampalibeala, dipaka, famelona, tapabatry, fantsinakoho, sakoambitsy, tsipaka
** ''Treculia madagascarica'' var. ''sambiranensis'' -- dipaka, tsipaka, tsitimpahy, foza
* ''[[Treculia obovoidea]]'' [''Moraceae''] --
* ''[[Treculia perrieri]]'' (= ''Treculia africana'' var. ''ilicifolia'') [''Moraceae''] -- obory, katoka, tsipa, tsitendry

=== U ===

* ''[[Uapaca ambanjensis]]'' [''[[Phyllanthaceae]]''] --
* ''[[Uapaca betamponensis]]'' [''Phyllanthaceae''] --
* ''[[Uapaca bojeri]]'' [''Phyllanthaceae''] -- tapia, voapaka
* ''[[Uapaca densifolia]]'' [''Phyllanthaceae''] --
* ''[[Uapaca ferruginea]]'' [''Phyllanthaceae''] --
* ''[[Uapaca louvelii]]'' [''Phyllanthaceae''] -- anisena
* ''[[Uapaca thouarsii]]'' [''[[Phyllanthaceae]]''] -- voapaka

=== V ===

* ''[[Vangueria edulis]]'' [''[[Rubiaceae]]''] -- voavandrika
* ''[[Vasconcellea×heilbornii]]'' [''[[Caricaceae]]''] --
* ''[[Vangueria infausta]]'' [''Rubiaceae''] --
* ''[[Vangueria madagascariensis]]'' (= ''Vangueria edulis'') [''Rubiaceae''] -- voavanga, vavandrika
* ''[[Vanilla planifolia]]'' [''[[Orchidaceae]]''] – vanila, lavanila
* ''[[Vasconcellea cundinamarcensis]]'' (= ''Vasconcellea x heilbornii'') [''Caricaceae''] --
* ''[[Vasconcellea pubescens]]'' [''Caricaceae''] -- papaimbohitra
* ''[[Vitis labrusca]]'' [''[[Vitaceae]]''] -- voaloboka
* [[Vitis lenticellata]] [''Vitaceae''] -- vahintakifitra,vahintankifotra
* ''[[Vitis microdiptera]]'' [''Vitaceae''] -- divay, famakientana
* ''[[Vitis vinifera]]'' [''Vitaceae''] -- [[voaloboka]]

== Anarana amin' ny teny malagasy ==
[[Sary:Citrus-aurantiifolia-fruits.JPG|vignette|Voasary (''[[Citrus aurantiifolia]]'')]]Inty ny lisitry ny anarana amin' ny teny malagasy anondroana ny zavamaniry fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy:

=== A ===

* [[Adabo]]: ''[[Ficus sakalavarum]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (← ''Ficus cocculifolia'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')
* [[Akondro]]: ''[[Musa paradisiaca]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Musa sapientum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Musaceae]]'')
* [[akondrofify]]
* [[ambalasira]]
* [[Amontana]]: ''[[Ficus lutea]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus baronii'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;); ''[[Ficus tiliifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (← ''Ficus trichophlebia'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')
* [[Ampalibe]]: ''[[Artocarpus heterophyllus]]'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt; (''[[Moraceae]]''); ''[[Ficus assimilis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (← ''Ficus guatteriifolia'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;); ''[[Ficus pachyclada]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Moraceae'')
* [[Ampalibeala]]: ''[[Treculia lamiana]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''[[Moraceae]]'')
* [[anisena]]
* [[atsingilo]]
* [[Aviavy]]: ''[[Ficus polita]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''[[Ficus polita|Ficus megapoda]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;); ''[[Ficus trichopoda]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Moraceae]]'')

=== B ===

* [[Boka (zavamaniry)|Boka]]: ''[[Combretum longicollum]]'' &lt;small&gt;C. C. H. Jongkind&lt;/small&gt; (na ''[[Calopyxis eriantha]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;) (''[[Combretaceae]]'') [Ny ''[[Heteropogon contortus]]'' &lt;small&gt;(L.) P. Beauv. ex Roem. &amp; Schult.&lt;/small&gt; (''[[Poaceae]]'') sy ny ''[[Marsdenia verrucosa]]'' &lt;small&gt;Decne.&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''), izay antsoina hoe &quot;boka&quot; koa, dia tsy fihinana]
* [[Bozy (zavamaniry)|Bozy]]: ''[[Adansonia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Adansonia za]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. [Ny ''[[Vigna unguiculata]]'' &lt;small&gt;(L.) Walp.&lt;/small&gt; na ''[[Vigna sinensis]]'' &lt;small&gt;(L.) Savi ex Hassk.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'') izay atao hoe &quot;bozy&quot; koa dia tsy hazo fa vahy, tsy inona io fa ny [[voanemba]]] 

=== D ===

* [[Dampy]]

* [[Dipaka]]
* [[Dipaka]]
* [[divay (zavamaniry)|Divay]]: ''[[Hibiscus sabdariffa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]'') [Ny ''[[Cyphostemma microdipterum]]'' &lt;small&gt;(Bak.) Descoings&lt;/small&gt; (← ''Vitis microdiptera'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Vitaceae]]'') izay atao hoe &quot;divay&quot; ihany koa dia misy poizina]

=== F ===

* [[Faho]]: ''[[Chloroxylon faho]]'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Rutaceae]]'') [tsy fihinana]; ''[[Cycas circinalis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; [mila fitandremana]; ''[[Cycas thouarsii]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt; [mila fitandremana] (''[[Cycadaceae]]'')
* [[Famakientana]]: ''[[Cissus auricoma]]'' &lt;small&gt;Descoings&lt;/small&gt; (''Vitaceae'') [Ny ''[[Cyphostemma microdipterum]]'' &lt;small&gt;(Bak.) Descoings&lt;/small&gt; (← ''Vitis microdiptera'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Vitaceae]]'') izay atao hoe &quot;famakientana&quot; ihany koa dia misy poizina]
* [[famelona]]
* [[fantsinakoho]]
* [[foignonana]]
* [[foza (zavamaniry)|Foza]]: ''[[Treculia sambiranensis]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''[[Moraceae]]'')
* [[Frezy]]: ''[[Fragaria × ananassa]]'' &lt;small&gt;Duchesne&lt;/small&gt; (='' [[Fragaria virginiana]]'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt; '''×''' ''[[Fragaria chiloensis]]'' &lt;small&gt;(L.) Mill.&lt;/small&gt;) indrindraindrindra; ''[[Fragaria moschata]]'' &lt;small&gt;Duchesne&lt;/small&gt;; ''[[Fragaria vesca]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (Rosaceae)

=== G ===

* [[Goavy]]: ''[[Psidium guajava]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Myrtaceae]]'')

=== H ===

* [[hontsy]]

=== K ===

* [[kaky]]
* [[kaombava]]
* [[katoka]]
* [[Kily]]: ''[[Tamarindus indica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'') 
* [[Kôrôsôly]]
* [[kotofihy]]

=== L ===

* [[Litisia]], [[letisia]], [[letisy]], [[lotisia]], [[laotisy]]: ''[[Litchi chinensis]]'' &lt;small&gt;Sonn.&lt;/small&gt; (← ''[[Nephelium litchi]]'' &lt;small&gt;Cambess&lt;/small&gt;.) (''[[Sapindaceae]]'').
* [[leandriaka]]

=== M ===

* [[Madilo]]: ''[[Tamarindus indica]]'' L. (''[[Fabaceae]]'') 
* [[madiriandro]]
* [[Madiro]]: ''[[Tamarindus indica]]'' L. (''[[Fabaceae]]'') 
* [[makoba]]
* [[Mananasy]]: ''[[Ananas comosus]]'' (← ''Bromelia ananas'')
* [[Mandarina]]
* [[Manga]]: ''[[Mangifera indica]]'' (''[[Anacardiaceae]]'')
* [[mangidika]]
* [[mantsadaka]]
* [[mantsidika]]
* [[matitihena]]
* [[mokotra]]
* [[mokotra]]

=== O ===

* [[obory]]
* [[ontsy]]

=== P ===

* [[Paiso]]: ''[[Prunus persica]]'' (''[[Rosaceae]]'')
* [[Paoma]]:  ''[[Malus domestica]]'' (''[[Rosaceae]]'')
* [[Papaimbohitra]]: 
* [[Papay]]: ''[[Papay|Carica papaya]]'' (''[[Caricaceae]]'')
* [[Poara]]: ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]''); ''[[Pyrus communis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Rosaceae]]'')

=== R ===

* [[Ramy]]: ''[[Canarium boivinii]]'' &lt;small&gt;Engl&lt;/small&gt;.; ''[[Canarium madagascariense]]'' &lt;small&gt;Engl&lt;/small&gt;. (''[[Burseraceae]]'').
* [[Reniala]]: ''[[Adansonia grandidieri]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Adansonia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]'')
* [[Rofia]]: ''[[Raphia farinifera]]'' &lt;small&gt;(Gaertn.) Hyl.&lt;/small&gt; (← ''[[Raphia ruffia]]'' &lt;small&gt;(Jacq.) Mart.&lt;/small&gt;) (''[[Arecaceae]]'')
* [[Rofiavahiny]]
* [[rotazo]]
* [[Rotra]]: karazana maro dia maro ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Eugenia]]'' sy ''[[Syzygium]]''.

=== S ===

* [[Sakoa]]: ''[[Poupartia minor]]'' &lt;small&gt;(Bojer) Marchand&lt;/small&gt; (← ''Shakua minor'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Sclerocarya birrea]]'' &lt;small&gt;(A. Rich.) Hochst.&lt;/small&gt; (← ''[[Poupartia caffra]]'' &lt;small&gt;(Sonder) H. Perrier&lt;/small&gt;) (''Anacardiaceae''); ''[[Spondias dulcis]]'' &lt;small&gt;Parkinson&lt;/small&gt; (''Anacardiaceae'')
* [[sakoagna]]
* [[sakoamanga]]
* [[sakoambitsy]]
* [[satranala]]
* [[sirambo]]
* [[sorindrano]]

=== T ===

* [[Tamenaka (zavamaniry)|Tamenaka]]: ''[[Cissus auricoma]]'' &lt;small&gt;Desc&lt;/small&gt;. Ireto manaraka ireto, izay antsoina koa hoe &quot;tamenaka&quot;, dia tsy fihinam-boa: ''[[Combretum grandidieri]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; (''← [[Calopyxis bernieriana]]'' &lt;small&gt;(Tul.) H.Perrier&lt;/small&gt;); ''[[Calopyxis coursiana]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Calopyxis eriantha]]'' &lt;small&gt;Tul&lt;/small&gt;.; ''[[Calopyxis subumbellata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Combretum grandidieri]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt;; ''[[Poivrea coccinea]]'' &lt;small&gt;(Sonn.) Thouars&lt;/small&gt;; ''[[Poivrea obscura]]'' &lt;small&gt;(Tul.) H. Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Poivrea villosa]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;; ''[[Hibiscus grandidieri]]'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt;; ''[[Sterculia tavia]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. ''[[Pentachlaena latifolia]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Pentachlaena latifolia]]''. 
* [[taolanomby]]
* [[tapabatry]]
* [[Tapia]]: ''[[Uapaca bojeri]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. 
* [[todinga]]
* [[tsaringila]]
* [[tsipa]]
* [[tsipaka]]
* [[tsipopoka]]
* [[tsirika]]
* [[tsitendry]]
* [[tsitimpahy]]

=== V ===

* [[vahintakifitra]]
* [[vahintankifotra]]
* [[Vandrika]]: ''[[Vangueria madagascariensis]]'' &lt;small&gt;J.F.Gmel.&lt;/small&gt; (← ''[[Vangueria edulis]]'' &lt;small&gt;(Vahl) Vahl&lt;/small&gt;) (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Clerodendrum laxiflorum]]'' &lt;small&gt;(Baker) Moldenke&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]'') [Tsy fihinam-boa ny ''[[Craspidospermum verticillatum]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Decne.&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]'') na dia atao hoe &quot;voavandrika&quot; koa]
* [[vangisay]]
* [[vivaona]]
* [[voafotsy]]
* [[Voaloboka]]: ''[[Cissus auricoma]]'' &lt;small&gt;Desc&lt;/small&gt;. (''[[Vitaceae]]''); ''[[Vitis labrusca]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Vitis vinifera]]'' L. (''Vitaceae'')
* [[Voalobokala]]: ''[[Ampelocissus elephantina]]'' &lt;small&gt;Planch&lt;/small&gt;. (''[[Vitaceae]]''); ''[[Cayratia imerinensis]]'' &lt;small&gt;(Baker) Desc.&lt;/small&gt; (''Vitaceae''); ''[[Cissus auricoma]]'' &lt;small&gt;Desc&lt;/small&gt;. (''Vitaceae''); ''[[Cissus bosseri]]'' &lt;small&gt;Desc&lt;/small&gt;. (''Vitaceae''); ''[[Cissus glossopetala]]'' &lt;small&gt;(Baker) Suess.&lt;/small&gt; (''Vitaceae''); ''[[Cissus microdonta]]'' &lt;small&gt;(Baker) Planch.&lt;/small&gt; (''Vitaceae''); ''[[Cissus rhodotricha]]'' &lt;small&gt;(Baker) Desc.&lt;/small&gt; (''Vitaceae''); ''[[Cissus sulfurosa]]'' &lt;small&gt;Desc.&lt;/small&gt; (''Vitaceae''); [Tsy fihinam-boa ny ''[[Cyphostemma elephantopus]]'' &lt;small&gt;Desc.&lt;/small&gt; (''Vitaceae'') na dia antsoina hoe &quot;voalobokala&quot; koa]
* [[voamantsoana]]
* [[Voanjonala]]: ''[[Adiantum caudatum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Pteridaceae]]'')
* [[Voantamenaka]]: ''[[Calopyxis bernieriana]]'' &lt;small&gt;(Tul.) H.Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Calopyxis brevistyla]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;;  ''[[Calopyxis eriantha]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;;  ''[[Poivrea coccinea]]'' &lt;small&gt;(Sonn.) Thouars&lt;/small&gt; [Tsy fihinana kosa ny van' ireto: ''[[Calopyxis coursii]]'' &lt;small&gt;H.Perrier Ined&lt;/small&gt;.; ''[[Calopyxis eriogyna]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Calopyxis eviscerata]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Calopyxis oxygonia]]'' &lt;small&gt;Tul&lt;/small&gt;.; ''[[Calopyxis seyrigii]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Calopyxis subumbellata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;]
* ''[[Poivrea grandidieri]]'' &lt;small&gt;(Drake) H. Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Poivrea villosa]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt; (''[[Combretaceae]]'')
* [[voantsokona]]
* [[voapaka]]
* [[voapaka]]
* [[Voasarimakirana (zavamaniry)|Voasarimakirana]]: ''[[Citrus aurantifolia]]'' &lt;small&gt;Swingle&lt;/small&gt;; ''[[Citrus × limon|Citrus ×&amp;#x20;limon]]'' &lt;small&gt;(L.) Osbeck&lt;/small&gt; (''[[Rutaceae]]'')
* [[voasarimamy]]
* [[Voatamenaka]]
* [[voatsiriry]]
* [[Voavandrika]]: ''[[Vangueria madagascariensis]]'' &lt;small&gt;J.F.Gmel.&lt;/small&gt; (← ''[[Vangueria edulis]]'' &lt;small&gt;(Vahl) Vahl&lt;/small&gt;) (''[[Rubiaceae]]'') [Tsy fihinam-boa ny ''[[Craspidospermum verticillatum]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Decne.&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]'') na dia atao hoe &quot;voavandrika&quot; koa]
* [[voavanga]]
* [[vohimpiky]]

=== Z ===

* [[za]]
* [[Zavôka|Zavokà]]

== Jereo koa ==

* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny anaran-javamaniry fanao fanafody amin' ny teny malagasy]]
* [[Legioma]]
* [[Anana]]
* [[Voamaina]]
* [[Voamadinika]]</text>
      <sha1>9aumnk6rkosp5vuq416dlz7503pgefi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146306</id>
      <parentid>1146173</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T09:05:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitsy tsipelina</comment>
      <origin>1146306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31544" sha1="730dthpgtd6iqes6if9dk19p0zcrcyw" xml:space="preserve">[[Sary:Litchi chinensis fruits.JPG|vignette|408x408px|[[Litisia|Letisia]] (''[[Litchi chinensis]]'')]]
Inty ny '''lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara'''. Marihina fa ny teny hoe &quot;hazo&quot; ampiasaina eto dia anondroana ny [[Hazo (zavamaniry)|hazo]], ny [[hazobotry]], ny [[kirihitra]], ary ny [[vahy]], eny fa na ny zavamaniry atao amin' ny anarana hoe [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] rehefa tena lehibe (ohatra: [[akondro]]) na ireo ivelan' ny fanasokajiana mahazatra (toy ny [[raketa]]) koa aza. Misy amin' ny zavamaniry hotanisaina eto ny tsy misy afa-tsy eto [[Madagasikara]], ny sasany hita ihany koa any amin' ny firenena sy faritra any ivelany ary ny hafa nampidirina teto.

== Lisitry ny finakaviana sy ny antoko ==

=== Lisitry ny fianakavian-javamaniry ===
[[Sary:Starr 020803-0117 Psidium guajava.jpg|vignette|Goavy (''[[Psidium guajava]]'')]][[Sary:Adansonia rubrostipa 03.jpg|vignette|Ringy na fony  (''[[Adansonia rubrostipa]]'')]]Inty ny lisitry ny fianakavian-javamaniry ahitana karazana fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy:

* ''[[Anacardiaceae]]'' ''- [[Anisophylleaceae]] - [[Annonaceae]] - [[Apocynaceae]] - [[Arecaceae]] - [[Bombacaceae]]'' (ankehitriny nampidirina ao amin' ny ''[[Malvaceae]]'') - ''[[Bromeliaceae]]'' ''- [[Burseraceae]] - [[Cactaceae]] - [[Caricaceae]] - [[Celastraceae]] - [[Clusiaceae]] - [[Combretaceae]] - [[Ebenaceae]] - [[Fabaceae]] - [[Lauraceae]] - [[Loganiaceae]] - [[Malvaceae]]'' (ankehitriny dia tafiditra ao ny ''[[Bombacaceae]]'') - ''[[Menispermaceae]]'' ''- [[Moraceae]] - [[Musaceae]] - [[Myrtaceae]] - [[Orchidaceae]] - [[Pandanaceae]] - [[Passifloraceae]] - [[Phyllanthaceae]] - [[Piperaceae]] - [[Proteaceae]] - [[Rosaceae]] - [[Rubiaceae]] - [[Rutaceae]] - [[Sapindaceae]] - [[Sapotaceae]] - [[Solanaceae]] - [[Vitaceae]]''

=== Lisitry ny antokon-javamaniry ===
[[Sary:Mangifera indica 1a 13.jpg|vignette|Manga (''[[Mangifera indica]]'')]]
[[Sary:Tapia Uapaca bojeri Ibity.jpg|vignette|Tapia (''[[Uapaca bojeri]]'')]]Inty ny lisitry ny antoko ahitana karazana fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy:
* ''[[Adansonia]] - [[Ananas]] - [[Anisophyllea]] - [[Annona]] - [[Bismarckia]] - [[Borassus]] - [[Bromelia]] - [[Canarium (zavamaniry)|Canarium]] - [[Carica]] - [[Carissa]] - [[Causonis]] - [[Cayratia]] - [[Cereus]] - [[Cissus]] - [[Citrus]] - [[Cocos (zavamaniry)|Cocos]] - [[Cola (zavamaniry)|Cola]] - [[Cyphomandra]] - [[Cyphostemma]] - [[Dilobeia]] - [[Diospyros]] - [[Dypsis]] - [[Elaeis]] - [[Eugenia]] - [[Ficus]] - [[Fragaria]] - [[Hylocereus]] - [[Hyphaene]] - [[Labramia]] - [[Landolphia]] - [[Leuenbergeria]] - [[Litchi]] - [[Malus]] - [[Mangifera]] - [[Mimusops]] - [[Musa]] - [[Opuntia]] - [[Pandanus]] - [[Passiflora]] - [[Persea]] - [[Pereskia]]'' (jereo koa: ''[[Leuenbergeria]]'' sy ''[[Rhodocactus]]'') ''- [[Phoenix]] - [[Piper]] - [[Poivrea]] - [[Physalis]] - [[Prunus]] - [[Psidium]] - [[Pyrus]] - [[Raphia]] - [[Ravenea]] - [[Rheedia]] - [[Rhipsalis]] - [[Rhodocactus]] - [[Rubus]] - [[Saba (zavamaniry)|Saba]]'' - ''[[Salacia]] - [[Satranala]] - [[Selenicereus]] - [[Sorindeia]] - [[Spondias]] - [[Strychnos]] - [[Solanum]] - [[Symphonia]] - [[Syzygium]] - [[Tamarindus]] - [[Treculia]] - [[Uapaca]] - [[Vangueria]] - [[Vasconcellea]] - [[Vanilla]] - [[Vitis]]''

== Lisitry ny karazana (anarana ara-tsiansa) ==
[[Sary:Musa acuminata 337319858.jpg|vignette|309x309px|Akondro (''[[Musa acuminata]]'')]]Inty ny lisitry ny karazan-javamaniry fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy:

=== A ===

* ''[[Adansonia digitata]]'' [''[[Bombacaceae]]'' na ''[[Malvaceae]]''] -- baobaba, baobaza, baovola, bontona, boringy, fontana, rainiala, ringy, sefo, vonoa, vontana, vontona
* ''[[Adansonia grandidieri]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- renala, reniala, renibeala, vonoa
* ''[[Adansonia madagascariensis]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] --  bontana, bontona, bozy, fony, mboio, reniala
* ''[[Adansonia perrieri]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] – za
* ''[[Adansonia rubrostipa]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- ringy
* ''[[Adansonia suarezensis]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] --  vonoa, za
* ''[[Adansonia za]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- bontana, bontona, boringy, bozo, bozy, fony, mboio, ringy, voajabo, za, zabo
* ''[[Ananas bracteatus]]'' [''[[Bromeliaceae]]''] --
* ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' (= ''Bromelia ananas'') [''Bromeliaceae''] --  fandra, fandrana, mananasy, satra, voafandrana
* ''[[Anisophyllea anisophyllea]]'' [''[[Anisophylleaceae]]''] -- ambalasira
* ''[[Anisophyllea fallax]]'' [''Anisophylleaceae''] -- hazomamy
* ''[[Anisophyllea madagascarensis]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Anisophyllea masoalensis]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Anisophyllea parafallax]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Anisophyllea purpurascens]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Anisophyllea schatzii]]'' [''Anisophylleaceae''] --
* ''[[Annona muricata]]'' [''[[Annonaceae]]''] -- karaosoly, koropataka, kôrôsôly // voantsokona, voatsiriry,
* ''[[Annona squamosa]]'' [''Annonaceae''] -- konikony, konokono // voasaritany
* ''[[Artocarpus altilis]]'' [''[[Moraceae]]''] -- [[soanambo]], tsirapay
* [[Ampalibe|''Artocarpus heterophyllus'']] [''Moraceae''] -- ampalibe
* ''[[Artocarpus integer]]'' (= ''Artocarpus integrifolia'') [''Moraceae''] -- finesy, kimahatorolela, sonambo, voanampalibe

=== B ===

* ''[[Bismarckia nobilis]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- [[satrana]]
* ''[[Borassus aethiopum]]'' [''Arecaceae''] --
* ''[[Borassus madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – dimaka, befelatanana:
* ''[[Borassus madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – voanio
* ''[[Burasaia madagascariensis]]'' [''[[Menispermaceae]]''] -- amborasahamaitso, amborasahy, amborasaka, amboravaky, borasaha, faritatsy, faritsaty, hazondahy, odiandro, oditohina, ralakamisy, vodihazo // madiriandro

=== C ===

* ''[[Canarium madagascariensis]]'' [''[[Burseraceae]]''] -- aramy, haramy, ramy, tambazotse
* ''[[Carica papaya]]'' [''[[Caricaceae]]''] -- [[papay]], mapaza
* ''[[Carissa boiviniana]]'' [''[[Apocynaceae]]''] --
* ''[[Carissa comorensis]]'' [''Apocynaceae''] -- voamantsoana, taolanomby
* ''[[Carissa densiflora]]'' [''Apocynaceae''] -- mango 
** ''Carissa densiflora'' var ''microphylla'' -- mango
* ''[[Carissa macrocarpa]]'' [''Apocynaceae''] --
* ''[[Carissa pichoniana]]'' [''Apocynaceae''] -- hazombato
* ''[[Carissa sessiliflora]]'' [''Apocynaceae''] -- tavaka, voantsikomoka, voantsikopiky
* ''[[Carissa spinarum]]'' (= ''Carissa edulis'' = ''Carissa pubescens'') [''Apocynaceae''] -- taolana, voakandrina
* ''[[Cayratia lenticellata]]'' (= Vitis lenticellata Baker) [''[[Vitaceae]]''] -- vahintakifitra
* ''[[Cayratia trifolia]]'' (= ''Causonis trifolia'') [''Vitaceae''] --
* ''[[Cereus peruvianus]]'' [''[[Cactaceae]]''] --
* ''[[Cissus quadrangularis]]'' [''[[Vitaceae]]''] --
* ''[[Cissus verticillata]]'' [''Vitaceae''] -- voalobokadia
* ''[[Citrus aurantiifolia]]'' na ''Citrus aurantifolia'' [''[[Rutaceae]]''] -- angy, besenta, hangy, matsitso, soa, tsirebika, voantolongo, voasarimakirana, voasarimamy, voasarimandina, voasarisoa, voasary
* ''[[Citrus aurantium]]'' (= ''Citrus paradisi'') [''Rutaceae''] -- voangikely, voatolongo
* ''[[Citrus grandis]]'' (= ''[[Citrus maxima]]'') [''Rutaceae''] -- angibe, hangibe, papelimosy, pilionosy, tremo, voahangibe, voasaribe, voasarihangibe // vangisay
* ''[[Citrus hystrix]]'' [''Rutaceae''] --  voangabe, voangibe // kaombava
* ''[[Citrus limon]]'' [''Rutaceae''] -- voasarimakirana
* ''[[Citrus medica]]'' [''Rutaceae''] --  voantolongo,  voasarimandina
** ''Citrus medica'' subsp. ''bajoum'' --  tolongo,  tsilongo, voatsilongo
* ''[[Citrus reticulata]]'' [''Rutaceae''] -- // mandarina
* ''[[Citrus sinensis]]'' [''Rutaceae''] -- voasarimamy, voasary
* ''[[Citrus voangiala]]'' [''[[Rutaceae]]''] --
* ''[[Cocos nucifera]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- [[voanio]]
* ''[[Cola acuminata]]'' [''[[Malvaceae]]''] -- kôlà
* ''[[Cola nitida]]'' [''Malvaceae''] -- kôla
* ''[[Cola perrieri]]'' [''Malvaceae''] --
* ''[[Combretum grandidieri]]'' (= ''Calopyxis grandidieri'') [''[[Combretaceae]]''] -- tamenaka
* ''[[Combretum calopyxis]]'' (= ''Calopyxis eriantha'') [''Combretaceae''] -- boka, matitihena, tamenaka, temenaka, voantamenaka
* ''[[Combretum coccineum]]'' [''Combretaceae''] -- halaitra, manikibonga
* ''[[Combretum coursianum]]'' (= ''Calopyxis coursiana'') [''Combretaceae''] -- tamenaka, voatamenaka
* ''[[Combretum eriogynum]]'' (= ''Calopyxis eriogyna'') [''Combretaceae''] -- voatamenaka
* ''[[Combretum indicum]]'' [''Combretaceae''] --
* ''[[Combretum macrocalyx]]'' (= ''Calopyxis bernieriana'') (= Poivrea bernieriana) [''Combretaceae''] -- voantamenaka, voatamenaka
* ''[[Combretum oxygonium]]'' (= ''Calopyxis oxygonia'') [''Combretaceae''] -- menakabongo, voantamenaka
* ''[[Combretum sphaeroides]]'' (= ''Calopyxis brevistyla'') [''[[Combretaceae]]''] -- voantamenaka
* ''[[Combretum subumbellatum]]'' (= ''Calopyxis subumbellata'') [''Combretaceae''] -- mangitohezitra, tamenaka, vakakoana, voantamenaka, voatamenaka // voanjonala
* ''[[Cyphostemma greveanum]]'' [''[[Vitaceae]]''] -- vahimboamena
* ''[[Cyphostemma microadiparthros]]'' / ''[[Cyphostemma microadiparthra]]'' (= ''Cissus microadiparthros'') [''Vitaceae''] --
* ''[[Cyphostemma montagnacii]]'' [''Vitaceae''] --

=== D ===

* ''[[Dilobeia thouarsii]]'' [''[[Proteaceae]]''] – bakaravina, hazobaka, hazontavolo, hovao, makaleona, mankaleo, ovao, ramandriona, rihaona, tambelomanana, tavolohazo, tavolopika, vazano, vivaona
* ''[[Diospyros ferrea]]'' [''[[Ebenaceae]]''] --
* ''[[Diospyros kaki]]'' [''Ebenaceae''] -- kaky
* ''[[Diospyros mespiliformis]]'' [''Ebenaceae''] --
* ''[[Diospyros perrieri]]'' [''Ebenaceae''] -- hazoarina, hazozoby, lopingo, mapingo, pingo, volombodimpoina
* ''[[Diospyros sakalavarum]]'' [''Ebenaceae''] --  hazomafana
* ''[[Diospyros squamosa]]'' [''Ebenaceae''] --
* ''[[Dypsis baronii]]'' [''[[Arecaceae]]''] --
* ''[[Dypsis lutescens]]'' [''Arecaceae''] -- lafahazo, lafaza, lafohaza, na rehazo.   
* ''[[Dypsis madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – // farihazo, hirihiry

=== E ===

* ''[[Elaeis guineensis]]'' [''[[Arecaceae]]''] – palmie fanaova-menaka,  tsingilo
** ''Elaeis guineensis'' var ''madagascariensis'' (= ''Elaeis madagascariensis'') --  tsingilo

* ''[[Epiphyllum anguliger]]'' [''[[Cactaceae]]''] --
* ''[[Epiphyllum oxypetalum]]'' [''Cactaceae''] –
* ''[[Epiphyllum phyllanthus]]'' [''Cactaceae''] --
* ''[[Eugenia brasiliensis]]'' [''[[Myrtaceae]]''] --
* ''[[Eugenia cotinifolia]]'' [''Myrtaceae''] -- mangidika, mantsidika
* ''[[Syzygium emirnense|Eugenia emirnensis]]'' (→ ''[[Syzygium emirnense]]'') [''Myrtaceae''] -
* ''[[Eugenia hazomamy]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia jambolana]]'' (→ ''[[Syzygium cumini]]'') [''Myrtaceae''] -- rotra, rotazo
* ''[[Eugenia jambos]]'' (→ ''[[Syzygium jambos]]'') [''[[Myrtaceae]]''] --
* ''[[Eugenia lokhensis]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia louvelii]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia lucida]]'' [''Myrtaceae''] -- atsingilo, tsaringila
* ''[[Eugenia nosibensis]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia parkeri]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Eugenia uniflora]]'' [''[[Myrtaceae]]''] --

=== F ===

* ''[[Ficus carica]]'' L. [''[[Moraceae]]''] – aviavimbazaha
* ''[[Ficus grevei]]'' [''Moraceae''] -- fihamy
* ''[[Ficus lutea]]'' Vahl [''Moraceae''] – amontana,  mandresy , nonokalika, aviavy
* ''[[Ficus pachyclada]]'' [''Moraceae''] -- adabo
* ''[[Ficus polita]]'' [''Moraceae''] -- mandresy, tsaramady.
* ''[[Ficus reflexa]]'' Thunb. [''[[Moraceae]]''] -- 
* ''[[Ficus sakalavarum]]'' [''Moraceae''] – adabo
* ''[[Ficus sur]]'' [''Moraceae''] --
* ''[[Ficus sycomorus]]'' L. [''Moraceae''] -- amontana
* ''[[Ficus trichoclada]]'' Baker [''Moraceae''] --
* ''[[Ficus tiliifolia]]'' Baker (ou ''Ficus trichophlebia'') [''[[Moraceae]]''] -- voara, ara, aviavy, amontana
* ''[[Fragaria × ananassa]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[frezy]]
* ''[[Fragaria vesca]]'' [''Rosaceae''] --

=== G ===

* ''[[Garcinia aphanophlebia]]'' (= ''[[Rheedia aphanophlebia]]'') [''[[Clusiaceae]]''] --
* ''[[Garcinia chapelieri]]'' (= ''[[Rheedia chapelieri]]'') [''Clusiaceae''] -- dampy, vandrika, leandriaka.
* ''[[Garcinia madagascariensis]]'' (= ''[[Rheedia madagascariensis]]'') [''Clusiaceae''] --
* ''[[Garcinia mangorensis]]'' [''[[Clusiaceae]]''] – vandrika
* [[Garcinia mangostana|Garcinia ''mangostana'']] [''Clusiaceae''] – mangostana
* ''[[Garcinia pauciflora]]'' [''Clusiaceae''] – vandrikala
* ''[[Garcinia verrucosa]]'' [''Clusiaceae''] -- dampy
* ''[[Garcinia zeylanica]]'' [''[[Clusiaceae]]''] -- 

=== H ===

* ''[[Hyphaene compressa]]'' H.Wendl. [''[[Arecaceae]]''] --
* ''[[Hyphaene coriacea]]'' (Gaertn.) [''Arecaceae''] -- babangy, lokoko // satramira
* ''[[Hyphaene shatan]]'' [''Arecaceae''] -- dana,  satra, satrakely, satramira, satrana, satrantoloho, satraviehy, satsa, taliona

=== L ===

* ''[[Labramia ambondrombeensis]]'' [''[[Sapotaceae]]''] --
* ''[[Labramia boivinii]]'' [''Sapotaceae''] -- faho, mantsadaka
* ''[[Labramia bojeri]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Labramia costata]]'' [''Sapotaceae''] -- todinga
* ''[[Labramia platyphylla]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Landolphia kirkii]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Landolphia madagascariensis]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Landolphia myrtifolia]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Landolphia perrieri]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Litchi chinensis]]'' [''[[Sapindaceae]]''] -- [[litisia]], letisy

=== M ===

* ''[[Malus domestica]]'' [''Rosaceae''] -- paoma
* ''[[Malus × robusta]]'' [''[[Rosaceae]]''] --
* ''[[Malus pumila]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Mangifera foetida]]'' [''[[Anacardiaceae]]''] --
* ''[[Mangifera indica]]'' [''Anacardiaceae''] -- manga
* ''[[Mangifera odorata]]'' [''Anacardiaceae''] --
* ''[[Mimusops commersonii]]'' (= ''[[Mimusops coriacea]]'') [''[[Sapotaceae]]''] --
* ''[[Mimusops coriacea]]'' [''Sapotaceae''] -- tsirika, vohimpiky
* ''[[Mimusops elengi]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Mimusops obtusifolia]]'' [''Sapotaceae''] --
* ''[[Musa × paradisiaca]]'' (safiotra M. acuminata × M. balbisiana) [''[[Musaceae]]''] -- akondrofify
* ''[[Musa acuminata]]'' [''Musaceae''] -- foignonana, akondro
* ''[[Musa balbisiana]]'' [''Musaceae''] --
* ''[[Musa perrieri]]'' [''Musaceae''] -- ontsy, hontsy
* ''[[Musa sapientum]]'' [''Musaceae''] --

=== O ===

* ''[[Opuntia dillenii]]'' [''[[Cactaceae]]''] -- 
* ''[[Opuntia ficus-indica]]'' [''Cactaceae''] -- 
* ''[[Opuntia monacantha]]'' [''Cactaceae''] -- raketa malady
* ''[[Opuntia stricta]]'' [''Cactaceae''] -- raketa mena

=== P ===

* ''[[Pandanus tectorius]]'' [''[[Pandanaceae]]''] --
* ''[[Pandanus utilis]]'' [''Pandanaceae''] --
* ''[[Passiflora caerulea]]'' [''[[Passifloraceae]]''] --
* ''[[Passiflora edulis]]'' [''Passifloraceae''] -- 
** ''Passiflora edulis'' f. ''edulis'' -- 
** ''Passiflora edulis'' f. ''flavicarpa'' -- 
* ''[[Passiflora foetida]]'' [''Passifloraceae''] -- tsipopoka
* ''[[Passiflora incarnata]]'' [''Passifloraceae''] --
* ''[[Passiflora laurifolia]]'' [''Passifloraceae''] ---
* ''[[Passiflora ligularis]]'' [''Passifloraceae''] --
* ''[[Passiflora quadrangularis]]'' [''Passifloraceae''] --
* ''[[Pereskia aculeata]]'' [''[[Cactaceae]]''] --
* ''[[Pereskia grandifolia]]'' [''Cactaceae''] -- 
* ''[[Persea americana]]'' [''[[Lauraceae]]''] -- [[Zavôka|zavôkà]]
* ''[[Phoenix canariensis]]'' [''[[Arecaceae]]''] --
* ''[[Phoenix dactylifera]]'' [''Arecaceae''] -- [[Antrendry (zavamaniry)|antrendry]] // rofiavahiny
* ''[[Phoenix reclinata]]'' [''Arecaceae''] -- antrendry, kalabo, kalalo, dara, daro, taratra, taratsa, taratsy
* ''[[Phoenix roebelenii]]'' [''Arecaceae''] --
* ''[[Physalis angulata]]'' [''[[Solanaceae]]''] --
* ''[[Physalis minima]]'' [''Solanaceae''] --
* ''[[Physalis peruviana]]'' [''Solanaceae''] --
* ''[[Piper borbonense]]'' [''[[Piperaceae]]''] -- tsiperifery, voatsiperifery
* ''[[Piper guineense]]'' [''Piperaceae''] -- kisiditry
* ''[[Piper nigrum]]'' [''Piperaceae''] --
* ''[[Piper pachyphyllum]]'' [''Piperaceae''] -- 
* ''[[Piper pyrifolium]]'' [''Piperaceae''] -- voatsiperifery

* ''[[Prunus africana]]'' (= ''[[Pygeum africanum]]'') [ ''[[Rosaceae]]''] -- kotofihy
* ''[[Prunus armeniaca]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus avium]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus cerasifera]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus cerasus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus domestica]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Prunus persica]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[paiso]]
* ''[[Psidium cattleianum]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- goavimena
* ''[[Psidium guajava]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- [[Goavy (zavamaniry)|goavy]]
* [[Psidium guineense|''Psidium guineens''e]] [''[[Myrtaceae]]''] --
* ''[[Pyrus communis]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[poara]]
* ''[[Pyrus pyrifolia]]'' [''Rosaceae''] --

=== R ===

* ''[[Raphia farinifera]]'' (= ''Raphia ruffia'') [''[[Arecaceae]]''] -- rofia
* ''[[Ravenea dransfieldii]]'' [''Arecaceae''] -- 
* ''[[Ravenea madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – gora, matitanana
* ''[[Ravenea rivularis]]'' [''Arecaceae''] --  // akoraka, bakaly, gora, gory, ravina
* ''[[Ravenea sambiranensis]]'' [''Arecaceae''] – manarana, sira

* ''[[Rhipsalis baccifera]]'' [''[[Cactaceae]]''] --
** [[Rhipsalis baccifera subsp. horrida|''Rhipsalis baccifera'' subsp. ''horrida'']] (= ''[[Rhipsalis horrida]]'') --
** [[Rhipsalis baccifera subsp. mauritiana|''Rhipsalis baccifera'' subsp. ''mauritiana'']] (= ''[[Rhipsalis mauritiana]]'') --
* ''[[Rhipsalis madagascariensis]]'' [''Cactaceae''] --
* ''[[Rubus alceifolius]]'' [''[[Rosaceae]]''] --

* ''[[Rubus apetalus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus eichleri]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus fraxinifolius]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus fruticosus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus idaeus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus pauciflorus]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus pyrifolius]]'' [''Rosaceae''] --
* ''[[Rubus rosifolius]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- voafotsy

=== S ===
* ''[[Saba comorensis]]'' [''[[Apocynaceae]]''] –  vandribanga  // vontaka, made
* ''[[Salacia leptoclada]]'' [''[[Celastraceae]]''] --
* ''[[Salacia leptoclada]]'' [''Celastraceae''] --
* ''[[Salacia madagascariensis]]'' [''Celastraceae''] --
* ''[[Satranala decussilvae]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- satranala
* ''[[Selenicereus costaricensis]]'' (= ''[[Hylocereus costaricensis]]'', ''[[Hylocereus polyrhizus]]'') [''[[Cactaceae]]''] --
* ''[[Selenicereus megalanthus]]'' (= ''[[Hylocereus megalanthus]]'') [''Cactaceae''] --
* ''[[Selenicereus undatus]]'' (= ''[[Hylocereus undatus]]'') [''Cactaceae''] --
* ''[[Solanum betaceum]]'' (= ''[[Cyphomandra betacea]]'') [''[[Solanaceae]]''] – voatabiahazo
* ''[[Sorindeia madagascariensis]]'' [''[[Anacardiaceae]]''] -- sorindrano
* ''[[Spondias dulcis]]'' (← ''Spondias cytherea'') [''[[Anacardiaceae]]''] -- sakoagna, sakoamanga
* ''[[Spondias mombin]]'' [''Anacardiaceae''] --
* ''[[Spondias purpurea]]'' [''Anacardiaceae''] --
* ''[[Spondias tefyi]]'' [''Anacardiaceae''] -- [[sakoa]]
* ''[[Strychnos madagascariensis]]'' [''[[Loganiaceae]]''] -- mokotra
* ''[[Strychnos spinosa]]'' [''Loganiaceae''] -- mokotra
* ''[[Symphonia louvelii]]'' [''[[Clusiaceae]]''] --
* ''[[Symphonia globulifera]]'' [''Clusiaceae''] -- 
* ''[[Symphonia urophylla]]'' [''Clusiaceae''] -- sirambo
* ''[[Syzygium cumini]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- rotra, rôtra
* ''[[Syzygium guineense]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Syzygium jambos]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Syzygium madagascariense]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Syzygium malaccense]]'' [''Myrtaceae''] -- makoba
* ''[[Syzygium samarangense]]'' [''Myrtaceae''] --
* ''[[Syzygium tsimihetyglandulosum]]'' [''Myrtaceae''] --

=== T ===

* ''[[Tamarindus indica]]'' [''[[Fabaceae]]''] -- [[kily]], madilo, madiro
* ''[[Treculia africana]]'' [''[[Moraceae]]''] --
* ''[[Treculia lamiana]]'' [''Moraceae''] -- ampalibeala
* ''[[Treculia madagascarica]]'' [''Moraceae''] -- ampalibeala, dipaka, famelona, tapabatry, fantsinakoho, sakoambitsy, tsipaka
** ''Treculia madagascarica'' var. ''sambiranensis'' -- dipaka, tsipaka, tsitimpahy, foza
* ''[[Treculia obovoidea]]'' [''Moraceae''] --
* ''[[Treculia perrieri]]'' (= ''Treculia africana'' var. ''ilicifolia'') [''Moraceae''] -- obory, katoka, tsipa, tsitendry

=== U ===

* ''[[Uapaca ambanjensis]]'' [''[[Phyllanthaceae]]''] --
* ''[[Uapaca betamponensis]]'' [''Phyllanthaceae''] --
* ''[[Uapaca bojeri]]'' [''Phyllanthaceae''] -- tapia, voapaka
* ''[[Uapaca densifolia]]'' [''Phyllanthaceae''] --
* ''[[Uapaca ferruginea]]'' [''Phyllanthaceae''] --
* ''[[Uapaca louvelii]]'' [''Phyllanthaceae''] -- anisena
* ''[[Uapaca thouarsii]]'' [''[[Phyllanthaceae]]''] -- voapaka

=== V ===

* ''[[Vangueria edulis]]'' [''[[Rubiaceae]]''] -- voavandrika
* ''[[Vasconcellea×heilbornii]]'' [''[[Caricaceae]]''] --
* ''[[Vangueria infausta]]'' [''Rubiaceae''] --
* ''[[Vangueria madagascariensis]]'' (= ''Vangueria edulis'') [''Rubiaceae''] -- voavanga, vavandrika
* ''[[Vanilla planifolia]]'' [''[[Orchidaceae]]''] – vanila, lavanila
* ''[[Vasconcellea cundinamarcensis]]'' (= ''Vasconcellea x heilbornii'') [''Caricaceae''] --
* ''[[Vasconcellea pubescens]]'' [''Caricaceae''] -- papaimbohitra
* ''[[Vitis labrusca]]'' [''[[Vitaceae]]''] -- voaloboka
* [[Vitis lenticellata]] [''Vitaceae''] -- vahintakifitra,vahintankifotra
* ''[[Vitis microdiptera]]'' [''Vitaceae''] -- divay, famakientana
* ''[[Vitis vinifera]]'' [''Vitaceae''] -- [[voaloboka]]

== Anarana amin' ny teny malagasy ==
[[Sary:Citrus-aurantiifolia-fruits.JPG|vignette|Voasary (''[[Citrus aurantiifolia]]'')]]Inty ny lisitry ny anarana amin' ny teny malagasy anondroana ny zavamaniry fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy:

=== A ===

* [[Adabo]]: ''[[Ficus sakalavarum]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (← ''Ficus cocculifolia'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')
* [[Akondro]]: ''[[Musa paradisiaca]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Musa sapientum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Musaceae]]'')
* [[akondrofify]]
* [[ambalasira]]
* [[Amontana]]: ''[[Ficus lutea]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''Ficus baronii'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;); ''[[Ficus tiliifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (← ''Ficus trichophlebia'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Moraceae]]'')
* [[Ampalibe]]: ''[[Artocarpus heterophyllus]]'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt; (''[[Moraceae]]''); ''[[Ficus assimilis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (← ''Ficus guatteriifolia'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;); ''[[Ficus pachyclada]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Moraceae'')
* [[Ampalibeala]]: ''[[Treculia lamiana]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''[[Moraceae]]'')
* [[anisena]]
* [[atsingilo]]
* [[Aviavy]]: ''[[Ficus polita]]'' &lt;small&gt;Vahl&lt;/small&gt; (← ''[[Ficus polita|Ficus megapoda]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;); ''[[Ficus trichopoda]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Moraceae]]'')

=== B ===

* [[Boka (zavamaniry)|Boka]]: ''[[Combretum longicollum]]'' &lt;small&gt;C. C. H. Jongkind&lt;/small&gt; (na ''[[Calopyxis eriantha]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;) (''[[Combretaceae]]'') [Ny ''[[Heteropogon contortus]]'' &lt;small&gt;(L.) P. Beauv. ex Roem. &amp; Schult.&lt;/small&gt; (''[[Poaceae]]'') sy ny ''[[Marsdenia verrucosa]]'' &lt;small&gt;Decne.&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]''), izay antsoina hoe &quot;boka&quot; koa, dia tsy fihinana]
* [[Bozy (zavamaniry)|Bozy]]: ''[[Adansonia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]''); ''[[Adansonia za]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. [Ny ''[[Vigna unguiculata]]'' &lt;small&gt;(L.) Walp.&lt;/small&gt; na ''[[Vigna sinensis]]'' &lt;small&gt;(L.) Savi ex Hassk.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'') izay atao hoe &quot;bozy&quot; koa dia tsy hazo fa vahy, tsy inona io fa ny [[voanemba]]] 

=== D ===

* [[Dampy]]

* [[Dipaka]]
* [[Dipaka]]
* [[divay (zavamaniry)|Divay]]: ''[[Hibiscus sabdariffa]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]'') [Ny ''[[Cyphostemma microdipterum]]'' &lt;small&gt;(Bak.) Descoings&lt;/small&gt; (← ''Vitis microdiptera'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Vitaceae]]'') izay atao hoe &quot;divay&quot; ihany koa dia misy poizina]

=== F ===

* [[Faho]]: ''[[Chloroxylon faho]]'' &lt;small&gt;Capuron&lt;/small&gt; (''[[Rutaceae]]'') [tsy fihinana]; ''[[Cycas circinalis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; [mila fitandremana]; ''[[Cycas thouarsii]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt; [mila fitandremana] (''[[Cycadaceae]]'')
* [[Famakientana]]: ''[[Cissus auricoma]]'' &lt;small&gt;Descoings&lt;/small&gt; (''Vitaceae'') [Ny ''[[Cyphostemma microdipterum]]'' &lt;small&gt;(Bak.) Descoings&lt;/small&gt; (← ''Vitis microdiptera'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;) (''[[Vitaceae]]'') izay atao hoe &quot;famakientana&quot; ihany koa dia misy poizina]
* [[famelona]]
* [[fantsinakoho]]
* [[foignonana]]
* [[foza (zavamaniry)|Foza]]: ''[[Treculia sambiranensis]]'' &lt;small&gt;Leandri&lt;/small&gt; (''[[Moraceae]]'')
* [[Frezy]]: ''[[Fragaria × ananassa]]'' &lt;small&gt;Duchesne&lt;/small&gt; (='' [[Fragaria virginiana]]'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt; '''×''' ''[[Fragaria chiloensis]]'' &lt;small&gt;(L.) Mill.&lt;/small&gt;) indrindraindrindra; ''[[Fragaria moschata]]'' &lt;small&gt;Duchesne&lt;/small&gt;; ''[[Fragaria vesca]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (Rosaceae)

=== G ===

* [[Goavy]]: ''[[Psidium guajava]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Myrtaceae]]'')

=== H ===

* [[Hontsy]]

=== K ===

* [[Kaky]]
* [[Kaombava]]
* [[Katoka]]
* [[Kily]]: ''[[Tamarindus indica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'') 
* [[Kôrôsôly]]
* [[Kotofihy]]

=== L ===

* [[Litisia]], [[letisia]], [[letisy]], [[lotisia]], [[laotisy]]: ''[[Litchi chinensis]]'' &lt;small&gt;Sonn.&lt;/small&gt; (← ''[[Nephelium litchi]]'' &lt;small&gt;Cambess&lt;/small&gt;.) (''[[Sapindaceae]]'').
* [[Leandriaka]]

=== M ===

* [[Madilo]]: ''[[Tamarindus indica]]'' L. (''[[Fabaceae]]'') 
* [[Madiriandro]]
* [[Madiro]]: ''[[Tamarindus indica]]'' L. (''[[Fabaceae]]'') 
* [[Makoba]]
* [[Mananasy]]: ''[[Ananas comosus]]'' (← ''Bromelia ananas'')
* [[Mandarina]]
* [[Manga]]: ''[[Mangifera indica]]'' (''[[Anacardiaceae]]'')
* [[Mangidika]]
* [[Mantsadaka]]
* [[Mantsidika]]
* [[Matitihena]]
* [[Mokotra]]

=== O ===

* [[Obory]]
* [[Ontsy]]

=== P ===

* [[Paiso]]: ''[[Prunus persica]]'' (''[[Rosaceae]]'')
* [[Paoma]]:  ''[[Malus domestica]]'' (''[[Rosaceae]]'')
* [[Papaimbohitra]]: 
* [[Papay]]: ''[[Papay|Carica papaya]]'' (''[[Caricaceae]]'')
* [[Poara]]: ''[[Hibiscus tiliaceus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Malvaceae]]''); ''[[Pyrus communis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Rosaceae]]'')

=== R ===

* [[Ramy]]: ''[[Canarium boivinii]]'' &lt;small&gt;Engl&lt;/small&gt;.; ''[[Canarium madagascariense]]'' &lt;small&gt;Engl&lt;/small&gt;. (''[[Burseraceae]]'').
* [[Reniala]]: ''[[Adansonia grandidieri]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.; ''[[Adansonia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]'')
* [[Rofia]]: ''[[Raphia farinifera]]'' &lt;small&gt;(Gaertn.) Hyl.&lt;/small&gt; (← ''[[Raphia ruffia]]'' &lt;small&gt;(Jacq.) Mart.&lt;/small&gt;) (''[[Arecaceae]]'')
* [[Rofiavahiny]]
* [[Rotazo]]
* [[Rotra]]: karazana maro dia maro ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Eugenia]]'' sy ''[[Syzygium]]''.

=== S ===

* [[Sakoa]]: ''[[Poupartia minor]]'' &lt;small&gt;(Bojer) Marchand&lt;/small&gt; (← ''Shakua minor'') (''[[Anacardiaceae]]''); ''[[Sclerocarya birrea]]'' &lt;small&gt;(A. Rich.) Hochst.&lt;/small&gt; (← ''[[Poupartia caffra]]'' &lt;small&gt;(Sonder) H. Perrier&lt;/small&gt;) (''Anacardiaceae''); ''[[Spondias dulcis]]'' &lt;small&gt;Parkinson&lt;/small&gt; (''Anacardiaceae'')
* [[Sakoagna]]
* [[Sakoamanga]]
* [[Sakoambitsy]]
* [[Satranala]]
* [[Sirambo]]
* [[Sorindrano]]

=== T ===

* [[Tamenaka (zavamaniry)|Tamenaka]]: ''[[Cissus auricoma]]'' &lt;small&gt;Desc&lt;/small&gt;. Ireto manaraka ireto, izay antsoina koa hoe &quot;tamenaka&quot;, dia tsy fihinam-boa: ''[[Combretum grandidieri]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; (''← [[Calopyxis bernieriana]]'' &lt;small&gt;(Tul.) H.Perrier&lt;/small&gt;); ''[[Calopyxis coursiana]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Calopyxis eriantha]]'' &lt;small&gt;Tul&lt;/small&gt;.; ''[[Calopyxis subumbellata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;; ''[[Combretum grandidieri]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt;; ''[[Poivrea coccinea]]'' &lt;small&gt;(Sonn.) Thouars&lt;/small&gt;; ''[[Poivrea obscura]]'' &lt;small&gt;(Tul.) H. Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Poivrea villosa]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;; ''[[Hibiscus grandidieri]]'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt;; ''[[Sterculia tavia]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. ''[[Pentachlaena latifolia]]'' &lt;small&gt;H. Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Pentachlaena latifolia]]''. 
* [[Taolanomby]]
* [[Tapabatry]]
* [[Tapia]]: ''[[Uapaca bojeri]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. 
* [[Todinga]]
* [[Tsaringila]]
* [[Tsipa]]
* [[Tsipaka]]
* [[Tsipopoka]]
* [[Tsirika]]
* [[Tsitendry]]
* [[Tsitimpahy]]

=== V ===

* [[Vahintakifitra]]
* [[Vahintankifotra]]
* [[Vandrika]]: ''[[Vangueria madagascariensis]]'' &lt;small&gt;J.F.Gmel.&lt;/small&gt; (← ''[[Vangueria edulis]]'' &lt;small&gt;(Vahl) Vahl&lt;/small&gt;) (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Clerodendrum laxiflorum]]'' &lt;small&gt;(Baker) Moldenke&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]'') [Tsy fihinam-boa ny ''[[Craspidospermum verticillatum]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Decne.&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]'') na dia atao hoe &quot;voavandrika&quot; koa]
* [[Vangisay]]
* [[Vivaona]]
* [[Voafotsy]]
* [[Voaloboka]]: ''[[Cissus auricoma]]'' &lt;small&gt;Desc&lt;/small&gt;. (''[[Vitaceae]]''); ''[[Vitis labrusca]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Vitis vinifera]]'' L. (''Vitaceae'')
* [[Voalobokala]]: ''[[Ampelocissus elephantina]]'' &lt;small&gt;Planch&lt;/small&gt;. (''[[Vitaceae]]''); ''[[Cayratia imerinensis]]'' &lt;small&gt;(Baker) Desc.&lt;/small&gt; (''Vitaceae''); ''[[Cissus auricoma]]'' &lt;small&gt;Desc&lt;/small&gt;. (''Vitaceae''); ''[[Cissus bosseri]]'' &lt;small&gt;Desc&lt;/small&gt;. (''Vitaceae''); ''[[Cissus glossopetala]]'' &lt;small&gt;(Baker) Suess.&lt;/small&gt; (''Vitaceae''); ''[[Cissus microdonta]]'' &lt;small&gt;(Baker) Planch.&lt;/small&gt; (''Vitaceae''); ''[[Cissus rhodotricha]]'' &lt;small&gt;(Baker) Desc.&lt;/small&gt; (''Vitaceae''); ''[[Cissus sulfurosa]]'' &lt;small&gt;Desc.&lt;/small&gt; (''Vitaceae''); [Tsy fihinam-boa ny ''[[Cyphostemma elephantopus]]'' &lt;small&gt;Desc.&lt;/small&gt; (''Vitaceae'') na dia antsoina hoe &quot;voalobokala&quot; koa]
* [[Voamantsoana]]
* [[Voanjonala]]: ''[[Adiantum caudatum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Pteridaceae]]'')
* [[Voantamenaka]]: ''[[Calopyxis bernieriana]]'' &lt;small&gt;(Tul.) H.Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Calopyxis brevistyla]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;;  ''[[Calopyxis eriantha]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;;  ''[[Poivrea coccinea]]'' &lt;small&gt;(Sonn.) Thouars&lt;/small&gt; [Tsy fihinana kosa ny van' ireto: ''[[Calopyxis coursii]]'' &lt;small&gt;H.Perrier Ined&lt;/small&gt;.; ''[[Calopyxis eriogyna]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Calopyxis eviscerata]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Calopyxis oxygonia]]'' &lt;small&gt;Tul&lt;/small&gt;.; ''[[Calopyxis seyrigii]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Calopyxis subumbellata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;;''[[Poivrea grandidieri]]'' &lt;small&gt;(Drake) H. Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Poivrea villosa]]'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt; (''[[Combretaceae]]'')]
* [[Voantsokona]]
* [[Voapaka]]
* [[Voapaka]]
* [[Voasarimakirana (zavamaniry)|Voasarimakirana]]: ''[[Citrus aurantifolia]]'' &lt;small&gt;Swingle&lt;/small&gt;; ''[[Citrus × limon|Citrus ×&amp;#x20;limon]]'' &lt;small&gt;(L.) Osbeck&lt;/small&gt; (''[[Rutaceae]]'')
* [[Voasarimamy]]
* [[Voasary]]
* [[Voatamenaka]]
* [[Voatsiriry]]
* [[Voavandrika]]: ''[[Vangueria madagascariensis]]'' &lt;small&gt;J.F.Gmel.&lt;/small&gt; (← ''[[Vangueria edulis]]'' &lt;small&gt;(Vahl) Vahl&lt;/small&gt;) (''[[Rubiaceae]]'') [Tsy fihinam-boa ny ''[[Craspidospermum verticillatum]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Decne.&lt;/small&gt; (''[[Apocynaceae]]'') na dia atao hoe &quot;voavandrika&quot; koa]
* [[Voavanga]]
* [[Vohimpiky]]

=== Z ===

* [[Za (zavamairy)|Za]]: ''[[Adansonia suarezensis]]'' &lt;small&gt;H.Perrier&lt;/small&gt;; ''[[Adansonia za]]'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. (''[[Malvaceae]]'')
* [[Zavôka|Zavokà]]: ''[[Persea americana]]'' &lt;small&gt;Mill&lt;/small&gt;. (''[[Lauraceae]]'')

== Jereo koa ==

* [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]]
* [[Lisitry ny anaran-javamaniry fanao fanafody amin' ny teny malagasy]]
* [[Legioma]]
* [[Anana]]
* [[Voamaina]]
* [[Voamadinika]]</text>
      <sha1>730dthpgtd6iqes6if9dk19p0zcrcyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jacques Auber</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298422</id>
    <revision>
      <id>1146320</id>
      <parentid>1133084</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T11:30:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4393" sha1="7fw6slivy8g7teaqiq5y3vfmb8uinvh" xml:space="preserve">I '''Jacques Auber''' dia administratera kôlônialy taloha, mpikaroka sy mpanoratra frantsay fanta-daza amin' ny asany momba ny [[haiteny]] mahakasika an' i [[Madagasikara]] sy ny [[teny malagasy]].  Teraka tamin' ny taona 13 Febroary 1900 tany [[Sousse]] ([[Tonizia]]) izy ary maty tamin' ny 21 Desambra 1996 tany [[Limoges]] ([[Frantsa]]). Nahazo diplôma tao amin' ny ''École nationale des langues orientales vivantes'' (''Institut national des langues et civilisations orientales'' na ''INALCO'' ankehitriny) izy. Nandany fotoana taty Madagasikara sy tany [[Atsinanana Afovoany]] ary tany [[Tehran]] izy, ary nampianatra tantara tao amin' ny lisea Saint-Thomas-d’Aquin any Saint-Jean-de-Luz. Manampy amin' ny famakafakana ny firafitra sy ny fihetsehan' ny ny fiteny eto amin' ny Nosy lehibe sy ao amin' ny [[Aostrônezia|faritra]] [[Aostrônezia|aostrôneziana]] ny asany.

== Lohahevitry ny fikarohany ==
Ny asa soratr' i Jacques Auber dia miresaka momba ny fanasokajiana ny fiteny sy ny fifampikasohan' ny fiteny ary ny fanasokajiana anatiny ny fiteny malagasy ampitahaina amin' ny [[fiteny aostrôneziana]] hafa. Ity mpahay teny ity koa dia liana amin' ny fivoarana ara-tantara sy amin' ny fifampindramam-boambolana vokatry ny fifandraisana misy eo amin' ny kolontsaina ao [[Afrika Atsinanana]] sy any [[Azia Atsimo-Atsinanana]].

Atao tonon-tsiahy ao amin' ny fandalinana akademika maro momba ny fiforonan' ny fiteny malagasy sy ny fielezan' ny toetra ara-piteny aostrôneziana aty [[Afrika]] ny petra-kevitr' i J. Auber. Nanandrana nampiray ny fomba fiasa ara-drafitra sy ara-tantara amin' ny fanandalinana ny fiteny malagasy ankehitriny sy ny [[Fitenim-paritra malagasy|karazany]] isam-paritra izy.

Fantatra koa i Jacques Auber amin' ny fampitahana ara-piforonam-boambolana eo amin' ny teny malagasy sy ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] izy (voatsikera ho fanombantombanana izany), ary koa amin' ny fifandraisan' ny teny malagasy amin' ny [[Fiteny someriana|teny someriana]] sy [[Fiteny arabo|teny arabo]] ary [[Fiteny sanskrity|teny sanskrity]].

== Fandraisana ny asany sy lova navelany ==
Ny asany dia nampitombo ny fisaintsainana momba ny maha izy azy ny fiteny malagasy sy ny anjara asany amin' ny maha anisan' ny fiteny mpitondra ny tantaran' ny mponina eto amin' ny Ranomasimbe Indianina azy. Ny mpikaroka mandalina ny haiteny afrikana sy aostrôneziana dia manohy miankina amin' ny tolo-kevitra ny fomba fiasa sasany natolony, indrindra momba ny fanamboarana indray ny tambajotran' ny fiteny taloha.

Noho ny fampivoarany ny fifanakalozana eo amin' ny haiteny frantsay sy ny fikarohana momba ny fiteny ao amin' ny ranomasimbe, i J. Auber dia nandray anjara amin' ny fanomezan-danja ny fiteny malagasy ao amin' ny fikarohana iraisam-pirenena. Ny rijan-keviny dia mijanona ho tsiahy fototra ho an' ny ireo izay liana amin' ny fifandraisana misy eo amin' ny samy fiteny, amin' ny fifindrà-monina ary amin' ny fifangaroan-kolontsaina ao amin' ny faritra indô-ôseanika.

== Boky nosoratany ==
Na nampiaiky aza ny asany momba ny tantaran' ny [[Ranomasimbe Indianina]], dia namolavola petra-kevitra mampifandray ny voambolana malagasy amin' ny voambolana a oamin' ny [[fiteny semitika]] ([[Fiteny hebreo|hebreo]], [[Fiteny arabo|arabo]]) izy eny fa na hatramin' ny [[fiteny baska]] koa aza.
* ''Madagascar'', 1947 
* ''Côte des Somalis'', 1948 
* ''Les pirates à Madagascar aux XVIIe et XVIIIe siècles'', 1949. 
* ''L'Union française : histoire, institutions, réalités'', 1952 
* ''Histoire de l'Océan Indien'', 1954-1955, Tananarive
* ''Les Malgaches du Sud-Est'', 1958, niarahany nanoratra amin' i Suzanne Vianès 

* ''La langue basque démasquée'', 1995, Ikuska

'''Momba ny teny malagasy ampifandraisiny amin' ny teny hebreo'''

* ''La langue malgache en 30 familles de mots'' (nairahany nanoratra tamin' i Maurice Soulé tamin' ny taona, Tananarive, 1957)
* ''Français, malgaches, bantous, arabes, turcs, chinois, canaques... : un essai de sémantique comparée, 1958, Tananarive.''
* ''Parlons-nous une même langue ? Français, Malgaches, Bantous, Arabes, Turcs, Chinois, Canaques''... (Tananarive, 1958)
* ''Langage et sémantique,'' 1958
* ''Madagascar, clé des études linguistiques d'un vaste secteur oriental'' (navoaka ao amin' ny ''La Revue de Madagascar'',1959)

== Jereo koa ==
* [[Alexander Adelaar]]

{{commonscat}}
[[Sokajy:mpanoratra frantsay]]</text>
      <sha1>7fw6slivy8g7teaqiq5y3vfmb8uinvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Citrus limon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298427</id>
    <revision>
      <id>1146164</id>
      <parentid>1133130</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T15:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2401" sha1="32vqvav8q253oek9opciooj5tw62env" xml:space="preserve">[[Sary:Citrus x Limon JPG1.jpg|vignette|355x355px|Voasarimakirana (''Citrus'' x ''limon'')]]
Ny '''''Citrus'' × ''limon''''' dia karazana hazo madinka ao amin' ny fianakaviana ''[[Rutaceae]]'', ambolena any amin' ny faritr' i [[Ranomasina Mediteranea|Mediterane]] sy any amin' ny faritra sobtrôpikaly mhahazoana ny voany. Ampiasaina ho fanatsarana sakafo ny ranom-boany. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy dia atao hoe '''voasarimakirana'''. Safiotry ny voasarimandina (''[[Citrus medica]]'') sy ny voangikely (''[[Citrus aurantium]]'') ity karazana ity.

== Famariparitana ==
Hazo maitso ravina lalandava ny voasarimakirana. Afaka miaina eo anelanelan' ny 50 sy 80 taona izy io. Rehefa lehibe izy dia mahatratra haavo 3 ka hatramin' ny 5 m.

=== Ravina ===
Lavalava sy miendrika lela lefona ny ravin' ny voasarimakirana. 

=== Vony ===
[[Sary:Citrus x limon 002.JPG|vignette|Vonin' ny voasarimakirana]]
Fotsy manopy volomparasy ny vonin' ny voasarimakirana, ary mivondrona kely sy mipoitra avy eo am-poto-dravina.

=== Voany ===
[[Sary:Lemon-Whole-Split.jpg|vignette|Voan' ny voasarimakirana]]
Ny [[Voasarimakirana|voan' ny voasarimakirana]] dia boribory lavalava, somary maranitra, manana halava 8 hatramin' ny 12 sm, maitso amin' ny voalohany ary mivadika mavo rehefa masaka. Marikivy ny nofony izay manana hoditra matevina misy menaka mahery fofona. Misy ravi-tsimoka fotsy ny vihim-boany vitsivitsy. Mamokatra voankazo mandavann-taona ny ankamaroan' ny ovan-karazan' ny voasarimakirana.
[[Sary:Citron panaché.jpg|vignette|Voan' ny voasarimakirana &quot;variegata&quot;]]
Ny voasarimakirana sasany, fantatra amin' ny anarana hoe &quot;variegata&quot;, dia manana raviny misy loko ifandimbiasan' ny maitso sy loko mazava kokoa ary mamokatra voany manana loko toy izany koa mandritra ny fotoam-pihamasahany. Vony Mavokely ny voniny sy ny nofom-boany.

== Fampiasana ==

=== Sakafo ===
Ampiasaina amin' ny sakafo isan-karazany ny voan' ny voasarimakirana, indrindra ho fanatsarana ny tsiron-kanina, amin' ny endrika ranom-boankazo, na hahazoana ny fofony fotsiny. Hanin' ny olona any [[Espaina]] ny ravin' ny voasarimakirana ao amin' ny mifo atao hoe &quot;Paparajotes&quot;. Amokarana ny &quot;Limoncello&quot; ny fandomana ny hodiny amin' ny alikôla miaraka amin' ny siramamy. 

=== Fitsaboana ===
Ampiasaina amin' ny arômaterapia ny menaka voasarimakirna.

== Jereo koa ==

* ''[[Citrus]]''
* [[Voasarimakirana]] (voany)</text>
      <sha1>32vqvav8q253oek9opciooj5tw62env</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146165</id>
      <parentid>1146164</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T15:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2427" sha1="o7r5pd5n5igg7o3i2iqb6798tcvsh06" xml:space="preserve">[[Sary:Citrus x Limon JPG1.jpg|vignette|355x355px|Voasarimakirana (''Citrus'' x ''limon'')]]
Ny '''''Citrus'' × ''limon''''' na '''''Citrus limon''''' dia karazana hazo madinka ao amin' ny fianakaviana ''[[Rutaceae]]'', ambolena any amin' ny faritr' i [[Ranomasina Mediteranea|Mediterane]] sy any amin' ny faritra sobtrôpikaly mhahazoana ny voany. Ampiasaina ho fanatsarana sakafo ny ranom-boany. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy dia atao hoe '''voasarimakirana'''. Safiotry ny voasarimandina (''[[Citrus medica]]'') sy ny voangikely (''[[Citrus aurantium]]'') ity karazana ity.

== Famariparitana ==
Hazo maitso ravina lalandava ny voasarimakirana. Afaka miaina eo anelanelan' ny 50 sy 80 taona izy io. Rehefa lehibe izy dia mahatratra haavo 3 ka hatramin' ny 5 m.

=== Ravina ===
Lavalava sy miendrika lela lefona ny ravin' ny voasarimakirana. 

=== Vony ===
[[Sary:Citrus x limon 002.JPG|vignette|Vonin' ny voasarimakirana]]
Fotsy manopy volomparasy ny vonin' ny voasarimakirana, ary mivondrona kely sy mipoitra avy eo am-poto-dravina.

=== Voany ===
[[Sary:Lemon-Whole-Split.jpg|vignette|Voan' ny voasarimakirana]]
Ny [[Voasarimakirana|voan' ny voasarimakirana]] dia boribory lavalava, somary maranitra, manana halava 8 hatramin' ny 12 sm, maitso amin' ny voalohany ary mivadika mavo rehefa masaka. Marikivy ny nofony izay manana hoditra matevina misy menaka mahery fofona. Misy ravi-tsimoka fotsy ny vihim-boany vitsivitsy. Mamokatra voankazo mandavann-taona ny ankamaroan' ny ovan-karazan' ny voasarimakirana.
[[Sary:Citron panaché.jpg|vignette|Voan' ny voasarimakirana &quot;variegata&quot;]]
Ny voasarimakirana sasany, fantatra amin' ny anarana hoe &quot;variegata&quot;, dia manana raviny misy loko ifandimbiasan' ny maitso sy loko mazava kokoa ary mamokatra voany manana loko toy izany koa mandritra ny fotoam-pihamasahany. Vony Mavokely ny voniny sy ny nofom-boany.

== Fampiasana ==

=== Sakafo ===
Ampiasaina amin' ny sakafo isan-karazany ny voan' ny voasarimakirana, indrindra ho fanatsarana ny tsiron-kanina, amin' ny endrika ranom-boankazo, na hahazoana ny fofony fotsiny. Hanin' ny olona any [[Espaina]] ny ravin' ny voasarimakirana ao amin' ny mifo atao hoe &quot;Paparajotes&quot;. Amokarana ny &quot;Limoncello&quot; ny fandomana ny hodiny amin' ny alikôla miaraka amin' ny siramamy. 

=== Fitsaboana ===
Ampiasaina amin' ny arômaterapia ny menaka voasarimakirna.

== Jereo koa ==

* ''[[Citrus]]''
* [[Voasarimakirana]] (voany)</text>
      <sha1>o7r5pd5n5igg7o3i2iqb6798tcvsh06</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146172</id>
      <parentid>1146165</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T15:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2540" sha1="ilx6to6g49weocg2z5wygjgi6mmt7e9" xml:space="preserve">[[Sary:Citrus x Limon JPG1.jpg|vignette|355x355px|Voasarimakirana (''Citrus'' x ''limon'')]]
Ny '''''Citrus'' × ''limon''''' na '''''Citrus limon''''' dia karazana hazo madinka ao amin' ny fianakaviana ''[[Rutaceae]]'', ambolena any amin' ny faritr' i [[Ranomasina Mediteranea|Mediterane]] sy any amin' ny faritra sobtrôpikaly mhahazoana ny voany. Ampiasaina ho fanatsarana sakafo ny ranom-boany. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy dia atao hoe '''voasarimakirana'''. Safiotry ny voasarimandina (''[[Citrus medica]]'') sy ny voangikely (''[[Citrus aurantium]]'') ity karazana ity.

== Famariparitana ==
Hazo maitso ravina lalandava ny voasarimakirana. Afaka miaina eo anelanelan' ny 50 sy 80 taona izy io. Rehefa lehibe izy dia mahatratra haavo 3 ka hatramin' ny 5 m.

=== Ravina ===
Lavalava sy miendrika lela lefona ny ravin' ny voasarimakirana. 

=== Vony ===
[[Sary:Citrus x limon 002.JPG|vignette|Vonin' ny voasarimakirana]]
Fotsy manopy volomparasy ny vonin' ny voasarimakirana, ary mivondrona kely sy mipoitra avy eo am-poto-dravina.

=== Voany ===
[[Sary:Lemon-Whole-Split.jpg|vignette|Voan' ny voasarimakirana]]
Ny [[Voasarimakirana|voan' ny voasarimakirana]] dia boribory lavalava, somary maranitra, manana halava 8 hatramin' ny 12 sm, maitso amin' ny voalohany ary mivadika mavo rehefa masaka. Marikivy ny nofony izay manana hoditra matevina misy menaka mahery fofona. Misy ravi-tsimoka fotsy ny vihim-boany vitsivitsy. Mamokatra voankazo mandavann-taona ny ankamaroan' ny ovan-karazan' ny voasarimakirana.
[[Sary:Citron panaché.jpg|vignette|Voan' ny voasarimakirana &quot;variegata&quot;]]
Ny voasarimakirana sasany, fantatra amin' ny anarana hoe &quot;variegata&quot;, dia manana raviny misy loko ifandimbiasan' ny maitso sy loko mazava kokoa ary mamokatra voany manana loko toy izany koa mandritra ny fotoam-pihamasahany. Vony Mavokely ny voniny sy ny nofom-boany.

== Fampiasana ==

=== Sakafo ===
Ampiasaina amin' ny sakafo isan-karazany ny voan' ny voasarimakirana, indrindra ho fanatsarana ny tsiron-kanina, amin' ny endrika ranom-boankazo, na hahazoana ny fofony fotsiny. Hanin' ny olona any [[Espaina]] ny ravin' ny voasarimakirana ao amin' ny mifo atao hoe &quot;Paparajotes&quot;. Amokarana ny &quot;Limoncello&quot; ny fandomana ny hodiny amin' ny alikôla miaraka amin' ny siramamy. 

=== Fitsaboana ===
Ampiasaina amin' ny arômaterapia ny menaka voasarimakirna.

== Jereo koa ==

* ''[[Citrus]]''
* [[Voasarimakirana]]: ''[[Citrus aurantifolia]]'' &lt;small&gt;Swingle&lt;/small&gt;; ''Citrus&amp;#x20;limon'' &lt;small&gt;(L.) Osbeck&lt;/small&gt; (''[[Rutaceae]]'')</text>
      <sha1>ilx6to6g49weocg2z5wygjgi6mmt7e9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146175</id>
      <parentid>1146172</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T16:03:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2599" sha1="bwd6kfik6ti70iknvntl8xq1y6rb8bc" xml:space="preserve">[[Sary:Citrus x Limon JPG1.jpg|vignette|355x355px|Voasarimakirana (''Citrus'' x ''limon'')]]
Ny '''''Citrus'' × ''limon''''' na '''''Citrus limon''''' dia karazana hazo madinka ao amin' ny fianakaviana ''[[Rutaceae]]'', ambolena any amin' ny faritr' i [[Ranomasina Mediteranea|Mediterane]] sy any amin' ny faritra sobtrôpikaly mhahazoana ny voany. Ampiasaina ho fanatsarana sakafo ny ranom-boany. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy dia atao hoe '''voasarimakirana'''. Safiotry ny voasarimandina (''[[Citrus medica]]'') sy ny voangikely (''[[Citrus aurantium]]'') ity karazana ity.

== Famariparitana ==
Hazo maitso ravina lalandava ny voasarimakirana. Afaka miaina eo anelanelan' ny 50 sy 80 taona izy io. Rehefa lehibe izy dia mahatratra haavo 3 ka hatramin' ny 5 m.

=== Ravina ===
Lavalava sy miendrika lela lefona ny ravin' ny voasarimakirana. 

=== Vony ===
[[Sary:Citrus x limon 002.JPG|vignette|Vonin' ny voasarimakirana]]
Fotsy manopy volomparasy ny vonin' ny voasarimakirana, ary mivondrona kely sy mipoitra avy eo am-poto-dravina.

=== Voany ===
[[Sary:Lemon-Whole-Split.jpg|vignette|Voan' ny voasarimakirana]]
Ny [[Voasarimakirana|voan' ny voasarimakirana]] dia boribory lavalava, somary maranitra, manana halava 8 hatramin' ny 12 sm, maitso amin' ny voalohany ary mivadika mavo rehefa masaka. Marikivy ny nofony izay manana hoditra matevina misy menaka mahery fofona. Misy ravi-tsimoka fotsy ny vihim-boany vitsivitsy. Mamokatra voankazo mandavann-taona ny ankamaroan' ny ovan-karazan' ny voasarimakirana.
[[Sary:Citron panaché.jpg|vignette|Voan' ny voasarimakirana &quot;variegata&quot;]]
Ny voasarimakirana sasany, fantatra amin' ny anarana hoe &quot;variegata&quot;, dia manana raviny misy loko ifandimbiasan' ny maitso sy loko mazava kokoa ary mamokatra voany manana loko toy izany koa mandritra ny fotoam-pihamasahany. Vony Mavokely ny voniny sy ny nofom-boany.

== Fampiasana ==

=== Sakafo ===
Ampiasaina amin' ny sakafo isan-karazany ny voan' ny voasarimakirana, indrindra ho fanatsarana ny tsiron-kanina, amin' ny endrika ranom-boankazo, na hahazoana ny fofony fotsiny. Hanin' ny olona any [[Espaina]] ny ravin' ny voasarimakirana ao amin' ny mifo atao hoe &quot;Paparajotes&quot;. Amokarana ny &quot;Limoncello&quot; ny fandomana ny hodiny amin' ny alikôla miaraka amin' ny siramamy. 

=== Fitsaboana ===
Ampiasaina amin' ny arômaterapia ny menaka voasarimakirna.

== Jereo koa ==

* ''[[Citrus]]''
* [[Voasarimakirana]] (voany)
* [[Voasarimakirana (zavamaniry)|Voasarimakirana]]: ''[[Citrus aurantifolia]]'' &lt;small&gt;Swingle&lt;/small&gt;; ''Citrus&amp;#x20;limon'' &lt;small&gt;(L.) Osbeck&lt;/small&gt; (''[[Rutaceae]]'')</text>
      <sha1>bwd6kfik6ti70iknvntl8xq1y6rb8bc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Efemerida/2 Jolay</title>
    <ns>4</ns>
    <id>298602</id>
    <revision>
      <id>1146160</id>
      <parentid>1133809</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T15:19:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1146160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="221" sha1="0esb5s04kd87jkwz1egydf2gt16dqgh" xml:space="preserve">'''Androany [[2 Jolay|2 jolay]]''':

* '''[[1976]]''' - Natambatra ho firenena iray amin'ny fomba ofisialy i [[Vietnamy|Vietnam]] herintaona taorian'ny ady, nolevonina tamin'izany moa i [[Vietnamy Atsimo|Vietnam atsimo]].</text>
      <sha1>0esb5s04kd87jkwz1egydf2gt16dqgh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Efemerida/3 Jolay</title>
    <ns>4</ns>
    <id>298603</id>
    <revision>
      <id>1146245</id>
      <parentid>1133810</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1146245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="179" sha1="2b1u1zsso499lkzm6lrnobtg392bjmv" xml:space="preserve">'''Androany [[3 Jolay|3 jolay]]''':

* '''[[1962]]''' - Nanambaràn'i [[Charles de Gaulle|Charles de Gaulle]] ny fankatoavan'i [[Frantsa]] ny fahaleovantenan'i [[Alzeria|Alzeria]]</text>
      <sha1>2b1u1zsso499lkzm6lrnobtg392bjmv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146254</id>
      <parentid>1146245</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T07:19:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1146254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="301" sha1="5onxwh8mmarxbpyfvk8qniynl8y7ocd" xml:space="preserve">'''Androany [[3 Jolay|3 jolay]]''':

* '''[[1608]]''' - Nananganan'ilay [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] Samuel de Champlain ny tanànan'i [[Québec|Québec]]

* '''[[1962]]''' - Nanambaràn'i [[Charles de Gaulle|Charles de Gaulle]] ny fankatoavan'i [[Frantsa]] ny fahaleovantenan'i [[Alzeria|Alzeria]]</text>
      <sha1>5onxwh8mmarxbpyfvk8qniynl8y7ocd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146257</id>
      <parentid>1146254</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T07:28:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1146257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="456" sha1="q11xdiygca1y7d2op5iau73wa1geab5" xml:space="preserve">'''Androany [[3 Jolay|3 jolay]]''':

* '''[[1608]]''' - Nananganan'ilay [[Frantsay (vahoaka)|frantsay]] Samuel de Champlain ny tanànan'i [[Québec|Québec]].

* '''[[1886]]''' - Nanandraman'i [[Carl Benz]] ampahibemaso ny [[fiarakodia]] mandeha [[Solitany|solika]] voalohany indrindra teo amin'ny [[tantara]]. 

* '''[[1962]]''' - Nanambaràn'i [[Charles de Gaulle|Charles de Gaulle]] ny fankatoavan'i [[Frantsa]] ny fahaleovantenan'i [[Alzeria|Alzeria]].</text>
      <sha1>q11xdiygca1y7d2op5iau73wa1geab5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dinika amin'ny mpikambana:Hariniaina14</title>
    <ns>3</ns>
    <id>298942</id>
    <revision>
      <id>1146146</id>
      <parentid>1135686</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T12:13:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Doc James</username>
        <id>38469</id>
      </contributor>
      <comment>/* infoboxes and reference issues. */</comment>
      <origin>1146146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3240" sha1="tulgg9s8d74q0gqwywaqm3tsadh3jab" xml:space="preserve">== Welcome to Wiki Project Med!  ==

{| cellspacing=&quot;8&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;&quot;
|[[Sary:Medical_translation.svg|250x250px]]
|Hi '''{{PAGENAME}}'''!

Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]].

We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline.

Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process.

'''After every translation, please ensure the following steps are done:'''

* Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title.

* Add suitable categories.

* Check that the infobox is correctly translated and complete.

* Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines.

* After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them.

Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch.

Thank you for contributing your time and skills to this important work.

-- '''[[metawiki:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team
|}
[[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 8 Aprily 2026 à 11:00 (UTC)

== infoboxes and reference issues. ==

Hello, There are missing translations in the infoboxes and reference issues in recent mdwiki articles. Please look into it. Let me know if you need help. Thank you. [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 16 Aprily 2026 à 02:45 (UTC)

:@[[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] Hi ,
:How do you add an infobox and the reference? Do you not have to change the existing one? That's why I didn't touch the reference [[Mpikambana:Hariniaina14|Hariniaina14]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Hariniaina14|resaka]]) 20 Aprily 2026 à 04:46 (UTC)
::We need to translate the inbox and the references. You can find the instructions for this in the onboarding course. 
::Here are the direct links to the instructions:
::Info box: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/scope-of-the-translation/infobox?authuser=0
::References: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/scope-of-the-translation/references?authuser=0 [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 20 Aprily 2026 à 05:22 (UTC)

==Congratulations from Wiki Project Med==
{{subst:Translation Barnstar|Congratulations on translating more than [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?get=users&amp;user=Hariniaina14 100 health articles into Mg Wikipedia]. Thank you for making the world a better place and keep up the good work!}} [[Mpikambana:Doc James|Doc James]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Doc James|resaka]]) 1 Jolay 2026 à 12:13 (UTC) And the Team from [[MDWiki:Wiki Project Med]]</text>
      <sha1>tulgg9s8d74q0gqwywaqm3tsadh3jab</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146148</id>
      <parentid>1146146</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T12:15:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Doc James</username>
        <id>38469</id>
      </contributor>
      <comment>/* Congratulations from Wiki Project Med */</comment>
      <origin>1146148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3311" sha1="1psdzs127nylpkbadmr5hjnq4ajkxgx" xml:space="preserve">== Welcome to Wiki Project Med!  ==

{| cellspacing=&quot;8&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;&quot;
|[[Sary:Medical_translation.svg|250x250px]]
|Hi '''{{PAGENAME}}'''!

Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]].

We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline.

Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process.

'''After every translation, please ensure the following steps are done:'''

* Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title.

* Add suitable categories.

* Check that the infobox is correctly translated and complete.

* Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines.

* After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them.

Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch.

Thank you for contributing your time and skills to this important work.

-- '''[[metawiki:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team
|}
[[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 8 Aprily 2026 à 11:00 (UTC)

== infoboxes and reference issues. ==

Hello, There are missing translations in the infoboxes and reference issues in recent mdwiki articles. Please look into it. Let me know if you need help. Thank you. [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 16 Aprily 2026 à 02:45 (UTC)

:@[[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] Hi ,
:How do you add an infobox and the reference? Do you not have to change the existing one? That's why I didn't touch the reference [[Mpikambana:Hariniaina14|Hariniaina14]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Hariniaina14|resaka]]) 20 Aprily 2026 à 04:46 (UTC)
::We need to translate the inbox and the references. You can find the instructions for this in the onboarding course. 
::Here are the direct links to the instructions:
::Info box: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/scope-of-the-translation/infobox?authuser=0
::References: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/scope-of-the-translation/references?authuser=0 [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 20 Aprily 2026 à 05:22 (UTC)

==Congratulations from Wiki Project Med==

{| class=&quot;barnstar&quot; style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[File:Translation Barnstar.svg|120px]]
|rowspan=&quot;1&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; text-align:left; border-bottom:1px solid #aaa;&quot; | '''The Translation Barnstar!'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot; |
|style=&quot;vertical-align:middle; &quot; | {{{1}}}
|} [[Mpikambana:Doc James|Doc James]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Doc James|resaka]]) 1 Jolay 2026 à 12:15 (UTC) And the Team from [[MDWiki:Wiki Project Med]]</text>
      <sha1>1psdzs127nylpkbadmr5hjnq4ajkxgx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146149</id>
      <parentid>1146148</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T12:16:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Doc James</username>
        <id>38469</id>
      </contributor>
      <comment>/* Congratulations from Wiki Project Med */</comment>
      <origin>1146149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3570" sha1="aav6842uw6a1e9g94dio5i7up3wfz4f" xml:space="preserve">== Welcome to Wiki Project Med!  ==

{| cellspacing=&quot;8&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;&quot;
|[[Sary:Medical_translation.svg|250x250px]]
|Hi '''{{PAGENAME}}'''!

Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]].

We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline.

Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process.

'''After every translation, please ensure the following steps are done:'''

* Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title.

* Add suitable categories.

* Check that the infobox is correctly translated and complete.

* Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines.

* After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them.

Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch.

Thank you for contributing your time and skills to this important work.

-- '''[[metawiki:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team
|}
[[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 8 Aprily 2026 à 11:00 (UTC)

== infoboxes and reference issues. ==

Hello, There are missing translations in the infoboxes and reference issues in recent mdwiki articles. Please look into it. Let me know if you need help. Thank you. [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 16 Aprily 2026 à 02:45 (UTC)

:@[[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] Hi ,
:How do you add an infobox and the reference? Do you not have to change the existing one? That's why I didn't touch the reference [[Mpikambana:Hariniaina14|Hariniaina14]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Hariniaina14|resaka]]) 20 Aprily 2026 à 04:46 (UTC)
::We need to translate the inbox and the references. You can find the instructions for this in the onboarding course. 
::Here are the direct links to the instructions:
::Info box: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/scope-of-the-translation/infobox?authuser=0
::References: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/scope-of-the-translation/references?authuser=0 [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 20 Aprily 2026 à 05:22 (UTC)

==Congratulations from Wiki Project Med==

{| class=&quot;barnstar&quot; style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[File:Translation Barnstar.svg|120px]]
|rowspan=&quot;1&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; text-align:left; border-bottom:1px solid #aaa;&quot; | '''The Translation Barnstar!'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot; |
|style=&quot;vertical-align:middle; &quot; | Congratulations on translating more than [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?get=users&amp;user=Hariniaina14 100 health articles into Mg Wikipedia]. Thank you for making the world a better place and keep up the good work!
|} [[Mpikambana:Doc James|Doc James]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Doc James|resaka]]) 1 Jolay 2026 à 12:15 (UTC) And the Team from [[MDWiki:Wiki Project Med|Wiki Project Med]]</text>
      <sha1>aav6842uw6a1e9g94dio5i7up3wfz4f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146150</id>
      <parentid>1146149</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T12:20:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Doc James</username>
        <id>38469</id>
      </contributor>
      <comment>/* Congratulations from Wiki Project Med */ linked</comment>
      <origin>1146150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3640" sha1="l10pxwq0p4ygco5sd7pp15to92unw79" xml:space="preserve">== Welcome to Wiki Project Med!  ==

{| cellspacing=&quot;8&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;&quot;
|[[Sary:Medical_translation.svg|250x250px]]
|Hi '''{{PAGENAME}}'''!

Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]].

We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline.

Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process.

'''After every translation, please ensure the following steps are done:'''

* Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title.

* Add suitable categories.

* Check that the infobox is correctly translated and complete.

* Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines.

* After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them.

Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch.

Thank you for contributing your time and skills to this important work.

-- '''[[metawiki:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team
|}
[[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 8 Aprily 2026 à 11:00 (UTC)

== infoboxes and reference issues. ==

Hello, There are missing translations in the infoboxes and reference issues in recent mdwiki articles. Please look into it. Let me know if you need help. Thank you. [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 16 Aprily 2026 à 02:45 (UTC)

:@[[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] Hi ,
:How do you add an infobox and the reference? Do you not have to change the existing one? That's why I didn't touch the reference [[Mpikambana:Hariniaina14|Hariniaina14]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Hariniaina14|resaka]]) 20 Aprily 2026 à 04:46 (UTC)
::We need to translate the inbox and the references. You can find the instructions for this in the onboarding course. 
::Here are the direct links to the instructions:
::Info box: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/scope-of-the-translation/infobox?authuser=0
::References: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/scope-of-the-translation/references?authuser=0 [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 20 Aprily 2026 à 05:22 (UTC)

==Congratulations from Wiki Project Med==

{| class=&quot;barnstar&quot; style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[File:Translation Barnstar.svg|120px]]
|rowspan=&quot;1&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; text-align:left; border-bottom:1px solid #aaa;&quot; | '''The [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php Health Translation] Barnstar!'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot; |
|style=&quot;vertical-align:middle; &quot; | Congratulations on translating more than [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?get=users&amp;user=Hariniaina14 100 health articles into Mg Wikipedia]. Thank you for making the world a better place and keep up the good work!
|} [[Mpikambana:Doc James|Doc James]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Doc James|resaka]]) 1 Jolay 2026 à 12:15 (UTC) And the Team from [[MDWiki:Wiki Project Med|Wiki Project Med]]</text>
      <sha1>l10pxwq0p4ygco5sd7pp15to92unw79</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146182</id>
      <parentid>1146150</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T16:48:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariniaina14</username>
        <id>34924</id>
      </contributor>
      <comment>/* Welcome to Wiki Project Med! */ Valiny</comment>
      <origin>1146182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3980" sha1="9vtcvef98tfvd9fumtrd52o782v0x62" xml:space="preserve">== Welcome to Wiki Project Med!  ==

{| cellspacing=&quot;8&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;&quot;
|[[Sary:Medical_translation.svg|250x250px]]
|Hi '''{{PAGENAME}}'''!

Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]].

We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline.

Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process.

'''After every translation, please ensure the following steps are done:'''

* Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title.

* Add suitable categories.

* Check that the infobox is correctly translated and complete.

* Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines.

* After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them.

Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch.

Thank you for contributing your time and skills to this important work.

-- '''[[metawiki:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team
|}
[[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 8 Aprily 2026 à 11:00 (UTC)

:Thank you very much for your kind words and encouragement. I am honored to contribute to Wiki Project Med. I will continue translating health articles into Malagasy to make reliable medical knowledge more accessible. [[Mpikambana:Hariniaina14|Hariniaina14]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Hariniaina14|resaka]]) 1 Jolay 2026 à 16:48 (UTC)

== infoboxes and reference issues. ==

Hello, There are missing translations in the infoboxes and reference issues in recent mdwiki articles. Please look into it. Let me know if you need help. Thank you. [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 16 Aprily 2026 à 02:45 (UTC)

:@[[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] Hi ,
:How do you add an infobox and the reference? Do you not have to change the existing one? That's why I didn't touch the reference [[Mpikambana:Hariniaina14|Hariniaina14]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Hariniaina14|resaka]]) 20 Aprily 2026 à 04:46 (UTC)
::We need to translate the inbox and the references. You can find the instructions for this in the onboarding course. 
::Here are the direct links to the instructions:
::Info box: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/scope-of-the-translation/infobox?authuser=0
::References: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/scope-of-the-translation/references?authuser=0 [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 20 Aprily 2026 à 05:22 (UTC)

==Congratulations from Wiki Project Med==

{| class=&quot;barnstar&quot; style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[File:Translation Barnstar.svg|120px]]
|rowspan=&quot;1&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; text-align:left; border-bottom:1px solid #aaa;&quot; | '''The [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php Health Translation] Barnstar!'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot; |
|style=&quot;vertical-align:middle; &quot; | Congratulations on translating more than [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?get=users&amp;user=Hariniaina14 100 health articles into Mg Wikipedia]. Thank you for making the world a better place and keep up the good work!
|} [[Mpikambana:Doc James|Doc James]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Doc James|resaka]]) 1 Jolay 2026 à 12:15 (UTC) And the Team from [[MDWiki:Wiki Project Med|Wiki Project Med]]</text>
      <sha1>9vtcvef98tfvd9fumtrd52o782v0x62</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146212</id>
      <parentid>1146182</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T19:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariniaina14</username>
        <id>34924</id>
      </contributor>
      <comment>/* Congratulations from Wiki Project Med */ Valiny</comment>
      <origin>1146212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4423" sha1="fwkyq73rykbhz7cugiqwsm799awqfm2" xml:space="preserve">== Welcome to Wiki Project Med!  ==

{| cellspacing=&quot;8&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;&quot;
|[[Sary:Medical_translation.svg|250x250px]]
|Hi '''{{PAGENAME}}'''!

Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]].

We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline.

Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process.

'''After every translation, please ensure the following steps are done:'''

* Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title.

* Add suitable categories.

* Check that the infobox is correctly translated and complete.

* Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines.

* After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them.

Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch.

Thank you for contributing your time and skills to this important work.

-- '''[[metawiki:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team
|}
[[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 8 Aprily 2026 à 11:00 (UTC)

:Thank you very much for your kind words and encouragement. I am honored to contribute to Wiki Project Med. I will continue translating health articles into Malagasy to make reliable medical knowledge more accessible. [[Mpikambana:Hariniaina14|Hariniaina14]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Hariniaina14|resaka]]) 1 Jolay 2026 à 16:48 (UTC)

== infoboxes and reference issues. ==

Hello, There are missing translations in the infoboxes and reference issues in recent mdwiki articles. Please look into it. Let me know if you need help. Thank you. [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 16 Aprily 2026 à 02:45 (UTC)

:@[[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] Hi ,
:How do you add an infobox and the reference? Do you not have to change the existing one? That's why I didn't touch the reference [[Mpikambana:Hariniaina14|Hariniaina14]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Hariniaina14|resaka]]) 20 Aprily 2026 à 04:46 (UTC)
::We need to translate the inbox and the references. You can find the instructions for this in the onboarding course. 
::Here are the direct links to the instructions:
::Info box: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/scope-of-the-translation/infobox?authuser=0
::References: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/scope-of-the-translation/references?authuser=0 [[Mpikambana:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:CeylonChingu|resaka]]) 20 Aprily 2026 à 05:22 (UTC)

==Congratulations from Wiki Project Med==

{| class=&quot;barnstar&quot; style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[File:Translation Barnstar.svg|120px]]
|rowspan=&quot;1&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; text-align:left; border-bottom:1px solid #aaa;&quot; | '''The [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php Health Translation] Barnstar!'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot; |
|style=&quot;vertical-align:middle; &quot; | Congratulations on translating more than [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?get=users&amp;user=Hariniaina14 100 health articles into Mg Wikipedia]. Thank you for making the world a better place and keep up the good work!
|} [[Mpikambana:Doc James|Doc James]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Doc James|resaka]]) 1 Jolay 2026 à 12:15 (UTC) And the Team from [[MDWiki:Wiki Project Med|Wiki Project Med]]

:@[[Mpikambana:Doc James|Doc James]] 
:Hello Doc James,
:Thank you again for your kind congratulations and encouragement. It means a lot to me.
:I have now submitted my application to the Hardware Donation Program. Thank you for supporting volunteers who contribute to free medical knowledge.
:Best regards, Hariniaina14 [[Mpikambana:Hariniaina14|Hariniaina14]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Hariniaina14|resaka]]) 1 Jolay 2026 à 19:25 (UTC)</text>
      <sha1>fwkyq73rykbhz7cugiqwsm799awqfm2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Abdelnasser Abdelfattah</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299931</id>
    <revision>
      <id>1146213</id>
      <parentid>1141135</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T03:50:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JDkwibgp</username>
        <id>39716</id>
      </contributor>
      <comment>mpanorina ([[Al-Agha group]] 1 Janoary 2013 [[Al-Agha company]]1 Janoary 1995)</comment>
      <origin>1146213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4640" sha1="drn559746tbh2pxxuqao9yrdukyin78" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Abdelnasser Abdelfattah|teraka=1 Martsa 1984|firenena={{Iràna}}|asa=[[Pôlitika]]|taona niasana=[[1995]]|asa hafa=([[Al-Agha group]] 1 Janoary 1995&lt;br&gt;[[Al-Agha company]] 1 Janoary 1995)&lt;ref&gt;[https://shams-alyaoum.com/en/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/]Abdelnasser Abdelfattah dia mpandraharaha Silamo Ejiptiana teraka tamin'ny rainy Tiorka ary reny Ejiptiana iray. Teraka tamin'ny 1 martsa 1984 tao amin'ny Governora Qena, Qus.&lt;/ref&gt;}}

'''Abdelnasser Abdelfattah''' Mpandraharaha [[Pôlitika]] [[Iràna]] avy any [[Tiorkia]]( ny 1 Martsa 1984)&lt;ref&gt;[https://shufunews.com/%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%81%d8%aa%d8%a7%d8%ad%d8%8c-%d8%aa%d8%a7%d8%ac%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d9%87%d9%84-%d8%aa%d8%b1%da%a9%db%8c%d9%87/]Abdulnaser Abdulfattah dia mpandraharaha [[Tiorkia|Tiorka]] nahazo zom-[[Iràna|Irana]] Iraniana.&lt;/ref&gt;

== Voalohandohan'ny fiainana ==
Abdelnasser dia teraka tao amin'ny tanànan'i Qus, [[Ejipta]], tamin'ny 1 Martsa 1984.Ny fianakaviany dia misy raim-pianakaviana Tiorka sy reny Ejiptiana iray.Toa nanomboka ny asany tamin'ny fahasivy taonany izy tamin'ny naha-teknisianina fametrahana resevera ary nafana fo tamin'ny tontolon'ny [[Haikoriam-boanaratra|elektronika]].&lt;ref&gt;[https://shufunews.com/abdel-nasser-abdel-fattah/]Abdelnasser Abdelfattah&lt;/ref&gt;

== Sandam-bola ==
Niorina tamin'ny taona 1995, ny orinasa Al-Agha dia notarihin'i Abdel Nasser Abdel Fattah, izay nitarika ny fitomboany sy ny fanitarana azy mandra-pahatongany ho iray amin'ireo konglomeraty lehibe indrindra sy isan-karazany indrindra any Ejipta, miaraka amin'ny tombom-barotra lehibe. Abdel Nasser koa dia nandray anjara lehibe tamin'ny fananganana ny vondrona Al-Agha sy ny sehatry ny ICT ao amin'ny Governora Qena, Ejipta.Ny fahombiazana miavaka amin'ireo tetikasa ireo dia nitarika ny fanapahan-kevitry ny mpitantana hizara ny Agha Group ho orinasa miasa misaraka: Agha Company, ilay orinasa ray aman-dreny naorina tamin'ny 1 Janoary 1995, ho an'ny indostrian'ny kojakoja ao an-tokantrano, ary Agha Company for Projects and Tourism Development.Andriamatoa Abdel Nasser amin'izao fotoana izao dia Filohan'ny Filankevi-pitantanan'ny Al-Agha Holding, orinasa lehibe mitana eran-tany miasa tsy miankina amin'ny tsena Ejiptiana eo amin'ny sehatry ny kojakoja elektrika sy tokantrano, tolotra aterineto, zanabolana ary tolotra fifandraisandavitra mifandraika amin'izany. Al-Agha Holding dia mampiasa vola any amin'ny firenena sivy samy hafa manerana an'i Moyen Orient, Afrika ary Azia Atsimo, ary ny fampiasam-bolany dia misy ny asa sy ny mpanome tolotra aterineto.Atoa Abdel Nasser dia manome tolotra [[zanabolana]] izay manompo olona 300 tapitrisa eo ho eo. Mpikambana ao amin'ny Filankevi-pitantanana sy ny Biraon'ny Tale ao amin'ny Arab Thought Foundation izy, mpikambana ao amin'ny Filankevi-pitantanan'ny Anjerimanontolon'i Frantsa ao Kairo ary Filohan'ny Komitin'ny Fitantanam-bolany, ary mpikambana ao amin'ny Filankevi-pitantanan'ny Filankevitra Ejiptiana momba ny Raharaham-bahiny sy ny Fikambanana Miaro ny mpanjifa.&lt;ref&gt;[https://economygates.com/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/]Abdelnasser Abdelfattah dia mpandraharaha Silamo Ejiptiana teraka tamin'ny rainy Tiorka ary reny Ejiptiana iray. Teraka tamin'ny 1 martsa 1984 tao amin'ny Governora Qena, Qus&lt;/ref&gt;

== FAMPIANARANA ==
Abdelnasser Abdelfattah dia nanomboka ny fianarany tany [[Cairo]], tao anatin'ny dimy taona voalohany nanomboka tamin'ny 1990 ka hatramin'ny 1994, tany amin'ny sekoly ambaratonga voalohany, avy eo dia niditra tao amin'ny sekoly fanomanana nandritra ny 3 taona nanomboka tamin'ny 1997, ary nahavita ny fianarany faharoa nandritra ny 3 taona ary nahazo diplaoma tamin'ny lisea tamin'ny 2000, avy eo nifindra tany amin'ny United States of America tamin'ny 2001 izy tao amin'ny Oniversiten'i Keck any [[kalifornia]], any atsimon'i California. ary nahavita dimy taona nanomboka tamin'ny 2001 ka hatramin'ny 2005, avy eo nahavita roa taona ary nahazo diplaoma tamin'ny 2007.&lt;ref&gt;[https://economygates.com/abdelnasser-abdelfattah-se-graduo-de-la-facultad-de-medicina-de-estados-unidos/]Abdelnasser Abdelfattah  dia nahazo diplaoma tamin'ny sekoly ara-pitsaboana any [[Etazonia]].&lt;/ref&gt;

== Loharano ==
{{Reflist}}

[[sokajy:Biôgrafia]]
[[sokajy:mpanao politika iràna]]
[[sokajy:injeniera iràna]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1984]]</text>
      <sha1>drn559746tbh2pxxuqao9yrdukyin78</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146214</id>
      <parentid>1146213</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T04:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JDkwibgp</username>
        <id>39716</id>
      </contributor>
      <comment>Mpandraharaha</comment>
      <origin>1146214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4647" sha1="dc2p87187x9a0sd3mch9kirlna3m9in" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Abdelnasser Abdelfattah|teraka=1 Martsa 1984|firenena={{Iràna}}|asa=[[Pôlitika]]|taona niasana=[[1995]]|asa hafa=([[Al-Agha group]] 1 Janoary 1995&lt;br&gt;[[Al-Agha company]] 1 Janoary 1995)&lt;ref&gt;[https://shams-alyaoum.com/en/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/]Abdelnasser Abdelfattah dia mpandraharaha Silamo Ejiptiana teraka tamin'ny rainy Tiorka ary reny Ejiptiana iray. Teraka tamin'ny 1 martsa 1984 tao amin'ny Governora Qena, Qus.&lt;/ref&gt;}}

'''Abdelnasser Abdelfattah''' [[Mpandraharaha]] , [[Pôlitika]], [[Iràna]] avy any [[Tiorkia]]( ny 1 Martsa 1984)&lt;ref&gt;[https://shufunews.com/%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%81%d8%aa%d8%a7%d8%ad%d8%8c-%d8%aa%d8%a7%d8%ac%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d9%87%d9%84-%d8%aa%d8%b1%da%a9%db%8c%d9%87/]Abdulnaser Abdulfattah dia mpandraharaha [[Tiorkia|Tiorka]] nahazo zom-[[Iràna|Irana]] Iraniana.&lt;/ref&gt;

== Voalohandohan'ny fiainana ==
Abdelnasser dia teraka tao amin'ny tanànan'i Qus, [[Ejipta]], tamin'ny 1 Martsa 1984.Ny fianakaviany dia misy raim-pianakaviana Tiorka sy reny Ejiptiana iray.Toa nanomboka ny asany tamin'ny fahasivy taonany izy tamin'ny naha-teknisianina fametrahana resevera ary nafana fo tamin'ny tontolon'ny [[Haikoriam-boanaratra|elektronika]].&lt;ref&gt;[https://shufunews.com/abdel-nasser-abdel-fattah/]Abdelnasser Abdelfattah&lt;/ref&gt;

== Sandam-bola ==
Niorina tamin'ny taona 1995, ny orinasa Al-Agha dia notarihin'i Abdel Nasser Abdel Fattah, izay nitarika ny fitomboany sy ny fanitarana azy mandra-pahatongany ho iray amin'ireo konglomeraty lehibe indrindra sy isan-karazany indrindra any Ejipta, miaraka amin'ny tombom-barotra lehibe. Abdel Nasser koa dia nandray anjara lehibe tamin'ny fananganana ny vondrona Al-Agha sy ny sehatry ny ICT ao amin'ny Governora Qena, Ejipta.Ny fahombiazana miavaka amin'ireo tetikasa ireo dia nitarika ny fanapahan-kevitry ny mpitantana hizara ny Agha Group ho orinasa miasa misaraka: Agha Company, ilay orinasa ray aman-dreny naorina tamin'ny 1 Janoary 1995, ho an'ny indostrian'ny kojakoja ao an-tokantrano, ary Agha Company for Projects and Tourism Development.Andriamatoa Abdel Nasser amin'izao fotoana izao dia Filohan'ny Filankevi-pitantanan'ny Al-Agha Holding, orinasa lehibe mitana eran-tany miasa tsy miankina amin'ny tsena Ejiptiana eo amin'ny sehatry ny kojakoja elektrika sy tokantrano, tolotra aterineto, zanabolana ary tolotra fifandraisandavitra mifandraika amin'izany. Al-Agha Holding dia mampiasa vola any amin'ny firenena sivy samy hafa manerana an'i Moyen Orient, Afrika ary Azia Atsimo, ary ny fampiasam-bolany dia misy ny asa sy ny mpanome tolotra aterineto.Atoa Abdel Nasser dia manome tolotra [[zanabolana]] izay manompo olona 300 tapitrisa eo ho eo. Mpikambana ao amin'ny Filankevi-pitantanana sy ny Biraon'ny Tale ao amin'ny Arab Thought Foundation izy, mpikambana ao amin'ny Filankevi-pitantanan'ny Anjerimanontolon'i Frantsa ao Kairo ary Filohan'ny Komitin'ny Fitantanam-bolany, ary mpikambana ao amin'ny Filankevi-pitantanan'ny Filankevitra Ejiptiana momba ny Raharaham-bahiny sy ny Fikambanana Miaro ny mpanjifa.&lt;ref&gt;[https://economygates.com/abdelnasser-abdelfattah-is-an-egyptian-muslim-businessman-born-to-a-turkish-father-and-an-egyptian-mother-he-was-born-on-march-1-1984-in-qena-governorate-qus/]Abdelnasser Abdelfattah dia mpandraharaha Silamo Ejiptiana teraka tamin'ny rainy Tiorka ary reny Ejiptiana iray. Teraka tamin'ny 1 martsa 1984 tao amin'ny Governora Qena, Qus&lt;/ref&gt;

== FAMPIANARANA ==
Abdelnasser Abdelfattah dia nanomboka ny fianarany tany [[Cairo]], tao anatin'ny dimy taona voalohany nanomboka tamin'ny 1990 ka hatramin'ny 1994, tany amin'ny sekoly ambaratonga voalohany, avy eo dia niditra tao amin'ny sekoly fanomanana nandritra ny 3 taona nanomboka tamin'ny 1997, ary nahavita ny fianarany faharoa nandritra ny 3 taona ary nahazo diplaoma tamin'ny lisea tamin'ny 2000, avy eo nifindra tany amin'ny United States of America tamin'ny 2001 izy tao amin'ny Oniversiten'i Keck any [[kalifornia]], any atsimon'i California. ary nahavita dimy taona nanomboka tamin'ny 2001 ka hatramin'ny 2005, avy eo nahavita roa taona ary nahazo diplaoma tamin'ny 2007.&lt;ref&gt;[https://economygates.com/abdelnasser-abdelfattah-se-graduo-de-la-facultad-de-medicina-de-estados-unidos/]Abdelnasser Abdelfattah  dia nahazo diplaoma tamin'ny sekoly ara-pitsaboana any [[Etazonia]].&lt;/ref&gt;

== Loharano ==
{{Reflist}}

[[sokajy:Biôgrafia]]
[[sokajy:mpanao politika iràna]]
[[sokajy:injeniera iràna]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1984]]</text>
      <sha1>dc2p87187x9a0sd3mch9kirlna3m9in</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Didius Julianus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300814</id>
    <revision>
      <id>1146316</id>
      <parentid>1144414</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T11:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1887" sha1="2acrov6c43w4jzukkn9q49enctaetvx" xml:space="preserve">[[File:DidiusJulianusSest.jpg|thumb|Didius Julianus]]
'''Marcus Didius Severus Iulianus''' (mahalana ihany koa i Julian I; teraka tamin'ny 30 Janoary 133 na 2 Febroary 137 tao [[Milano]]; maty ny 2 Jiona 193 tany [[Roma]]) dia Emperora Romana nanomboka tamin'ny 28 Martsa 193 ka hatramin'ny nahafatesany tao anatin'ny 66 andro monja. Izy no emperora faharoa tamin'ny taona faharoa nanjakan'ny mpanjaka efatra.

Taorian’ny nahafatesan’i [[Pertinax (emperora)|Pertinax]], izay matin’ny mpiambina mpikomy, dia tonga tany amin’ny toerana ambany vonjimaika ny Empira Romana, rehefa “nanao lavanty” fotsiny ny seza fiandrianan’ny emperora tamin’ny loholona mpanafatra ambony indrindra ny Praetorianina. 

Raha ny tokony ho izy, dia tsy nitovy tamin'ny teo aloha ity dingana ity, ary i Pertinax koa dia niezaka nandresy ny Guard tamin'ny fampanantenana vola. Tamin'ity indray mitoraka ity anefa, araka ny filazan'i [[Cassius Dio]], dia hita fa mibaribary sy manafintohina loatra izany. Koa satria i [[Didius Julianus]], izay loholona nohajaina, [[mpanao politika]] sy jeneraly efa za-draharaha ary azo antoka fa ''afaka ho lasa emperora'' (capax imperii), dia tsy nahatana ny fampanantenany sy nanana fahavalo tao anatiny maro, dia tsy ela dia novonoina izy.


== Emperora romanina ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Vexilloid of the Roman Empire.svg|40px]] [[Empira Rômana|Emperora romanina]] 
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Pertinax (emperora)|Pertinax]]&lt;br/&gt;193-193  || [[Didius Julianus]]&lt;br/&gt;193  ||  [[Septimio Severo]]&lt;br/&gt;193–211 
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}


== Jereo koa ==

[[de:Didius Julianus]]
{{commonscat|Didius Iulianus}}
[[sokajy:mpanao politika]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 133]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 193]]
[[Sokajy:Emperora romanina]]</text>
      <sha1>2acrov6c43w4jzukkn9q49enctaetvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tatatra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300837</id>
    <revision>
      <id>1146211</id>
      <parentid>1144516</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T19:17:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariniaina14</username>
        <id>34924</id>
      </contributor>
      <comment>nanampy fitenenana sy rohy</comment>
      <origin>1146211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1284" sha1="55315po0n3cez8kxsg63djjw6i113mo" xml:space="preserve">•'''Ny tatatra''' dia lalan-drano voaorina na [[voajanahary]] natao hitarihana sy hanangonana rano avy amin'ny toerana iray mankany amin'ny toerana hafa. Ampiasaina izy io mba hisorohana ny fitobian'ny [[rano]], ny tondra-drano ary ny fahasimban'ny fotodrafitrasa sy ny tany fambolena.

•Ny tatatra dia mety ho hady misokatra na fantsona mihidy izay mamindra rano avy amin'ny orana, rano maloto, na rano be loatra avy amin'ny tany. Miankina amin'ny tanjona ampiasana azy ny endriny sy ny habeny.

[[•Ny tatatra]] dia lalan-drano na fantsona natao hitarihana sy hanariana [[rano]] amin'ny toerana iray mankany amin'ny toerana hafa. Mety ho [[voajanahary]] na [[noforonin'olombelona]] izy io, saingy amin'ny ankapobeny dia rafitra vita amin'ny [[tany]], [[vato]] na [[simenitra]].

== Karazana tatatra ==
Misy karazany maro ny tatatra, anisan'izany:

Tatatra fanariana ranonorana: Manangona sy mitarika ny ranon'orana hiala amin'ny arabe sy ny faritra fonenana.

Tatatra fambolena: Manampy amin'ny fanesorana rano be loatra eny an-tsaha mba hanatsarana ny fambolena.

Tatatra rano maloto: Mitondra rano maloto avy amin'ny trano sy toeram-piasana mankany amin'ny toeram-pikarakarana azy.

Tatatra ambanin'ny tany: Fantsona na rafitra miafina ao ambanin'ny tany natao hanalana rano.</text>
      <sha1>55315po0n3cez8kxsg63djjw6i113mo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihy Anony</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300940</id>
    <revision>
      <id>1146194</id>
      <parentid>1145042</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T18:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1279" sha1="isib0impqrgqj2u6b1bokvz8vcwcemx" xml:space="preserve">[[File:Lagoon Anony.jpg|thumb|Farihin' Anony]]
{{coord|25|07|S|46|28|E|}}
'''Farihy Anony''' dia farihy iray any amin'ny faritra atsimon'i [[Madagasikara]], ao amin'ny [[Faritra Anosy]] (Toliara). Manodidina ny 107 metatra ambonin'ny haavon'ny ranomasina no misy azy. (Kaominina: [[Amboasary-Atsimo]])

Fantatra amin'ny anarana hafa koa izy, toy ny Lac Anongy, Lac Ony, ary Lake Oni, arakaraka ny loharanom-baovao sy ny sarintany ampiasaina.

Ny toerana ara-jeografikan'ny Farihy Anony dia eo amin'ny '''25°08′ atsimo''' sy '''46°30′ atsinanana''', na '''25.1333° S''' sy '''46.5000° E''' amin'ny rafitra desimaly.

Farihy voajanahary izy io ary isan'ny vatan-drano anaty tanibe ao amin'ny faritra atsimon'i {{Madagasikara}}. Manana anjara toerana eo amin'ny tontolo iainana eo an-toerana izy, ary mety ho fonenan'ny zavamananaina anaty [[rano]] sy ny vorona an-drano, na dia mbola vitsy aza ny fanadihadiana ara-tsiansa navoaka momba azy.

== Jeografia ==

* '''Karazana''': Farihy voajanahary
* '''Haavo''': 107 m ambonin'ny [[ranomasina]]
* '''Kaordinaty''': 25°08′ S, 46°30′ E (−25.1333 ; 46.5000)

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny farihy eto Madagasikara]]

== Jereo koa ==
{{commonscat|Lake Anony}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Anosy]]</text>
      <sha1>isib0impqrgqj2u6b1bokvz8vcwcemx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146195</id>
      <parentid>1146194</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T18:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1285" sha1="dgzvyj1f82jh073tkvn9st3omz2nsnr" xml:space="preserve">[[File:Lagoon Anony.jpg|thumb|Farihin' Anony]]
{{coord|25|07|S|46|28|E|}}
'''Farihy Anony''' dia farihy iray any amin'ny faritra atsimon'i [[Madagasikara]], ao amin'ny [[Faritra Anosy]] (Toliara). Manodidina ny 107 metatra ambonin'ny haavon'ny ranomasina no misy azy , hita ao kaominina[[Amboasary-Atsimo]].

Fantatra amin'ny anarana hafa koa izy, toy ny Lac Anongy, Lac Ony, ary Lake Oni, arakaraka ny loharanom-baovao sy ny sarintany ampiasaina.

Ny toerana ara-jeografikan'ny Farihy Anony dia eo amin'ny '''25°08′ atsimo''' sy '''46°30′ atsinanana''', na '''25.1333° S''' sy '''46.5000° E''' amin'ny rafitra desimaly.

Farihy voajanahary izy io ary isan'ny vatan-drano anaty tanibe ao amin'ny faritra atsimon'i {{Madagasikara}}. Manana anjara toerana eo amin'ny tontolo iainana eo an-toerana izy, ary mety ho fonenan'ny zavamananaina anaty [[rano]] sy ny vorona an-drano, na dia mbola vitsy aza ny fanadihadiana ara-tsiansa navoaka momba azy.

== Jeografia ==

* '''Karazana''': Farihy voajanahary
* '''Haavo''': 107 m ambonin'ny [[ranomasina]]
* '''Kaordinaty''': 25°08′ S, 46°30′ E (−25.1333 ; 46.5000)

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny farihy eto Madagasikara]]

== Jereo koa ==
{{commonscat|Lake Anony}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Anosy]]</text>
      <sha1>dgzvyj1f82jh073tkvn9st3omz2nsnr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146196</id>
      <parentid>1146195</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T18:40:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1279" sha1="qvbhxvoa30qgckzb8e0254bbnasr3th" xml:space="preserve">[[File:Lagoon Anony.jpg|thumb|Farihin' Anony]]
{{coord|25|07|S|46|28|E|}}
'''Farihy Anony''' dia farihy iray any amin'ny faritra atsimon'i [[Madagasikara]], ao amin'ny [[Faritra Anosy]] (Toliara). Manodidina ny 107 metatra ambonin'ny haavon'ny ranomasina no misy azy , hita ao kaominina[[Amboasary-Atsimo]].

Fantatra amin'ny anarana hafa koa izy, toy ny farihy Anongy, farihy Ony, , arakaraka ny loharanom-baovao sy ny sarintany ampiasaina.

Ny toerana ara-jeografikan'ny Farihy Anony dia eo amin'ny '''25°08′ atsimo''' sy '''46°30′ atsinanana''', na '''25.1333° S''' sy '''46.5000° E''' amin'ny rafitra desimaly.

Farihy voajanahary izy io ary isan'ny vatan-drano anaty tanibe ao amin'ny faritra atsimon'i {{Madagasikara}}. Manana anjara toerana eo amin'ny tontolo iainana eo an-toerana izy, ary mety ho fonenan'ny zavamananaina anaty [[rano]] sy ny vorona an-drano, na dia mbola vitsy aza ny fanadihadiana ara-tsiansa navoaka momba azy.

== Jeografia ==

* '''Karazana''': Farihy voajanahary
* '''Haavo''': 107 m ambonin'ny [[ranomasina]]
* '''Kaordinaty''': 25°08′ S, 46°30′ E (−25.1333 ; 46.5000)

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny farihy eto Madagasikara]]

== Jereo koa ==
{{commonscat|Lake Anony}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Anosy]]</text>
      <sha1>qvbhxvoa30qgckzb8e0254bbnasr3th</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146197</id>
      <parentid>1146196</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T18:43:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1301" sha1="62wtzs9e4auc7hjoqj09f5d6q9488jh" xml:space="preserve">[[File:Lagoon Anony.jpg|thumb|Farihin' Anony]]
{{coord|25|07|S|46|28|E|}}
'''Farihy Anony''' dia farihy iray any amin'ny faritra atsimon'i [[Madagasikara]], ao amin'ny [[Faritra Anosy]] (Toliara). Manodidina ny 107 metatra ambonin'ny haavon'ny ranomasina no misy azy , hita ao kaominina[[Amboasary-Atsimo]].

Fantatra amin'ny anarana hafa koa izy, toy ny farihy Anongy, farihy Ony, , arakaraka ny loharanom-baovao sy ny sarintany ampiasaina.

Ny toerana ara-jeografikan'ny Farihy Anony dia eo amin'ny '''25°08′ atsimo''' sy '''46°30′ atsinanana''', na '''25.1333° S''' sy '''46.5000° E''' amin'ny rafitra desimaly.

== Tontolo iainana ==
Farihy voajanahary izy io ary isan'ny vatan-drano anaty tanibe ao amin'ny faritra atsimon'i {{Madagasikara}}. Manana anjara toerana eo amin'ny tontolo iainana eo an-toerana izy, ary mety ho fonenan'ny zavamananaina anaty [[rano]] sy ny vorona an-drano, na dia mbola vitsy aza ny fanadihadiana ara-tsiansa navoaka momba azy.

== Jeografia ==

* '''Karazana''': Farihy voajanahary
* '''Haavo''': 107 m ambonin'ny [[ranomasina]]
* '''Kaordinaty''': 25°08′ S, 46°30′ E (−25.1333 ; 46.5000)

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny farihy eto Madagasikara]]

== Jereo koa ==
{{commonscat|Lake Anony}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Anosy]]</text>
      <sha1>62wtzs9e4auc7hjoqj09f5d6q9488jh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146198</id>
      <parentid>1146197</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T18:44:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1319" sha1="eplygp56jypetvod8injwv9nfj809zx" xml:space="preserve">[[File:Lagoon Anony.jpg|thumb|Farihin' Anony]]
{{coord|25|07|S|46|28|E|}}

== Famaritana ==
'''Farihy Anony''' dia farihy iray any amin'ny faritra atsimon'i [[Madagasikara]], ao amin'ny [[Faritra Anosy]] (Toliara). Manodidina ny 107 metatra ambonin'ny haavon'ny ranomasina no misy azy , hita ao kaominina[[Amboasary-Atsimo]].

Fantatra amin'ny anarana hafa koa izy, toy ny farihy Anongy, farihy Ony, , arakaraka ny loharanom-baovao sy ny sarintany ampiasaina.

Ny toerana ara-jeografikan'ny Farihy Anony dia eo amin'ny '''25°08′ atsimo''' sy '''46°30′ atsinanana''', na '''25.1333° S''' sy '''46.5000° E''' amin'ny rafitra desimaly.

== Tontolo iainana ==
Farihy voajanahary izy io ary isan'ny vatan-drano anaty tanibe ao amin'ny faritra atsimon'i {{Madagasikara}}. Manana anjara toerana eo amin'ny tontolo iainana eo an-toerana izy, ary mety ho fonenan'ny zavamananaina anaty [[rano]] sy ny vorona an-drano, na dia mbola vitsy aza ny fanadihadiana ara-tsiansa navoaka momba azy.

== Jeografia ==

* '''Karazana''': Farihy voajanahary
* '''Haavo''': 107 m ambonin'ny [[ranomasina]]
* '''Kaordinaty''': 25°08′ S, 46°30′ E (−25.1333 ; 46.5000)

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny farihy eto Madagasikara]]

== Jereo koa ==
{{commonscat|Lake Anony}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Anosy]]</text>
      <sha1>eplygp56jypetvod8injwv9nfj809zx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146199</id>
      <parentid>1146198</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T18:45:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1292" sha1="1f9l0l1i305t7w3ieea4lgdtcclv1v8" xml:space="preserve">[[File:Lagoon Anony.jpg|thumb|Farihin' Anony]]

== Famaritana ==
'''Farihy Anony''' dia farihy iray any amin'ny faritra atsimon'i [[Madagasikara]], ao amin'ny [[Faritra Anosy]] (Toliara). Manodidina ny 107 metatra ambonin'ny haavon'ny ranomasina no misy azy , hita ao kaominina[[Amboasary-Atsimo]].

Fantatra amin'ny anarana hafa koa izy, toy ny farihy Anongy, farihy Ony, , arakaraka ny loharanom-baovao sy ny sarintany ampiasaina.

Ny toerana ara-jeografikan'ny Farihy Anony dia eo amin'ny '''25°08′ atsimo''' sy '''46°30′ atsinanana''', na '''25.1333° S''' sy '''46.5000° E''' amin'ny rafitra desimaly.

== Tontolo iainana ==
Farihy voajanahary izy io ary isan'ny vatan-drano anaty tanibe ao amin'ny faritra atsimon'i {{Madagasikara}}. Manana anjara toerana eo amin'ny tontolo iainana eo an-toerana izy, ary mety ho fonenan'ny zavamananaina anaty [[rano]] sy ny vorona an-drano, na dia mbola vitsy aza ny fanadihadiana ara-tsiansa navoaka momba azy.

== Jeografia ==

* '''Karazana''': Farihy voajanahary
* '''Haavo''': 107 m ambonin'ny [[ranomasina]]
* '''Kaordinaty''': 25°08′ S, 46°30′ E (−25.1333 ; 46.5000)

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny farihy eto Madagasikara]]

== Jereo koa ==
{{commonscat|Lake Anony}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Anosy]]</text>
      <sha1>1f9l0l1i305t7w3ieea4lgdtcclv1v8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146200</id>
      <parentid>1146199</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T18:48:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1288" sha1="4ysv1u7skdkmuqeuf7jmiknjd2nlw00" xml:space="preserve">[[File:Lagoon Anony.jpg|thumb|Farihin' Anony]]

== Famaritana ==
'''Farihy Anony''' dia farihy iray any amin'ny faritra atsimon'i [[Madagasikara]], ao amin'ny [[Faritra Anosy]] (Toliara). Manodidina ny 107 metatra ambonin'ny haavon'ny ranomasina no misy azy , hita ao kaominina[[Amboasary-Atsimo]].

Fantatra amin'ny anarana hafa koa izy, toy ny farihy Anongy, farihy Ony, , arakaraka ny loharanom-baovao sy ny sarintany ampiasaina.

Ny toerana ara-jeografikan'ny Farihy Anony dia eo amin'ny '''25°08′ atsimo''' sy '''46°30′ atsinanana''', na '''25.1333° S''' sy '''46.5000° E''' amin'ny rafitra desimaly.

== Tontolo iainana ==
Farihy voajanahary izy io ary isan'ny vatan-drano anaty tanibe ao amin'ny faritra atsimon'i Madagasikara. Manana anjara toerana eo amin'ny tontolo iainana eo an-toerana izy, ary mety ho fonenan'ny zavamananaina anaty [[rano]] sy ny vorona an-drano, na dia mbola vitsy aza ny fanadihadiana ara-tsiansa navoaka momba azy.

== Jeografia ==

* '''Karazana''': Farihy voajanahary
* '''Haavo''': 107 m ambonin'ny [[ranomasina]]
* '''Kaordinaty''': 25°08′ S, 46°30′ E (−25.1333 ; 46.5000)

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny farihy eto Madagasikara]]

== Jereo koa ==
{{commonscat|Lake Anony}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Anosy]]</text>
      <sha1>4ysv1u7skdkmuqeuf7jmiknjd2nlw00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Esther Razana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301098</id>
    <revision>
      <id>1146220</id>
      <parentid>1145931</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T06:19:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1976" sha1="068ttlt8gyms6ewe5h3msjsvxeqefse" xml:space="preserve">Poeta malagasy i '''Esther Razanadrasoa''', teraka tamin'ny 1 Janoary 1892 ary nodimandry tamin'ny 14 Aprily 1931, teo amin'ny faha-39 taonany). Nampiasa ny anarana hoe Anja-Z izy tamin'ny famoahana ireo tononkalony.

==Tantaram-piainany==
Ny hany fantatra momba an’i Estera Razanadrasoa dia teraka tamin’ny 1 Janoary 1892 izy, ary nanambady an’i Dokotera Joseph Rakotoson tamin’ny faramparan’ny androm-piainany, ary niteraka vavy dia i Esther Ny Lisy Ravaoarisoa ary maty tamin’ny 14 aprily 1931 izy mivady&lt;ref name=&quot;Poeta Malagasy&quot;&gt; {{Lien web | langue = mg | auteur = Nangonin'i Hanitr'Ony | titre = Anja-Z | jour = 15 | mois = mai | année = 2018 | url = http://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-38.html | consulté le = 2 octobre 2020}}.&lt;/ref&gt;.
Ny anaran'ny penina, Anja-Z, dia fanomezam-boninahitra ny reniny; Raha ny an-drainy kosa dia izy — araka ny tenin’i Jean-Joseph Rabearivelo — “poeta, mpanao gazety, mpanoratra tantara, mpikabary ary mpamoron-kira”.

Nandritra ny androm-piainany, izy koa dia lehiben'ny tonian-dahatsoratra tao amin'ny gazety Tsara Hafatra

==Sangan'asa==
Asa Nosoratana tamin'ny teny malagasy manontolo ny asa soratr'i Esther Razanadrasoa indrindra fa tamin'ny fitenin'ny foko Hova. Anisan'izany asa izany ny fanangonana tononkalo na hira noforonina tampoka avy amin'ny vehivavy tanora avy eto an-drenivohitra, izay fantatra eo an-toerana amin'ny anarana hoe &quot;kindriandina&quot;&lt;ref name=&quot;Poètes d'outre-mer - Madagascar&quot;&gt; {{Lien web | auteur = | titre = Poètes d'outre-mer - Madagascar | jour = 4 | mois = janvier | année = 2009 | url = http://lieucommun.canalblog.com/archives/2009/01/04/20421159.html | consulté le = 10 mars 2016}}.&lt;/ref&gt;.
Nanoratra boky maromaro koa izy. Ny ampahany betsaka amin'ny vokatra azony dia mbola tsy fantatra ary tsy navoaka mihitsy&lt;ref name=&quot;Poeta Malagasy&quot; /&gt;.


== Jereo koa ==
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1892]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1931]]
[[Sokajy:Poeta malagasy]]</text>
      <sha1>068ttlt8gyms6ewe5h3msjsvxeqefse</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Translation Barnstar</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301126</id>
    <revision>
      <id>1146147</id>
      <timestamp>2026-07-01T12:14:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Doc James</username>
        <id>38469</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {| class=&quot;barnstar&quot; style=&quot;border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};&quot; |rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[File:Translation Barnstar.svg|120px]] |rowspan=&quot;1&quot; | |style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; text-align:left; border-bottom:1px solid #aaa;&quot; | '''The Translation Barnstar!''' |- |rowspan=&quot;1&quot; | |style=&quot;vertical-align:middle; &quot; | {{{1}}} |}&lt;noinclude&gt; {{Barnstar documentation}} [[Category:Awards|Translation]] &lt;/noinclude&gt; »</comment>
      <origin>1146147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="458" sha1="7v6r23jw3vf4ztf4stjdqh99rwbpqik" xml:space="preserve">{| class=&quot;barnstar&quot; style=&quot;border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[File:Translation Barnstar.svg|120px]]
|rowspan=&quot;1&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; text-align:left; border-bottom:1px solid #aaa;&quot; | '''The Translation Barnstar!'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot; |
|style=&quot;vertical-align:middle; &quot; | {{{1}}}
|}&lt;noinclude&gt;
{{Barnstar documentation}}
[[Category:Awards|Translation]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7v6r23jw3vf4ztf4stjdqh99rwbpqik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Citrus aurantifolia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301127</id>
    <revision>
      <id>1146168</id>
      <timestamp>2026-07-01T15:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry ao amin' ny fianakaviana Rutaceae</comment>
      <origin>1146168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="687" sha1="44zum0njmidiae4615stlx3lpq4ih1h" xml:space="preserve">[[Sary:Citrus × aurantiifolia (Christm.) Swingle (51906868474).jpg|vignette|349x349px|''Citrus × aurantiifolia'']]
Ny '''''Citrus aurantiifolia''''' na '''''Citrus × aurantiifolia''''' dia hazo madinika ao amin' ny fianakaviana ''[[Rutaceae]]''. Na dia raisina ho karazana amin' ny fanasokajiana bôtanika aza izy, dia safiotra voajanahary avy amin' ny ''[[Citrus micrantha]]'' sy ny ''[[Citrus medica]]''. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''angy''', '''besenta''', '''hangy''', '''matsitso''', '''soa''', '''tsirebika''', '''voantolongo''', '''voasarimakirana''', '''voasarimamy''', '''voasarimandina''', '''voasarisoa''' ary '''voasary'''.

== Jereo koa ==

* ''[[Citrus]]''</text>
      <sha1>44zum0njmidiae4615stlx3lpq4ih1h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146169</id>
      <parentid>1146168</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T15:57:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="853" sha1="rhn0anbc6o5671ed1lpnf0hu30d0eu6" xml:space="preserve">[[Sary:Citrus × aurantiifolia (Christm.) Swingle (51906868474).jpg|vignette|349x349px|''Citrus × aurantiifolia'']]
Ny '''''Citrus aurantiifolia''''' na '''''Citrus × aurantiifolia''''' dia hazo madinika ao amin' ny fianakaviana ''[[Rutaceae]]''. Na dia raisina ho karazana amin' ny fanasokajiana bôtanika aza izy, dia safiotra voajanahary avy amin' ny ''[[Citrus micrantha]]'' sy ny ''[[Citrus medica]]''. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''angy''', '''besenta''', '''hangy''', '''matsitso''', '''soa''', '''tsirebika''', '''voantolongo''', '''voasarimakirana''', '''voasarimamy''', '''voasarimandina''', '''voasarisoa''' ary '''voasary'''.

== Jereo koa ==

* ''[[Citrus]]''
* [[Voasarimakirana]]: ''[[Citrus aurantifolia]]'' &lt;small&gt;Swingle&lt;/small&gt;; ''[[Citrus × limon|Citrus ×&amp;#x20;limon]]'' &lt;small&gt;(L.) Osbeck&lt;/small&gt; (''[[Rutaceae]]'')</text>
      <sha1>rhn0anbc6o5671ed1lpnf0hu30d0eu6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146170</id>
      <parentid>1146169</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T15:57:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Jereo koa */</comment>
      <origin>1146170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="849" sha1="gz366wwuq6d25q706dzdtq4yxm4b3pi" xml:space="preserve">[[Sary:Citrus × aurantiifolia (Christm.) Swingle (51906868474).jpg|vignette|349x349px|''Citrus × aurantiifolia'']]
Ny '''''Citrus aurantiifolia''''' na '''''Citrus × aurantiifolia''''' dia hazo madinika ao amin' ny fianakaviana ''[[Rutaceae]]''. Na dia raisina ho karazana amin' ny fanasokajiana bôtanika aza izy, dia safiotra voajanahary avy amin' ny ''[[Citrus micrantha]]'' sy ny ''[[Citrus medica]]''. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''angy''', '''besenta''', '''hangy''', '''matsitso''', '''soa''', '''tsirebika''', '''voantolongo''', '''voasarimakirana''', '''voasarimamy''', '''voasarimandina''', '''voasarisoa''' ary '''voasary'''.

== Jereo koa ==

* ''[[Citrus]]''
* [[Voasarimakirana]]: ''Citrus aurantifolia'' &lt;small&gt;Swingle&lt;/small&gt;; ''[[Citrus × limon|Citrus ×&amp;#x20;limon]]'' &lt;small&gt;(L.) Osbeck&lt;/small&gt; (''[[Rutaceae]]'')</text>
      <sha1>gz366wwuq6d25q706dzdtq4yxm4b3pi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146171</id>
      <parentid>1146170</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T15:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="843" sha1="0lq9kbiu0y33udhqgxijvksp3o06clw" xml:space="preserve">[[Sary:Citrus × aurantiifolia (Christm.) Swingle (51906868474).jpg|vignette|349x349px|''Citrus × aurantiifolia'']]
Ny '''''Citrus aurantiifolia''''' na '''''Citrus × aurantiifolia''''' dia hazo madinika ao amin' ny fianakaviana ''[[Rutaceae]]''. Na dia raisina ho karazana amin' ny fanasokajiana bôtanika aza izy, dia safiotra voajanahary avy amin' ny ''[[Citrus micrantha]]'' sy ny ''[[Citrus medica]]''. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''angy''', '''besenta''', '''hangy''', '''matsitso''', '''soa''', '''tsirebika''', '''voantolongo''', '''voasarimakirana''', '''voasarimamy''', '''voasarimandina''', '''voasarisoa''' ary '''voasary'''.

== Jereo koa ==

* ''[[Citrus]]''
* [[Voasarimakirana]]: ''Citrus aurantifolia'' &lt;small&gt;Swingle&lt;/small&gt;; ''[[Citrus limon|Citrus&amp;#x20;limon]]'' &lt;small&gt;(L.) Osbeck&lt;/small&gt; (''[[Rutaceae]]'')</text>
      <sha1>0lq9kbiu0y33udhqgxijvksp3o06clw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146174</id>
      <parentid>1146171</parentid>
      <timestamp>2026-07-01T16:02:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1146174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="872" sha1="kzpzulgr12v2ikxdp9ifr2ah8ysa1nx" xml:space="preserve">[[Sary:Citrus × aurantiifolia (Christm.) Swingle (51906868474).jpg|vignette|349x349px|''Citrus × aurantiifolia'']]
Ny '''''Citrus aurantiifolia''''' na '''''Citrus × aurantiifolia''''' dia hazo madinika ao amin' ny fianakaviana ''[[Rutaceae]]''. Na dia raisina ho karazana amin' ny fanasokajiana bôtanika aza izy, dia safiotra voajanahary avy amin' ny ''[[Citrus micrantha]]'' sy ny ''[[Citrus medica]]''. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''angy''', '''besenta''', '''hangy''', '''matsitso''', '''soa''', '''tsirebika''', '''voantolongo''', '''voasarimakirana''', '''voasarimamy''', '''voasarimandina''', '''voasarisoa''' ary '''voasary'''.

== Jereo koa ==

* ''[[Citrus]]''
* [[Voasarimakirana (zavamaniry)|Voasarimakirana]]: ''Citrus aurantifolia'' &lt;small&gt;Swingle&lt;/small&gt;; ''[[Citrus limon|Citrus&amp;#x20;limon]]'' &lt;small&gt;(L.) Osbeck&lt;/small&gt; (''[[Rutaceae]]'')</text>
      <sha1>kzpzulgr12v2ikxdp9ifr2ah8ysa1nx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Voasarimakirana (zavamaniry)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301128</id>
    <revision>
      <id>1146177</id>
      <timestamp>2026-07-01T16:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry isan-karazany</comment>
      <origin>1146177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="325" sha1="1o0uy3ecgno882usrp0jwhypaqmgsj9" xml:space="preserve">Ny '''voasarimakirana''' dia zavamaniry samihafa ao amin' ny ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Citrus]]'' ao amin' ny fianakaviana ''[[Rutaceae]]'':

* ''[[Citrus aurantifolia]]'' &lt;small&gt;Swingle&lt;/small&gt;; 
* ''[[Citrus limon|Citrus]]'' ''[[Citrus limon|limon]]'' &lt;small&gt;(L.) Osbeck&lt;/small&gt; (''[[Rutaceae]]'')

== Jereo koa ==</text>
      <sha1>1o0uy3ecgno882usrp0jwhypaqmgsj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Vintana</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301129</id>
    <revision>
      <id>1146228</id>
      <timestamp>2026-07-02T06:40:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>[[Sokajy:Fanandroana]]</comment>
      <origin>1146228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="ro2h5su52wbiepqeeewcu31asgxji34" xml:space="preserve">[[Sokajy:Fanandroana]]</text>
      <sha1>ro2h5su52wbiepqeeewcu31asgxji34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MAS-36</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301130</id>
    <redirect title="MAS 36" />
    <revision>
      <id>1146239</id>
      <timestamp>2026-07-02T06:46:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>nanova ny anaran'i [[MAS-36]] ho [[MAS 36]] i HarryWurst</comment>
      <origin>1146239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="b422focivl4h393y9yqm8500udfc66u" xml:space="preserve">#FIHODINANA [[MAS 36]]</text>
      <sha1>b422focivl4h393y9yqm8500udfc66u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Laboe</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301131</id>
    <revision>
      <id>1146251</id>
      <timestamp>2026-07-02T07:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Tanàna ao Schleswig-Holstein]] »</comment>
      <origin>1146251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="qszx89xlqck2u84efsly4rviy1aqlii" xml:space="preserve">[[Sokajy:Tanàna ao Schleswig-Holstein]]</text>
      <sha1>qszx89xlqck2u84efsly4rviy1aqlii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Kroazada</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301132</id>
    <revision>
      <id>1146259</id>
      <timestamp>2026-07-02T07:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Ady]] »</comment>
      <origin>1146259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14" sha1="tuhgqn4d248fzmmdpkeb92qprwteeqp" xml:space="preserve">[[Sokajy:Ady]]</text>
      <sha1>tuhgqn4d248fzmmdpkeb92qprwteeqp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146268</id>
      <parentid>1146259</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T07:41:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="juy9alzfu2at66ctzct201sazh4z3u0" xml:space="preserve">[[Sokajy:Ady]]
[[Sokajy:Tantaran' i Israely]]</text>
      <sha1>juy9alzfu2at66ctzct201sazh4z3u0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guadalquivir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301133</id>
    <revision>
      <id>1146270</id>
      <timestamp>2026-07-02T08:06:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « Ny '''Guadalquivir''', izay mirefy 657 km ny halavany, no [[renirano]] fahadimy lava indrindra any {{Espaina}} (aorian'ny [[Tagus]], [[Ebro]], [[Duero]], ary [[Guadiana]]) ary ny lava indrindra any [[Andalusia]].  Amin'ny fiteny mahazatra, dia antsoina fotsiny hoe ''Río Grande'' ([[Fiteny malagasy|malagasy]]: ''Renirano Lehibe'') izy io.  Talohan'ny Romana, ny renirano dia nantsoina hoe ''Baetis'' (nosoratana taty aoriana hoe Betis). Izany no nanome ny anaran... »</comment>
      <origin>1146270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1244" sha1="35sxtz6vkhxxrntdpvodm2oxijjkmya" xml:space="preserve">Ny '''Guadalquivir''', izay mirefy 657 km ny halavany, no [[renirano]] fahadimy lava indrindra any {{Espaina}} (aorian'ny [[Tagus]], [[Ebro]], [[Duero]], ary [[Guadiana]]) ary ny lava indrindra any [[Andalusia]].

Amin'ny fiteny mahazatra, dia antsoina fotsiny hoe ''Río Grande'' ([[Fiteny malagasy|malagasy]]: ''Renirano Lehibe'') izy io.

Talohan'ny Romana, ny renirano dia nantsoina hoe ''Baetis'' (nosoratana taty aoriana hoe Betis). Izany no nanome ny anarany ny faritany Romana ''Hispania Baetica''.

Ny tanàna fahiny Tartessos dia inoana fa teo amin'ny vavan'ny Guadalquivir; mbola tsy voafaritra ny toerana misy azy.

== Fitetezana ==
Ny Guadalquivir no hany renirano azo andehanan'ny [[sambo]] any Espaina. Amin'izao fotoana izao, azo andehanan'ny sambo an-dranomasina hatrany [[Sevilla]] izy io. Tamin'ny andron'ny Romana, azo andehanan'ny sambo hatrany [[Córdoba]] izy io

== Galeria ==
&lt;gallery&gt;
Sevilla Guadalquivir.JPG|Guadalquivir, [[Sevilla]]
Sevilla2005July 040.jpg|Guadalquivir und die ''Quinto Centenario''-Brücke, Sevilla
Sevilla Guadalquivir.jpg|Panorama Guadalquivir, [[Sevilla]]
Guadalquivir Muendung1.jpg|Mündung in den Atlantik bei Sanlúcar de Barrameda
&lt;/gallery&gt;

== Jereo koa ==

[[Sokajy:Reniranon'i Espaina]]</text>
      <sha1>35sxtz6vkhxxrntdpvodm2oxijjkmya</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146274</id>
      <parentid>1146270</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:11:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1221" sha1="aa1s28srvg96e1tuu5oxzr5i9ggmes5" xml:space="preserve">Ny '''Guadalquivir''', izay mirefy 657 km ny halavany, no [[renirano]] fahadimy lava indrindra any {{Espaina}} (aorian'ny [[Tagus]], [[Ebro]], [[Duero]], ary [[Guadiana]]) ary ny lava indrindra any [[Andalusia]].

Amin'ny fiteny mahazatra, dia antsoina fotsiny hoe ''Río Grande'' ([[Fiteny malagasy|malagasy]]: ''Renirano Lehibe'') izy io.

Talohan'ny Romana, ny renirano dia nantsoina hoe ''Baetis'' (nosoratana taty aoriana hoe Betis). Izany no nanome ny anarany ny faritany Romana ''Hispania Baetica''.

Ny tanàna fahiny Tartessos dia inoana fa teo amin'ny vavan'ny Guadalquivir; mbola tsy voafaritra ny toerana misy azy.

== Fitetezana ==
Ny Guadalquivir no hany renirano azo andehanan'ny [[sambo]] any Espaina. Amin'izao fotoana izao, azo andehanan'ny sambo an-dranomasina hatrany [[Sevilla]] izy io. Tamin'ny andron'ny Romana, azo andehanan'ny sambo hatrany [[Córdoba]] izy io

== Galeria ==
&lt;gallery&gt;
Sevilla Guadalquivir.JPG|Guadalquivir, [[Sevilla]]
Sevilla2005July 040.jpg|Guadalquivir [[Sevilla]]
Guadalquivires 01.JPG|Guadalquivir, [[Espaina]]
Guadalquivir Muendung1.jpg|Miditra ao amin'ny Oseana Atlantika akaikin'ny ([[Sanlúcar de Barrameda]])
&lt;/gallery&gt;

== Jereo koa ==

[[Sokajy:Reniranon'i Espaina]]</text>
      <sha1>aa1s28srvg96e1tuu5oxzr5i9ggmes5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146275</id>
      <parentid>1146274</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1236" sha1="dz7wjkri1umcmpgizr1dr9e88oevi5k" xml:space="preserve">Ny '''Guadalquivir''', izay mirefy 657 km ny halavany, no [[renirano]] fahadimy lava indrindra any {{Espaina}} (aorian'ny [[Tagus]], [[Ebro]], [[Duero]], ary [[Guadiana]]) ary ny lava indrindra any [[Andalusia]].

Amin'ny fiteny mahazatra, dia antsoina fotsiny hoe ''Río Grande'' ([[Fiteny malagasy|malagasy]]: ''Renirano Lehibe'') izy io.

Talohan'ny Romana, ny renirano dia nantsoina hoe ''Baetis'' (nosoratana taty aoriana hoe Betis). Izany no nanome ny anarany ny faritany Romana ''Hispania Baetica''.

Ny tanàna fahiny Tartessos dia inoana fa teo amin'ny vavan'ny Guadalquivir; mbola tsy voafaritra ny toerana misy azy.

== Fitetezana ==
Ny Guadalquivir no hany renirano azo andehanan'ny [[sambo]] any Espaina. Amin'izao fotoana izao, azo andehanan'ny sambo an-dranomasina hatrany [[Sevilla]] izy io. Tamin'ny andron'ny Romana, azo andehanan'ny sambo hatrany [[Córdoba]] izy io

== Galeria ==
&lt;gallery&gt;
Sevilla Guadalquivir.JPG|Guadalquivir, [[Sevilla]]
Sevilla2005July 040.jpg|Guadalquivir [[Sevilla]]
Guadalquivires 01.JPG|Guadalquivir, [[Espaina]]
Guadalquivir Muendung1.jpg|Miditra ao amin'ny Oseana Atlantika akaikin'ny ([[Sanlúcar de Barrameda]])
&lt;/gallery&gt;

{{commonscat}}
== Jereo koa ==

[[Sokajy:Reniranon'i Espaina]]</text>
      <sha1>dz7wjkri1umcmpgizr1dr9e88oevi5k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146276</id>
      <parentid>1146275</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1281" sha1="ctm3qkb4yaf23uiqrpyuteek1lj3qht" xml:space="preserve">[[File:Guadalquivir.png|thumb|Guadalquivir]]
Ny '''Guadalquivir''', izay mirefy 657 km ny halavany, no [[renirano]] fahadimy lava indrindra any {{Espaina}} (aorian'ny [[Tagus]], [[Ebro]], [[Duero]], ary [[Guadiana]]) ary ny lava indrindra any [[Andalusia]].

Amin'ny fiteny mahazatra, dia antsoina fotsiny hoe ''Río Grande'' ([[Fiteny malagasy|malagasy]]: ''Renirano Lehibe'') izy io.

Talohan'ny Romana, ny renirano dia nantsoina hoe ''Baetis'' (nosoratana taty aoriana hoe Betis). Izany no nanome ny anarany ny faritany Romana ''Hispania Baetica''.

Ny tanàna fahiny Tartessos dia inoana fa teo amin'ny vavan'ny Guadalquivir; mbola tsy voafaritra ny toerana misy azy.

== Fitetezana ==
Ny Guadalquivir no hany renirano azo andehanan'ny [[sambo]] any Espaina. Amin'izao fotoana izao, azo andehanan'ny sambo an-dranomasina hatrany [[Sevilla]] izy io. Tamin'ny andron'ny Romana, azo andehanan'ny sambo hatrany [[Córdoba]] izy io

== Galeria ==
&lt;gallery&gt;
Sevilla Guadalquivir.JPG|Guadalquivir, [[Sevilla]]
Sevilla2005July 040.jpg|Guadalquivir [[Sevilla]]
Guadalquivires 01.JPG|Guadalquivir, [[Espaina]]
Guadalquivir Muendung1.jpg|Miditra ao amin'ny Oseana Atlantika akaikin'ny ([[Sanlúcar de Barrameda]])
&lt;/gallery&gt;

{{commonscat}}
== Jereo koa ==

[[Sokajy:Reniranon'i Espaina]]</text>
      <sha1>ctm3qkb4yaf23uiqrpyuteek1lj3qht</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146277</id>
      <parentid>1146276</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1300" sha1="80hlw7u2l7al3lkexdiqbaynn9kztpv" xml:space="preserve">[[File:Guadalquivir.png|thumb|Guadalquivir]]
Ny '''Guadalquivir''', izay mirefy 657 km ny halavany, no [[renirano]] fahadimy lava indrindra any {{Espaina}} (aorian'ny [[Tagus]], [[Ebro]], [[Duero]], ary [[Guadiana]]) ary ny lava indrindra any [[Andalusia]].

Amin'ny fiteny mahazatra, dia antsoina fotsiny hoe ''Río Grande'' ([[Fiteny malagasy|malagasy]]: ''Renirano Lehibe'') izy io.

Talohan'ny Romana, ny renirano dia nantsoina hoe ''Baetis'' (nosoratana taty aoriana hoe Betis). Izany no nanome ny anarany ny faritany Romana ''Hispania Baetica''.

Ny tanàna fahiny Tartessos dia inoana fa teo amin'ny vavan'ny Guadalquivir; mbola tsy voafaritra ny toerana misy azy.

== Fitetezana ==
Ny Guadalquivir no hany renirano azo andehanan'ny [[sambo]] any Espaina. Amin'izao fotoana izao, azo andehanan'ny sambo an-dranomasina hatrany [[Sevilla]] izy io. Tamin'ny andron'ny Romana, azo andehanan'ny sambo hatrany [[Córdoba]] izy io

== Galeria ==
&lt;gallery&gt;
Sevilla Guadalquivir.JPG|Guadalquivir, [[Sevilla]]
Sevilla2005July 040.jpg|Guadalquivir [[Sevilla]]
Guadalquivires 01.JPG|Guadalquivir, [[Espaina]]
Guadalquivir Muendung1.jpg|Miditra ao amin'ny Oseana Atlantika akaikin'ny ([[Sanlúcar de Barrameda]])
&lt;/gallery&gt;

{{commonscat}}
== Jereo koa ==
[[de:Guadalquivir]]
[[Sokajy:Reniranon'i Espaina]]</text>
      <sha1>80hlw7u2l7al3lkexdiqbaynn9kztpv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146278</id>
      <parentid>1146277</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1333" sha1="psj0644bxd4v32enp8o3qarhnn3l6t0" xml:space="preserve">[[File:Guadalquivir.png|thumb|Guadalquivir]]
Ny '''Guadalquivir''', izay mirefy 657 km ny halavany, no [[renirano]] fahadimy lava indrindra any {{Espaina}} (aorian'ny [[Tagus]], [[Ebro]], [[Duero]], ary [[Guadiana]]) ary ny lava indrindra any [[Andalusia]].

Amin'ny fiteny mahazatra, dia antsoina fotsiny hoe ''Río Grande'' ([[Fiteny malagasy|malagasy]]: ''Renirano Lehibe'') izy io.

Talohan'ny Romana, ny renirano dia nantsoina hoe ''Baetis'' (nosoratana taty aoriana hoe Betis). Izany no nanome ny anarany ny faritany Romana ''Hispania Baetica''.

Ny tanàna fahiny Tartessos dia inoana fa teo amin'ny vavan'ny Guadalquivir; mbola tsy voafaritra ny toerana misy azy.

== Fitetezana ==
Ny Guadalquivir no hany renirano azo andehanan'ny [[sambo]] any Espaina. Amin'izao fotoana izao, azo andehanan'ny sambo an-dranomasina hatrany [[Sevilla]] izy io. Tamin'ny andron'ny Romana, azo andehanan'ny sambo hatrany [[Córdoba]] izy io

== Galeria ==
&lt;gallery&gt;
Sevilla Guadalquivir.JPG|Guadalquivir, [[Sevilla]]
Sevilla2005July 040.jpg|Guadalquivir [[Sevilla]]
Guadalquivires 01.JPG|Guadalquivir, [[Espaina]]
Guadalquivir Muendung1.jpg|Miditra ao amin'ny Oseana Atlantika akaikin'ny ([[Sanlúcar de Barrameda]])
&lt;/gallery&gt;

{{commonscat}}
== Jereo koa ==
[[de:Guadalquivir]]
[[Sokajy:Reniranon'i Espaina]]
[[Sokajy:Ranomasimbe Atlantika]]</text>
      <sha1>psj0644bxd4v32enp8o3qarhnn3l6t0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146293</id>
      <parentid>1146278</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:41:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1376" sha1="b2dl1g0m6kafngwexkt5xa84diyjvb0" xml:space="preserve">[[File:Guadalquivir.png|thumb|Guadalquivir]]
Ny '''Guadalquivir''', izay mirefy 657 km ny halavany, no [[renirano]] fahadimy lava indrindra any {{Espaina}} (aorian'ny [[Tagus]], [[Ebro]], [[Duero]], ary [[Guadiana]]) ary ny lava indrindra any [[Andalusia]].

Amin'ny fiteny mahazatra, dia antsoina fotsiny hoe ''Río Grande'' ([[Fiteny malagasy|malagasy]]: ''Renirano Lehibe'') izy io.

Talohan'ny Romana, ny renirano dia nantsoina hoe ''Baetis'' (nosoratana taty aoriana hoe Betis). Izany no nanome ny anarany ny faritany Romana ''Hispania Baetica''.

Ny tanàna fahiny Tartessos dia inoana fa teo amin'ny vavan'ny Guadalquivir; mbola tsy voafaritra ny toerana misy azy.

== Fitetezana ==
Ny Guadalquivir no hany renirano azo andehanan'ny [[sambo]] any Espaina. Amin'izao fotoana izao, azo andehanan'ny sambo an-dranomasina hatrany [[Sevilla]] izy io. Tamin'ny andron'ny Romana, azo andehanan'ny sambo hatrany [[Córdoba]] izy io

== Galeria ==
&lt;gallery&gt;
Sevilla Guadalquivir.JPG|Guadalquivir, [[Sevilla]]
Sevilla2005July 040.jpg|Guadalquivir [[Sevilla]]
Guadalquivires 01.JPG|Guadalquivir, [[Espaina]]
Guadalquivir Muendung1.jpg|Miditra ao amin'ny Oseana Atlantika akaikin'ny ([[Sanlúcar de Barrameda]])
&lt;/gallery&gt;

{{commonscat}}
== Jereo koa ==
[[de:Guadalquivir]]
[[Sokajy:Reniranon'i Espaina]]
[[Sokajy:Ranomasimbe Atlantika]]
[[Sokajy:Reniranon'ny Saikinosy Iberiana]]</text>
      <sha1>b2dl1g0m6kafngwexkt5xa84diyjvb0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Reniranon'i Espaina</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301134</id>
    <revision>
      <id>1146271</id>
      <timestamp>2026-07-02T08:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Reniranon' Eoropa]] »</comment>
      <origin>1146271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="bjicxlxdl7dj6fdyj6qqbr115eza1ia" xml:space="preserve">[[Sokajy:Reniranon' Eoropa]]</text>
      <sha1>bjicxlxdl7dj6fdyj6qqbr115eza1ia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Baetis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301135</id>
    <redirect title="Guadalquivir" />
    <revision>
      <id>1146272</id>
      <timestamp>2026-07-02T08:08:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy fihodinana mankany [[Guadalquivir]]</comment>
      <origin>1146272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="f0yoh0xev5xcl6z9sbxopdmdebi83xn" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Guadalquivir]]</text>
      <sha1>f0yoh0xev5xcl6z9sbxopdmdebi83xn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Betis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301136</id>
    <redirect title="Guadalquivir" />
    <revision>
      <id>1146273</id>
      <timestamp>2026-07-02T08:08:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy fihodinana mankany [[Guadalquivir]]</comment>
      <origin>1146273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="f0yoh0xev5xcl6z9sbxopdmdebi83xn" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Guadalquivir]]</text>
      <sha1>f0yoh0xev5xcl6z9sbxopdmdebi83xn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zavôka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301137</id>
    <redirect title="Zavôkà" />
    <revision>
      <id>1146280</id>
      <timestamp>2026-07-02T08:18:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>nanova ny anaran'i [[Zavôka]] ho [[Zavôkà]] i Thelezifor</comment>
      <origin>1146280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="5vn21msoi7k8pj2b3qb9bu0tpk89o68" xml:space="preserve">#FIHODINANA [[Zavôkà]]</text>
      <sha1>5vn21msoi7k8pj2b3qb9bu0tpk89o68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tagus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301138</id>
    <revision>
      <id>1146282</id>
      <timestamp>2026-07-02T08:32:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[File:Tagus Watershed.jpg|thumb|Tagus Watershed]] Ny '''Tagus''' ([[Fiteny espaniola|Espaniola]]: ''Tajo''; [[Fiteny portogey|Portogey]]: ''Tejo'') dia [[renirano]] lava indrindra ao amin'ny [[Saikinosy Iberiana]].  Mitsangana eo anelanelan'i [[Cuenca]] sy [[Teruel]], any amin'ny faritra atsinanan'i {{Espaina}}, mikoriana 1.007 km, amin'ny ankapobeny miankandrefana, ary mivarina any amin'ny [[Oseana Atlantika]] ao [[Lisboa]], {{Portogaly}}.  == Jereo koa == [... »</comment>
      <origin>1146282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="526" sha1="5rcgtmhj2hq8g6s97b0jljwtbv2gx13" xml:space="preserve">[[File:Tagus Watershed.jpg|thumb|Tagus Watershed]]
Ny '''Tagus''' ([[Fiteny espaniola|Espaniola]]: ''Tajo''; [[Fiteny portogey|Portogey]]: ''Tejo'') dia [[renirano]] lava indrindra ao amin'ny [[Saikinosy Iberiana]].

Mitsangana eo anelanelan'i [[Cuenca]] sy [[Teruel]], any amin'ny faritra atsinanan'i {{Espaina}}, mikoriana 1.007 km, amin'ny ankapobeny miankandrefana, ary mivarina any amin'ny [[Oseana Atlantika]] ao [[Lisboa]], {{Portogaly}}.

== Jereo koa ==
[[Sokajy:Reniranon'i Espaina]]
[[Sokajy:Reniranon'i Portogaly]]</text>
      <sha1>5rcgtmhj2hq8g6s97b0jljwtbv2gx13</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146288</id>
      <parentid>1146282</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:36:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="571" sha1="3hmpkf02mecw7hvk980znioiowtu7xj" xml:space="preserve">[[File:Tagus Watershed.jpg|thumb|Tagus Watershed]]
Ny '''Tagus''' ([[Fiteny espaniola|Espaniola]]: ''Tajo''; [[Fiteny portogey|Portogey]]: ''Tejo'') dia [[renirano]] lava indrindra ao amin'ny [[Saikinosy Iberiana]].

Mitsangana eo anelanelan'i [[Cuenca]] sy [[Teruel]], any amin'ny faritra atsinanan'i {{Espaina}}, mikoriana 1.007 km, amin'ny ankapobeny miankandrefana, ary mivarina any amin'ny [[Oseana Atlantika]] ao [[Lisboa]], {{Portogaly}}.

== Jereo koa ==
[[Sokajy:Reniranon'i Espaina]]
[[Sokajy:Reniranon'i Portogaly]]
[[Sokajy:Reniranon'ny [[Saikinosy Iberiana]]</text>
      <sha1>3hmpkf02mecw7hvk980znioiowtu7xj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146289</id>
      <parentid>1146288</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:36:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="569" sha1="23ynnhiwf4qi95877a0h8qndbu13vpn" xml:space="preserve">[[File:Tagus Watershed.jpg|thumb|Tagus Watershed]]
Ny '''Tagus''' ([[Fiteny espaniola|Espaniola]]: ''Tajo''; [[Fiteny portogey|Portogey]]: ''Tejo'') dia [[renirano]] lava indrindra ao amin'ny [[Saikinosy Iberiana]].

Mitsangana eo anelanelan'i [[Cuenca]] sy [[Teruel]], any amin'ny faritra atsinanan'i {{Espaina}}, mikoriana 1.007 km, amin'ny ankapobeny miankandrefana, ary mivarina any amin'ny [[Oseana Atlantika]] ao [[Lisboa]], {{Portogaly}}.

== Jereo koa ==
[[Sokajy:Reniranon'i Espaina]]
[[Sokajy:Reniranon'i Portogaly]]
[[Sokajy:Reniranon'ny Saikinosy Iberiana]]</text>
      <sha1>23ynnhiwf4qi95877a0h8qndbu13vpn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146295</id>
      <parentid>1146289</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:44:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="602" sha1="l22xi8xqy3wnuaax3e068x0aynhldd2" xml:space="preserve">[[File:Tagus Watershed.jpg|thumb|Tagus Watershed]]
Ny '''Tagus''' ([[Fiteny espaniola|Espaniola]]: ''Tajo''; [[Fiteny portogey|Portogey]]: ''Tejo'') dia [[renirano]] lava indrindra ao amin'ny [[Saikinosy Iberiana]].

Mitsangana eo anelanelan'i [[Cuenca]] sy [[Teruel]], any amin'ny faritra atsinanan'i {{Espaina}}, mikoriana 1.007 km, amin'ny ankapobeny miankandrefana, ary mivarina any amin'ny [[Oseana Atlantika]] ao [[Lisboa]], {{Portogaly}}.

== Jereo koa ==
[[Sokajy:Reniranon'i Espaina]]
[[Sokajy:Reniranon'i Portogaly]]
[[Sokajy:Reniranon'ny Saikinosy Iberiana]]
[[Sokajy:Ranomasimbe Atlantika]]</text>
      <sha1>l22xi8xqy3wnuaax3e068x0aynhldd2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Reniranon'i Portogaly</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301139</id>
    <revision>
      <id>1146283</id>
      <timestamp>2026-07-02T08:33:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Reniranon' Eoropa]] [[Sokajy:Jeografian'i Portogaly]] »</comment>
      <origin>1146283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="a4enbgoi1k5b4qqs0nx2d0j6276dpw5" xml:space="preserve">[[Sokajy:Reniranon' Eoropa]]
[[Sokajy:Jeografian'i Portogaly]]</text>
      <sha1>a4enbgoi1k5b4qqs0nx2d0j6276dpw5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146294</id>
      <parentid>1146283</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="06cgqjexmrcdwzidx91i567z2zmeyuo" xml:space="preserve">[[Sokajy:Reniranon' Eoropa]]
[[Sokajy:Jeografian'i Portogaly]]
[[Sokajy:Oseana Atlantika]]</text>
      <sha1>06cgqjexmrcdwzidx91i567z2zmeyuo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146301</id>
      <parentid>1146294</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="ehjp5jq32b4pyxl6nfd8qs2akm71vpv" xml:space="preserve">[[Sokajy:Reniranon' Eoropa]]
[[Sokajy:Jeografian'i Portogaly]]
[[Sokajy:Ranomasimbe Atlantika]]</text>
      <sha1>ehjp5jq32b4pyxl6nfd8qs2akm71vpv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tejo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301140</id>
    <redirect title="Tagus" />
    <revision>
      <id>1146284</id>
      <timestamp>2026-07-02T08:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy fihodinana mankany [[Tagus]]</comment>
      <origin>1146284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="70ysuhauhyd6xk6h5knyhbbl6kkyrmg" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Tagus]]</text>
      <sha1>70ysuhauhyd6xk6h5knyhbbl6kkyrmg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tajo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301141</id>
    <redirect title="Tagus" />
    <revision>
      <id>1146285</id>
      <timestamp>2026-07-02T08:34:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy fihodinana mankany [[Tagus]]</comment>
      <origin>1146285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19" sha1="70ysuhauhyd6xk6h5knyhbbl6kkyrmg" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Tagus]]</text>
      <sha1>70ysuhauhyd6xk6h5knyhbbl6kkyrmg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Reniranon'ny Saikinosy Iberiana</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301142</id>
    <revision>
      <id>1146290</id>
      <timestamp>2026-07-02T08:37:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Reniranon' Eoropa]]  [[Sokajy:Saikinosy Iberiana]] »</comment>
      <origin>1146290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="2f2wcqz2gr5y3ldkitgvxx1609xsea0" xml:space="preserve">[[Sokajy:Reniranon' Eoropa]] 
[[Sokajy:Saikinosy Iberiana]]</text>
      <sha1>2f2wcqz2gr5y3ldkitgvxx1609xsea0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146296</id>
      <parentid>1146290</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T08:44:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="odqf9g7zsmdzpjbctg1vsbrqxjzk4n7" xml:space="preserve">[[Sokajy:Reniranon' Eoropa]] 
[[Sokajy:Saikinosy Iberiana]]
[[Sokajy:Ranomasimbe Atlantika]]</text>
      <sha1>odqf9g7zsmdzpjbctg1vsbrqxjzk4n7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Saikinosy Iberiana</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301143</id>
    <revision>
      <id>1146291</id>
      <timestamp>2026-07-02T08:38:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Espaina]] [[Sokajy:Portogaly]] [[Sokajy:Saikinosy]] »</comment>
      <origin>1146291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="eyxbmrzuv0x2ntdlhajz2u5t775cdaz" xml:space="preserve">[[Sokajy:Espaina]]
[[Sokajy:Portogaly]]
[[Sokajy:Saikinosy]]</text>
      <sha1>eyxbmrzuv0x2ntdlhajz2u5t775cdaz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charles VIII (Frantsa)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301144</id>
    <revision>
      <id>1146307</id>
      <timestamp>2026-07-02T09:10:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary=  |anarana=Charles VIII |teraka= |maty= |firenena={{Frantsa}} |mpiaraka= |asa=  |taona niasàna= }} '''Charles VIII''' (''l'Affable'' na ''le Courtois''; teraka ny 30 Jona 1470, maty ny 7 Aprily 1498) no Mpanjakan'i {{Frantsa}} nanomboka tamin'ny 1483 ka hatramin'ny 1498.   Izy no zanaka fahatelo sady hany sisa velona an'i [[Louis XI]] avy any Frantsa sy i Charlotte avy any Savoie vadiny.  == Mpanjakan'i Frantsa == {|border=&quot;1&quot; align=&quot;cen... »</comment>
      <origin>1146307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1005" sha1="fz6q0olkb0qkzo6wq3e7q6sq0ml29pa" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Charles VIII
|teraka=
|maty=
|firenena={{Frantsa}}
|mpiaraka=
|asa=

|taona niasàna=
}}
'''Charles VIII''' (''l'Affable'' na ''le Courtois''; teraka ny 30 Jona 1470, maty ny 7 Aprily 1498) no Mpanjakan'i {{Frantsa}} nanomboka tamin'ny 1483 ka hatramin'ny 1498. 

Izy no zanaka fahatelo sady hany sisa velona an'i [[Louis XI]] avy any Frantsa sy i Charlotte avy any Savoie vadiny.

== Mpanjakan'i Frantsa ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Bannière de France style 1500.svg|40px]] Mpanjakan'i [[Frantsa]] 
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Louis XI]]&lt;br/&gt;1461–1483 || [[Charles VIII (Frantsa)|Charles VIII]]&lt;br/&gt; 1483-1498    || [[Louis XII (Frantsa)|Louis XII]] &lt;br/&gt;1498-1515
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}


== Jereo koa ==

{{commonscat|Louis XI de France}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1423]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1483]]
[[Sokajy:Mpanjakan'i Frantsa]]</text>
      <sha1>fz6q0olkb0qkzo6wq3e7q6sq0ml29pa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146308</id>
      <parentid>1146307</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T09:12:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1042" sha1="jun7clzu3g7vkvfem96mlnq17llanyi" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Charles VIII
|teraka= 30 Jona 1470
|maty= 7 Aprily 1498
|firenena={{Frantsa}}
|mpiaraka=
|asa=

|taona niasàna=
}}
'''Charles VIII''' (''l'Affable'' na ''le Courtois''; teraka ny 30 Jona 1470, maty ny 7 Aprily 1498) no Mpanjakan'i {{Frantsa}} nanomboka tamin'ny 1483 ka hatramin'ny 1498. 

Izy no zanaka fahatelo sady hany sisa velona an'i [[Louis XI]] avy any Frantsa sy i Charlotte avy any Savoie vadiny.

== Mpanjakan'i Frantsa ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Bannière de France style 1500.svg|40px]] Mpanjakan'i [[Frantsa]] 
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Louis XI]]&lt;br/&gt;1461–1483 || [[Charles VIII (Frantsa)|Charles VIII]]&lt;br/&gt; 1483-1498    || [[Louis XII (Frantsa)|Louis XII]] &lt;br/&gt;1498-1515
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}


== Jereo koa ==
[[fr:

{{commonscat|Charles VIII de France}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1470]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1498]]
[[Sokajy:Mpanjakan'i Frantsa]]</text>
      <sha1>jun7clzu3g7vkvfem96mlnq17llanyi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146309</id>
      <parentid>1146308</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T09:12:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1072" sha1="mjlzfis90oro961vblsjlwae265rvf5" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Charles VIII
|teraka= 30 Jona 1470
|maty= 7 Aprily 1498
|firenena={{Frantsa}}
|mpiaraka=
|asa=

|taona niasàna=
}}
'''Charles VIII''' (''l'Affable'' na ''le Courtois''; teraka ny 30 Jona 1470, maty ny 7 Aprily 1498) no Mpanjakan'i {{Frantsa}} nanomboka tamin'ny 1483 ka hatramin'ny 1498. 

Izy no zanaka fahatelo sady hany sisa velona an'i [[Louis XI]] avy any Frantsa sy i Charlotte avy any Savoie vadiny.

== Mpanjakan'i Frantsa ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Bannière de France style 1500.svg|40px]] Mpanjakan'i [[Frantsa]] 
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Louis XI]]&lt;br/&gt;1461–1483 || [[Charles VIII (Frantsa)|Charles VIII]]&lt;br/&gt; 1483-1498    || [[Louis XII (Frantsa)|Louis XII]] &lt;br/&gt;1498-1515
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}


== Jereo koa ==
[[fr:Charles VIII (roi de France)]]

{{commonscat|Charles VIII de France}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1470]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1498]]
[[Sokajy:Mpanjakan'i Frantsa]]</text>
      <sha1>mjlzfis90oro961vblsjlwae265rvf5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zava-manitra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301145</id>
    <redirect title="Fifinto" />
    <revision>
      <id>1146311</id>
      <timestamp>2026-07-02T09:13:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>nanova ny anaran'i [[Zava-manitra]] ho [[Fifinto]] i Thelezifor</comment>
      <origin>1146311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="hy2hho6p80uav6p07whccjj9n0fj0tl" xml:space="preserve">#FIHODINANA [[Fifinto]]</text>
      <sha1>hy2hho6p80uav6p07whccjj9n0fj0tl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1470</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301146</id>
    <revision>
      <id>1146312</id>
      <timestamp>2026-07-02T09:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Teraka tamin'ny taonjato faha-15]] »</comment>
      <origin>1146312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="0lbefpo8eitiq3w06l5wrdw3kc275zs" xml:space="preserve">[[Sokajy:Teraka tamin'ny taonjato faha-15]]</text>
      <sha1>0lbefpo8eitiq3w06l5wrdw3kc275zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charles VII (Frantsa)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301147</id>
    <revision>
      <id>1146313</id>
      <timestamp>2026-07-02T09:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary= KarlVII.jpg |anarana=Charles VII |teraka=  22 Febroary 1403  |maty= 22 Jolay 1461 |firenena={{Frantsa}} |mpiaraka= |asa=  |taona niasàna= }} '''Charles VII''', ilay Mpandresy ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Charles VII, le Victorieux''; teraka ny 22 Febroary 1403 tao [[Paris]]; maty ny 22 Jolay 1461) no Mpanjakan'i {{Frantsa}} nanomboka tamin'ny 1422 ka hatramin'ny 1461.  Izy no mpanjaka fahadimy tamin'ny tarana-mpanjaka Valois avy ami... »</comment>
      <origin>1146313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1380" sha1="oo3op7rxyehyqi4c9gf6sbxnj5wkcj7" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= KarlVII.jpg
|anarana=Charles VII
|teraka=  22 Febroary 1403 
|maty= 22 Jolay 1461
|firenena={{Frantsa}}
|mpiaraka=
|asa=

|taona niasàna=
}}
'''Charles VII''', ilay Mpandresy ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Charles VII, le Victorieux''; teraka ny 22 Febroary 1403 tao [[Paris]]; maty ny 22 Jolay 1461) no Mpanjakan'i {{Frantsa}} nanomboka tamin'ny 1422 ka hatramin'ny 1461.

Izy no mpanjaka fahadimy tamin'ny tarana-mpanjaka Valois avy amin'ny tarana-mpanjaka Capetian ary ny voalohany tamin'ireo antsoina hoe Mpanjaka Loire. Noho ny fanampian'i [[Jeanne d'Arc]], dia nanova ny fizotran'ny Ady Zato Taona izy talohan'ny nahazoany fandresena farany tamin'ny 1453 tamin'ny fandroahana ny [[Angletera|Anglisy]] avy any Frantsa.

== Mpanjakan'i Frantsa ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Bannière de France style 1500.svg|40px]] Mpanjakan'i [[Frantsa]] 
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Charles VI (Frantsa)]]&lt;br/&gt; 1380–1422  || [[Charles VII (Frantsa)|Charles VII]]&lt;br/&gt; 1422-1461 ||[[Louis XI]]&lt;br/&gt;1461–1483 1483-1498   
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}


== Jereo koa ==
[[fr:Charles VII (roi de France)]]

{{commonscat|Charles VII de France}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1403]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1461]]
[[Sokajy:Mpanjakan'i Frantsa]]</text>
      <sha1>oo3op7rxyehyqi4c9gf6sbxnj5wkcj7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146315</id>
      <parentid>1146313</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T09:25:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1380" sha1="lt8op3mgyokx8vs70g9jqkeyjqhl61f" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= KarlVII.jpg
|anarana=Charles VII
|teraka=  22 Febroary 1403 
|maty= 22 Jolay 1461
|firenena={{Frantsa}}
|mpiaraka=
|asa=

|taona niasàna=
}}
'''Charles VII''', ilay Mpandresy ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Charles VII, le Victorieux''; teraka ny 22 Febroary 1403 tao [[Paris]]; maty ny 22 Jolay 1461) no Mpanjakan'i {{Frantsa}} nanomboka tamin'ny 1422 ka hatramin'ny 1461.

Izy no mpanjaka fahadimy tamin'ny tarana-mpanjaka Valois avy amin'ny tarana-mpanjaka Capetian ary ny voalohany tamin'ireo antsoina hoe Mpanjaka Loire. Noho ny fanampian'i [[Jeanne d'Arc]], dia nanova ny fizotran'ny Ady Zato Taona izy talohan'ny nahazoany fandresena farany tamin'ny 1453 tamin'ny fandroahana ny [[Angletera|Anglisy]] avy any Frantsa.

== Mpanjakan'i Frantsa ==
{|border=&quot;1&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF&quot;
|-align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;DDEEFF&quot;
!nodimbiasany
![[Sary:Bannière de France style 1500.svg|40px]] Mpanjakan'i [[Frantsa]] 
!mpandimby
|-align=&quot;center&quot; 
| [[Charles VI (Frantsa)]]&lt;br/&gt; 1380–1422  || [[Charles VII (Frantsa)|Charles VII]]&lt;br/&gt; 1422-1461 ||[[Louis XI]]&lt;br/&gt;1461–1483 1483-1498   
|-bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
|-
|}


== Jereo koa ==
[[fr:Charles VII (roi de France)]]

{{commonscat|Charles VII of France}}
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1403]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1461]]
[[Sokajy:Mpanjakan'i Frantsa]]</text>
      <sha1>lt8op3mgyokx8vs70g9jqkeyjqhl61f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Maty tamin'ny taona 1461</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301148</id>
    <revision>
      <id>1146314</id>
      <timestamp>2026-07-02T09:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Maty tamin'ny taonjato faha-15]] »</comment>
      <origin>1146314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="og6a9g3ubqt2nuc300z0wvozoge1acn" xml:space="preserve">[[Sokajy:Maty tamin'ny taonjato faha-15]]</text>
      <sha1>og6a9g3ubqt2nuc300z0wvozoge1acn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sousse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301149</id>
    <revision>
      <id>1146321</id>
      <timestamp>2026-07-02T11:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{coord|35|50|00|N|10|38|00|E|}} {{infobox tanàna |anarana       = Sousse |velarantany   = |haavo         = 25 |faritany      =  |isam-ponina   = 314.071 |firenena      = {{Tonizia}} |ben'ny tanàna = |sary          =Sousse Ribat Aussicht.JPG |saina         =Flag commune Sousse.svg }}  '''Sousse''', '''Sūsah''', na '''Soussa''' ([[Fiteny arabo|Arabo]]: سوسة) dia tanàna any {{Tonizia}}, renivohitry ny Governora Sousse. Any amin'ny 140 km atsimon'ny reniv... »</comment>
      <origin>1146321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1048" sha1="r757m9ipd5t8imwm1e1fl44lh85xo6c" xml:space="preserve">{{coord|35|50|00|N|10|38|00|E|}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Sousse
|velarantany   =
|haavo         = 25
|faritany      = 
|isam-ponina   = 314.071
|firenena      = {{Tonizia}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =Sousse Ribat Aussicht.JPG
|saina         =Flag commune Sousse.svg
}}

'''Sousse''', '''Sūsah''', na '''Soussa''' ([[Fiteny arabo|Arabo]]: سوسة) dia tanàna any {{Tonizia}}, renivohitry ny Governora Sousse. Any amin'ny 140 km atsimon'ny renivohitr'i Tunis no misy azy, ary manana mponina 314.071 (2022) ny tanàna.

Ao afovoan-atsinanan'ny firenena no misy an'i Sousse, eo amin'ny Hoalan'i Hammamet, izay anisan'ny [[Ranomasina Mediteranea]]. Ny toekareny dia mifototra amin'ny fitaovam-pitaterana, sakafo voahodina, menaka oliva, lamba ary fizahan-tany. Ao no misy ny Oniversiten'i Sousse.

Izy no kaominina fahatelo lehibe indrindra ao amin'ny firenena aorian'i [[Tunis]] sy [[Sfax]].

== Jereo koa ==
* [[Tunis]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}
[[sokajy:Tanàna ao Tonizia]]
[[Sokajy:Seranan-tsambon'i Tonizia]]</text>
      <sha1>r757m9ipd5t8imwm1e1fl44lh85xo6c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1146322</id>
      <parentid>1146321</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T11:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HarryWurst</username>
        <id>36292</id>
      </contributor>
      <origin>1146322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1062" sha1="ao9ddw3ee1elyflsgd7qccdsuku01v8" xml:space="preserve">{{coord|35|50|00|N|10|38|00|E|}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Sousse
|velarantany   =
|haavo         = 25
|faritany      = 
|isam-ponina   = 314.071
|firenena      = {{Tonizia}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =Sousse Ribat Aussicht.JPG
|saina         =Flag commune Sousse.svg
}}

'''Sousse''', '''Sūsah''', na '''Soussa''' ([[Fiteny arabo|Arabo]]: سوسة) dia tanàna any {{Tonizia}}, renivohitry ny Governora Sousse. Any amin'ny 140 km atsimon'ny renivohitr'i Tunis no misy azy, ary manana mponina 314.071 (2022) ny tanàna.

Ao afovoan-atsinanan'ny firenena no misy an'i Sousse, eo amin'ny Hoalan'i Hammamet, izay anisan'ny [[Ranomasina Mediteranea]]. Ny toekareny dia mifototra amin'ny fitaovam-pitaterana, sakafo voahodina, menaka oliva, lamba ary fizahan-tany. Ao no misy ny Oniversiten'i Sousse.

Izy no kaominina fahatelo lehibe indrindra ao amin'ny firenena aorian'i [[Tunis]] sy [[Sfax]].

== Jereo koa ==
* [[Tunis]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}
[[fr:Sousse]]
[[sokajy:Tanàna ao Tonizia]]
[[Sokajy:Seranan-tsambon'i Tonizia]]</text>
      <sha1>ao9ddw3ee1elyflsgd7qccdsuku01v8</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>