Wikipedia
mgwiki
https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana
MediaWiki 1.47.0-wmf.9
first-letter
Rakitra
Manokana
Dinika
Mpikambana
Dinika amin'ny mpikambana
Wikipedia
Dinika amin'ny Wikipedia
Sary
Dinika amin'ny sary
MediaWiki
Dinika amin'ny MediaWiki
Endrika
Dinika amin'ny endrika
Fanoroana
Dinika amin'ny fanoroana
Sokajy
Dinika amin'ny sokajy
TimedText
TimedText talk
Module
Discussion module
Event
Event talk
Jean-Joseph Rabearivelo
0
1179
1146788
1144567
2026-07-05T13:53:03Z
~2026-38369-45
40244
Fitsipika
1146788
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox olona
|anarana=Jean Joseph Rabearivelo
|teraka=04 martsa 1901|toerana=[[Antananarivo]]
|maty=22 Jona 1937
|firenena={{Madagasikara}}
|asa=Poeta
|asa hafa=Mpandika teny
|taona niasana=1934
|image=Jean-Joseph_Rabearivelo_2.jpg}}
I '''Jean-Joseph Rabearivelo ''dia''''' [[mpanoratra]] malagasy, teraka tamin'ny tamin'ny 4 Martsa 1901 tao Isoraka, [[Antananarivo]]. Tamin'ny taona 1924 Rabearivelo no nanomboka niasa tao amin'ny Imprimerie de l'Imerina, ary nijanona niasa tao hatramin'ny nahafatesany. Tamin'ny 1915 Rabearivelo no nanomboka nampiseho ny asa-sorany tamin'ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Nanoratra tamin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] koa izy. Zavatra mampalahelo maro no nihatra tamin'ny fiainany. Tamin'ny 22 Jona 1937 no maty namono tena Rabearivelo.
== Tantaram-piainany ==
I Jean-Joseph Rabearivelo [[Mpanoratra|mpanoratra malagasy]], teraka tamin'ny tamin'ny [[4 Martsa]] [[1901]] tao Isoraka, [[Antananarivo]] tamin' ny anarana hoe Joseph-Casimir Rabe Antsa, zanak' i Rabozivelo, [[Zanadralambo]], avy ao Ambatofotsy - avaratr'[[Antananarivo]]. Efa taona maro taty aoriana no nanova anarana hoe ''Jean-Joseph Rabearivelo'' i Joseph-Casimir. Zaza sary izy.
Nanomboka tamin'ny taona [[1908]] dia ny anadahin-dreniny no niantoka sy nitaiza an-dRabearivelo. Nianatra tao amin'ny Frères des Écoles Chrétiennes Andohalo izy, avy eo tao amin'ny sekoly Masindahy Misely ao Amparibe, ary rehefa voaroaka tao dia nifindra tao amin'ny sekoly Flacourt Faravohitra. Teo amin'ny faha-13 taonany izy nandao ny fianarana saingy nanohy namaky boky ary nampiana-tena niteny [[Fiteny frantsay|frantsay]] sy [[Fiteny espaniôla|espaniola]]. Tamin'ny [[1916]] izy no nanomboka niasa, mpandika teny, mpitan-tsoratra tao amin'ny lehiben'ny kantao (canton) tao Ambatolampy, mpanao sary (dentelles) tao amin'ny goverinora tao Antananarivo. Nampianatra teny frantsay koa izy. Tamin'ny taona [[1924]] Rabearivelo no nanomboka niasa tao amin'ny Imprimerie de l'Imerina, ary nijanona niasa tao hatramin'ny nahafatesany na dia tsy nandray karama aza izy tamin'ny roa taona voalohany. Mpanao fanitsiana no asany tamin'izany. Nanambady an'i Mary Razafitrimo tamin'ny taona [[Jolay]] [[1926]]. Nanan-janaka dimy izy ireo dia i Solofo, Sahondra, Voahangy, Noro ary Velomboahangy. Maty tamin'ny taona [[1933]] i Voahangy zanany, ary izay no nahatonga ny anaran'ny zanany faravavy hoe Velomboahangy. Zavatra mampalahelo maro no nihatra tamin'ny fiainany. Ohatra: ny taona 1933 dia maty ny zanany vavimatoa. Sahirana tamin'ny fiainana. Tsy nahatratra ny tanjona niriany. Tamin'ny [[22 Jiona]] 1937 no maty namono tena Rabearivelo.
== Asa soratra ==
[[File:Jean-Joseph Rabearivelo en profil.jpg|thumb|Jean-Joseph Rabearivelo]]
Tamin'ny [[1915]] Rabearivelo no nanomboka nampiseho ny asa-sorany tamin'ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] tao amin'ny [[Gazetiboky|gazety boky]] ''Vakio Ity'', ary ny solonanarana ''K. Verbal'' no nentiny tamin'izany.
Tamin'ny [[24 Mey]] [[1921]] kosa no nitranga voalohany tao amin'ny gazety ''La Tribune de Madagascar '' ny asa-sorany amin'ny teny Frantsay izay mitondra ny lohanteny hoe ''Le Couchant''.
Tamin'ny 1924 no namoaka ny andian-tononkalo amin'ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] ''La Coupe de Cendres''. Nanomboka teo dia hita tamin'ny gazety maro tao an-toerana sy tany ivelany toy ny ''Tsarahafatra, Mpanolotsaina, Capricorne, La Revue de Madagascar, Le Journal des Poetes, Zodiaque'' sns, i Rabearivelo ary isan'ny solonanarana nentiny tamin'izany i ''Amance Valmond''. Nitana an-tsoratra ny fiainany (journal intime) koa Rabearivelo, ary na efa norovitiny aza ny pejy nirakitra ny voalohandohan'ny fiainany dia mbola mahery ny 1800 pejy no voatahiry, mitantara ny fiainany nanomboka tamin'ny 1933 hatramin'ny nahafatesany.
Manavaka azy sy ny asa sorany: nandray betsaka tamin'ny fomba fanoratana vahiny izy nefa nanome lanja tanteraka ihany koa ny foto-pisainana sy ny lalan-tsaina ary ny fomba fanahoan-javatra malagasy. Saro-takarina ny asa sorany. Saropiaro tamin'ny fanomezana hasina ny Poezia sy ny teny malagasy.
== Boky efa nivoaka ==
=== Amboaran-tononkalo ===
* ''La Coupe des Cendres'' (1924)
* ''Sylves'' (1927)
* ''Volumes'' (1928)
* ''Presque-Songes'' (1934)
* ''Traduit de la Nuit'' (1935)
* ''Vientos de la Mañana'' (1935)
* ''Chants pour Abéones'' (1936)
* ''Le Vin Lourd'' (1936)
* ''Stances Oubliées'' (1936)
* ''Trèfles de Toujours et de Jamais'' (1936)
=== Tantara ===
* ''Le Prince s'amuse'' (1921)
* ''Le Bijou Rose et Noir'' (1921)
* ''Adèle et Arthur'' (1923)
* ''Interférences'' (1923)
* ''L'Aube Rouge'' (1923)
* ''Contes de la Nuit'' (1923)
=== Tantara tsangana ===
* ''Enfants d'Orphée'' (1931)
* ''Ephémérides'' (1934)
* ''Aux portes de la Ville'' (1935)
* ''Imaitsoanala'' (1936)
=== Boky hafa ===
* ''Tananarive, ses rues et ses quartiers'' (1936)
* ''Snoboland'' (1936)
== Jereo koa ==
* [[David Jaomanoro]]
* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]
* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]
* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]
* [[Esther Nirina]]
* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]
* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]
== Rohy hafa ==
* [http://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-62.html Pôetawebs], ahitana tantaram-piainana pôeta malagasy maro ka anisany ny an-dRabearivelo
* [http://vetso.serasera.org/index.php?rub=vetso/poeta&pid=p3f7cad9ca5dba Tononkalo ao amin'ny serasera.org]
* [http://www.freewebs.com/rabearivelo/ Takelaka ho an'i Rabearivelo] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/rabearivelo/ |date=20080726182146 }}
* [http://www.lehman.cuny.edu/ile.en.ile/paroles/rabearivelo.html Momba an-dRabearivelo] {{Wayback|url=http://www.lehman.cuny.edu/ile.en.ile/paroles/rabearivelo.html |date=20070712192349 }}, lahatsoratra amin'ny teny frantsay
* [http://www.samoela-andriani.org/jjrabe/jjrabe.htm Momba an-dRabearivelo] {{Wayback|url=http://www.samoela-andriani.org/jjrabe/jjrabe.htm |date=20080613114445 }}, lahatsoratra amin'ny teny malagasy
== Loharano ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Rabearivelo, Jean-Joseph}}
[[Category:Mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1901]]
[[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1937]]
j9vtktshutka8o3ukuqho171azfrn09
Dinika amin'ny mpikambana:Jagwar
3
3778
1146880
1136722
2026-07-06T07:43:29Z
Rei Momo
6456
1146880
wikitext
text/x-wiki
{{archives}}
__TOC__
<center>Ity ny pejin-dresak'i Jagwar azonao ametrahana hafatra. Tsindrio eo amin'ilay ''hanampy foto-kevitra'' na ''+'' rehefa hametraka hafatra eto. Aza adino ny mamarana ny hafatrao amin'ny <nowiki>~~~~</nowiki> (tilda efatra) mba hamantarana ny mpanoratra sy ny daty nametrahana ilay hafatra tato amin'ity pejin-dresaka ity. Aza adinoina ihany koa ny fahalalam-pomba. Misaotra tompoko.
<small><b><span style="border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;">[[Mpikambana:Jagwar|<font color="#CC6666">Jagwar]] </font></span></b></small><sup>[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado_du_92(at)hotmail.fr |]</sup></center>
------------------------
== Tafatafa ela ela ==
Miarahaba anao namako,
Ela ny tsy mba nifampiresahana izay, inona aloha ny vaovao sy maresaka?
Ahoana ny fahitanao manokana ny fiasako tato amin'ity wiki ity hatr'izay naha mpandrindra ny tenako?
Farany, ahoana ny anaovana ireo ip manova sy mamorona lahatsoratra ireo.
''Eto dia ndao isika hiaraka hampivelatra sy hanatsara ny wiki amin'ny teny razan-tsika.''
Misaotra betsaka!
: Miarahaba anao tompoko,
: Efa ela marina izay isika no tsy nifanoratra, ka misaotra anao nahatsiaro. Raha amin'ny lafiny Wikipedia aloha dia tsy fantatro raha efa nandramanao ilay fitaovana fandikam-bontoatiny izay azonao andramana eo amin'i [[Manokana:FandikanaVontoatiny]] (raha tsy mbola mahafantatra izany ianao dia mankanesa ao amin'i [[Manokana:Safidy]] dia checke-o ny ''Fandikam-botoatiny''). Nodikaiko tamin'io fitaovana io ny lahatsoratra sasantsasany (''[[Michael (2011)]]'', [[Fivoarana]]). Tsy dia mbola afa-po be loatra tamin'ilay fitaovana aho. Inona ny hevitrao amin'ny fampiasana io fitaovana io?
: Ankoatra izay, tsara kokoa raha mandray anjara amin'ny famafàna pejy tsy misy votoatiny anao (anisan'ny asan'ny mpandrindra izany), raha tsy izany dia tohizo ny ezaka fa tsara ary mahafinaritra.
: Mikasika ny IP, azo amporisihana amin'ny famoronana kaonty ireo IP ireo; fa raha manimbasimba ny endri-pejy kosa dia sakanana (raha mamerina ny asany in-telo).
: Samy miezaka hatrany isika amin'ny fanatsarana ary ny fampivelarana ny wiki ary ny tenin-drazana!
: — <b><span style="border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;">[[Mpikambana:Jagwar|<font color="#CC6666">Jagwar]]</font></span></b><small>[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]</small> 12 Jolay 2015 à 12:03 (UTC)
'''Misaotra aloha tamin'ny famaliana!'''<br />
Ny fitaovana fandikam-bontoatiny dia,efa ela no mba naniriako hisian'io fitaovana io tato amin'ny wikipedia mg, satria efa betsaka ihany koa ny lahatsoratra nodikaiko tamin'izy io tamin'ireo wikipedia rahalahy. Tsara aloha ilay izy fa iezahintsika hatsaraina ihany.
Eny ary fa veloma ianao ry namako ary mirary tontolo andro tsara ho anao.
N.B: amin'ny manaraka mba tsy ho lasa pejy serasera ny wikipedia mg dia aleo alefa mailaka raha toaka tafatafa sahala an'izao ilay izy, sa ahoana hoy izy anao?
Misaotra tompoko!
--[[Mpikambana:BeGasy|BeGasy]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:BeGasy|discussion]]) 12 Jolay 2015 à 13:02 (UTC)
: Miarahaba indray,
: Amin'ny tetikasa Wiki rehetra, ny mailaka dia natao hampitana ireo hafatra tsy tokony natao ho sarababembahoaka (olana amin'ny lalàna, fifanakalozana tenimiafina, sns.). Tsy mampaninona ahy ny mifampiresaka eto amin'ny pejin-dresaka, satria natao ho an'izany izy ity. Raha tia hiresaka momba ny zavatra tsy tiana ho fantatry ny rehetra ianao dia mandefasa mailaka amiko. — <b><span style="border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;">[[Mpikambana:Jagwar|<font color="#CC6666">Jagwar]]</font></span></b><small>[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]</small> 12 Jolay 2015 à 13:34 (UTC)
Eny ary tompoko!<br />
mankasitraka anao aho,hanoratra mailaka rehefa misy resaka hafa.
Veloma tompoko!
--[[Mpikambana:BeGasy|BeGasy]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:BeGasy|discussion]]) 12 Jolay 2015 à 14:40 (UTC)
== Borôkraty ( Bureaucrate) ==
Salama tompoko!
Nohon'ny fitiavako hikarakara ity Wikipedia ity dia manana finiavana sy faniriana ho lasa Borôkraty aho. Eo amin'izany indrindra no tiako hametrahana fanontaniana hoe, misy fepetra takiana ve raha te-ho Borôkraty? Inona ary no tokony hataoko?
Misaotra tompoko!
--[[Mpikambana:BeGasy|BeGasy]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:BeGasy|discussion]]) 23 Jolay 2015 à 13:35 (UTC)
:Manao ahoana,
:Amin'izao fotoana izao dia tsy mbola misy borôkraty eto amin'i Wikipedia. Ny anton'izany dia ny haben'i fikambanana (mpikambana mavitrika) eto. Ny tena ilàna an'ny borôkraty koa dia ny manatanteraka ny fanovan-tsatam-pikambana.
:Raha ny hevitro manokana dia tsy mbola mila borôkraty isika eto ankehitriny: isika roa fotsiny no mpikambana nisoratra anarana ary mavitrika eto. sady efa samy manana satam-pandrindra avokoa isika eto.
: — <b><span style="border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;">[[Mpikambana:Jagwar|<font color="#CC6666">Jagwar]]</font></span></b><small>[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]</small> 24 Jolay 2015 à 23:03 (UTC)
== fanatsarana Endrik infobox ==
Miarahaba tompoko!
Faly aho manoratra aminao, saika hanontany kely aho,
Ahoana ny ahafahantsika manao ny infobox mifanaraka aminizay ilaina na azo baikoina? Ohatra eto :
<center>
{{infobox olona
|sary =<!--sary.svg-->
|anarana =<!--.....-->
|fiantsoina =<!--.....-->
|teraka =<!-- azo fenoina amin'ny alalan'ny {{daty niterahana sy taona|00|11|22}} -->
|maty =<!--.....-->
|firenena =<!--Madagasikara-->
|karazana =<!-- madagasikara|malagasy -->
|asa =<!--.....-->
|asa hafa =<!--.....-->
|taona niasàna =<!-- taona nanombohany ny asa mampalaza azy -->
|seha-pitiavana =<!-- vady, sipa, sns... -->
|tranokala =<!--- http://www.olona.com--->
}}
</center>
* '''Tsy ilaiko zao ny teny hoe : |maty , |karazana, |taona niasana, ka tsy tiko mipoitra eo amin'ny infobox n'olo iray, izany hoe tokony asiana paramètres de facultatifs ny teny amin'ny infobox mba tsy mipoitra izay tsy nisoratana na izay banga!'''
Asa azonao ny tiako hanontaniany azafady?
Misaotra betsaka!
{{BeGasy}}<br />
--:D 11 Aogositra 2015 à 14:16 (UTC)
: Miarahaba anao BeGasy, dia tena mahatalanjona ahy tokoa ny finiavanao eto amin'ny Wiki.
: Azoko ny tianao tenenina. Raha tsy tianao hipoitra ilay hoe "maty", "asa", sns. dia ampidirinao an-tsehatra ny atao hoe [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Extension:ParserFunctions ParserFunctions].
: Amin'ireo atao hoe ParserFunctions ireo dia ahitana fetra (condition), filazana (expression), sns. Rehefa misy fotoana aho dia hanova ilay pejy [[Endrika:Olona]] miaraka amin'izay ParserFunctions izay.
: Amin'ny manaraka indray tompoko, — <b><span style="border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;">[[Mpikambana:Jagwar|<font color="#CC6666">Jagwar]]</font></span></b><small>[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]</small> 12 Aogositra 2015 à 13:05 (UTC)
== Page merging ==
Hi Jagwar,
At Wikipdata, we found two items about the same person. It seems that both had articles in English and at this Wikipedia. Usually, I would tag them with [[Template:Merge]] (or the equivalent). I'm not sure if the attempt to create one at [[Endrika:Merge]] was a good idea. Please delete it if it's unwanted. Thanks for your help. --[[Mpikambana:Jura1|Jura1]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Jura1|resaka]]) 21 Septambra 2015 à 08:58 (UTC)
== Liv and Maddie ==
Could this page be written in Malagasy? The page that was deleted looked like French. The page exists in English ([[en:Liv and Maddie]]) and French ([[fr:Liv et Maddie]]). [[Manokana:Fandraisan'anjara/2602:30A:C037:A450:6482:2AD1:3725:2EA|2602:30A:C037:A450:6482:2AD1:3725:2EA]] 14 Oktobra 2015 à 21:46 (UTC)
: Hi, that page was not written in proper Malagasy: it was a mix of Malagasy, French and English that could not be understood by a monolingual native speaker. I may rewrite it later but for now I don't feel like it. Sorry for the inconvenience. Best regards, — <b><span style="border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;">[[Mpikambana:Jagwar|<font color="#CC6666">Jagwar]]</font></span></b><small>[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]</small> 15 Oktobra 2015 à 15:22 (UTC)
:::How do you say "Liv and Maddie is an American teen sitcom created by John D. Beck and Ron Hart and produced by It's a Laugh Productions for Disney Channel." in Malagasy? That was what the article was supposed to say. Also should [[:Wikipedia:General disclaimer]] and [[:Wikipedia:About]] be deleted? All they had were interwikis (which go on Wikidata), but they didn't have any content. [[Manokana:Fandraisan'anjara/2602:30A:C037:A450:2196:405D:492A:DFA8|2602:30A:C037:A450:2196:405D:492A:DFA8]] 29 Janoary 2016 à 05:36 (UTC)
::::Can you take a look at the articles I asked for help in fixing? I noticed a lot of inaccuracies in these articles. Some even look like machine translations while others are very basic. Any page relating to Disney movies and TV shows has inaccuracies in it. Can they be fixed? [[Manokana:Fandraisan'anjara/2602:306:83A9:3D00:6C8A:EBA1:CB42:C973|2602:306:83A9:3D00:6C8A:EBA1:CB42:C973]] 23 Novambra 2017 à 20:14 (UTC)
:::::There are machine translated articles about fast food restaurants being manufactured in this Wikipedia and 70 other languages. Can you just delete them if they're not worth keeping? There are the ones written in mg.wiki that are still here but not deleted. They are:
* [[Wayback Burgers]]
* [[A&W Restaurants]]
* [[Hardee's]]
* [[Whataburger]]
* [[Smashburger]]
Maybe just delete them if they are not notable. The Wikipedia:General disclaimer and Wikipedia:About pages need deletion too. Liv and Maddie should either be fixed or deleted. Same with the other Disney movie and TV show articles being manufactured in this Wikipedia. [[Manokana:Fandraisan'anjara/2602:306:83A9:3D00:B8FD:8874:ED6C:F014|2602:306:83A9:3D00:B8FD:8874:ED6C:F014]] 29 Novambra 2017 à 07:58 (UTC)
: Hi IP, the machine translated articles have been deleted. Thank you for reporting them. — <b><span style="border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;">[[Mpikambana:Jagwar|<font color="#CC6666">Jagwar]]</font></span></b><small>[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]</small> 29 Novambra 2017 à 18:52 (UTC)
::But what about Wikipedia:General disclaimer and Wikipedia:About? They are currently blank and were created ''only'' with Interwiki links (which are at Wikidata now). So they don't have any content. Not only that, but Liv and Maddie, Teletubbies, Charlotte's Web, The Fox and the Hound, etc. are all more machine translated articles with inaccuracies. There are more accurate articles with better translations in the English and French Wikipedias. Would it be better to just delete them or fix them? Some articles are about famous shows and movies (like The Lion King and The Simpsons), but others like Liv and Maddie or Fun and Fancy Free are about shows and movies that even Americans have never heard of. There is also [[Endrika:Disney theatrical animated features|a template that exists that is about these Disney theatrical animated features]] that is not translated and not linked on other articles. Note also that there are pages linking to [[Hamilton Luske]] (which does not exist) but not [[Endrika:Hamilton Luske]] (which does exist). There is also [[Endrika:Clyde Geronimi]] but the only page linking to that template is the page about [[Clyde Geronimi]] himself. Note also that Bot-Jagwar created that page (the one about Clyde Geronimi). Perhaps Bot-Jagwar could create more articles about notable Disney movies? Like for example ''Frozen'' is a Disney animated film that many people have heard of or seen. It is ''far'' more famous than films like Fun and Fancy Free or shows like Liv and Maddie. The page exists in English as [[:en:Frozen (2013 film)]] and in French as [[:fr:La Reine des neiges (film, 2013)]]. Note also that ''Frozen'' is one of the highest-grossing movies ever made, and is in production of a sequel for a release in 2019. The film is widely known so you might have heard of it. Can it have an article? [[Manokana:Fandraisan'anjara/2602:306:83A9:3D00:D138:CC74:53F6:EE68|2602:306:83A9:3D00:D138:CC74:53F6:EE68]] 30 Novambra 2017 à 18:02 (UTC)
:::I moved Pirates des Caraïbes to Pirates of the Caribbean because it is the original English name. I believe it's better to use the original English name for movies and shows not published in Malagasy that were originally made in English. I actually regret making the articles I made on The Jungle Book and Lady and the Tramp because they are badly written like other people have said. Although it's true that these Disney movies usually always have good articles in French, but not all of them. Currently there are articles I am trying to improve that are in bad shape. The Pirates of the Caribbean article looks small and has words in French. Some of these other articles are like that too. Right now, I realize that only ''some'' of these articles are top priority, but I need to know which ones are. Others are of much lesser importance. I can't tell if Pirates of the Caribbean is top priority or not, because I didn't make it. But I made The Jungle Book and Lady and the Tramp articles. They are small, but translated. Would that be OK or not? I might make more articles, but I need to know which ones are the most notable. [[Mpikambana:Kkjj|Kkjj]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Kkjj|resaka]]) 30 Novambra 2017 à 21:32 (UTC)
::::Hi. Theoretically, the Wikipedia:General Disclaimer and Wikipedia:About are supposed to contain the Malagasy version of what's written on their English counterparts. In general, the disclaimer states that Wikipedia in general does not guarantee the validity of information stored in here; that a Wikipedia articles does not constitute a legal, medical or professional advice, etc. The About page should shortly explain what Wikipedia is about and what you can do on and for Wikipedia. Both pages have been blank pretty much since the beginning. No translation from their English or French counterparts has ever been done, and I haven't planned to translate any of those pages yet.
::::
::::To be honest, I am not in the mood of writing Wikipedia articles about Disney movies. And most of the Malagasy versions here are in a state of abandonment since IP contribution has been disabled on those pages due to severe vandalism in the past. Machine translation can be attempted, but only in from a simple English version. You can propose a simple English version of the article you want to update on the talk page, and if it doesn't take too long to review and fix, surely I'll update the main article.
::::
::::I've already thought about creating movies, but I would wait a little bit longer before flooding the wiki with the potentially unmaintainable number of 20,000+ movie articles. And as you might have seen, quite a few of them are top-priority. — <b><span style="border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;">[[Mpikambana:Jagwar|<font color="#CC6666">Jagwar]]</font></span></b><small>[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]</small> 30 Novambra 2017 à 23:00 (UTC)
::But I need to know which ones (are top-priority). Like is ''Frozen'' more notable than the others? It's widely talked about, so you might have heard of it. Some talk pages that already have changes proposed to their articles:
* [[Dinika:The Simpsons]]
* [[Dinika:The Lion King]]
* [[Dinika:Lady and the Tramp]]
* [[Dinika:The Fox and the Hound (boky)]]
* [[Dinika:Charlotte's Web (horonantsary, 1973)]]
* [[Dinika:Charlotte's Web 2: Wilbur's Great Adventure]]
Should the blank pages be deleted or kept? I don't get the point of keeping blank pages. And some talk pages like [[Dinika:Lilo & Stitch]] are currently blank. Meanwhile [[Dinika:The Fox and the Hound]] was deleted. Should Dinika:The Fox and the Hound be restored so that I can request more changes? [[Mpikambana:Kkjj|Kkjj]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Kkjj|resaka]]) 30 Novambra 2017 à 23:36 (UTC)
:::Update: I have made more changes to the articles. But I am getting ready for bed so it I need to sleep tonight. It gets tiring having to clean these articles up. However, it is good to do when I'm bored. Be sure to check what I have written. I noticed [[Endrika:LahatsoratraIlaina]] has the first 10 Disney movies ever made on it, but they already exist. I don't know whether or not to just put the ones that are missing instead. There are only 16 articles about these movies. I am working on rewriting them all. [[Mpikambana:Kkjj|Kkjj]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Kkjj|resaka]]) 1 Desambra 2017 à 04:09 (UTC)
::::That's awesome, I've reviewed the articles you've attempted to translate, and they are OK. Contribution is always welcome as long as it's constructive. I've been maintaining a list of articles to be created at [[Mpikambana:Jagwar/lisi-dahatsora-koforonina#Horonantsary_&_sarimihetsika]] where ''[[Frozen]]'' is listed alongside other movies. I did some cleanup on [[Endrika:LahatsoratraIlaina]] which should probably be deleted (OK, I created the page, but haven't touched it '''in years''').
::::To answer your question on blank pages, yes, they should be deleted. — <b><span style="border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;">[[Mpikambana:Jagwar|<font color="#CC6666">Jagwar]]</font></span></b><small>[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]</small> 1 Desambra 2017 à 18:59 (UTC)
::::But about blank pages, does that include the General disclaimer and About? They're blank currently and so are some talk pages such as [[Dinika:Oliver & Company]]. But others like [[Dinika:Bambi]] and [[Dinika:Teletubbies]] were edited by me. I have noted the correct content for them. [[Mpikambana:Kkjj|Kkjj]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Kkjj|resaka]]) 1 Desambra 2017 à 19:07 (UTC)
:::Also note: there's more than one movie called Frozen, so it should be [[Frozen (horonantsary, 2013)]]. And the Star Wars movies have specific titles too (and there's more than just 6). [[Mpikambana:Kkjj|Kkjj]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Kkjj|resaka]]) 1 Desambra 2017 à 19:10 (UTC)
::::Also, I added the logos for Liv and Maddie and The Simpsons. I also realized that a better caption for that would be "The logo for the series." That's what they said about The Simpsons in fy.wikipedia. It said "It logo fan de searje.", which means "The logo for the series." in English. What would that mean in Malagasy? Note: I can add it, and then you can fix it. I'll do that. Also, I'm too lazy to remember the titles for the Star Wars movies, but I will look that up in a little bit. Thanks. [[Mpikambana:Kkjj|Kkjj]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Kkjj|resaka]]) 2 Desambra 2017 à 01:10 (UTC)
== Communication help request ==
Dear Jagwar, user "BeGasy" would like to [[Wikipedia:Mpandrindra/Fangatahana/BeGasy|become admin on mg.wikipedia]]. You supported this request. When I was doing background checks I found a block on Commons. I would like to know if this is still an issue or if it is safe to give admin rights. However, it is hard to communicate in English, and I think my message was not understood. Could you perhaps translate the text below into Malagasy so "BeGasy" can read and reply? Thank you very much. Sincerely, [[Mpikambana:Taketa|Taketa]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Taketa|resaka]]) 10 Janoary 2016 à 20:47 (UTC)
Dear BeGasy, you were blocked indefinitely on Wikimedia Commons due to repeated uploading of non-free files and two times block evasion. Could you please give your side of the story. What happened? Do you have any intention of uploading files on mg.wikipedia? Sincerely, Taketa
: Hi Taketa, I wish you a happy new year, and I am sorry for the late reply.
: English is the mother tongue of none of us. I think you'll have a better success if you wrote to him in French (I saw you are fr-1).
: As of the message translation you have the message below:
: «Miarahaba anao Begasy, voasakana teo amin'i Wikimedia Commons mandrakizay ianao noho ny fandefasana rakitra tsy malalaka indroa ary noho ny fialan-tsakana. Mangataka fanazava mikasika izay zavatra nataonao izay aho tompoko. Inona no nitranga? Minia ny handefa ireo rakitra ireo eo amin'i mg.wikipedia ve ianao? Amin-kitsim-po, Taketa»
: I am going to post the message on his talk page so he can see and explain. I'll let you know.
: — <b><span style="border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;">[[Mpikambana:Jagwar|<font color="#CC6666">Jagwar]]</font></span></b><small>[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]</small> 12 Janoary 2016 à 22:04 (UTC)
::Dear Jagwar, thank you very much. [[Mpikambana:Taketa|Taketa]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Taketa|resaka]]) 13 Janoary 2016 à 09:50 (UTC)
:::Hello Taketa, I've got a reply from BeGasy. He apparently was not well-aware of the importing rules at Wikimedia Commons (especially the necessity to put a licence on the files he had imported), and did not understand why he got warnings, then blocks. He actually did not infringe Commons policy on purpose. It was a misunderstanding problem. Now that he realises why he got blocked, he says he won't do those things again. — <b><span style="border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;">[[Mpikambana:Jagwar|<font color="#CC6666">Jagwar]]</font></span></b><small>[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]</small> 15 Janoary 2016 à 13:52 (UTC)
== Fanontaniana ==
'''Salama tompoko!''' <br />
Inona aloha ny vaovao sy maresaka ela ela zay?
Ny tiako hanontaniany voalohany dia , efa tsy afaka miverina ho mpandrindra indray ve ny tenako amin'izao tompoko?
Satria fantako fa tsy ampy ny mapndrindra ato amin'ny Wikipedia Malagassy, ary miha betsaka ireo lahatsoratra tsy manaraka ny fitsipika miforona ato ka tsy voahara maso. Ka ahoana tompoko ny amin'izany?
Farany, misy vaovao henoko eny amin'ny tambazotra sosialy hoe, ho tanterahina eto Mahajanga amin'ny faha 4 Martsa hoavy zao ny fandraisana Wikipedia ao amin'ny Allince Français, ahoana tsara tompoko momban'izy io? <br />
'''Misaotra tompoko!'''
== [[wikt:chr:prendre en filature]] ==
Bonjour Jaguar,
Je suis tombé sur l'entrée [[wikt:chr:prendre en filature|prendre en filature]] du Wiktionnaire en cherokee, mais je ne comprends pas bien comment Bot-jaguar en est arrivé à créer une telle entrée : comment, par exemple, devine-t-il que cette expression se traduit en cherokee par "ᎤᏓᏴᎳᏛ" (udayvladv) ? (Cette entrée en cherokee n'est présente ni sur le wiktionnaire en cherokee lui-même ni sur le wiktionnaire anglophone). [[Mpikambana:Automatik|Automatik]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Automatik|resaka]]) 20 Novambra 2016 à 16:29 (UTC)
: Bonjour Automatik,
: Pour le mot en cherokee, je me suis servi d'un dictionnaire bilingue anglais-cherokee externe. Pour les traductions, j'ai récupéré celles présentes sur le Wiktionnaire anglophone. — <b><span style="border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;">[[Mpikambana:Jagwar|<font color="#CC6666">Jagwar]]</font></span></b><small>[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]</small> 24 Novambra 2016 à 18:27 (UTC)
:: J'ai trouvé [http://www.culturev.com/cherokee/front/animals1.html ça] : mais dans ce cas, ᎤᏓᏴᎳᏛ correspond à la traduction du nom commun ''shadow'', et non du verbe. Ta source dit-elle autre chose ? Cordialement, [[Mpikambana:Automatik|Automatik]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Automatik|resaka]]) 10 Desambra 2016 à 21:44 (UTC)
== Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey ==
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future.<ref group=survey>This survey is primarily meant to get feedback on the Wikimedia Foundation's current work, not long-term strategy.</ref> The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. To say thank you for your time, we are giving away 20 Wikimedia T-shirts to randomly selected people who take the survey.<ref group=survey>Legal stuff: No purchase necessary. Must be the age of majority to participate. Sponsored by the Wikimedia Foundation located at 149 New Montgomery, San Francisco, CA, USA, 94105. Ends January 31, 2017. Void where prohibited. [[m:Community Engagement Insights/2016 contest rules|Click here for contest rules]].</ref> The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes.
<big>'''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&Aud=AE&Src=13AESSA Take the survey now!]'''</big>
You can find more information about [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|this project]]. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. Please visit our [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email to surveys@wikimedia.org.
Thank you!
--[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]] ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) 13 Janoary 2017 à 20:51 (UTC)
</div>
<!-- Message envoyé par User:EGalvez (WMF)@metawiki en utilisant la liste à https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/13-AESSA&oldid=16205359 -->
<references group=survey />
== baoritra ==
Bonjour Jagwar, est ce que tu pourrais vérifier [[wikt:fr:Special:Diff/22047035|ceci]] ? Merci d'avance. [[Mpikambana:Pamputt|Pamputt]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Pamputt|resaka]]) 26 Janoary 2017 à 07:42 (UTC)
== Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey ==
(‘’Sorry to write in English’’)
<div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">
Hello! This is a final reminder that the Wikimedia Foundation survey will close on '''28 February, 2017 (23:59 UTC)'''. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/SE/?SID=SV_6mTVlPf6O06r3mt&Aud=AE&Src=13AESSA Take the survey now.]'''
If you already took the survey - thank you! We won't bother you again.
'''About this survey:''' You can find more information about [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|this project here]] or you can read the [[m:Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions]]. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2016_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through EmailUser function to [[:m:Special:EmailUser/EGalvez_(WMF)| User:EGalvez (WMF)]]. '''About the Wikimedia Foundation:''' The [[:wmf:Home|Wikimedia Foundation]] supports you by working on the software and technology to keep the sites fast, secure, and accessible, as well as supports Wikimedia programs and initiatives to expand access and support free knowledge globally. Thank you! --[[:m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]] ([[:m:User talk:EGalvez (WMF)|talk]]) 23 Febroary 2017 à 07:30 (UTC)
</div>
<!-- Message envoyé par User:EGalvez (WMF)@metawiki en utilisant la liste à https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2016/13-AESSA&oldid=16205359 -->
== Félicitations et sollicitation ==
Salut Jagwar, comment ça va ? Je vois que la wikipédia en malgache a franchi le seuil des 80000 articles, et que tu es toujours très actif ! Félicitations pour ton investissement qui perdure dans le temps...
Je viens te solliciter car après deux ans d'inactivité de ma part ici, et en vertu de la politique par défaut concernant ces droits, les stewards de Meta: voudraient me retirer ces droits d'admins. Comme il n'y a pas beaucoup d'admins ici (en gros j'ai l'impression que tu es le seul actif), j'ai proposé qu'on me laisse les droits d'admin "au cas où" : je suis notifié dés que ma page de discussion est modifiée et il est donc très facile de me "réveiller" en cas de besoin de renforts (vandalisme massif, attaques de longue durée, etc.).
Je te propose donc d'appuyer ma demande si cela te convient, c'est là : [[Wikipedia:Mpandrindra]].
Merci encore et bravo pour tout ce que tu fais, bien cordialement,
-- [[User:Alno|AlNo]] [[User talk:Alno|(resaho)]] 21 Martsa 2017 à 15:23 (UTC)
:Misaotra betsaka pour ton soutien :) -- [[User:Alno|AlNo]] [[User talk:Alno|(resaho)]] 13 Jolay 2017 à 14:55 (UTC)
== Fikambanana Wikipedien Malagasy ==
Manakory aby tompoko.
Mba misy hetaheta kely tiako hozaraina mba hampandrosoana ny Wikipedia Malagasy. Soso-kevitra ihany ny ahy ary tsy haiko loatra raha efa misy ilay izy na tsy misy, fa ny hevitro dia : Maninona raha mba asiana vondrona iray hifaneraseran'ny Wikipedianina Malagasy. Mba hifankafantarana sy hizarana trai-kefa. Vitsy mantsy raha ny salan'isa no jerena ireo mpikambana malagasy eto amin'ity tranonkala ity ka mety ho tsara raha mba misy vondrona mampiray, ary mba ho afaka hanao hetsika fizarana sy fampiroboroboana ity Tranonkala ity isika raha tafavondrona.
Hevitra ihany ny ahy io, fa asa ianao raha mazoto. Raha efa misy moa ilay vondrona dia mba tiako ho fantatra.
Mankasitraka tompoko
--[[Mpikambana:AleasterX|AleasterX]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:AleasterX|resaka]]) 28 Martsa 2017 à 14:14 (UTC)
: Miarahaba tompoko, ary tonga soa eto amin'i Wikipedia.
: Voalohany indrindra aloha dia misaotra anao mamoa-kevitra momba ny Wikipdia. Tena vitsy tokoa ireo mpandray anjara amin'izao fotoana izao ka atao ny ezaka mba hampiroboroboana an'i Wikipedia. Efa nanentana ihany aho tamin'ny alalan'ny forum gasy ary tamin'ny alalan'ny vondrona Facebook (https://www.facebook.com/wpmalagasy). Io vondrona Facebook io dia tokony natao hifanakalozan-kevitra, vaovao ary fahaizana, fa tsy ampy ny fotoana ananako hikarakarana io vondrona io.
: Ankoatra izany koa dia misy ireo pejin'ny fikambanana (https://mg.wikipedia.org/wiki/Dinika_amin%27ny_Wikipedia:Dinika) izay azo ampisaina ho an'ny fifandraisana amin'ny mpikambana avy any amin'ny Wiki hafa.
: Raha manana fanontaniana na soso-kevitra ianao dia aza misalasala :) — <b><span style="border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;">[[Mpikambana:Jagwar|<font color="#CC6666">Jagwar]]</font></span></b><small>[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]</small> 1 Aprily 2017 à 19:52 (UTC)
== Vandalisme ao amin'ny pejy "Vavolombelon'i Jehovah" ==
Salama Tompoko.
Namorona ny pejy hoe [[Vavolombelon'i Jehovah]] aho. Nifototra tamin'ny fandikana sy famintinana ny hita ao amin'ny Wikipedia frantsay sy anglisy ilay izy fa tsy nankiniko amin'ny fahalalako fotsiny an'ilay fikambanana. Ny mampalahelo ahy anefa dia nisy namafa sy nanolo zavatra hafa ny ampahany be tamin'izay nosoratako, izay heveriko fa tsy manaja ny atao hoe tsy fiandaniana. Ny hampahafantatra anareo mpiandraikitra ny fisian'izany no anoratako eto. Mangataka sosokevitra sy fanampiana aho mba tsy hampisy conflit na guerre d'édition matetika momba io pejy io sy ny hafa koa.
Misaotra tompoko. --[[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 20 Novambra 2017 à 01:42 (UTC)
: Miarahaba anao Thelezifor,
: Misaotra anao tonga mandray anjara eto amin'ny Wikipedia Malagasy. Raha ny hitako dia ny mpikamnbana [[mpikambana:Roberalimanana|Roberalimanana]] no namafafa ny ampahan'ny fandraisan'anjaranao teo amin'ny pejy momba ny [[vavolombelon'i Jehovah|Vavolombelon'i Jehovah]]. Nanampy zavatra maromaro izy kanefa dia nanala fehintsoratra maro dia maro ihany koa [https://mg.wikipedia.org/w/index.php?title=Vavolombelon%27i_Jehovah&type=revision&diff=808935&oldid=808773]. Tsy very mandrakizay ny fiovana nataonao teo amin'ilay pejy fa mbola azo averina. [https://mg.wikipedia.org/w/index.php?title=Vavolombelon%27i_Jehovah&oldid=808773 Ity] ny fiovàna nataonao farany. Rehefa malala-dalaka ny fotoako dia hamerina izay banga aho (amin'ny Sabotsy na Alahady). Mila anontaniana ihany koa i Roberalimanana momba ny antony nanesorany ny fehintsoratra sasany.
: Mba tsy hisian'ny guerre d'edition dia tsara ny manampy ny tsiahy (reference, citation, source) miaraka amin'ilay dikanteny. Amin'izay dia mamporisika izay mpandray anjara mandalo hitazona ny fanambarana fantam-piaviana. — <b><span style="border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;">[[Mpikambana:Jagwar|<font color="#CC6666">Jagwar]]</font></span></b><small>[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]</small> 21 Novambra 2017 à 21:14 (UTC)
== Mahakasika ny fanovana nataoko tao amin'ny pejy Vavolombelon'i Jehovah ==
Miarahaba anao Jagwar
Misaotra anao tsy nisalasala niteny ahy tamin'ilay nanovako ny pejy vavolombelon'i Jehovah.
Tsy vavolombelon’i Jehovah aho nefa itako tsy dia mahafinaritra loatra ny fomba nilazan'i Thelezifor ny mahakasika ny Vavolombelon’i Jehovah tao, tsy dia diso loatra akory ny sasany amin’ireo voalaza, ary itako tena niezaka izy nanao azy, fa amin’ny ankapobeny dia tsy ampy be dia be, tsy dia misy zavatra tsara koa voatantara, sady itako misy somary tsy mety ny fomba nilazana ny hevitra sasany.
Ohatra hoe ny vavolombelon’I Jehovah nipoitra avy amin’ny protestantisma sy ny adventisma dia tsy marina. Ny eo ambany lohateny hoe:”finoan’ny vavolombelon’I Jehovah” koa tompoko dia marobe koa no tokon’ny ahitsy sy ampiana.
Na iza na iza vavolombelon’i Jehovah malagasy hamaky anazy io izay mihoatra ny 138 470 , dia tsy ho faly na oviana na oviana amin’izany fomba firesaka toy ny misy fankahalana izany. Izay tsy miresaka afatsy ny lafiratsiny. Ary mety haniry hanova io fomba filaza io daholo. Handray anjara ao amin’ny Wikipedia.
Raha te ahalala ny momba ahy sy ny tantarako ianao, dia iza no tsaratsara kokoa anontanianao mahakasika izany ? Tsy iza fa tsy maintsy ny tenako ihany. Raha tsy tia ahy ianao na amin’ny olona tsy tia ahy no angalanao hevitra dia mety ho ny zavatra ratsy mahakasika ahy ihany no azonao sy voatantaranao. Raha te-ahalala momba ny vavolombelon’I Jehovah àry ianao, anisan’izany ny tantarany na ny finoany, dia iza no tsaratsara kokoa afaka hanome valiny mahafa-po? tsy iza fa ny vavolombelon’I Jehovah ihany sa tsy izany? Avy amin’ny bokiny izany fa tsy ny avy amin’ny boky hafa na teny inona izany na teny inona.
Ny tantaran’ny vavolombelon’i Jehovah nalaiko dia tao anatin’ny boky misy tantaran’ny vavolombelon’i Jehovah, mitondra ny lohateny hoe: “Vavolombelon’i Jehovah, mpitory ny fanjakan’Andriamanitra”, misy pejy 750, natonta tamin’ny 2005, nanomboka tamin’ny pejy faha 42 hatramin’ny pejy faha 119 no nangalako hevitra. Ny finoan’ny vavolombelon’i Jehovah dia nalaiko tamin’ny boky: “Ny Vavolombelon’i Jehovah—Iza moa Izy Ireo? Inona no Inoany? Natao printy tamin’ny 2011, pejy faha 12 hatramin’ny pejy faha 14 no nalaiko, sy ny boky “Fandresen-dahatra”, natao printy tamin’ny 2011, pejy faha 407 hatramin’ny pejy faha 415. Ireo antontan’isa dia nalaiko avy amin’ny Diarin’ny Vavolombelon’I Jehovah natao printy tamin’ny Janoary 2017, pejy faha 177 hatramin’ny pejy faha 192. Nosoratan’ny vavolombelon’i Jehovah(Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc., Wallkill, New York, U.S.A) daholo ireo, Ny sary dia nataoko copie avy amin’ny www.jw.org, sary nahazahoan-dalana daholo, izay tsy an’iza fa tranokalan’ny Vavolombelon’i Jehovah ihany, nikirizako ary tao anatin’ny andro maromaro no nanaovako azy, nataoko tao anaty fichier word ny sasany avy eo nataoko copie tao amin’ny Wikipedia.
Ny mahakasika ny hoe avy amin’ny jw.org ireo teny nolazaiko dia mety marina satria ireo boky notanisaiko ireo dia hita ao amin’ny www.jw.org ny sasany ary ao amin’ny wol.jw.org ny sasany ary mety ho hita any amin’ny site hafa koa toy ny watchtowerwayback.org ny sary sy ny boky hafa.
Nataoko io mba ho feno kokoa ny fanazavana mahakasika ny vavolombelon’i Jehovah fa tsy ireo zavatra ratsy ihany no noresahina mba hanomezana fahafahampo ny Malagasy indrindra ireo vavolombelon’I Jehovah sy ireo mianatra aminy izay tena mazoto amin’ny fanaovana fikarohana amin’ny internet amin’izao andro izao.
Ny ankabeazan’ireo voalazan'i Thelezifor mahakasika ny vavolombelon’I Jehovah dia voalaza ao amin’ilay hevitra vaovao nataoko ihany fa nalamina, natao mazava tsara fotsiny, sady natao feno kokoa ny fanazavana. Ka tsy ny ratsy ihany no voaresaka fa ny tsara koa. Ka tsy haiko raha mahazo rariny aho amin’izany, mbola tokon’ny hanohy izy iny aho, anisan’izany ny famenoana ny bibliographies sy ny rohy hafa fa mbola tsy vitako ilay izy.
Raisiko foana aloha ny sosokevitra sy ny fanakianana fa tiako kokoa raha ny tombotsoan’ny maro no jerena. Izay mety no atao.
Misaotra indrindra tompoko.
== José Rafael Cordero Sanchez ==
Hi Jagwar. Please creation protect [[José Rafael Cordero Sanchez]]. You may want to add to your local [[MediaWiki:Titleblacklist]] the sentence
'''.*R[a]f[a][e]l.*C[o0]rd[e]r[o0].*S[а]nch[e]z.*'''
If you have any questions, please let me know. Happy New Year, [[Mpikambana:Sam Sailor|Sam Sailor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Sam Sailor|resaka]]) 26 Desambra 2017 à 21:30 (UTC)
== Hi {{pagename}} ==
Hello Jagwar! You are currently alone? Can you see the task about deletion, Thanks :) [[Mpikambana:Murbaut|Murbaut]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Murbaut|resaka]]) 18 Mey 2018 à 03:55 (UTC)
== [[Mohammad Ghorbanpour]] ==
Hello. Could you please delete the article mentioned either as cross-wiki spam or as non-notable? The article has been deleted several times on several different language Wikipedias. [[Mpikambana:Hiàn|Hiàn]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Hiàn|resaka]]) 25 Mey 2018 à 03:44 (UTC)
== Year pages ==
Are these pages recently created by IP editors (likely the same person) correct?
* [[Special:Contributions/124.105.29.184]]
* [[Special:Contributions/66.175.212.90]]
* [[Special:Contributions/183.89.8.135]]
Are they useful? Should they be deleted? (They look a lot like pages that regularly get deleted on other wikis because they're created by a longtime cross-wiki vandal. In fact, the pages created by 183.89.8.135 may get deleted by a steward anyway, regardless of the quality of the content, because that IP address has been globally blocked in the past for this very reason.) - [[Mpikambana:Dcljr|dcljr]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Dcljr|resaka]]) 17 Septambra 2018 à 06:57 (UTC)
: Thanks for the information. I just nuked all year-related articles created by IPs. They were not useful and should have been deleted. Glad to see some IP have already been blocked. — <b><span style="border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;">[[Mpikambana:Jagwar|<font color="#CC6666">Jagwar]]</font></span></b><small>[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]</small> 17 Septambra 2018 à 21:18 (UTC)
== Sokajy:Pejy nomena hofafàna ==
Bonjour,
Pouvez-vous supprimer les catégories vides de [[:Sokajy:Pejy nomena hofafàna]] ?
Merci
[[Mpikambana:Vargenau|Vargenau]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Vargenau|resaka]]) 23 Oktobra 2018 à 21:21 (UTC)
== More year pages ==
These pages don't look right to me (but I don't read Malagasy): [[Special:Contributions/47.105.87.160]]. Should they be deleted? - [[Mpikambana:Dcljr|dcljr]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Dcljr|resaka]]) 13 Desambra 2018 à 08:29 (UTC)
:Hi, there is nothing to read in there as those pages are empty anyway. They are so numerous that I can't even nuke them... — <b><span style="border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;">[[Mpikambana:Jagwar|<font color="#CC6666">Jagwar]]</font></span></b><small>[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]</small> 13 Desambra 2018 à 18:29 (UTC)
== Non-free files ==
Hi!
I noticed that mg.wiki [[mg:Special:ListFiles|have 3 files]]. It seems they are uploaded as non-free files. Per [[:wmf:Resolution:Licensing_policy]] mg.wiki need an Exemption Doctrine Policy (EDP) to host non-free files. See lists at [[m:Non-free content]] and an example see [[en:Wikipedia:Non-free content]].
I could not find an EDP on mg.wiki. Do you have one?
If not the three files should be deleted. --[[Mpikambana:MGA73|MGA73]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:MGA73|resaka]]) 31 Martsa 2020 à 18:27 (UTC)
== Momba ny fisian'ny pejy Sary/*/2022 ==
Miarahaba namana.
Mba afaka omenao fanazavana momban'ny fisian'ny io pejy io ve ao. Raha ny fahitako azy manko dia lasa toy ny pejy izay tsy manana antom-pisiana manokana. Ny pejy tokoa mantsy dia feno sary miaraka amin'ny daty 2022 izay azo lazainy ho tsy mitombina.
Misoatra anao mialoha amin'ny valin-teny. [[Mpikambana:Htension1000|Htension1000]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Htension1000|resaka]]) 28 Jolay 2020 à 12:24 (UTC)
:Manao ahoana [[User:Htension1000|Htension1000]],
:
:Ny antom-pisian'ny pejy sahala ilay nofafànao iny dia ny famantarana amin'ny fomba tsotra kokoa ireo sary rehetra izay efa niseho ary izay mbola hiseho amin'ny pejy fandraisana.
:Ho hitanao ao amin'i [[Wikipedia:Sary/*]] na ao amin'i [[Wikipedia:Sary/*/taona_2020]] ny sary hipoitra amin'ity taona ity.
:Nanomboka tamin'ny 16 Aprily 2020 dia miova isan'andro ny sary miseho eo amin'ny pejy Fandraisana.
:Amin'izao fotoana izao dia efa feno hatramin'ny taona 2030 ny sary.
:— <b><span style="border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;">[[Mpikambana:Jagwar|<font color="#CC6666">Jagwar]]</font></span></b><small>[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]</small> 29 Jolay 2020 à 12:41 (UTC)
== Weird pages from 2013 on ku.wiktionary ==
Hello, just before your bot stopped editing on ku.wiktionary it created some [https://ku.wiktionary.org/wiki/Taybet:Contributions/Bot-Jagwar strange pages] which I'm not sure are actual words (couldn't find anything but links to mg.wiktionary or spam on the internet). Can you check? -- [[Mpikambana:Guherto|Guherto]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Guherto|resaka]]) 8 Aogositra 2020 à 14:39 (UTC)
:Another weird thing is, how can [https://ku.wiktionary.org/wiki/mizozozozo a verb form refer to itself] as the verb? Sorry if this is something special with Malagasy. -- [[Mpikambana:Guherto|Guherto]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Guherto|resaka]]) 8 Aogositra 2020 à 15:31 (UTC)
::Hi [[Mpikambana:Guherto|Guherto]],
::Those verbs have been created following [https://mg.wiktionary.org/wiki/Dinika_amin%27ny_mpikambana:Jagwar/2#inflected_Malagasy_verb_forms that discussion there]. I no longer have the exact context, but the definition was supposed to mean present tense. More information should have been added manually, but for some reason it was never done... — <b><span style="border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;">[[Mpikambana:Jagwar|<font color="#CC6666">Jagwar]]</font></span></b><small>[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]</small> 9 Aogositra 2020 à 12:28 (UTC)
== We sent you an e-mail ==
Hello {{PAGENAME}},
Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org.
You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].
[[Mpikambana:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:MediaWiki message delivery|resaka]]) 25 Septambra 2020 à 18:53 (UTC)
<!-- Message envoyé par User:Samuel (WMF)@metawiki en utilisant la liste à https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 -->
== Perihelia fa tsy Perifelia ==
Salama Tompoko.
Maro loatra ny pejy ato amin' ny Wikipedia malagasy (manakaiky ny 7 000) izay ahitana ny hoe "perifelia" izay tokony ho soratana hoe "perihelia". Tokony hatao ny fanitsiana.--[[Mpikambana:Thelezifor|Thelezifor]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Thelezifor|resaka]]) 10 Martsa 2021 à 04:16 (UTC)
== How we will see unregistered users ==
<div lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin=content/>
Bonjour !
Vous recevez ce message parce que vous êtes un administrateur ou une administratrice sur un wiki Wikimedia.
Aujourd'hui, lorsqu'une personne modifie un wiki Wikimedia sans être connectée, nous affichons son adresse IP. Comme vous le savez peut-être déjà, nous ne serons plus en mesure de le faire à l'avenir. Il s'agit d'une décision du service juridique de la Fondation Wikimedia, car les normes et réglementations en matière de confidentialité en ligne ont changé.
Au lieu de l'IP, nous allons montrer une identité masquée. Du fait de votre statut d'admin, '''vous pourrez toujours accéder à l'adresse IP'''. Il y aura également un nouveau droit d'utilisateur pour celles et ceux qui ne sont pas admin mais qui ont besoin de voir les IP complètes, afin de lutter contre le vandalisme, le harcèlement et le spam. Les patrouilleurs et patrouilleuses verront également une partie de l'IP même sans ce droit d'utilisateur. Nous travaillons également sur [[m:IP_Editing:_Privacy_Enhancement_and_Abuse_Mitigation/Improving_tools/fr|de meilleurs outils]] pour faciliter la maintenance des wikis.
Si vous ne l'avez pas encore fait, [[m:IP_Editing:_Privacy_Enhancement_and_Abuse_Mitigation/fr|vous pouvez en savoir plus sur Meta]]. Si vous voulez être sûr de ne pas manquer les changements techniques sur les wikis Wikimedia, vous pouvez [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|vous inscrire]] à [[m:Tech/News|aux actualités techniques hebdomadaires]] (''Tech News'').
Nous avons [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/fr#options|deux propositions]] concernant le possible fonctionnement de cette identité. '''Nous apprécierions vos commentaires''' sur la façon dont vous pensez que cela fonctionnerait le mieux pour vous et votre wiki, maintenant et à l'avenir. Vous pouvez nous laisser un message [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigatio|sur la page de discussion]]. Vous pouvez écrire dans votre langue. Les suggestions ont été publiées en octobre et nous déciderons après le 17 janvier.
Merci.
/[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/>
</div>
4 Janoary 2022 à 18:17 (UTC)
<!-- Message envoyé par User:Johan (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(5)&oldid=22532651 -->
== Droits admin de [[User:Alno]] sur mg:wikipedia ==
Salama tompoko Jagwar!
Pour commencer je te souhaite une très belle année 2022 !
De nouveau il m'est notifié que je suis sur le point de perdre mes droits admin ici faute d'actions récentes. De la même façon que la dernière fois, j'ai posté une [[Wikipedia:Mpandrindra|demande à la communauté locale]] pour savoir si elle serait d'accord pour me reconduire. Je reste bien évidemment toujours aussi facile à "réveiller" en cas de besoin ;)
Bonne continuation à toi et à la Wikipédia gasy !
-- [[User:Alno|AlNo]] [[User talk:Alno|(resaho)]] 21 Janoary 2022 à 13:35 (UTC)
===Pas question===
Bonjour [[User:Alno]] sur mg:wikipedia
Qu'est que tu fais sur mg:wikipedia? Rien? Tu ne sais pas parler malgache, tu n'a jamais été non plus, en plus tu ne connais pas d'utiliser un traducteur automatique.
Ehem, tu veux etre administrateur pourquoi? Pour frimer avec tes tantines?
Non, je dit: non, vas frimer avec d'autres choses, achetes toi une voiture ou trouves toi un jouet, ok?
En plus: ca marche bien ici: justement parce qu'il n'a pas d'administrateur ! Hourrah. Restons serieux, ok.
Salut
[[Manokana:Fandraisan'anjara/41.213.235.225|41.213.235.225]] 4 Aprily 2024 à 03:04 (UTC)
== Rename two files ==
Hello!
You seem to be the only active admin here so I'm contacting you directly. The file extensions (.jpg) of these files don't match their MIME (image/png) and hence need to be moved:
* [[:Sary:2010 Winter Olympics logo.svg|Sary:2010 Winter Olympics logo.svg]] → [[:Sary:2010 Winter Olympics logo.png|Sary:2010 Winter Olympics logo.png]]
* [[:Sary:MySQL.svg|Sary:MySQL.svg]] → [[:Sary:MySQL.png|Sary:MySQL.png]]
Thanks! [[Mpikambana:Jonteemil|Jonteemil]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Jonteemil|resaka]]) 10 Jolay 2022 à 01:56 (UTC)
== Enquiry on a deleted page ==
Hello [[User:Jagwar|Jagwar]],
I noticed the announcement I made in the Malagasy community portal [https://mg.wikipedia.org/w/index.php?title=Manokana:Laogy&page=Enabling_Section_Translation:_a_new_mobile_translation_experience was deleted] by you. Please can you suggest the right page to make my announcement?
Thank you for your help! [[Mpikambana:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:UOzurumba (WMF)|resaka]]) 23 Novambra 2022 à 17:44 (UTC)
: Hello [[Mpikambana:UOzurumba (WMF)|UOzurumba]],
: Your message has been moved to [[Wikipedia:Dinika#Enabling_Section_Translation:_a_new_mobile_translation_experience]]. You can use that page to make announcements from the WMF.
: Regards, — <b><span style="border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;">[[Mpikambana:Jagwar|<font color="#CC6666">Jagwar]]</font></span></b><small>[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]</small> 23 Novambra 2022 à 18:58 (UTC)
::Thank you, [[Mpikambana:Jagwar|Jagwar]]. [[Mpikambana:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:UOzurumba (WMF)|resaka]]) 25 Novambra 2022 à 16:32 (UTC)
== Fanohizana ny fikirakirana ny raki-pahalalana Wikipédia eto Madagasikara ==
Salama @[[Mpikambana:Jagwar|Jagwar]], faly mifanena amin'ny mpiray tanindrazana eto amin'ity sehatra ity. Raha mety afaka mahazo adiresy mailaka ve hifaneraserana misimisy kokoa? Mankasitraka indrindra. [[Mpikambana:Anai171|Anai171]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Anai171|resaka]]) 13 Martsa 2023 à 20:49 (UTC)
:Salama @[[Mpikambana:Anai171|Anai171]], faly ihany koa aho mahitana mifanakalo hevitra amin'ny mpiray tanindrazana mandray anjara eto amin'i Wikipedia. radomd92 amin'i gmail.com no azonao hanoratana mailaka amiko. — <b><span style="border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;">[[Mpikambana:Jagwar|<font color="#CC6666">Jagwar]]</font></span></b><small>[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]</small> 13 Martsa 2023 à 21:36 (UTC)
::Mankasitraka indrindra o! [[Manokana:Fandraisan'anjara/197.215.193.161|197.215.193.161]] 14 Martsa 2023 à 05:20 (UTC)
== "Search" ==
Hi!
There's one new message to translate, which may become very visible. It's just one word: "Search".
It can be translated here: https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=jquery-uls&language=mg&filter=&action=page
It's the last one in the list.
As you do it, can you please also check the translation of the message write above it? It is "Search for a language" in English, and it's currently translated as "Hitady fiteny" into Malagasy. If possible, both this message and the new one-word "Search" message should use the same word for "Search".
You already have a translatewiki account, and you made many contributions there, so it should be very easy for you.
Thank you! [[Mpikambana:Amire80|Amir E. Aharoni]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Amire80|resaka]]) 26 Martsa 2023 à 06:59 (UTC)
:Hi @[[Mpikambana:Amire80|Amire80]],
:Thanks for the heads-up, the translation is now complete again. The current translation given for "Search for a language" is -- I believe -- accurate as it is. For the placeholder, it depends, on whether the "search" word should be in the imperative form ("Tadiavo") or not ("Hitady"); I have chosen the latter to be consistent with my past work on these. — <b><span style="border:1px solid #74CC66;padding:1px 3px;font-family:Verdana,sans-serif;">[[Mpikambana:Jagwar|<font color="#CC6666">Jagwar]]</font></span></b><small>[[User talk:Jagwar|grr...]] [mailto:rado.kaontywiki(at)gmail.com mailaka]</small> 26 Martsa 2023 à 19:57 (UTC)
::Thanks! [[Mpikambana:Amire80|Amir E. Aharoni]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Amire80|resaka]]) 26 Martsa 2023 à 20:45 (UTC)
== Sorry to disturb ==
Can you help me to protect [[Tommy Jonathan Sinaga]] page from spam editing? .Regards! [[Mpikambana:Manao tsara|Manao tsara]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Manao tsara|resaka]]) 22 Aogositra 2023 à 01:56 (UTC)
==Fandraisana anjara==
Salama@[[Mpikambana:Jagwar|Jagwar]]
Mitsiriritra ny ataonao eto amin'ny wikipédia malagasy, mankasitraka .
Hampiana-tena amin'ny fanoratana teny magasy mba hanatevin-daharana ny mpikatroka ato.
[[Mpikambana:Chirocca77|Chirocca77]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Chirocca77|resaka]]) 24 Mey 2025 à 06:08 (UTC)
== Request writing about Isabelle de Charriere (Q123386) ==
Hello Jagwar, Would you like to write about Isabelle de Charriere (Q123386) for the MG Wikipedia? It'll be appreciated if it'll be done.
[[Mpikambana:Boss-well63|Boss-well63]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Boss-well63|resaka]]) 12 Novambra 2025 à 12:10 (UTC)
== You may be an eligible candidate for the U4C election ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Greetings,
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.
This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.
The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.
In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 Aprily 2026 à 20:06 (UTC) </div>
<!-- Message envoyé par User:Keegan (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 -->
== Bonjour de l'Italie ==
Bonjour, bien cher Jagwar!!!
J'ai ouverte un [[Pino Pagani|petit stub]] sur la Wikipedia Malgache, et je vous demande la gentilesse d'ajoutter quelque nouvelle sur la biogrphie du personnage.
Je suis disponible en voue aider en Italien et Portugais. Merci pour votre reponse, à bientôt [[Mpikambana:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Dinika amin'ny mpikambana:Rei Momo|resaka]]) 6 Jolay 2026 à 07:43 (UTC)
ejbgsq0vti90726vpbbmhuc46rhgbw7
Nosibe
0
46429
1146884
1109606
2026-07-06T11:47:37Z
MalyaMar
40224
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */
1146884
wikitext
text/x-wiki
{{coord|-13.150000|49.800000}}
{{infobox tanàna
|anarana=Nosibe
|faritany=Antsiranana
|isam-ponina=9085
|firenena={{Madagasikara}}
|sary=Nosibe.jpg}}
'''Nosibe''' dia kaominina malagasy ao amin'ny [[distrikan'i Vohemar]], [[Faritanin'i Antsiranana]]. Ny isam-poniny dia 9085 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 71617 ary ny kaodin-distrika dia 716
== Vokatry ny fambolena ==
Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia canne a sucre.
Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia [[vary]].
Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia mais.
Ny isan'omby dia 30000.
Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny [[vorona]] teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3.
Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia mais.
Ny entana lafo vidy indrindra dia vary.
85 ny mponina no miasa tany.
0 ny mponina no miasa amin'ny fanjonoana.
14 ny mponina no miasa amin'ny fiompiana.
0 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha.
== Ara-tsosialy ==
== Fotodrafitrasa ==
Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
== Fitaterana ==
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 12 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 72 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 75000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 65000 Fmg.
== Fahasoavana ==
60 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra.
Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.
5 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena.
35 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.
== Endri-javatra ==
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.
== Olana ==
Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 2.
Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 107.
2 no isan'ireo mpamono olona tratra tanatin'ny taona 1999-2001.
== Rohy ivelany ==
* [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.
[[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]]
6getx3izmldvr6i9qijfrqahej23ixe
1937
0
59211
1146878
615089
2026-07-06T07:32:13Z
Rei Momo
6456
/* Teraka tamin'ny taona 1937 */
1146878
wikitext
text/x-wiki
{{daty|1937}}
{{kalandriehafa}}
Ireo zava-nitranga, ireo olon-teraka ary ireo olona maty tamin'ny taona 1937 ny kalandrie Gregôriana.
== Zava-nitranga ==
{{...}}
== Teraka tamin'ny taona 1937 ==
* [[Tommy Aaron]]
* [[Lucien Abadie]]
* [[Abdallah Mohamed Kamil]]
* [[Michel Abonneau]]
* [[Ibrahim Abouleish]]
* [[Jacques Acar]]
* [[Sundiata Acoli]]
* [[Jean-Pierre Adam]]
* [[Robert Adams (photographe)]]
* [[Hasil Adkins]]
* [[Michel Admette]]
* [[Vittorio Adorni]]
* [[Frans Aerenhouts]]
* [[Rene Aerts]]
* [[Florin Aftalion]]
* [[Bengt Ahlfors]]
* [[Martti Ahtisaari]]
* [[JoAnne Akalaitis]]
* [[Nodar Akhalkatsi]]
* [[Bella Akhmadoulina]]
* [[Mahmoud Al-Gohary]]
* [[Naji al-Ali]]
* [[Élisabeth Alain]]
* [[Ghani Alani]]
* [[Ricardo Alarcón]]
* [[Pierre Alard]]
* [[Juan Manuel Albendea Pabón]]
* [[Anne-Marie Albiach]]
* [[Madeleine Albright]]
* [[Veniamin Aleksandrov]]
* [[Alfredo M. Bonanno]]
* [[Jed Allan]]
* [[Claude Allègre]]
* [[Joseph P. Allen]]
* [[Bobby Allison]]
* [[Malek Alloula]]
* [[Marcel Alocco]]
* [[Jaime Alomar]]
* [[Rudi Altig]]
* [[Marc Alyn]]
* [[Jackie d'Amico]]
* [[Pierre Amouroux]]
* [[Søren Andersen (1937)]]
* [[Sylvia Anderson]]
* [[Jean-Marie André (député)]]
* [[Jean-Pierre Andrevon]]
* [[Niall Andrews]]
* [[Jean-Claude Andro]]
* [[Antonio Valentín Angelillo]]
* [[David Angus]]
* [[Claude Arabo]]
* [[Sergio Aragonés]]
* [[José Araquistáin]]
* [[Jacques Ardouin]]
* [[Cüneyt Arkın]]
* [[Todd Armstrong]]
* [[Horacee Arnold]]
* [[Vladimir Arnold]]
* [[Giovanni Arrighi]]
* [[Eduardo Arroyo]]
* [[Haílton Corrêa de Arruda]]
* [[Edouard Artemiev]]
* [[Donald Arthur]]
* [[André Aschieri]]
* [[Vasco Ascolini]]
* [[Vladimir Ashkenazy]]
* [[Jean-Claude Asphe]]
* [[Johan Asplund]]
* [[Jean-Marie Aubron]]
* [[Nadhmi Auchi]]
* [[Jean Augustine]]
* [[José Augusto]]
* [[Carlos Aured]]
* [[Prosper Avril]]
* [[Jo-El Azara]]
* [[Jean-Pierre Azéma]]
* [[Georges Bœuf]]
* [[Barbara Babcock]]
* [[Audrys Juozas Backis]]
* [[Ralph Backstrom]]
* [[Gus Backus]]
* [[Angelo Badalamenti]]
* [[Alain Badiou]]
* [[Jean Baechler]]
* [[Max Baer Jr.]]
* [[Guy Bagnard]]
* [[Bai Xianyong]]
* [[Antonio Bailetti]]
* [[David Bailie]]
* [[Jean-François Bailly]]
* [[Osvaldas Balakauskas]]
* [[Ina Balin]]
* [[Carroll Ballard]]
* [[Francisco Pinto Balsemão]]
* [[Rupiah Banda]]
* [[Gordon Banks]]
* [[Sabri al Banna]]
* [[Ofer Bar-Yosef]]
* [[Enzo Barbaresco]]
* [[Raoul P. Barbe]]
* [[Bernard Barbiche]]
* [[Julian Barbour]]
* [[Jean-Pierre Bardet]]
* [[Vendramino Bariviera]]
* [[Doug Barkley]]
* [[Amparo Baró]]
* [[Sandy Baron]]
* [[Jacques Barrot]]
* [[Henri Nhi Barte]]
* [[Pierre Bartholomée]]
* [[Tony Barton]]
* [[Shirley Bassey]]
* [[Jean-Pierre Bastid]]
* [[Alvin Batiste]]
* [[Henri Battais]]
* [[Max Emmanuel von Wittelsbach]]
* [[Jean Alingué Bawoyeu]]
* [[Zdeněk Bažant]]
* [[Ned Beatty]]
* [[Warren Beatty]]
* [[Jean-Pierre Beauviala]]
* [[Jurek Becker]]
* [[David Bedford]]
* [[André Beem]]
* [[Hildegard Behrens]]
* [[Flavio Behring]]
* [[David Behrman]]
* [[Peter Beil]]
* [[Arnold Belgardt]]
* [[Jean-Pierre Beltoise]]
* [[Mohamed Benaïssa]]
* [[Carmelo Bene]]
* [[Roberto Benzi]]
* [[François Béranger]]
* [[Zoltán Berczik]]
* [[Steven Berkoff]]
* [[Christian Bernadac]]
* [[Louis Bernard (politique)]]
* [[Réginald Bernut]]
* [[Carl Bertelsen]]
* [[Yves Berthelot]]
* [[Louis Besson]]
* [[Antonio Betancort]]
* [[Mario Bettati]]
* [[Mauro Bianchi]]
* [[Michael von Biel]]
* [[Amilcare Bietti]]
* [[Jean-Louis Biget]]
* [[Judy Biggert]]
* [[Maarten Bijleveld van Lexmond]]
* [[Pierre Billon (écrivain)]]
* [[Birgir Sigurðsson]]
* [[Andreï Bitov]]
* [[Noel Black]]
* [[Chris Blackwell]]
* [[Paul Blanc (homme politique)]]
* [[Brian Blessed]]
* [[Marc Bleuse]]
* [[Don Bluth]]
* [[Karol J. Bobko]]
* [[Rimma Bobritskaïa]]
* [[Hans-Joachim Bohlmann]]
* [[Janine Boissard]]
* [[Clara Bonaldi]]
* [[Graham Bond]]
* [[Valentin Bondarenko]]
* [[Guy Boniface]]
* [[François Bonlieu]]
* [[Alain Bonnefoit]]
* [[Roger-Maurice Bonnet]]
* [[Carlo Bonomi]]
* [[Michael Booker]]
* [[Bob Boozer]]
* [[Salvatore Borgese]]
* [[Rune Börjesson]]
* [[Didier Borotra]]
* [[Franck Borotra]]
* [[Ben Bot]]
* [[Mahfoud Boucebci]]
* [[Andrée P. Boucher]]
* [[René Bouin]]
* [[François Boulay (écrivain)]]
* [[Gonzalve de Bourbon (1937-2000)]]
* [[Jean-Paul Bourcereau]]
* [[Louis Bourgeois (joueur de football)]]
* [[Jean-Claude Bourlès]]
* [[Claude Bourquard]]
* [[Pierre-André Boutang]]
* [[Abdelaziz Bouteflika]]
* [[Romain Bouteille]]
* [[François Boutin]]
* [[Clete Boyer]]
* [[Jean Boyer (homme politique)]]
* [[Peter Brabrook]]
* [[Richard Bradford]]
* [[Vittorio Brambilla]]
* [[Marianne von Brandstetter]]
* [[Gérard Braun]]
* [[Gérard Brémond]]
* [[Shay Brennan]]
* [[Richard Bright]]
* [[Laurens Jan Brinkhorst]]
* [[Bud Brisbois]]
* [[Gérald Brisson]]
* [[Chris Bristow]]
* [[Jean-Jacques Brochier]]
* [[Herb Brooks]]
* [[Johnny Brown]]
* [[Timothy Brown (acteur)]]
* [[S.F Brownrigg]]
* [[André Brugiroux]]
* [[Albert Brülls]]
* [[Andrée Brunin]]
* [[Mark Brusse]]
* [[John G. Bryden]]
* [[Jean-Paul Bucher]]
* [[Marie-Françoise Bucquet]]
* [[Luiz Bueno]]
* [[Huy Duong Bui]]
* [[Andreas von Bülow]]
* [[Grace Bumbry]]
* [[Haydee Tamara Bunke Bider]]
* [[Roland Burris]]
* [[Daniel Burros]]
* [[Beryl Burton]]
* [[Tony Burton]]
* [[Burke Byrnes]]
* [[Thérésien Cadet]]
* [[Inès Cagnati]]
* [[Luigi Calabresi]]
* [[Lilian Camberabero]]
* [[Carlos Campos]]
* [[Peter Campus]]
* [[Dyan Cannon]]
* [[Gilles Cantagrel]]
* [[Pierre Cao]]
* [[Mario Capecchi]]
* [[Andrea Carandini]]
* [[Joey Carew]]
* [[George Carlin]]
* [[James Carlisle]]
* [[Len Carlson]]
* [[Johnny Carroll]]
* [[Yves Caron]]
* [[Francesca Yvonne Caroutch]]
* [[Hubert Carpentier]]
* [[Allan Carr]]
* [[Roch Carrier]]
* [[Billy Carter]]
* [[Matthew Carter]]
* [[Ron Carter]]
* [[Rubin Carter]]
* [[Marie-Pierre Casey]]
* [[Geneviève Casile]]
* [[Ollan Cassell]]
* [[Bernard Cassen]]
* [[Colette Castel]]
* [[Ralph Caulton]]
* [[François Caviglioli]]
* [[Felipe Cazals]]
* [[Gianni Celati]]
* [[Orlando Cepeda]]
* [[Raymond Ceulemans]]
* [[Raymond Ceuppens]]
* [[Cha Kyung-bok]]
* [[Dominique Chaboche]]
* [[Christine Chagnoux]]
* [[Claude Chaigneau]]
* [[Mintimer Chaïmiev]]
* [[Jean Chaline]]
* [[Christian de Chalonge]]
* [[Gene Chandler]]
* [[Alain Chapel]]
* [[Gary Chapman]]
* [[Bobby Charlton]]
* [[Jerome Charyn]]
* [[John de Chastelain]]
* [[Robert Chaudenson]]
* [[Alain Chénard]]
* [[Guillaume Chenevièvre]]
* [[Guillaume Chenevière]]
* [[Abderrazak Cheraït]]
* [[André Chéret]]
* [[Christian de Chergé]]
* [[Corinne Chevallier]]
* [[Christian Chevreuse]]
* [[Chicuelo (Rafael Jiménez Castro)]]
* [[Vincent Chin]]
* [[Givi Chokheli]]
* [[Lionel Chouchan]]
* [[Jacqueline Chonavel]]
* [[Guennadi Chpalikov]]
* [[Jean-Pierre Chrétien]]
* [[Carl Emil Christiansen]]
* [[Young Sup Chung]]
* [[George Chuvalo]]
* [[Teresa Ciepły]]
* [[Ryszard Cieślak]]
* [[Hans Cieslarczyk]]
* [[Maria Ciobanu]]
* [[Stelvio Cipriani]]
* [[Hélène Cixous]]
* [[Geneviève Clancy]]
* [[Ron Clarke]]
* [[Françoise Claustre]]
* [[Peter A. Clayton]]
* [[Bernard Cleary]]
* [[Dick Clement]]
* [[Yvon Clément]]
* [[Rénald Clérismé]]
* [[Michel Closse]]
* [[Jean-Pierre Coallier]]
* [[Ron Cobb]]
* [[Johnnie Cochran Jr]]
* [[Thad Cochran]]
* [[Lorraine Coghlan]]
* [[Marcel Cohen (écrivain)]]
* [[Curtis Cokes]]
* [[Marina Colasanti]]
* [[François Colcombet]]
* [[Sidney Coleman]]
* [[Anne Colette]]
* [[Pino Colizzi]]
* [[Françoise Collin]]
* [[Paul Collins (acteur)]]
* [[Alice Coltrane]]
* [[Loul Combres]]
* [[Nina Companeez]]
* [[Gilbert Comptois]]
* [[Maryse Condé]]
* [[Kevin Connor]]
* [[Paolo Conte]]
* [[John Horton Conway]]
* [[Charles Coody]]
* [[Peter Cook (acteur)]]
* [[Brian Cooke]]
* [[Johnny Copeland]]
* [[Michel Corajoud]]
* [[Hugo Cores]]
* [[Azio Corghi]]
* [[Jacqueline Cormier]]
* [[Bill Cosby]]
* [[Claude Cossette]]
* [[Manuel Pinto da Costa]]
* [[Jean-Pierre Cot]]
* [[Michèle Cotta]]
* [[Marius Cottier]]
* [[Tom Courtenay]]
* [[Jean Cousineau]]
* [[Terry Cox]]
* [[John Coyne]]
* [[Myra Cree]]
* [[Robert Crippen]]
* [[Bobby Cruz]]
* [[Maurice Culot]]
* [[Sonny Curtis]]
* [[Boris Cyrulnik]]
* [[Henri Czarniak]]
* [[Jean-Claude Dague]]
* [[Dick Dale]]
* [[John Daly (producteur)]]
* [[Raymundo Damasceno Assis]]
* [[Alfonse D'Amato]]
* [[André Damseaux]]
* [[Lawrence Dane]]
* [[Ludvík Daněk]]
* [[Ivo Daneu]]
* [[Milovan Danojlić]]
* [[Amath Dansokho]]
* [[Marc Danval]]
* [[Zakya Daoud]]
* [[Christian Darrouy]]
* [[Jacques Dars]]
* [[Ilya Datunashvili]]
* [[Charles Debbasch]]
* [[Richard DeBenedictis]]
* [[Jean-Claude Decaux]]
* [[Jacques Decornoy]]
* [[Herman De Croo]]
* [[Daniel Defert]]
* [[Misha Defonseca]]
* [[Jean-Pierre Defontaine]]
* [[Lucien Degauchy]]
* [[David Del Tredici]]
* [[Andrée Delcourt-Pêtre]]
* [[Jozef Deleu]]
* [[Gérard Delfau]]
* [[Eric Arturo del Valle]]
* [[Georges Delvallée]]
* [[Alexander Demandt]]
* [[Frans De Mulder]]
* [[Deng Zaijun]]
* [[Sandy Dennis]]
* [[Franco De Piccoli]]
* [[Philippe Derome]]
* [[Anita Desai]]
* [[Jacques Desautels]]
* [[Gérard Deschamps]]
* [[Conrad Detrez]]
* [[William Devane]]
* [[Yves Devernay]]
* [[John Devitt]]
* [[Willy De Waele]]
* [[Donald Dewar]]
* [[John Frederick Dewey]]
* [[Jean-Louis Dewost]]
* [[Jared Diamond]]
* [[Ventura Díaz]]
* [[Sheriff Mustapha Dibba]]
* [[Jiří Dienstbier]]
* [[Erik Dietman]]
* [[Paul Dini (homme d'affaires)]]
* [[Léandre Dion]]
* [[Mike Disney]]
* [[Claude Dityvon]]
* [[Jovan Divjak]]
* [[Josip Đerđa]]
* [[Djéni Kobina]]
* [[Alice Domon]]
* [[Elinor Donahue]]
* [[Dong Zhiming]]
* [[Mark Donohue]]
* [[Claude Douce]]
* [[Roger Douglas]]
* [[Albert Dovecar]]
* [[Robert Downey Sr.]]
* [[Victor Dreke]]
* [[Bobby Driscoll]]
* [[Marie Dubois]]
* [[Yvan Ducharme]]
* [[Underwood Dudley]]
* [[Henri Duez]]
* [[André Dulait]]
* [[Charles Dumas]]
* [[Louis Dumontier]]
* [[Ambroise Dupont]]
* [[Maryvonne Dupureur]]
* [[Ciro Durán]]
* [[Albert Durand]]
* [[Daniel Durca]]
* [[Bobby Durham]]
* [[Vladimir Durković]]
* [[Josette Durrieu]]
* [[Shirley Eaton]]
* [[Jürgen Echternach]]
* [[Melvin Edwards]]
* [[Roy Edwards]]
* [[Almut Eggert]]
* [[Eugen Ekman]]
* [[Judit Elek]]
* [[Jean-Pierre Elkabbach]]
* [[Wayne Embry]]
* [[Édouard-Jean Empain]]
* [[Pierre Enckell]]
* [[Yukio Endo]]
* [[Gheorghe Ene]]
* [[Woody Eney]]
* [[Abdelmajid Ennabli]]
* [[Claude Érignac]]
* [[Alain Erlande-Brandenburg]]
* [[Joseph Estrada]]
* [[Robert Etcheverry]]
* [[Bruno Étienne]]
* [[Robert Evans (astronome)]]
* [[Gideon Ezra]]
* [[Héctor Facundo]]
* [[Parviz Fannizadeh]]
* [[Stelio Farandjis]]
* [[Tewfik Farès]]
* [[José Farías]]
* [[Mario Farina]]
* [[Richard Fariña]]
* [[Joe Farrell]]
* [[El Fary]]
* [[Jean Faure]]
* [[Malachi Favors]]
* [[Gérard Fayolle]]
* [[Jean Fayolle]]
* [[Ben Fayot]]
* [[David Fedson]]
* [[Félix Miéli Venerando]]
* [[Esther Ferrer]]
* [[Max Ferrier]]
* [[Bob Ferry]]
* [[Christopher Fettes]]
* [[Ernesto Figueiredo]]
* [[Ioan Fiscuteanu]]
* [[Roberta Flack]]
* [[Hilaire Flandre]]
* [[Moshé Flato]]
* [[Peter Fleischmann]]
* [[Lâadi Flici]]
* [[Mario Floris]]
* [[George Buck Flower]]
* [[George Flynn]]
* [[Goffredo Fofi]]
* [[Spýros Fokás]]
* [[Jane Fonda]]
* [[Emile Ford]]
* [[Cécile Fortier Keays]]
* [[Paulette Fost]]
* [[Philippe Fouchard]]
* [[Pierre Fournier (journaliste)]]
* [[Edward Fox (acteur)]]
* [[Martine Frachon]]
* [[Francis (auteur)]]
* [[Dawn Fraser]]
* [[James Frawley]]
* [[Morgan Freeman]]
* [[Sami Frey]]
* [[Jacques Freyssinet]]
* [[Saul S. Friedman]]
* [[Stephen Friedman]]
* [[Barbara Frum]]
* [[Frédéric Gaussen]]
* [[Anke Fuchs]]
* [[Emilio Gabaglio]]
* [[Francisco Gabica]]
* [[Claudette Gagnon Dionne]]
* [[Roy Gaines]]
* [[Robert Gallo]]
* [[Axel Ganz]]
* [[Riccardo Garrone (industriel)]]
* [[Lorraine Gary]]
* [[Gérard Gautier]]
* [[Claire Gallois]]
* [[Maumoon Abdul Gayoom]]
* [[Geki]]
* [[Marc Gélinas]]
* [[Nicolas Genka]]
* [[Enric Gensana]]
* [[George Abe]]
* [[Francis George]]
* [[Alain Gérard]]
* [[Hubert Gerbeau]]
* [[Guy Gervais]]
* [[Sid Ahmed Ghozali]]
* [[Jean Gicquel]]
* [[Thomas Gifford]]
* [[Yves Gilbert]]
* [[Élisabeth Gille]]
* [[Andrés Gimeno]]
* [[Mariangela Giordano]]
* [[Marcel Giraud]]
* [[Rafael Girón]]
* [[Viktor Gjika]]
* [[Philip Glass]]
* [[Roland Glowinski]]
* [[André Glucksmann]]
* [[Merwin Goldsmith]]
* [[Marian Golebiewski]]
* [[Archie Goodwin (comics)]]
* [[Bernard Gorceix]]
* [[Gos]]
* [[Trent Gough]]
* [[Yvon Goujon]]
* [[Guennadi Goussarov]]
* [[Xavier Gouyou-Beauchamps]]
* [[Jean-Claude Goyon]]
* [[Grachan Moncur III]]
* [[Guy Green (juriste)]]
* [[Burton Greene]]
* [[Pierre Grémion]]
* [[Oleg Grigoryev]]
* [[Ramon Grimalt]]
* [[Frank Griswold]]
* [[Ievgueni Grochev]]
* [[Red Grooms]]
* [[Georges Groussard (cycliste)]]
* [[Homero Guaglianone]]
* [[Gene Guarilia]]
* [[Gérard Guérin]]
* [[Jean-Paul Guerlain]]
* [[Alain Guillaume]]
* [[Yannick Guillou]]
* [[Yılmaz Güney]]
* [[Emma Guntz]]
* [[Jacques Guyard]]
* [[Gareth Gwenlan]]
* [[Michel Haar]]
* [[Josef Haas]]
* [[Juvénal Habyarimana]]
* [[Abraham Hadad]]
* [[Moussa Haddad]]
* [[Charlie Haden]]
* [[Merle Haggard]]
* [[Albert Hall]]
* [[Wes Hall]]
* [[Marcel Hamelin]]
* [[Susan Hampshire]]
* [[Helen Hanft]]
* [[Harald V de Norvège]]
* [[Sonja Haraldsen]]
* [[Hagood Hardy]]
* [[Tim Harkness]]
* [[Del Harris (basket-ball)]]
* [[Jim Harrison]]
* [[Tony Harrison]]
* [[Haruo Yamashita]]
* [[Armin Hary]]
* [[Ryūtarō Hashimoto]]
* [[Jon Hassell]]
* [[Paul Hawkins (pilote)]]
* [[Marcia Haydée]]
* [[Bessie Head]]
* [[Karl Heeremans]]
* [[Joe Henderson]]
* [[Helga Henning]]
* [[Clarence « Frogman » Henry]]
* [[Crawford Henry]]
* [[Roberto Herlitzka]]
* [[Abdelbaki Hermassi]]
* [[Clodovil Hernandes]]
* [[Seymour Hersh]]
* [[Avram Hershko]]
* [[Rosalyn Higgins]]
* [[Andrew Hill]]
* [[Brian Hill]]
* [[Hélène Hily]]
* [[François Hincker]]
* [[Jacques Hintzy]]
* [[Hiroshi Hirata]]
* [[Ameur Hizem]]
* [[Gary Hocking]]
* [[David Hockney]]
* [[Gert Hofbauer]]
* [[Marcian Hoff]]
* [[Dustin Hoffman]]
* [[Roald Hoffmann]]
* [[Polly Holliday]]
* [[Sheila Holland]]
* [[Johan Jørgen Holst]]
* [[Anthony Hopkins]]
* [[Maria Teresa Horta]]
* [[Henri Houdouin]]
* [[Bailey Howell]]
* [[Robert Huber]]
* [[Garth Hudson]]
* [[José Augusto Hülse]]
* [[John Hume]]
* [[Jim Hunt]]
* [[Saddam Hussein]]
* [[Hussein Husseini]]
* [[Marcel Husson]]
* [[Viktor Iakouchev]]
* [[Guennadi Ianaïev]]
* [[Sonallah Ibrahim]]
* [[Boris Iegorov]]
* [[Roland Igersheim]]
* [[Christian Imbert]]
* [[Irf Aliénor Nikolaïevna Dostal-Orutch]]
* [[Philippe d'Iribarne]]
* [[Irmin Schmidt]]
* [[Christophe Izard]]
* [[Shin’ya Izumi]]
* [[Wanda Jackson]]
* [[Angèle Jacq]]
* [[Claude Jacquemart]]
* [[Sigmund Jähn]]
* [[Jaime Lerner]]
* [[Issam Abou Jamra]]
* [[Dominique Janicaud]]
* [[Zenon Jankowski]]
* [[Louis Janover]]
* [[Gundula Janowitz]]
* [[Neeme Järvi]]
* [[Jean-Pierre Jaussaud]]
* [[Jerry Jaye]]
* [[Jean Charles]]
* [[Jean-Pierre Spiero]]
* [[Jean-Émile Jeannesson]]
* [[Jef Claerhout]]
* [[Michael Jeffery]]
* [[Emeric Jenei]]
* [[Waylon Jennings]]
* [[Abdessalem Jerad]]
* [[Abbès Jirari]]
* [[Akio Jissoji]]
* [[Jocelyne Jany]]
* [[John Dubouchet]]
* [[Little Willie John]]
* [[Peter Johnson]]
* [[Vitali Jolobov]]
* [[Allen Jones]]
* [[Barbara Jones]]
* [[Joseph Saidu Momoh]]
* [[Alfredo Joskowicz]]
* [[Lionel Jospin]]
* [[Darwin Joston]]
* [[Gil Jouanard]]
* [[Aloys Jousten]]
* [[Edmond Jouve]]
* [[Jef Jurion]]
* [[Abdellah el-Kadiri]]
* [[George Kalkoa]]
* [[Robert Kandel]]
* [[Jan Kaplický]]
* [[Momo Kapor]]
* [[Nikolaï Kapoustine]]
* [[Iouri Karandine]]
* [[Anatolii Alexevich Karatsuba]]
* [[Ferenc Kardos]]
* [[Mpinga Kasenda]]
* [[André Kaspi]]
* [[Yūzō Kayama]]
* [[Ben Keith]]
* [[Rodd Keith]]
* [[Dieter Kemper]]
* [[Kenji Utsumi]]
* [[Larry Kent]]
* [[John Kerin]]
* [[George Kerr]]
* [[Aliza Kezeradze]]
* [[Ali Khamraev]]
* [[Asad Ali Khan]]
* [[Kader Khan]]
* [[Mark Kharitonov]]
* [[Vénus Khoury-Ghata]]
* [[Galimzian Khusainov]]
* [[André Kileste]]
* [[Michael Kilgarriff]]
* [[Kim Dong-ho]]
* [[Christoph Klein]]
* [[Gérard Klein (science-fiction)]]
* [[Alexis Klimov]]
* [[Hans-Ulrich Klose]]
* [[Yosif Kobzon]]
* [[María Kodama]]
* [[René Kollo]]
* [[Leonid Kolumbet]]
* [[Jorge Konder Bornhausen]]
* [[George Konik]]
* [[Georges Konrath]]
* [[Andreï Kontchalovski]]
* [[Masaru Konuma]]
* [[Oleg Kopaïev]]
* [[Yury Korneev]]
* [[Jacques Kornprobst]]
* [[Ferenc Kósa]]
* [[Oded Kotler]]
* [[Yaphet Kotto]]
* [[Vadim Kozovoï]]
* [[Egon Krenz]]
* [[Ramanathan Krishnan]]
* [[Per Kristoffersen]]
* [[Karin Krog]]
* [[Karl Kuehl]]
* [[Michel Kuhn]]
* [[Nelson Kuhn]]
* [[Willy Kuijpers]]
* [[Alexandre Kulibin]]
* [[Manoj Kumar]]
* [[Ricardo López (politicien)]]
* [[Fernand Labrie]]
* [[Alain Labrousse]]
* [[Léo Lacroix]]
* [[Alan Ladd Jr.]]
* [[Joseph Lafontant]]
* [[Vital Lahaye]]
* [[Hamid Lahbabi]]
* [[Manfred Lahnstein]]
* [[Yves Lainé]]
* [[Salomón Laiter]]
* [[Michèle Lalonde]]
* [[Claude Lamblin]]
* [[Zohra Lampert]]
* [[Alain Lancelot]]
* [[Bernard Landry]]
* [[Monique Landry]]
* [[Hugo van Lawick]]
* [[Arne Larsen (combiné nordique)]]
* [[Glen A. Larson]]
* [[François Laruelle]]
* [[Rudy LaRusso]]
* [[Gilles Latulippe]]
* [[Yisrael Meir Lau]]
* [[Ole Henrik Laub]]
* [[Martin Lauer]]
* [[Nicole Laurent-Catrice]]
* [[Kalevi Laurila]]
* [[Pierre Laville]]
* [[John Phillip Law]]
* [[Wojciech Łazarek]]
* [[Jean Le Mouël]]
* [[Xavier Le Pichon]]
* [[Jean-Claude Lebaube]]
* [[Danièle Lebrun]]
* [[James Matthew Lee]]
* [[Jean-Claude Lefebvre (basket-ball)]]
* [[Daniel Lefèvre]]
* [[Marc Legault]]
* [[Lucien Léger]]
* [[Éric Le Hung]]
* [[Karl Leister]]
* [[Mohamed Lekkak]]
* [[Claude Lelouch]]
* [[Joseph Lelyveld]]
* [[Jacqueline Lemay]]
* [[Pierre Léna]]
* [[Georges Leonardos]]
* [[Dino Leonetti]]
* [[Louis Le Pensec]]
* [[Arnaud Lepercq]]
* [[Évelyne Lèques]]
* [[Pierre Lerich]]
* [[Serge Leroy]]
* [[Georges Letellier]]
* [[Jørgen Leth]]
* [[Roland Leuschel]]
* [[Ivan Levaï]]
* [[Jacques Lévy (professeur)]]
* [[André Lévy-Lang]]
* [[Andrés Lewin-Richter]]
* [[Stephen Lewis]]
* [[David S. Liem]]
* [[Günter Litfin]]
* [[Kirk Lightsey]]
* [[Baron von Lind]]
* [[Bill Lipinski]]
* [[Virna Lisi]]
* [[Antoine Livio]]
* [[Marino Livolsi]]
* [[Ernest Lluch]]
* [[Gary Lockwood]]
* [[Betty Loh Ti]]
* [[Lois Lowry]]
* [[William Lombardy]]
* [[Renato Longo]]
* [[Henri Lopès]]
* [[Trini Lopez]]
* [[Takis Loukanidis]]
* [[Vladimir Loukine]]
* [[Michel Louvain]]
* [[William Lubtchansky]]
* [[Robert E. Lucas]]
* [[Bob Luman]]
* [[Brian Lumley]]
* [[Deanna Lund]]
* [[Eva Lundgren]]
* [[Jan-Erik Lundqvist]]
* [[James MacArthur]]
* [[Philippe Madrelle]]
* [[Tony Maggs]]
* [[Ludovico Magrini]]
* [[Nja Mahdaoui]]
* [[Jean Mailland]]
* [[Raphael Maklouf]]
* [[Avril Malan]]
* [[Guy Malandain]]
* [[Robert Malaval]]
* [[Jean-Claude Malbet]]
* [[Viktor Mamatov]]
* [[Jean-Pierre Mangin]]
* [[Eero Mäntyranta]]
* [[Christian Marbach]]
* [[Corinne Marchand]]
* [[Guy Marchand]]
* [[Rino Marchesi]]
* [[Jean-Jean Marcialis]]
* [[Alain Marchadour]]
* [[Marcel Maréchal]]
* [[Jean-Michel Margot]]
* [[David Margulies]]
* [[Jean-Jacques Marie]]
* [[Giovanna Marini]]
* [[Bob Mark]]
* [[Pétros Márkaris]]
* [[Vlatko Marković]]
* [[Benoît Marleau]]
* [[Carla Marlier]]
* [[Jean Marmot]]
* [[Wlamir Marques]]
* [[Henri Marracq]]
* [[Brian G. Marsden]]
* [[Jim Marshall (football américain)]]
* [[Esteban Martín]]
* [[Lluis Martinez Sistach]]
* [[Alfonso Martínez]]
* [[Mascarenhas]]
* [[Don Massengale]]
* [[Anna Massey]]
* [[Imerio Massignan]]
* [[José Mata]]
* [[Jean Matouk]]
* [[Kōichirō Matsuura]]
* [[Carlo Mattrel]]
* [[Gérard Mauduy]]
* [[Olivier Maurel]]
* [[Vratislav Mazák]]
* [[Claude Mazeaud]]
* [[Carlo Mazzone]]
* [[Bruce McCandless II]]
* [[Colleen McCullough]]
* [[Gregory Mcdonald]]
* [[Daniel McFadden]]
* [[Bruce McLaren]]
* [[Bruno Mealli]]
* [[Lucyan David Mech]]
* [[Peter Medak]]
* [[Paul Méfano]]
* [[Billy Meier]]
* [[Stéphan Meldegg]]
* [[Jimmy Melia]]
* [[Yuri Melichov]]
* [[David Meltzer]]
* [[Mike Melvoin]]
* [[Roberto Menescal]]
* [[Mengistu Haile Mariam]]
* [[Gavin Menzies]]
* [[Serge Méricq]]
* [[Pierre Merlin]]
* [[Mikhaïl Meskhi]]
* [[Jean Métellus]]
* [[Michel Michaux]]
* [[Pierre Michelin (footballeur)]]
* [[Amando de Miguel]]
* [[Karl Mildenberger]]
* [[Gordon Milne]]
* [[Juliette Minces]]
* [[Jean-Pierre Miquel]]
* [[Hibari Misora]]
* [[Munesuke Mita]]
* [[Miyuki Tanobe]]
* [[Michel Modo]]
* [[Karol Modzelewski]]
* [[Malcolm Moffatt]]
* [[Luciano Moggi]]
* [[Tom Monaghan]]
* [[Rafael Moneo]]
* [[Serge Mongeau]]
* [[Albert-Marie de Monléon]]
* [[Lucien Monnerie]]
* [[Gorilla Monsoon]]
* [[Christian de Montlibert]]
* [[Alberto Montoreano]]
* [[Bruno Mora]]
* [[Jean-Luc Moreau (universitaire)]]
* [[Attilio Moresi]]
* [[Marlo Morgan]]
* [[Yoshirō Mori]]
* [[Garrett Morris]]
* [[Mervyn Morris]]
* [[Joe Morrison]]
* [[Desmond Morton (historien)]]
* [[Alberico Motta]]
* [[Coen Moulijn]]
* [[Luc Moullet]]
* [[Mikhaïl Moustyguine]]
* [[Roger Moy]]
* [[Mariko Mukai]]
* [[Paul Mukobo Mundende]]
* [[David Campbell Mulford]]
* [[Helmut Müller]]
* [[David Mumford]]
* [[Onaney Muñiz]]
* [[Noël Murphy]]
* [[Lorenzo Music]]
* [[Francesco Musso]]
* [[Richard Myers]]
* [[Walter Kendall Myers]]
* [[Thomas Nagel]]
* [[Stephen Naidoo]]
* [[Shiono Nanami]]
* [[Ashis Nandy]]
* [[Yves-René Nanot]]
* [[Aldo Naouri]]
* [[Jean Narboni]]
* [[Bernard Narokobi]]
* [[Sergio Nasca]]
* [[Harry Neale]]
* [[Louis Neefs]]
* [[Maurice Neligan]]
* [[Ted Nelson]]
* [[Erika Netzer]]
* [[Floris Michael Neusüss]]
* [[Colette Neuville]]
* [[Khaled Nezzar]]
* [[Jack Nicholson]]
* [[Jean Nicolay]]
* [[Attilio Nicora]]
* [[Richard Møller Nielsen]]
* [[Hiroshi Ninomiya]]
* [[Jack Nitzsche]]
* [[Maurice Nivat]]
* [[Zacharie Noah]]
* [[Gustavo Noboa]]
* [[Henri Noël]]
* [[Greg Noll]]
* [[John Normington]]
* [[Ray Norton]]
* [[Mouna Noureddine]]
* [[Anatole Novak]]
* [[Joseph Novales]]
* [[Paule Noyart]]
* [[Ernest Nycollin]]
* [[Joseph Nye]]
* [[Margaret O'Brien]]
* [[Dáithí Ó Conaill]]
* [[David O'Neal]]
* [[Norm O'Neill]]
* [[Olusegun Obasanjo]]
* [[Keizō Obuchi]]
* [[Mick O'Connell]]
* [[Mohammed Daoud Odeh]]
* [[Sylvia Odio]]
* [[Rainer Offergeld]]
* [[Andrew J. Offutt]]
* [[Ken Ogata]]
* [[Sadok Omrane]]
* [[Ron O'Neal]]
* [[Boris Onishchenko]]
* [[Joop van Oosterom]]
* [[Jean-Jacques Origas]]
* [[Jean Orizet]]
* [[Jeremiah Ostriker]]
* [[Jean Othats]]
* [[Ahmed Oudjani]]
* [[Boris Ouspenski]]
* [[Edouard Ouspenski]]
* [[Pierre Pachet]]
* [[Kerry Packer]]
* [[Marcel Paeschen]]
* [[Pino Pagani]]
* [[Kjell Pahr-Iversen]]
* [[Aubert Pallascio]]
* [[Francis Palmade]]
* [[Luciana Paluzzi]]
* [[Denis Papas]]
* [[Iouri Paramochkine]]
* [[Jean-Paul Parayre]]
* [[Bobby Parker]]
* [[Alun Pask]]
* [[Jean-Claude Pasty]]
* [[Ange-Félix Patassé]]
* [[Paul Abraham (chanteur)]]
* [[Robert Paul (patineur)]]
* [[Valentin Pavlov]]
* [[Tom Paxton]]
* [[Avi Pazner]]
* [[Alan Peacock]]
* [[Chuck Peddle]]
* [[José Pedraza Zúñiga]]
* [[Michel Peissel]]
* [[Jean-Claude Penchenat]]
* [[Melvin Pender]]
* [[Roger Penske]]
* [[Carmen Pereira]]
* [[Raphaël Perez]]
* [[Eddie Perkins]]
* [[Marcelle Perriod]]
* [[Carmine Persico]]
* [[Zoltán Peskó]]
* [[Jean-Louis Petit (compositeur)]]
* [[Jean-Pierre Petit]]
* [[Stanislav Petoukhov]]
* [[Francesco Petracchi]]
* [[Alexeï Petrov]]
* [[Richard Petty]]
* [[Patrick Peugeot]]
* [[Claus Peymann]]
* [[Georges Peyroche]]
* [[Otto Pfister]]
* [[Phil Shulman]]
* [[Robert Philippe]]
* [[Barry Phillips-Moore]]
* [[Renzo Piano]]
* [[Ferdinand Piëch]]
* [[Pierre Favre (musicien)]]
* [[Pierre Papadiamandis]]
* [[Amédée Pierre]]
* [[Jackie Pigeaud]]
* [[Gert Pinkernell]]
* [[Jorge Nuno Pinto da Costa]]
* [[Michel Pinton]]
* [[Yann-Ber Piriou]]
* [[Giuseppe Pisanu]]
* [[Ingrid Pitt]]
* [[Suzanne Pleshette]]
* [[André Plourde]]
* [[François Pluchart]]
* [[Jean-Michel Poinsotte]]
* [[Jean-Pierre Poisot]]
* [[Michel Pollien]]
* [[Eleo Pomare]]
* [[Daniel Pommereulle]]
* [[Viktor Ponedelnik]]
* [[Dominique Ponnau]]
* [[Valeriy Popenchenko]]
* [[Lajos Portisch]]
* [[Jacques Poulin]]
* [[Baden Powell de Aquino]]
* [[Colin Powell]]
* [[Yuri Poyarkov]]
* [[Ghillean Tolmie Prance]]
* [[David Prater]]
* [[Yves Préfontaine]]
* [[Tamara Press]]
* [[Brian Price (rugby à XV)]]
* [[Jack Purvis]]
* [[Thomas Pynchon]]
* [[Assem Qanso]]
* [[Ahmed Qoreï]]
* [[Jean-Pierre Raffin]]
* [[Claude Rahir]]
* [[Lucette Raillat]]
* [[Trajko Rajković]]
* [[Philippe Ramond]]
* [[Jean-Claude Ranouil]]
* [[Joe Raposo]]
* [[Guillaume Raskin]]
* [[Michel Rat]]
* [[Antonio Rattín]]
* [[Guy Ravier]]
* [[Teddy Raye]]
* [[Claude Raymond (baseball)]]
* [[Helmut Recknagel]]
* [[Vanessa Redgrave]]
* [[Brian Redman]]
* [[Jerry Reed]]
* [[Jean-François Régère]]
* [[Claude Reichman]]
* [[George Reisman]]
* [[Lee Remick]]
* [[Pierre-Jean Rémy]]
* [[Ivan Renar]]
* [[Robert Ressler]]
* [[Gudmund Restad]]
* [[Charles Revet]]
* [[Gérard Revol]]
* [[Marc Reymann]]
* [[Yvonne Reynders]]
* [[Austin Rhodes]]
* [[Donnelly Rhodes]]
* [[Richard Rhodes]]
* [[Erich Ribbeck]]
* [[Franco Maria Ricci]]
* [[Jean-Pierre Richard (écrivain, 1937)]]
* [[Robert Coleman Richardson]]
* [[Richard Riess]]
* [[Gilberto Righi]]
* [[Humberto Luis Rivas Ribeiro]]
* [[Jean-Max Rivière]]
* [[Giacomo Rizzolatti]]
* [[Pat Roach]]
* [[André Robichaud]]
* [[Brooks Robinson]]
* [[Matt Robinson]]
* [[Louison Roblin]]
* [[Daniela Rocca]]
* [[Denis Roche (1937)]]
* [[Jay Rockefeller]]
* [[Rod Roddy]]
* [[Odile Rodin]]
* [[Luis Manuel Rodríguez]]
* [[Emiliano Rodríguez]]
* [[Gaston Roelants]]
* [[Maurice Roëves]]
* [[Vadim Rogovine]]
* [[Alfredo Rojas]]
* [[Thierry Roland]]
* [[Victor Roman]]
* [[Guy Romano]]
* [[Viktor Romanov]]
* [[Rong Guotuan]]
* [[Jo de Roo]]
* [[Joël de Rosnay]]
* [[Janos Rózsa]]
* [[Hélène Rouch]]
* [[Jack Rowell]]
* [[Erhard Roy Wiehn]]
* [[Fernando de la Rúa]]
* [[Márta Rudas]]
* [[Paola Ruffo di Calabria]]
* [[Laureano Ruiz]]
* [[Edward Ruscha]]
* [[Joanna Russ]]
* [[Don Rutherford]]
* [[Mohamed Saâda]]
* [[Jacques Saadé]]
* [[Étienne Sacr]]
* [[José Sacristán]]
* [[Juan José Saer]]
* [[Rosemarie Said Zahlan]]
* [[Gainan Saidschushin]]
* [[Jean Saint-Germain]]
* [[Emilio Salaber]]
* [[Kirkpatrick Sale]]
* [[Magic Sam]]
* [[Hervé Sand]]
* [[Lloyd Erskine Sandiford]]
* [[Jorge Sanjinés]]
* [[Foday Sankoh]]
* [[Jacques Santer]]
* [[Mitsugi Saotome]]
* [[Lino Saputo]]
* [[Severo Sarduy]]
* [[Alain Sarfati]]
* [[Albertine Sarrazin]]
* [[Michael Sata]]
* [[Guy Saulmont]]
* [[Denis Savignat]]
* [[Marian Sawa]]
* [[Henry Saxe]]
* [[Pierre Sbaïz]]
* [[Emanuel A. Schegloff]]
* [[Andrzej Schinzel]]
* [[Arthur Schmidt]]
* [[Conrad Schnitzler]]
* [[Alwin Schockemöhle]]
* [[Rupert Scholz]]
* [[Bernard Schreiner (homme politique)]]
* [[Robert Schul]]
* [[Fernando Schwartz]]
* [[Ketty Schwartz]]
* [[Karl zu Schwarzenberg]]
* [[Moacyr Scliar]]
* [[Édith Scob]]
* [[Alex Scott (footballeur)]]
* [[Gene Scott]]
* [[Ridley Scott]]
* [[Erich Segal]]
* [[Ernest-Antoine Seillière]]
* [[Rudolf Seiters]]
* [[Stevan Sekereš]]
* [[Dragoslav Šekularac]]
* [[Abdou Sené]]
* [[Georges Sénéca]]
* [[Jeanne-Marie Sens]]
* [[Majda Sepe]]
* [[Henri Sérandour]]
* [[Sergio Giral]]
* [[Jean-Louis Servan-Schreiber]]
* [[Aqjangajuk Shaa]]
* [[Eddie Shack]]
* [[Tatyana Shchelkanova]]
* [[Shel Talmy]]
* [[Archie Shepp]]
* [[Utilisateur:Mossburg/Archie Shepp]]
* [[Hidekatsu Shibata]]
* [[David Shire]]
* [[Dan Shomron]]
* [[Jacques Siffre]]
* [[Felix Silla]]
* [[Fred Silverman]]
* [[Jay Silvester]]
* [[Valentin Silvestrov]]
* [[Siméon II de Bulgarie]]
* [[Tom Simpson]]
* [[Hanna Siniora]]
* [[Kjell Sjöberg]]
* [[John T. Sladek]]
* [[Magic Slim]]
* [[Bertrice Small]]
* [[Elza Soares]]
* [[Jean Sobieski (acteur)]]
* [[Anatoli Sobtchak]]
* [[Ali Soilih]]
* [[Magnar Solberg]]
* [[Laro Sollero]]
* [[Milutin Šoškić]]
* [[Sacha Sosno]]
* [[José Carlos Sousa Cardoso]]
* [[Charles Southwood]]
* [[Boris Spassky]]
* [[Lothar Späth]]
* [[Alberto Spencer]]
* [[Werner Spies]]
* [[Jean-Pierre Spilmont]]
* [[Gerry St. Germain]]
* [[Mauro Staccioli]]
* [[Peter Stämpfli]]
* [[Henrik Stangerup]]
* [[Irène Stecyk]]
* [[Barbara Steele]]
* [[Peter Stein]]
* [[Adin Steinsaltz]]
* [[Steven Hilliard Stern]]
* [[Josef Stiegler]]
* [[Michel Stievenard]]
* [[Grady Stiles Jr]]
* [[Nikola Stipić]]
* [[Lionel Stoléru]]
* [[Robert Stone]]
* [[Tom Stoppard]]
* [[Eduard Streltsov]]
* [[Birgitte de Suède]]
* [[Bruce Surtees]]
* [[Rita Süssmuth]]
* [[Tom Sutton]]
* [[Bruce Swedien]]
* [[Bill Sweeney]]
* [[Loretta Swit]]
* [[Seydina Oumar Sy]]
* [[Jean Syrota]]
* [[Maria Szyszkowska]]
* [[Yoshihisa Taïra]]
* [[Mutsuo Takahashi]]
* [[Youssef Takla]]
* [[Charly Talbot]]
* [[Tatyana Talysheva]]
* [[Edmond Tanière]]
* [[Yoshio Taniguchi]]
* [[Seyoum Tarekegn]]
* [[Charles T. Tart]]
* [[Ratan Tata]]
* [[Janine Tavernier]]
* [[Yves Tavernier]]
* [[Johnnie Taylor]]
* [[Viatcheslav Tchornovil]]
* [[Serge Tchuruk]]
* [[Claude Tedguy]]
* [[Judy Tegart]]
* [[Hervé Télémaque]]
* [[Valentina Terechkova]]
* [[Kaddour Terhzaz]]
* [[Thaw Kaung]]
* [[Iba Der Thiam]]
* [[Yvon Thiboutot]]
* [[Jean-Baptiste Thierrée]]
* [[Paul Tholey]]
* [[Georg Thoma]]
* [[Leon Thomas]]
* [[Marlo Thomas]]
* [[Guy Thomazeau]]
* [[Hunter S. Thompson]]
* [[Klaus Thunemann]]
* [[Hansjoachim Tiedge]]
* [[Henri Tisot]]
* [[Herb Titus]]
* [[Abdelmajid Tlemçani]]
* [[Paavo Toivonen]]
* [[John Kennedy Toole]]
* [[Mario Torelli]]
* [[John Tormey]]
* [[Niele Toroni]]
* [[Robert Totten]]
* [[Ali Tounsi]]
* [[Saliou Touré]]
* [[Jean Tourlonias]]
* [[Henri Tousignant]]
* [[Raphaël Toussaint]]
* [[Pedro Tramullas]]
* [[Trần Đức Lương]]
* [[Tom Trana]]
* [[Livio Trape]]
* [[Anita Traversi]]
* [[Aleksandr Travin]]
* [[Suzanne Tremblay]]
* [[Bruce Graham Trigger]]
* [[Michel Tromont]]
* [[Richard H. Truly]]
* [[Dumitru Tsepeneag]]
* [[Iouri Tsitsinov]]
* [[Viktor Tsyplakov]]
* [[Tung Chee-Hwa]]
* [[Göran Tunström]]
* [[Amos Tversky]]
* [[Michael James Tyler]]
* [[Richard Tylinski]]
* [[Yaakov Tzur]]
* [[René de Ubeda]]
* [[Nils Udo]]
* [[Peter Ueberroth]]
* [[Maria Luisa Uggetti]]
* [[Peter Underwood]]
* [[Abhimanyu Unnuth]]
* [[Ildikó Rejtő]]
* [[Marianne Valandré]]
* [[Armando Valladares]]
* [[Wannes Van de Velde]]
* [[Jozef Van Eetvelt]]
* [[Paul Van Grembergen]]
* [[Daniel Varenne]]
* [[Isobel Varley]]
* [[Eddie Vartan]]
* [[Marco Vassi]]
* [[Pierre Vassiliu]]
* [[Françoise Vatel]]
* [[Francis Veber]]
* [[Polito Vega]]
* [[Geraldo Verdier]]
* [[Jean Verdon]]
* [[Gérard Vergez]]
* [[Francette Vernillat]]
* [[Roy Vernon]]
* [[Wim Verstappen]]
* [[Daniel Viaene]]
* [[Victor-Emmanuel de Savoie (1937-)]]
* [[Vaira Vīķe-Freiberga]]
* [[Marc Vilbenoît]]
* [[Jean-Marie Villégier]]
* [[Oleg Vinogradov]]
* [[Gérard Violette]]
* [[Émile Viollat]]
* [[Joe Viterelli]]
* [[Adriaan Vlok]]
* [[Peter Vogel (artiste)]]
* [[Igor Volk]]
* [[Iouri Volkov]]
* [[Danielle Volle]]
* [[Boungnang Vorachit]]
* [[Behrouz Vossoughi]]
* [[Franz Vranitzky]]
* [[Barry Waddell]]
* [[Fritz Wagnerberger]]
* [[Tony Waiters]]
* [[Waldemar Smolarek]]
* [[Léo Walker]]
* [[Joseph Walsh]]
* [[Joseph Wambaugh]]
* [[Badr Wannous]]
* [[Pete Ward]]
* [[Joe Warfield]]
* [[J. Robin Warren]]
* [[Bertrand Wedding]]
* [[Jerry Weintraub]]
* [[Clyde Wells]]
* [[Wes Wilson]]
* [[Carlos Westendorp]]
* [[Les Wexner]]
* [[Paxton Whitehead]]
* [[Phillip Whitehead]]
* [[Benjamin Whitrow]]
* [[Bob Widlar]]
* [[Luzius Wildhaber]]
* [[Barney Wilen]]
* [[Lenny Wilkens]]
* [[Billy Dee Williams]]
* [[Lucinda Williams (athlète)]]
* [[John Williamson]]
* [[Michael Wilson (homme politique)]]
* [[Nancy Wilson (chanteuse)]]
* [[Michel Winock]]
* [[Edward Winter]]
* [[Maryan Wisniewski]]
* [[Reinhold Wittig]]
* [[Henri Wittmann]]
* [[Hellmuth Wolff]]
* [[Reggie Workman]]
* [[Jo Anne Worley]]
* [[Harry Wu]]
* [[David Yallop]]
* [[Da-tong Yang]]
* [[Abdoulaye Yansanné]]
* [[Mohamed El Yazghi]]
* [[Ron Yeats]]
* [[Yoshikichi Furui]]
* [[Alex Young]]
* [[George Young (athlète)]]
* [[Harris Yulin]]
* [[Boris Zaïtsev (hockey sur glace)]]
* [[Lusine Zakaryan]]
* [[Roger Zelazny]]
* [[Noureddine Yazid Zerhouni]]
* [[Monica Zetterlund]]
* [[Don Zimmerman (sociologue)]]
* [[Céline Zins]]
* [[Jalal Zolfonoun]]
* [[Viktor Zoubkov (basket-ball)]]
* [[Gyula Zsivótzky]]
* [[Georges Zvunka]]
* [[George Zweig]]
== Maty tamin'ny taona 1937 ==
* [[Moulay Abd al-Hafid]]
* [[Alfred Abel]]
* [[Adam Ludwik Czartoryski]]
* [[Louis Adan]]
* [[Alfred Adler]]
* [[Max Adler]]
* [[Filoteo Alberini]]
* [[Frank Alexander]]
* [[Arsène Alexandre]]
* [[Frère André]]
* [[Mustafa Sadiq Al-Rafi'i]]
* [[Carlos Amable Ortiz]]
* [[Lou Andreas-Salomé]]
* [[Richard Anschütz]]
* [[Jaan Anvelt]]
* [[Pierre Jean François Arago]]
* [[Augustin Archambeaud]]
* [[Piotr Archinov]]
* [[Henry Edward Armstrong]]
* [[Algernon Ashton]]
* [[Olivar Asselin]]
* [[Jane Atché]]
* [[Marguerite Audoux]]
* [[Leslie Balfour-Melville]]
* [[Vsevolod Balickij]]
* [[Piotr Bark]]
* [[Barlière du Lauzon]]
* [[Julien Barois]]
* [[J. M. Barrie]]
* [[Nikolaï Batalov]]
* [[Alphonse Bayot]]
* [[Ahmed Bayram]]
* [[Paul Behncke]]
* [[Émile Eugène Belin]]
* [[Julian Bell]]
* [[César Benattar]]
* [[Theron Catlen Bennett]]
* [[Theron C. Bennett]]
* [[Henri Bergé (illustrateur)]]
* [[Théo Bergerat]]
* [[David Hendricks Bergey]]
* [[Arthur Bernède]]
* [[Camillo Berneri]]
* [[Gottfried Dietrich Wilhelm Berthold]]
* [[Alekseï Bialynitski-Biroulia]]
* [[Nathan Birnbaum]]
* [[Gaetano Bisleti]]
* [[Katherine Bitting]]
* [[Jean Blaize]]
* [[Frank Nelson Blanchard]]
* [[Oscar Bloch]]
* [[Pierre Bodard]]
* [[Émile Boissel-Dombreval]]
* [[Richard Boleslawski]]
* [[Mélanie Bonis]]
* [[Robert Laird Borden]]
* [[Jagadish Chandra Bose]]
* [[Ivan Fiodorovitch Bostrem]]
* [[Joseph-Félix Bouchor]]
* [[George Albert Boulenger]]
* [[Théophile Bovy]]
* [[Georges Bras]]
* [[François Brocard]]
* [[Alphonse de Brouwer]]
* [[Jean de Brunhoff]]
* [[Martin Burns]]
* [[Fernand Cabrol]]
* [[René Cagnat]]
* [[Henri Cain]]
* [[Thomas Wakem Caldwell]]
* [[Nestor Cambier]]
* [[Henri Capitant]]
* [[George Caridia]]
* [[Wallace Hume Carothers]]
* [[Leslie Carter (actrice)]]
* [[Henri de Castellane (1903-1937)]]
* [[George Caverhill]]
* [[Alfred Cerné]]
* [[Paul Chabas]]
* [[Austen Chamberlain]]
* [[Gaston Cheq]]
* [[Gaston Chérau]]
* [[Alexandre Chliapnikov]]
* [[Paul-François Choppin]]
* [[Dmitri Chouvaïev]]
* [[Antonio Cieri]]
* [[Charles Clapper]]
* [[Coo Clinch]]
* [[Colin Clive]]
* [[John B. Clymer]]
* [[Giovanni Cobelli]]
* [[Josep Comas i Solá]]
* [[Jean Louis Conneau]]
* [[William Martin Conway]]
* [[Afonso Costa]]
* [[Pierre de Coubertin]]
* [[Charles Jérémie Coulombe]]
* [[Léopold Courouble]]
* [[Frederick Vernon Coville]]
* [[John Crabbie]]
* [[André Crochepierre]]
* [[Francis de Croisset]]
* [[Cyrus Richard Crosby]]
* [[Fernand-Alexandre Curmer]]
* [[Jules-Alexandre Cusin]]
* [[Gustaf Dalén]]
* [[Ida Dalser]]
* [[Ali Akbar Davar]]
* [[Louis-Martin de Courten]]
* [[August De Boeck]]
* [[Henri Delacroix]]
* [[Paul Delatte]]
* [[Ernst von Delius]]
* [[Fabrice Delphi]]
* [[Cécile Desliens]]
* [[Desta Damtew]]
* [[Adalbert Deşu]]
* [[Alfred Didry]]
* [[Mikhaïl Dieterichs]]
* [[Émile Digneffe]]
* [[Karl Ditan]]
* [[Viggo Dorph-Petersen]]
* [[Alceo Dossena]]
* [[Gaston Doumergue]]
* [[René Doumic]]
* [[Henri Douvillé]]
* [[Ernst Drezen]]
* [[John Drinkwater]]
* [[Joseph Adélard Dubeau]]
* [[Gerald Duckworth]]
* [[James Edwin Duerden]]
* [[Clémentine-Hélène Dufau]]
* [[Charles Duquette]]
* [[Lucy Dutoit]]
* [[Henri Duvernois]]
* [[Snitz Edwards]]
* [[Charles Émile Egli]]
* [[Henry Archer Ekers]]
* [[Elihu Root]]
* [[Elzéar Lévesque]]
* [[Emmanouil Kviring]]
* [[Avel Enoukidzé]]
* [[Johann Peter Adolf Erman]]
* [[Natalia Ermolenko-Ioujina]]
* [[Ernest Eldridge]]
* [[Eugène Léon L'Hoëst]]
* [[Alfred James Ewart]]
* [[Ray Ewry]]
* [[Henri Falk]]
* [[Harold Benjamin Fantham]]
* [[Élie Faure]]
* [[André Favory]]
* [[Maurice Fenaille]]
* [[Jules Février]]
* [[Pierre Finaly]]
* [[Paul Florensky]]
* [[Emmett J. Flynn]]
* [[Arthur Foote]]
* [[Albert Fourié]]
* [[Robert Fournier-Sarlovèze]]
* [[Marc-Aurèle de Foy Suzor-Coté]]
* [[Louis Franck]]
* [[Henry Franklin-Bouillon]]
* [[Aleksander Frison]]
* [[Walter Wilson Froggatt]]
* [[Jean Frois-Wittmann]]
* [[Félix Gaffiot]]
* [[Louis Gallouédec]]
* [[Max von Gallwitz]]
* [[Némèse Garneau]]
* [[Charles Maignen]]
* [[Walter Gay]]
* [[Moritz Geiger]]
* [[Peljidiyn Genden]]
* [[Eddie Gerard]]
* [[George Gershwin]]
* [[Louis Abel Girardot]]
* [[Aimée Girod]]
* [[Paul Goby]]
* [[Heinrich Jacob Goldschmidt]]
* [[Fiodor Aleksandrovitch Golovine]]
* [[Marius Gonin]]
* [[Cleto González Víquez]]
* [[John F. Goodrich]]
* [[William Gosset]]
* [[Antonio Gramsci]]
* [[Alfred Grand]]
* [[Alexis Granowsky]]
* [[Madison Grant]]
* [[Otto Grautoff]]
* [[Charles Joseph Gravier]]
* [[Cécile de Grèce]]
* [[Walter Burley Griffin]]
* [[Ekaterina Gueorguievna Gueladzé]]
* [[Boris Guerassimovitch]]
* [[Laurent Guerrero]]
* [[François Guiguet]]
* [[Eero Haapalainen]]
* [[Yassin al-Hachimi]]
* [[Harold Hackett]]
* [[Élie Halévy]]
* [[Ellen Hansell]]
* [[Jean Harlow]]
* [[William Fryer Harvey]]
* [[Charles Homer Haskins]]
* [[Émile Hassler]]
* [[John Douglas Hazen]]
* [[Ted Healy]]
* [[Albert Heim]]
* [[Hélène Vladimirovna de Russie]]
* [[Wilhelm Henie]]
* [[Louis V de Hesse]]
* [[Georges de Hesse-Darmstadt]]
* [[Otto Hölder]]
* [[Eduardo Ladislao Holmberg]]
* [[Honoré Mercier (fils)]]
* [[Ernst Hoppenberg]]
* [[William Hornaday]]
* [[Annie Horniman]]
* [[Raby Howell]]
* [[Alexander Hoyos]]
* [[Kita Ikki]]
* [[Eustaquio Ilundáin y Esteban]]
* [[Ralph Ince]]
* [[Joseph Bruce Ismay]]
* [[Alexandre Israël]]
* [[Boki Gleb Ivanovitch]]
* [[Izzet Pacha]]
* [[John Franklin Jameson]]
* [[Eugène Jamin]]
* [[Eugène Jamot]]
* [[Paul Janet (physicien)]]
* [[Louis Jaurès]]
* [[Francesco Jerace]]
* [[Martin et Osa Johnson]]
* [[Duncan Starr Johnson]]
* [[Robert Underwood Johnson]]
* [[Attila József]]
* [[Frank Billings Kellogg]]
* [[Vernon Myman Lyman Kellogg]]
* [[Kentsu Yabu]]
* [[Harry Kessler]]
* [[Johann Baptist Keune]]
* [[Dimitri Leonidovitch Khorvat]]
* [[Nikolaï Kliouïev]]
* [[Jean de Koven]]
* [[Ludolf von Krehl]]
* [[Victor Laloux]]
* [[Henri Lammens]]
* [[Vincenzo Lancia]]
* [[Jean Laronze]]
* [[Georges Laugée]]
* [[Jean Laurent (homme politique)]]
* [[Robert de La Vaissière]]
* [[Marie Ernestine Lavieille]]
* [[Jules Charles Le Guéry]]
* [[Henri Lebasque]]
* [[Paul Lebaudy]]
* [[Nicolas Legat]]
* [[François Le Lay]]
* [[Rodolphe Lemieux]]
* [[Enoch Lepage]]
* [[Bolesław Leśmian]]
* [[Nicolas Nicolaïevitch de Leuchtenberg (1896-1937)]]
* [[Ernest de Ligne]]
* [[Ernst Lissauer]]
* [[Friedrich Lorentz]]
* [[H. P. Lovecraft]]
* [[Erich Ludendorff]]
* [[Léon Mac-Auliffe]]
* [[Ramsay MacDonald]]
* [[John Gresham Machen]]
* [[Chrystal MacMillan]]
* [[Charles Magnette]]
* [[Charles Hill Mailes]]
* [[François Manceron]]
* [[Louis Mangin]]
* [[Marcel Mérieux]]
* [[Charles Marcil]]
* [[Guglielmo Marconi]]
* [[James A. Marcus]]
* [[Léon Margotin]]
* [[Georges Marret]]
* [[Tomáš Masaryk]]
* [[Pierre-Félix Masseau]]
* [[Pieter Nicolaas Van Kampen]]
* [[Fernand Maurette]]
* [[Jack McAuliffe]]
* [[Harry McCoy]]
* [[Andrew Ross McMaster]]
* [[Herman Cyril McNeile]]
* [[Cecil Meares]]
* [[Julius Meier]]
* [[Hugo Meisl]]
* [[Erkki Melartin]]
* [[Andrew Mellon]]
* [[Auguste Ménégaux]]
* [[Anastásios Metaxás]]
* [[Wilhelm Michaelsen]]
* [[Alfred Michaux]]
* [[Pierre Michelin]]
* [[Alphonse Mingana]]
* [[Reginald Mitchell]]
* [[Walter Mittelholzer]]
* [[Hassan Modarres]]
* [[Henri Moigneu]]
* [[Emilio Mola]]
* [[Howie Morenz]]
* [[David Morton]]
* [[Renate Müller]]
* [[Minoru Murata]]
* [[Alphonse Mustel]]
* [[Na Un-gyu]]
* [[Chūya Nakahara]]
* [[Jean-Alexandre Navarre]]
* [[Gabriel Nigond]]
* [[Andreu Nin]]
* [[George Henry Falkiner Nuttall]]
* [[Mikhaïl Ocharov]]
* [[Tomás Ó Criomhthain]]
* [[Enrique Olaya Herrera]]
* [[Alberto de Oliveira]]
* [[Grigory Ordjonikidze]]
* [[Rudolf Otto]]
* [[Ieronim Ouborevitch]]
* [[Evgueni Pachoukanis]]
* [[Alessandro Padoa]]
* [[Joseph Paganon]]
* [[Sœurs Papin]]
* [[Maurice Parijanine]]
* [[Antônio Parreiras]]
* [[Paul Paulin]]
* [[Giovanni Luigi Pavarino]]
* [[Jean Payra]]
* [[Ángel Pestaña]]
* [[Gustav Albert Peter]]
* [[Philip Snowden]]
* [[Owen Philipps]]
* [[Gueorgui Piatakov]]
* [[Guido Picelli]]
* [[Amé Pictet]]
* [[Pierre Piérade]]
* [[Gabriel Pierné]]
* [[Eugène Pierre]]
* [[Hormisdas Pilon]]
* [[Henry Stanley Plummer]]
* [[Zula Pogorzelska]]
* [[Robert de Pomereu]]
* [[Raoul Ponchon]]
* [[John Russell Pope]]
* [[Evgueni Preobrajenski]]
* [[Marie Prevost]]
* [[Richard Pringiers]]
* [[Henri Quilgars]]
* [[Horacio Quiroga]]
* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Daniel Rambaut]]
* [[Maurice Ravel]]
* [[André Raynaud]]
* [[Charles Louis Jacques Régnault]]
* [[Géraud Réveilhac]]
* [[Jakez Riou]]
* [[Louis de Robert]]
* [[Joseph Taylor Robinson]]
* [[Rodmond Palen Roblin]]
* [[John Davison Rockefeller]]
* [[Skene Ronan]]
* [[Carlo Rosselli]]
* [[Sabatino Rosselli]]
* [[Lionel Walter Rothschild]]
* [[Albert Roussel]]
* [[Josef Rovenský]]
* [[Sergueï Rozanov]]
* [[Louis Ruquoy]]
* [[Ernest Rutherford]]
* [[John Ryan (rugby)]]
* [[Harold Samuel]]
* [[Daniel Sawyer]]
* [[Achille Schelstraete]]
* [[F.C.S. Schiller]]
* [[Sergueï Sedov]]
* [[Jean-Baptiste Senderens]]
* [[Henri Sensine]]
* [[Bakr Sidqi]]
* [[Gabriel Signoret]]
* [[Charles Allan Smart]]
* [[Bessie Smith]]
* [[Mysterious Billy Smith]]
* [[Clem Sohn]]
* [[Alexandre von Staël-Holstein]]
* [[Guy Standing]]
* [[Harry Stovey]]
* [[Gustave Surand]]
* [[Karol Szymanowski]]
* [[Victor Tahon]]
* [[Hélie de Talleyrand-Périgord (prince de Sagan)]]
* [[Henry Ossawa Tanner]]
* [[Victor Tardieu]]
* [[Gerda Taro]]
* [[Yéghiché Tcharents]]
* [[Alexander Montgomery Thackara]]
* [[Elihu Thomson]]
* [[Thubten Chökyi Nyima]]
* [[Simon Fraser Tolmie]]
* [[Fernand Torche]]
* [[Cécile de Tormay]]
* [[Mikhaïl Toukhatchevski]]
* [[Garabed Toursarkisian]]
* [[Eve Unsell]]
* [[Orrin Upshaw]]
* [[Paul Vaillant-Couturier]]
* [[Pierre Valdagne]]
* [[Georges Valmier]]
* [[Guillaume Van Strydonck]]
* [[Eugène van Dievoet]]
* [[Harry Vardon]]
* [[Pavel Vassiliev]]
* [[Theodoor Hendrik Van de Velde]]
* [[Gustave Verbeck]]
* [[Marcel Verchère]]
* [[Liévin Verstraeten]]
* [[Joseph-Achille Verville]]
* [[Francis Vielé-Griffin]]
* [[Louis Vierne]]
* [[Stepan Arkadievitch Voevodsky]]
* [[Asim Vokshi]]
* [[Serge Wolkonsky]]
* [[Alexandre Voronski]]
* [[Waldon Bowen]]
* [[H.M. Walker]]
* [[Felix Warburg]]
* [[Raymond Wattine]]
* [[Max Carl Wilhelm Weber]]
* [[Edith Wharton]]
* [[William Morton Wheeler]]
* [[Charles-Marie Widor]]
* [[Walter Willson Cobbett]]
* [[Samuel Alexander Kinnier Wilson]]
* [[Iona Yakir]]
* [[Efim Yartchouk]]
* [[Ievgueni Zamiatine]]
* [[Arthur Zborzil]]
* [[Zino Zini]]
* [[Wilhelm Zoellner]]
* [[Silvestras Žukauskas]]
[[Sokajy:Daty]]
qrd7h7utzgpltd7156an0slapdylrhv
Toritama
0
97474
1146822
1131293
2026-07-05T17:24:54Z
Deltaspace42
39666
([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Bandeira-do-Município-JPEG-2000x1200.jpg]] → [[File:Bandeira de Toritama 2000x1200.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name)
1146822
wikitext
text/x-wiki
{{coord|-8.006670|-36.056670}}
{{infobox tanàna
|anarana =Toritama
|velarantany = 30.93
|isam-ponina = 46.164
|firenena ={{BRA}}
|fanjakana = {{Pernambuco}}
|ben'ny tanàna =
|sary =21 10 2021 Parada não programada em Toritama - PE (51617391805).jpg
|saina=Bandeira de Toritama 2000x1200.jpg
}}
[[File:Toritama.png|thumb|left|Toritama]]
I '''Toritama''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i [[sary:Pernanbuco stato brasil.gif|21px]][[Pernambuco]], ao amin'i [[Agreste Pernambucano]], [[Zana-paritan'i Alto Capibaribe|Alto Capibaribe]].
==Jeografia==
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 30.93 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 46,164 tamin'ny taona 2020.
{{commonscat}}
[[sokajy:Tanàna ao Pernambuco]]
hhwm4t631nzzydmz7x8rz0380rirj82
Isaac Bashevis Singer
0
189307
1146781
810152
2026-07-05T12:48:33Z
HarryWurst
36292
1146781
wikitext
text/x-wiki
{{infobox olona
|sary = Isaac Bashevis Singer (upright).jpg
|anarana = Isaac Bashevis Singer
|teraka = 21 Novambra 1902
|maty = 24 Jolay 1991
|firenena = [[Polonia]], [[Etazonia]]
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpanoratra]]
* [[mpanao asa soratra]]
* [[mpanoratra tantara lava]]
* [[mpanoratra ny tantaran'ny fiainany]]
|taona niasàna=
}}
'''Isaac Bashevis Singer''' dia mpanoratra, mpanao asa soratra, mpanoratra tantara lava, mpanoratra ny tantaran'ny fiainany mizaka ny zom-pirenen'i [[Etazonia]] teraka ny 21 Novambra 1902 tao [[Polonia]] ary maty ny 24 Jolay 1991. [[Loka Nobel]] ao 1957.
==Ny fiainany manokana==
Ny rahalahiny sy/na ny rahavaviny dia Esther Kreitman, Israel Joshua Singer.
== Jereo koa ==
* [[Biôgrafia]]
{{Commonscat}}
===Rohy ivelany===
* Ao amin'i Freebase: [https://www.freebase.com/m/03zxv]
[[sokajy:Biôgrafia]]
{{vangovango}}
[[sokajy:Loka Nobel poloney]]
[[sokajy:mpanoratra poloney]]
[[sokajy:mpanoratra tantara lava]]
[[sokajy:mpanoratra ny tantaran'ny fiainany]]
[[sokajy:Mpanao asa soratra poloney]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1902]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1991]]
shwgyxt6jbmuye0acz0piazmpcrobwg
Isaac Merritt Singer
0
199164
1146782
792553
2026-07-05T12:50:53Z
HarryWurst
36292
1146782
wikitext
text/x-wiki
{{infobox olona
|sary= Edward Harrison May - Isaac Merrit Singer - Google Art Project.jpg
|anarana=Isaac Merritt Singer
|teraka=27 Oktobra 1811
|maty=23 Jolay 1875
|firenena={{Etazonia}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao]]
* [[Mpamorona]]
|taona niasàna=
}}
'''Isaac Merritt Singer''' (teraka ny 27 Oktobra 1811 tao [[Pittstown]], [[New York]]; maty ny 23 Jolay 1875 tao [[Paignton]], [[Devonshire]], Grande-Bretagne) dia mpandraharaha sy mpamorona [[Etazonia|Amerikanina]]. Nandray anjara betsaka tamin'ny fampivoarana ny milina fanjairana izy.
==Ny fiainany manokana==
Ny zanany dia Mortimer Singer.
== Jereo koa ==
{{commonscat}}
[[sokajy:Mpamorona amerikanina]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1811]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1875]]
6hzntdsvfwfcq4ckr3igcpo0x8oj9ey
1146783
1146782
2026-07-05T12:53:02Z
HarryWurst
36292
1146783
wikitext
text/x-wiki
{{infobox olona
|sary= Edward Harrison May - Isaac Merrit Singer - Google Art Project.jpg
|anarana=Isaac Merritt Singer
|teraka=27 Oktobra 1811
|maty=23 Jolay 1875
|firenena={{Etazonia}}
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpilalao]]
* [[Mpamorona]]
|taona niasàna=
}}
'''Isaac Merritt Singer''' (teraka ny 27 Oktobra 1811 tao [[Pittstown]], [[New York]]; maty ny 23 Jolay 1875 tao [[Paignton]], [[Devonshire]], Grande-Bretagne) dia mpandraharaha sy mpamorona [[Etazonia|Amerikanina]]. Nandray anjara betsaka tamin'ny fampivoarana ny [[milina fanjairana]] izy.
==Ny fiainany manokana==
Ny zanany dia Mortimer Singer.
== Jereo koa ==
{{commonscat}}
[[sokajy:Mpamorona amerikanina]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1811]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1875]]
20igh8x0p933680l7fxjgr8ch4t788c
Indro Montanelli
0
213557
1146874
792515
2026-07-06T06:39:54Z
Rei Momo
6456
1146874
wikitext
text/x-wiki
{{infobox olona
|sary= Montanell-a-Milano-1992.jpg
|anarana=Indro Montanelli
|teraka=22 Aprily 1909
|maty=22 Jolay 2001
|firenena=Italia
|mpiaraka=
|asa=
* [[talen-koronantsary]]
* [[mpanoratra senariô]]
* [[mpanoratra]]
* [[mpanao asa soratra]]
|taona niasàna=
}}
'''Indro Montanelli''' dia talen-koronantsary, mpanoratra senariô, mpanoratra, mpanao asa soratra mizaka ny zom-pirenen'i [[Italia]] teraka ny 22 Aprily 1909 ary maty ny 22 Jolay 2001.
==Ny fiainany manokana==
Ny vadiny dia Colette Rosselli.
== Jereo koa ==
* [[Biôgrafia]]
===Rohy ivelany===
* Ao amin'i Freebase: [https://www.freebase.com/m/058_j7]
[[sokajy:Biôgrafia]]
{{vangovango}}
[[sokajy:talen-koronantsary]]
[[sokajy:mpanoratra senariô]]
[[sokajy:mpanoratra]]
[[sokajy:mpanao asa soratra]]
envgyyzpcd8z6lsw1qaiqmbw9k1voen
Fiteny malagasy ôfisialy
0
228203
1146804
1057275
2026-07-05T15:27:03Z
Hariniaina14
34924
Nanampy fitenenana sy rohy
1146804
wikitext
text/x-wiki
Ny '''fiteny malagasy ôfisialy''' na '''teny malagasy ôfisialy''' dia [[Fiteny|endriky]] ny [[fiteny malagasy]] ampiasain' ny fitondram-panjakana sy ny fandraharahana ary ny fampianarana eto [[Madagasikara]]. Tsy misy lalàna manery mandrakariva ny hampiasan' ny sampan-draharaham-panjakana (ny rantsamangaika ao amin' ny governemanta, ny fitsarana, ny boky firaketana ny raharaham-panjakana, sns) ny fiteny malagasy ôfisialy fa miankina amin' ny mety ho filan' ny vahoaka izany. Ny mpanoratra sy ny mpampianatra koa dia tena mpampiasa ny teny malagasy ôfisialy, ary ny ankamaroan' ny [[boky]] natonta hatramin' izay dia amin' ny teny malagasy ôfisialy.
'''==Ny endrikin'ny fiteny malagasy:==
Ny fiteny malagasy ofisialy dia ny endrika manara-penitra amin'ny fiteny malagasy ampiasaina amin'ny raharaham-panjakana, [[ny fanabeazana|ny fanabeazana,]] ny fitsarana, ny haino aman-jery ary ny fifandraisana ofisialy eto Madagasikara. Izy no fiteny ampiasaina amin'ny fanoratana lalàna, didy aman-dalàna, antontan-taratasy ofisialy ary taratasy ara-panjakana.
Tsy misy lalàna mamaritra ny tokony ho endriky ny fiteny malagasy ôfisialy nefa fantatra fotsiny fa mifototra amin' ny [[fiteny merina]] (na eo amin' ny [[voambolana]] na eo amin' ny [[Fitsipi-pitenenana|fitsipiteny]]) izay efa nampiasain' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]] sy ny [[Kristianisma eto Madagasikara|fivavahana kristiana]] teto Madagasikara tamin' io vanimpotoana io ary notohizan' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|mpanjana-tany frantsay]] sady namporisihin' ny fitondram-panjakana malagasy taty aoriana, indrindra tamin' ilay atao hoe [[fanagasiana]], ka hatramin' izao.
Raha vao miresaka ny amin' ny hoe "teny malagasy" manoloana ny fiteny hafa dia ny teny malagasy ôfisialy no tonga ao antsaina voalohany ary io no anomezana ohatra izay heverina fa mahasolo tena ny endriky ny fiteny malagasy isam-paritra amin' ny ankapobeny, na dia tsy marina mandrakariva izany. Tsy azo lazaina ho endrika manambatra ny [[fitenim-paritra malagasy]] rehetra koa izy io satria ny tetikasa saika hirosoana amin' izany dia foana ho azy teny, tsy inona izany fa ilay atao hoe [[fiteny malagasy iombonana]].
Marihina fa tsy ny fiteny malagasy irery no ôfisialy eto Madagasikara fa ao koa ny [[fiteny frantsay]] izay voalaza ao amin' ny lalàm-panorenanaha. Nisy koa fotoana naha ôfisialy ny [[fiteny anglisy]] teto Madagasikara (taona 2007-2010).
== Jereo koa ==
* [[Fiteny malagasy iombonana]]
* [[Fitenim-paritra malagasy]]
* [[Fiteny ôfisialy]]
* [[Fitenim-pirenena]]
* [[Fanagasiana]]
* [[Fiteny eto Madagasikara]]
i7w1k10agwck4bu4x8zfif1znwys4p3
1146807
1146804
2026-07-05T15:40:46Z
Hariniaina14
34924
Nanampy fitenenana sy rohy
1146807
wikitext
text/x-wiki
Ny '''fiteny malagasy ôfisialy''' na '''teny malagasy ôfisialy''' dia [[Fiteny|endriky]] ny [[fiteny malagasy]] ampiasain' ny fitondram-panjakana sy ny fandraharahana ary ny fampianarana eto [[Madagasikara]]. Tsy misy lalàna manery mandrakariva ny hampiasan' ny sampan-draharaham-panjakana (ny rantsamangaika ao amin' ny governemanta, ny fitsarana, ny boky firaketana ny raharaham-panjakana, sns) ny fiteny malagasy ôfisialy fa miankina amin' ny mety ho filan' ny vahoaka izany.
==Ireo mampiasa n'y fiteny malagasy==
Ny [[mpanoratra]] sy ny mpampianatra koa dia tena mpampiasa ny teny malagasy ôfisialy, ary ny ankamaroan' ny [[boky]] natonta hatramin' izay dia amin' ny teny malagasy ôfisialy.
'''==Ny endrikin'ny fiteny malagasy:==
Ny fiteny malagasy ofisialy dia ny endrika manara-penitra amin'ny fiteny malagasy ampiasaina amin'ny raharaham-panjakana, [[ny fanabeazana|ny fanabeazana,]] ny fitsarana, ny haino aman-jery ary ny fifandraisana ofisialy eto Madagasikara. Izy no fiteny ampiasaina amin'ny fanoratana lalàna, didy aman-dalàna, antontan-taratasy ofisialy ary taratasy ara-panjakana.
==Ny niandohan'ny fiteny malagasy: ==
Ny fiteny malagasy dia anisan'ny fianakaviam-piteny Aostroneziana, ary manana tenim-paritra maro miparitaka manerana an'i Madagasikara. Mba hahamora ny fifandraisana sy hampisy endrika iombonana amin'ny fanoratana sy ny fampianarana dia novolavolaina ny [[Fiteny malagasy ôfisialy|fiteny malagasy]] ofisialy, izay mifototra indrindra amin'ny tenim-paritra Merina. Na izany aza dia mandray voambolana sy fomba fiteny avy amin'ny tenim-paritra hafa koa izy rehefa ilaina.
Araka ny Lalàmpanorenan'i Madagasikara, ny teny malagasy dia iray amin'ireo fiteny ofisialin'ny Repoblika. Ampiasaina amin'ny sehatra rehetra momba ny fitantanan-draharaham-panjakana izy, ary izy no fiteny fampianarana amin'ny ambaratonga maro, na dia mbola ampiasaina koa aza ny teny frantsay sy ny teny anglisy amin'ny sehatra sasany.
Ny fanoratana ny fiteny malagasy ofisialy dia manaraka fitsipi-panoratana sy fitsipi-pitenenana voafaritra. Ampianarina eny an-tsekoly izany ary ampiasaina amin'ny boky, gazety, gazety an-tserasera, onjam-peo, fahitalavitra ary tranonkala ofisialy. Izy koa no endrika ampiasaina amin'ny ankamaroan'ny lahatsoratra ao amin'ny Wikipedia amin'ny teny malagasy.
Tsy misy lalàna mamaritra ny tokony ho endriky ny fiteny malagasy ôfisialy nefa fantatra fotsiny fa mifototra amin' ny [[fiteny merina]] (na eo amin' ny [[voambolana]] na eo amin' ny [[Fitsipi-pitenenana|fitsipiteny]]) izay efa nampiasain' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]] sy ny [[Kristianisma eto Madagasikara|fivavahana kristiana]] teto Madagasikara tamin' io vanimpotoana io ary notohizan' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|mpanjana-tany frantsay]] sady namporisihin' ny fitondram-panjakana malagasy taty aoriana, indrindra tamin' ilay atao hoe [[fanagasiana]], ka hatramin' izao.
Ankehitriny dia mitana anjara toerana lehibe amin'ny fiarovana ny kolontsaina sy ny maha-izy ny Malagasy ny fiteny malagasy ofisialy. Manampy amin'ny fampitana fahalalana sy ny fifandraisana eo amin'ny samy olom-pirenena avy amin'ny faritra samihafa izy, sady mampiroborobo ny fampiasana ny teny malagasy amin'ny sehatra siantifika, ara-kolontsaina ary ara-teknolojia.
Raha vao miresaka ny amin' ny hoe "teny malagasy" manoloana ny fiteny hafa dia ny teny malagasy ôfisialy no tonga ao antsaina voalohany ary io no anomezana ohatra izay heverina fa mahasolo tena ny endriky ny fiteny malagasy isam-paritra amin' ny ankapobeny, na dia tsy marina mandrakariva izany. Tsy azo lazaina ho endrika manambatra ny [[fitenim-paritra malagasy]] rehetra koa izy io satria ny tetikasa saika hirosoana amin' izany dia foana ho azy teny, tsy inona izany fa ilay atao hoe [[fiteny malagasy iombonana]].
Marihina fa tsy ny fiteny malagasy irery no ôfisialy eto Madagasikara fa ao koa ny [[fiteny frantsay]] izay voalaza ao amin' ny lalàm-panorenanaha. Nisy koa fotoana naha ôfisialy ny [[fiteny anglisy]] teto Madagasikara (taona 2007-2010).
== Jereo koa ==
* [[Fiteny malagasy iombonana]]
* [[Fitenim-paritra malagasy]]
* [[Fiteny ôfisialy]]
* [[Fitenim-pirenena]]
* [[Fanagasiana]]
* [[Fiteny eto Madagasikara]]
d51ev42brwpfec5dcxhcdiymttyav1z
Hadriano
0
229158
1146883
1141076
2026-07-06T11:22:51Z
MalyaMar
40224
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */
1146883
wikitext
text/x-wiki
{{infobox olona
|sary= Bust Hadrian Musei Capitolini MC817 cropped.jpg
|anarana=Hadriano
|teraka=24 Janoary 76
|maty=10 Jolay 138
|firenena=
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
'''Hadriano''' dia I Hadriano dia emperora romana faha-14 teraka tamin'ny 24 Janoary 76 ary maty tamin'ny 10 Jolay 138, nanjaka teo anelanelan’ny taona 117 sy 138, izay nametra ny fiitaran'ny fanjakana romana izay naverina teo amin’ny fetra nofaritan’i Aogosto. Atao hoe ''Imperator Cæsar Traianus Hadrianus Augustus'' izy amin'ny teny latina fa Ἁδριανός na Ἀδριανός kosa amin'ny [[Fiteny grika|teny grika]].
== Tantarany ==
=== Fahazazany sy fiantombohan'ny fanjakany ===
I Poblio Aelio Hadriano Afera (latina: ''Publius Aelius Hadrianus Afer'') no rainy. Ny reniny dia i Paolina (latina: ''Domitia Paulina Major''). Ny vadiny dia Vibia Sabina (latina: ''Vibia Sabina''). Nanangan-jaza izy, dia i Lokio Aelio (latina: ''Lucius Aelius Verus'') sy i [[Antoninus Pius|Antonino Pio]] (latina: ''Antoninus Pius''). Tamin'ny nahaterahany dia nantsoina amin'ny [[Fiteny latina|teny latina]] hoe ''Publius Ælius Hadrianus'' i Hadriano.
Tamin'ny nahafatesan'ny rainy tamin'ny taona 85 dia natsangan'i Trajàno (latina: ''Marcus Ulpius Traianus'') ho zanany izy. Tao Roma no nanabeazana azy, ka maro ny andraikitra ara-panjakana ivelan'ny tafika sy ara-tafika nosahaniny mandra-paha emperora an'i Trajàno tamin'ny taona 98. Tamin'ny nahafatesan'i Trajàno tamin'ny taona 117 dia nataon'ny tafika ny fanambaràna azy ho emperora.
=== Fanamafisana ny fanjakana ===
Tamin'ny fotoana nanapahany dia nanambana ny Empira romana ny fikomian'ny vahoaka sy ny fananiham-bohitra avy any ivelany. Nahatsapa ny tokony hanamafisana ny empira izay lasa lehibe loatra i Hadriano ka nanapa-kevitra ny hamela ny faritany lavitra indrindra, ka namaritra ny sisin-tanin'ny empira teo amin'izay tratran'i [[Aogosto]]. Nanangana manda fiarovana izy, ka isan'izany ny mandan'ny Pikta izay atao hoe mandan'i Hadriano koa, izay fetran'ny fiitaran'ny tanin'ny empira romana.
Nanamafy ny fitondrany izy tao Roma tamin'ny alalan'ny fandraisana fepetra manome fahalalahana ny vahoaka, tamin'ny alalan'ny famangiana ireo faritany romana sady niezaka nandamina ny raharaha ara-politika sy ara-miaramila ary ara-toekarena izay nikendreny ny hahamatotra ny fankatoavana amin'i Roma.
Tamin'ny taona 134 sy 135 izy dia nankany Jodea ka nanafay ny fikomiana nataon'ny Jiosy notarihin'i [[Simona Bar Kokba]] izy.
=== Fiafaran'i Hadriano ===
Tao Roma no nandanian'i Hadriano ny andro sisa niainany sy tao amin'ny lapany ao Tiboro (izay antsoina hoe ''Tivoli'' ankehitriny ao Italia). Maty tao Baia izy tamin'ny 10 Jolay 138 ary i Antonino zanany natsangany no nandimby azy teo amin'ny fitondrana.
== Ny lova navelan'i Hadriano ==
Andriana lehibe mpandala ny kolontsaina helenista i Hadriano ka nohodidinim-poeta sy filozofa ary mpanorara maro. Nanoratra koa izy ka betsaka ny lahatsoratra tamin’ny teny latina sy tamin'ny teny grika nosoratany. Nampanamboatra an'i Ateneoma (latina: ''Athenaeum'') tao Roma, izay karazana [[oniversite]] hampandrosoana ny fianarana literatiora sy siansa izy. Nampanamboariny koa ny tempoly iombon'ireo andriamanitra maro (panteona), izay nosimbana sady nampanamboarina indray (izay novana ho bazilika Santa Maria ad Martyres ankehitriny ao Roma). Nampanamboariny koa ny fasan'ny mahery fo (Maozolea) izay nanjary trano lehibe Mb. Ange taty aoriana. Ao Tivoli, ilay tranon'i Hadriano, izay fitambaran-trano tsara tarehy voarafitra amin'ny mari-trano mihaingo, dia ahitana sarivongana nampanaoviny ny mpanao sary [[sokitra]] grika, nalaina tahaka tamin'ny sary sokitra sy vongana ao amin'ny zavakanto ateniana.
== Emperora romanina ==
{|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF"
|-align="center" bgcolor="DDEEFF"
!nodimbiasany
![[Sary:Vexilloid of the Roman Empire.svg|40px]] [[Empira Rômana|Emperora romanina]]
!mpandimby
|-align="center"
| [[Traiano]]<br/> 98-117 || [[Hadriano]]<br/> 117-138 || [[Antoninus Pius]]<br/> 138–161
|-bgcolor="#DDEEFF"
|-
|}
== Jereo koa ==
{{commonscat|Hadrianus}}
[[sokajy:mpanao politika romana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 76]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 138]]
[[Sokajy:Tantaran' Italia]]
[[Sokajy:Empira Romana]]
[[sokajy:Emperora romanina]]
r0utby51fkeje5nsd4dqv99tcio5pmc
Romazava
0
261821
1146882
1107445
2026-07-06T11:00:43Z
MalyaMar
40224
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */
1146882
wikitext
text/x-wiki
[[File:Madagaskar stew 2019-10-01.jpg|thumb]]
====== Tsy mitovy ny romazava sy ny ro matsatso. ======
Ny '''romazava''' dia matsiro ary anisan'ny singa amin'ny hanimpitoloha fandroso amin'ny fotoan-dehibe. Laoka nentim-paharazana ny romazava<ref name=":0">https://mg.globalvoices.org/2024/01/16/167816/</ref>. Arakaraka ny maha-betsaka ny fangaro no mahatsara ny Romazava, izay manjary antsoina hoe Romazava Royale amin'izay fotoana izay. Any amin'ny kiringy tia sakay kosa izy dia atao hoe Romazava à la créole. Ireto no zavatra ilaina raha hikarakara romazava, ary toy ny [[Sakafo|nahandro]] rehetra dia tena ilaina tokoa ny saina tia karokaroka ho amin'ny fanatsarana sy fampiavahana azy hoe "ianao" no niketrika azy.
== Fangarony ==
Ireo zavatra ilaina dia:
* anana, fara fahakeliny karazany telo (anantsonga gasy, anandrano, anamafana, ravim-bomanga)
* hena, fara fahakeliny koa karazany telo (omby, kisoa, patsabe, akoho)
* [[voatabia]] 2
* tongolo (lay, be),
* sakamalaho,
* sira
Ny fatrany, raha ho an'olona 4 dia:
* Rehefa voatetika ny anana rehetra dia mahafeno lovia tsatokaty iray litatra eo ho eo.
* Tapatapahina amin'ny tanana no tena mety fa tsy amin'ny antsy
* Ny hena dia 100g isanisany ireo karazana, tetehina toy ny antsasaka ankihibe izay vaventy
* Rehefa voakiky sy voatetika madinika ny tongolo sy sakamalaho dia tokony ho tapaky ny vera eo (izy rehetra)
== Fikarakarana azy ==
# Ritina amin'ny ranon-tsasany ny hena rehetra, atao tsirairay satria tsy mitovy ny fahamasahany. Rehefa ritra dia asiana menaka kely ho mendimendy
# Afangaro daholo, tsy haroina intsony, asiana [[sira]] izay tokony ho ampy, somary endiendasina ao ny tongolo, sakamalaho, voatabia, tsy atao may
# Rehefa ridritra dia arotsaka ny anana rehetra. Haroina indray mihodina fotsiny dia avela hitokona
# Rehefa ritra dia tampotampohana rano tsikelikely man-dra-pahazo ny habetsaky ny ro ilaina, mandra-pahamasaka araka izay itiavana azy
[[Sary:Acmella oleracea kz08.jpg|vignette|Anamalaho]]
Azo atao tsara ny manisy [[Sakay (zavamaniry)|sakay]] tsilanindimilahy iray tsy mivaky, tandremana tsara tsy ho vaky, fa ho manimanitra tsara. Na ihany koa soloina anamalaho<ref name=":0" /> ny sakay raha tsy mazaka sakay.
Raha tsy ampy ny sira dia bouillon en cube no anitsiako azy (itony hoe Knorr na Jumbo, sns itony)
Mazotoa homana tompoko!
== Loharano ==
bwwoycnb362ppx72boemavsidmlfzu4
Andriamangarira
0
266261
1146816
1143518
2026-07-05T17:16:20Z
~2026-38297-04
40249
/* Ny loharano nipoiran'Andriamangarira */
1146816
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|vignette|323x323px|Fasan-dakan' Andriamangarira, miloloha "Tranomasina" ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]
'''Andriamangarira''' dia mpanjaka nanorina an'Antsahadinta tamin’ny taona 1725. Teraka manodidina ny taona 1695 izy ary niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin’ny 1775 teo amin'ny faha-80 taonany. Andriandambozozoro no rainy ary Rasohanamanjaka no reniny, izay samy Andriamasinavalona. Andriambolamena zanany lahiaivo no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta rehefa niamboho izy. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha no niterahany 3 mianadahy: dia Ramakilahy sy Andriambolamena ary Rahanivofotsimanjaka.
== Ny loharano nipoiran'Andriamangarira ==
Ity fehezan-tantara ity dia mikasika ny zava-niseho nanomboka tamin'ny vanim-potoana nanjakan' [[Andriamasinavalona]] (1675-1710) tao Ankibonimerina.
Zanaka lahiaivon'ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe<ref name=":0"><small>François Callet (1908), ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)'<nowiki/>''',''''' Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>(1650-1670) izy, ary nanana anabavy maro sy rahalahy iray ray sy reny aminy. Ny anabaviny iray atao hoe Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja dia niteraka telo (3) mianadahy:
* Andriandambozozoro tao Malaza sy Ivatobe avaratra;
* Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo;
* Razafindrahety tao Tangaina, samy amin'ny faritr'Ambodirano Imerinatsimo iny izany.
Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina dia ity andriandahy atao hoe Andriandambozozoro, izay andriana nifehy an'Ivatobe, Androhibe, Ambohitrontsy, Malaza sy ny manodidina, tamin'izany fotoana izany, dia naka vady ny zanakavavin'Andriamasinavalona<ref><small>Georges Rabemanana (2000), ''Ny Andriamasinavalona ao Miadanimerina'', Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref><ref><small>Kaominina ambanivohitra Androhibe-Antsahadinta (2017), ''[https://fdl.mg/sites/default/myfiles/PCD/PCD/PCD%20ANTSAHADINTA/PCD_Antsahadinta.pdf Plan Communal de Developpement (PCD) de la Commune Rurale d’Androhibe Antsahadinta 2017-2021] « La culture en tant que levier du développement ''», Ministeran'ny atitany sy ny fitsinjaram-pahefana - Repoblikan'i Madagasikara, Antananarivo.</small></ref><ref><small>Rabarijaona (1938), ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'', Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.</small></ref> izay napetrany ho andriantompombodivona, masoivoham-panjakana foibe tao Ambohimahamanina.
a) Rasohanamanjaka, zanakavavin'Andriamasinavalona, dia niteraka tamin'Andriandambozozoro an'i:
[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|349x349px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka ao amin'ny </Br> Rovan' Antsahadinta|alt=]]
*Andriamangarira izay nanorina an'Antsahadinta ka nanjaka tao (1725-1775);
* Andriamalama tao Isoanangano;
* Ranosy (vavy) tao Androhibe;
* Rabiby tao Antalaho / Antanetibe;
*Andriamifonozozoro (Rafonozozoro, hoy i P. Callet) tao Ivatobe.
b) Rangorinimerina tao Ambohitrontsy </Br> dia niteraka indray tamin'i Andriamifonozozoro an'i:
* Andriamohara, nanjaka tao Alasora;
* Andriambelomasina, nanjaka tao Ambohimanga (1730-1770);
* Andriantoarano nonina tao Alasora;
* Ramisamanjaka nonina tao Anosiarivo;
* Andriampalimanana nonina tao Tsirangaina;
* Ary ny vavy Rahisatra sy Rahira tao Manandona, Randrianizara nanambady an' Andriamborosinandriana tao Ambohipoloalina ka niteraka an' Andrianarabo, Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona.
[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|314x314px|Tranomasin' Andriamangarira ao avaratra indrindra, ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]
Teraka tao Ambohitrontsy tany amin'ny manodidina ny taona 1695 tany ho any izany i Andriamangarira. Araka ny lovan-tsofina dia nisy vehivavy mpampivelona sy renin-jaza mahay sy malaza tao Ambohitrontsy, ka izany no nahatonga ny nahaterahan'ny zanaky ny andriana sy nifanan'ny vadin'ny andriana teo.
Raha zohina ny tetiarana dia samy Andriamasinavalona Andriandambozozoro rain' Andriamangarira sy Rasohanamanjaka reniny. Koa amin'izany dia Andriamasinavalona hiringiriny Andriamangarira<ref><small>Rabenjamina (1950), ''Tantaran’Andriana: Andriamangarira, Mpanjaka fahagola teo Antsahadinta sy ny Zanamangarira taranany'', Imprimerie-Antananarivo 4 Bis, rue Gallieni.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/Couverture_du_livre_de_Pasteur_RABENJAMINA_%28Andravokely%29.jpg]</small></ref><ref><small>Lucien Paul Raharison (2012), [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990''], Thèse de Doctorat, Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&hl=fr&sa=X&redir_esc=y ISBN 9781698427225])</small></ref><ref><small>Thomas Rakotoarivelo & Solonavalona Andriamihaja (2014), ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'', Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona », Antananarivo.</small></ref><ref><small>Jean Désiré Ranaivoson (2020), ''Ny Andriamaneforalambo Zanadralambo enin-toko amin'avaradrano'', Fanontana manokana - Antananarivo.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/88/Ny_Andriamaneforalambo.jpg]</small></ref><ref><small>Isabelle Ratsira & Misa Rakotoariseheno (1993), ''Antsahadinta'', Livret de présentation de l'histoire d'Antsahadinta par le Syndicat d'Initiative d'Antsahadinta, SME-BP 659- DL N°058, Antananarivo.</small></ref>.
Nanorina sy nanjaka tao Antsahadinta tokony ho tamin'ny taona 1725 Andriamangarira, niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin'ny taona 1775; heverina ho 80 taona ny andro niainany.
Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha, no niterahany 3 mianadahy:
* Ramakilahy, lahimatoa nipetraka tao Ankadinanahary;
* Andriambolamena, lahiaivo, nandimby fanjakana an-drainy tao Antsahadinta;
* Rahanivofotsimanjaka izay nanambady an-dRabibilahy tao Ambohimahamanina.
Angamba mbola nisy koa zanak' Andriamangarira hafa reny any ho any saingy tsy voarain'ny tantara.
Andriamangarira izany no mpanjaka voalohany teo Antsahadinta, vodivona farany atsimo amin' Ivatobe, notapahan'ny hady ka lasa boribory; rakotry ny ala maitso izy satria tsy navelan' Andriamangarira ho tapahina na kapaina mihitsy ny hazo.
Hoy ny tonon-kira ilazan'ny Ntaolo io tanànan' Andriamangarira io: <blockquote>"Mananjara samy vohitra Antsahadinta. </Br> Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany !" </blockquote>Nataony roa ny vavahady eo amin'ny tanànany: dia eo amin'ny alahamadin'ny vohitra sy eo amin'ny adijadin'ny tanàna. Eo amin'ny asorontanin'ny vohitra dia nasiany hady fetsy misy zohy mivoaka any ivelan'ny tanàna na dia mihidy aza ny vavahady. Fahiny, fony mbola niady an-trano dia kodiaram-bato avo rindrina no mivoha maraina, mirindrina hariva teo amin'ny vohitr' Andriamangarira<ref><small>Josélyne Ramamonjisoa (2003), ''[https://books.google.mg/books?id=62twAAAAMAAJ&q=andriamangarira&dq=andriamangarira&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi8jPrEgfnzAhUSQkEAHWpMAc8Q6AF6BAgKEAI Madagascar, des paysages proteiformes]'<nowiki/>''',''''' Association Malgache des Montagnes Africaines (AMMA), Antananarivo.</small></ref>.
== Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta ==
Rehefa niamboho Andriamangarira, dia '''Andriambolamena''', zanany lahiaivo indray no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta. Andrianamboatsimarofy kosa no mpanjaka tao Antananarivo (1774-1796), nifehy an' Imerinatsimo, tamin'izany andro izany.
Efa nanjaka nadritra ny 20 taona tao Antsahadinta i Andriambolamena vao resin' [[Andrianampoinimerina|Andrianampoinimerina]] i Andrianamboatsimarofy tao Antananarivo ka nanomboka nanjaka tao izy tamin'ny manodidina ny taona 1794. Andrianamboatsimarofy kosa namaha sy nanorim-panjakana tao Anosizato, izay nataony hoe ''Isoananjakana''. Niamboho tao Fenoarivo tamin'ny taona 1798 Andrianamboatsimarofy ary nodimbiasan'ny zanany, dia i Ramaromanompo izany.
Andriambolamena dia niandany mandrakariva tamin'i Andrianamboatsimarofy sy Ramaromanompo satria iray fileovana aminy ary iray fianakaviana satria Reniamboa, izay zanakavavin'Andriambolamena, dia vadiben-dRamaromanompo ary anabavin-dRaboabe Andrianjakapingarivo. Ary Ramaromanompo dia nanao toeran-droa fonenany tao Antsahadinta nisy ny renibeny sy ny vadibeny, sy Isoananjakana (Anosizato).
Misy lovan-tsofina<ref><small>Ravelojaona (1937), ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana '<nowiki/>''',''''' Imprimerie industrielle - Antananarivo.</small></ref> milaza fa noroahin' Andrianampoinimerina hiala an' Antsahadinta Andriambolamena satria hono naditra izy, nanambaka sy nihinam-bahoaka ary nanodikodina ny hasina satria tendan-kanina hono ka nosaziana izy sy ny taranany. Toa resaka fisoketana ihany izany novoizin' Avaradrano izany satria tsy nifankahazo loatra ny foko roa tonta.
Toy izao kosa ny tantara niseho araka ny fahitan'i Lebel<ref><small>Jean Claude Hebert (1804), ''Les tribulations de Lebel'' «'' Negociant - voyageur ''» ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803) ''», ''In'' ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'', ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''</small></ref>, mpividy andevo raha tonga taty Imerina izy tamin'ny taona 1803:<blockquote>«...Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan'ny ireo havany, dia ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan' Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao (na Ravaonimerina) vadin' Andriantomponimerina sy Razafinamboa...».</blockquote>Volana vitsivitsy tato aoriana (aogositra 1803) dia maty Reniamboa, izay vadiben-dRamaromanompo; nisaona ny olona; nohararaotin' Andrianampoinimerina izany hanafihana an' Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianankaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany marobe. Nataon' Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka.
Mbola afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany andrefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa Ramaromanompo sy Ravaonimerina anabaviny, izay nalahelo ny vadiny lasa nandositra; dia nalain' Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Andriambolamena sy ny taranak'Andriamangarira, Ramaromanompo sy ny havany rehetra dia noroahiny hiala sy tsy handia ny vohitra intsony. Nanomboka tamin'izay dia napetrany hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan'ny vadiny roa ambin'ny folo, zanak'Andriantsira avy eny Alasora.
{| align="center"
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}
== Ny taranak'Andriambolamena sy ny Zanamangarira ==
Rehefa niala tao Antsahadinta Andriambolamena mianakavy dia tsy nandeha alavitra fa nanorim-ponenana teo atsimon'Antsahadinta izay nataony hoe ''Ambohitsoa''; tao izy no niamboho sy nafenina. Mbola hita ao Ambohitsoa ny fasany. Na teo aza izany dia mazava tsara fa tsy lasa menakely miankina amin' Antsahadinta mihitsy ny Zanamangarira fa fokon'andriana mahaleotena tany Ambodirano toy ireo Andriamasinavalona tsy manana menakely.
Maro ny taranak'Andriambolamena fa ny nandimby azy dia '''Ramboabe Andrianjakapingarivo''' zanany. Tsy nijanona tao Ambohitsoa izy fa nanorim-ponenana teo ambany andrefana natao hoe ''Ampahatelo''. Taty aoriana dia niala tao Ampahatelo indray Ramboabe ka nianatsimo nankany ''Miantsoarivo'' ary nanorim-bohitra nataony hoe ''Itsarahavana''.
Niteraka marobe tao Ampahatelo i Ramboabe ka ireo zanany nahazo tantara sy notolorana vohitra hipetrahana dia:
* Andriamontandraisoa, lahimatoa, tao Ampahatelo ihany, izay nanova ny anaram-bohitra hoe ''Miadanimerina''; ary ny taranany dia nanorim-ponenana vaovao ihany koa tao ''Ambatomahabodo''. Izy no niteraka an'i Rainizakamanga, ilay andriandahy nipetraka tao ''Finaritra,'' izay lefitry ny Printsy Ramananolona;
* Andriampakatro<ref><small>Thomas Rakotoarivelo (2016), ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany,'' Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref>, ilay zanany napetrany tao ''Ankatsaka'', izay nifindra monina tany ''Isoavina (Ambohimandroso)'' taty aoriana ary any ny taranany.
Ireo vohitra ireo sy ny manodidona azy (vodivona, tanety, lohasaha, tanimbary) no fonenan'ny </Br>
tarana-dRamboabe Andrianjakapingarivo izay namorina ny faritra naka anarana hoe: ''Anjanamangarira'' aty Ankibonimerina.
{| align="center"
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriambolamena ao Ankibonimerina
|[[File:Vavahady Ambatomahabodo 4.jpg|thumb|Vavahady ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|265x265px]]
|[[File:Vatomasina Ambatomahabodo 3.jpg|thumb|Vatomasina (fanapahana) ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|190x190px]]
|[[File:Amontana à Ambatomahabodo.png|thumb|Amontana ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|365x365px]]
|}
== Andriampakatro ==
[[Sary:Takelaka_Andriampakatro.jpg|vignette|258x258px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanorina an'Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]
'''Andriampakatro''' dia zanaka faralahin-dRamboabe Andrianjakapingarivo, izay nonina tao amin'ilay tanàna antsoina hoe Ankatsaka tany Ambodirano, tao Ankibonimerina. Taty aoriana anefa dia nifindra monina tao atsinanan'[[Ankaratra]] sy atsimon'Ambatolampy izy, ka ny tanàna lehibe ankehitriny eo dia [[Ambohimandroso|Ambohimandroso-Gara]].
Io faritany nisy an' Andriampakatro sy ireo zanany io dia voafaritra tsara: ny reniranon' Ikelilalina no mamaritra azy avy ato andrefana ka mihaona amin'ny reniranon' Ihazolava avy ato avaratra; ny reniranon' Ionive kosa no eo antsinanana ary ny reniranon'i Maromoka no farany atsimo. Io faritra io no atao hoe: ''Anjanamangarira;'' ny renivohiny fahiny dia ''Isoavina''. Tato aoriana Andriampakatro dia nifindra tao Ambatoharanana, vohitra avo misy fasana ilevenany, eo ambony andrefan'ny garan-damasinina ao Ambohimandroso.
==== Ambohimandroso-Gara ====
Ambohimandroso dia tanàna vaovao vao niforona tamin'ny fotoana namakiana ny lalamby mampitohy an' Antananarivo sy Antsirabe tamin'ny taona 1920. Eo andrefan'ilay vohitra kely atao hoe Antamboho, fonenan'ny taranak'Andriamangarira iray no nanorenan'ny vazaha Fiantsonan-dalamby (Gara) satria nisy sampanan-dàlana lehibe tao avaratra keliny: avy any Antananarivo (avaratra), Antsirabe (atsimo), Ambatotsipihina-Ankaratra (andrefana), Vakinisisaony-Antsiriribe (antsinanana) ka nomena anarana hoe Ambohimandroso. Teo no fanondranana an-dalamby ny [[manjarano]] (na grafita) avy any Anjamanga sy ny manodidina ka alefa any Toamasina ahondrana ho any am-pitan-dranomasina; teo koa no fandefasana ny kitay hazo sy ny vokatrin'ny tany samihafa amidy ao Antananarivo. Toeram-pivezivezena sy fihaonan'ny mpandraharaha maro Ambohimandroso ka nandroso vetivety tokoa.
==== Ny fizaran-tany nataon' Andrianampoinimerina ====
Araka ny tantara voalazan'i P. Callet<ref><small>François Callet (1908), ''Tantaran'ny Andriana'' -Tome IV, Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>, dia toy izao no niseho:
Rehefa voavorin' Andrianampoinimerina Imerina 4-toko (Avaradrano, Vakinisisaony, Ambodirano, Marovatana) niampy an' Ivonizongo sy Imamo manontolo, dia niroso nianatsimo izy haka an'i Vakinankaratra. Ny olona nalainy hanampy azy tamin'ny hevitra sy ny tetika hanantateraka izany, dia ireo ''Zanadrangorinimerina'', izay tsy iza fa havany ihany.
Ireto avy izy ireo:
* Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona, zanak' anabavin' Andriambelomasina ao Ambohipoloalina;
* Andriamparana, zanak'i Ramisamanjakarivo tao Anosiarivo;
* Andriantsalama; zanak' Andriantoarano tao Mandrosoa;
* Andriandambovololona, Andriamahery ary Andriatsimandehairery, zanak' Andriampalimanana ao Tsirangaina.
Rehefa azo i Vakinankaratra, vita i Fisakana sy Betsileo ka tafapetraka ny rafitra fitantanana ireo faritra ireo dia nitodi-doha niverina nianavaratra Andrianampoinimerina sy ny tafika nentiny. Niakatra teo an-tampon' Ambohipeno izy, nanopy maso ny manodidina ka talanjona nahita izato tany midadasika tsy taka-maso, nefa foana tsy misy olona, na miantsinanana hatrany amoron'ala, na mianatsimo hatrany Betsileo na miankandrefana hatrany ambodin'Ankaratra; dia nantsoiny ireo andriana mpitaritafika rehetra niaraka taminy ka hoy izy:
« Voriko ny tany sy ny fanjakana, ka izao no lazaiko aminareo:
* ''Indro ianao Andriamaheritsialaintany sy Andriankotofanina, indry Hiaramalaza dia anareo iny miantsinanana ka ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...;''
* ''Indro ianao Ratsimamangalahy sy Ramatoarasamoana: indro kosa Vakinilalantafika no miantsinanana, ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»'';''
* Ary hoy Andrianampoinimerina tamin'ireo ''Zanadrangorinimerina'': « ''Kely foana no tsy nanam-boninahitra ialahy ! Fa izaho sy ianareo tsy iray ihany va ? Raha any Ambohimanga sy Antananarivo aho, manjaka; ary raha aty aho, isalahy aminareo ! Ka indro kosa ny anareo, fa voriko izaho sy ianareo ny fanjakana; hatreto Ihazolava no mianatsimo kosa, ka vakinilalantafika no miankandrefana, anareo Zanadrangorinimerina kosa izao, koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»''.''
« ''Izao no didy omeko anareo, fa mandry ny fanjakana ary voriko ambanilanitra, ka izay olona miditra amin'ny taninareo voadidiko izao dia menakelinareo, fa ny tany no didiako ho anareo ! ''»
Ireo faritra rehetra nozarain' Andrianampoinimerina ireo, izay manelanelana an' Ankibonimerina sy Vakinankaratra dia mbola tany efitra tamin'izany fa vao ho voanjona olona avy aty Ankibonimerina sy Vakinankaratra. Vakinilalantafika no miankandrefana ka hatrany Ankaratra dia Menakely nofehezin'ny Zanadrangorinimerina<ref><small>Foiben'ny Arsivam-pirenena - Seria D113 - 00012 (1898), « ''Rapport sur l'ethnologie de la région d'Ambatolampy ''», ''Cabinet civil'', Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.</small></ref>; nifankatia tokoa izy 7 lahy ka tsy nozarainy ny fanjakany na ny menakeliny. Ireo taranak'izy ireo dia nanorom-bohitra sy vodivona tany amin'iny faritra iny; tao Androndra atsinanan' Ionive dia nisy taranak' Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina; Andriamahandry zafikeliny no niorom-ponenana tao voalohany. Torak'izany koa ny tao Rangaina, Masoandro, Androndra (samy ao avaratr'Antanifotsy manamorona an' Ionive).
Ny faritra misy ny Zanamangarira atao hoe Anjanamangarira, noho izany, dia tafiditra ao anatin'ny zaratanin'ny Zanadrangorinimerina; anefa ny Zanamangarira dia tsy menakelin'izy ireo mihitsy.
''Ka ahoana ny fanazavana izany ?''
==== Andriampakatro sy ny Zanadrangorinimerina avy ao Tsirangaina ====
Andriampakatro, araka ny tantara, dia isan'ny miaramila mpitari-tafika nandray anjara tamin'ny fakana an'i Vakinankaratra. Isan'ireo niara-dia tamin' Andriandambovololona sy Andriamahery ary Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina izy: nifankahalala izy ireo satria nifanila sy nifanakaiky fonenana taty Ankibonimerina (Tsirangaina sy Miadanimerina) ary mpihavana rahateo.
Rehefa nandeha hifindra monina amin'ny menakeliny vaovao tao atsimon'Ihazolava ry zareo sasany avy ao Tsirangaina, dia Andriampakatro no olona azony antoka ka nantsoiny hamaky lay izany faritra izany hanao famorian-ketra, toy ny isam-pangady, ny hajia, ny ila-vodihena; hiandry vavatany ka nipetraka teo amin'ny toerana farany avaratra indrindra amin'ny faritry ny menakely mba hanara-maso ny fidiran'ny olona honina ao; satria malalaka ny tany ary mahavokatra ka betsaka ireo avy aty Ambodirano sy Vakinisisaony no tonga nitady ravinahitra. Natao hoe ''Isoavina'' na ''Isoavinandriana'' io vohitra fiandrasana vavan-tany io tato aoriana.
Niditra ny hetra, voaara-maso ara-dalàna ny fahatongavan'ny olona hanorom-ponenana, ary nitombo fatratra ny isan'ny vahoaka menakely. Afa-po tamin'ny asa nataon' Andriampakatro ny fianakaviana avy ao Tsirangaina. Ho fankasitrahana an' Andriampakatro tamin'ny asany dia nanome toky ry zareo ao Tsirangaina fa homena zara-tany honenan' Andriampakatro, ho lovain-janaka aman-jafy.
Nihaona teo atsimon'ilay vohitra fonenany Andriampakatro sy ry zareo avy ao Tsirangaina niaraka namaritra ilay zaratany ho an'ny Zanamangarira. Tapaka tamin'izay fa ny renirano sy ony manodidina an'Isoavina no atao faritra mametra io zaratany io dia: ''Ionive'' no atsinanana, ''Imaromoka'' no ao atsimo, ''Ihazolava'' no ao avaratra, ary ''Ikelilalina'' no ao andrefana, izay no honenan' Andriampakatro sy ny taranany ka antsoina hoe ''Anjanamangarira faha-roa'', io faritra io, ka izay rehetra monina ivelan'io faritra io dia lasa menakelin'i Tsirangaina. Vita mazava tsara ny famaritana ka natao hoe ''Itsarafaritra'' ilay toerana nihaonana sy nizarana ny tany. Io valisoa nomena an' Andriampakatro io dia tsy azo natao menakelin'i Tsirangaina fa nahaleotena satria andriana Andriampakatro sy ny taranany ka natao nitovy fitondrana amin' Anjanamangarira taty Ankibonimerina ihany.
Tsy maintsy nampahafantarina ny Andriamanjaka tao Antananarivo anefa izany fifanarahana fanomezana izany satria nanova ny didin' Andrianampoinimerina tamin'izy nanao ny fizaran-tany.
Niakatra tao Anatirovan'Antananarivo ary izy roalahy Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika sy Andriamahandry, tompomenakely hilazalaza ny antony sy hangataka tso-drano amin-dRadama Rainy; faly tokoa ny Andriamanjaka ka nitso-drano nanao hoe:
« ''Havako ianareo, nahafoy ny ainareo hamoriako izao fanjakako izao araka ny finari-bavan' Andrianampoinimerina ka tsofiko rano izao fangatahanareo izao, hitombo ny taranakao Andriampakatro, hihamaro ny isanareo, ka izao tany ipetrahanareo izao tsy azonareo hampidirana ny hafa, ary na iza zanaka nampanambadiana any ivelany, na iza manana fanjakana any ivelany, tsy azo enti-mandeha ny tany ary tsy omena ny hafa fa izay mitoetra mamelomaso no tompony !''
''Ary levenam-bola omeko anao, na iza hanjaka handimby ahy, na iza havako hanapaka, tsy misy mahazo mampanompo anareo tahaka ny ataon'ny Folovohitra (Hova), fa tenako ianareo ary ny taranakareo dia taranako, ka tsy manompo tena ianareo ! Ho soavin' Andriamanitra sy ho tahin'ny Roambin'ny folo manjaka anie izao fonenanao sy ny taranakao izao ! ''»
Rehefa avy nisaotra nanao tratrantitra andriana sy nanasina andriana tamin'ny volatsivaky izy roalahy dia nitodi-doha niverina nody tamin-kafaliana sy haravoana. Ary tonga soa tany an-toerana dia novoriana ny vahoaka nilazana ny vaovao sy hafatra ary nanome anarana hoe ''Isoavinandriana'' ilay vohitra niandohana. Nitohy izany fifampitondrana izany nandritra ny fanjakan-dRanavalona I sy ireo mpanjaka nandimby azy ary tsy niova hatramin'ny faran'ny fanjakan'andriana na hatramin'izao fotoana izao aza.<ref><small>Centre des Archives d’Outre Mer - Seria 2D5-2D6 (1895-1946), ''Rapport économique de la province de Tananarive'', Repoblika Frantsay, Aix-En-Provence.</small></ref>
Noho izany dia nodidin'ny mpanjaka Radama I ho lasa Vodivona « Anjanamangarira » ka i Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika, no andriana niifehy izany faritany, izay valisoa azony izany.
==== Andriampakatro tao Isoavina, Anjanamangarira ====
[[Sary:Andriampakatro 2.png|vignette|397x397px|Fasan'Andriampakatro, miloloha "Tranomanara" ao Ambatoharanana / Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]
Raha tombanana fa tokony ho tany amin'ny fiantombohan'ny taonjato faha-19 tany ho any Andrianampoinimerina no nandeha nanafika tany Vakinankaratra sy tany amin'ny Betsileo, dia azo heverina fa efa tovolahy afaka niady Andriampakatro, tokony ho teraka tamin'ny taona 1770 tany ho any izy.
Taoriana kelin'ny taona 1805, izay nanaovan' Andrianampoinimerina ny fizarana ny tany tao antsinanana sy atsimon'Ankaratra ho valisoa nomena ireo andriana nitari-tafika tany Vakinankaratra sy ny faritanin'ny Betsileo, no nisy ilay fifanarahana nataon' Andriampakatro sy ry zareo Zanadrangorinimerina fa hiandry vavatany ao Isoavina i Andriampakatro.
Raha vao niamboho Andrianampoinimerina dia nikomy tsy nety nisaona azy ny Betsileo sasany toy ireo tao Ambositra sy ireo tany atsimon'i Matsiatra. Niverina nampanaiky azy ireo indray i Radama I tamin'ny taona 1811, ka mbola niaraka nanafika taminy hatrany Andriampakatro, rehefa naharesy dia niverina ka nitondra babo betsaka avy any amin'ny faritra Betsileo. Ny ankamaroan'izy ireto dia natao ankizy mpanampy ka niara-nonina tamin'ny Zanamangarira tao Anjanamangarira ihany ary nomena tany ivelomany rehefa rava ny fanandevozana.
Nijanona niandry vavatany tao Isoavina izy ka natao ''Amboninjato Dimy Voninahita'' sy nomena ny faritra Anjanamangarira ho lovain'ny zanaka aman-jafiny. Ny zana-drahalahiny kosa, ''Rainizakamanga'' avy ao Finaritra, dia natao lefitry ny Printsy Ramananolona tany Faradofay tamin'ny taona 1825.
Tamin'ny taona 1831, efa nanjaka Ranavalona I, dia nisy andian-tafika lehibe nentin-dRainiharo sy Rainimanonja nampandry tany tany atsimo atsinanana, Vangaindrano sy Ikongo; mbola voasoratra ho isan'ny miaramila nanafika tany koa Andriampakatro nifehy miaramila 100 lahy, na dia somary efa lehibe amin'ny taona aza.
Tato aoriana dia tsy nandeha nitari-tafika intsony izy fa natao Loholona Borozano. Lasa nanorim-ponenana vaovao teo antampon-kavoana i Andriampakatro, tao amin'ny tanàna izay nataony fitazanana ny faritra Anjanamangarira rehetra, izay vohitra nofeheziny; nomeny anarana hoe ''Ambatoharanana'' ilay toerana.
Nodimandry tao Isoavina tany amin'ny manodidina ny taona 1840 tany ho any Andriampakatro, rehefa heverina fa feno 70 taona; ary nentina nalevina tao Ankatsaka, Miadanimerina (Ambodirano Imerinatsimo) izy tamin'izay. Taty aoriana anefa, tokony ho tany amin'ny taona 1870, dia nalain'ireo zanany Andriampakatro ka nafindrany hanokatra fasana vaovao izay vao naorina teo Ambatoharanana (Ambohimandroso) ary ao izy no milevina hatram'izao.
== Rainizakamanga ==
Tamin'ny volana Desambra 1816 no tonga namangy an-d[[Radama I]] teto Antananarivo ny Kapiteny Anglisy atao hoe: Lesage, narahi-miaramila telopolo sy dokotera ary mpandika teny. Tamin'ny 5 Febroary 1817 vao nody ny vahiny. Ny roa lahy tamin'ny lefitry Lesage dia Brady sy Carren, dia nohazonin-dRadama hampianatra ny miaramilany araka ny fomban'ny miaramila vazaha. Samy nanana toerana fianarana matso Imerina enin-toko, ka Benasandratra atsimon'i Fenoarivo no fianaran' Ambodirano.
Ny nataon-dRadama mpifehy ambony indrindra tamin'ny miaramilan' Ambodirano, dia ny Printsy Ramananolona, zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama. Ny mpifehy roa lahy manaraka azy dia Andriandahy avy amin'ny Zanamangarira avy ao Finaritra atao hoe: '''Rainizakamanga''' sy ny hovalahy Ramanasina avy ao Ambohiborona.
==== Fanafihana be voninahitra ====
Tamin'ny taona 1825, dia nisy vahiny niorim-ponenana tany atsimo atsinanana, tao ''« Fort Dauphin »''. Dia hoy ny mpanjaka Radama I tamin'izany: « ''An' Andrianampoinimerina ny Nosy Madagasikara, fa ny ranomasina no valamparihiny. Izaho Ilaidama no fanovan'ny Ombalahibemaso, ka tompon'ny rean-tany aman-danitra ''»''.''
Namory miaramila ho any [[Tolagnaro|Fort Dauphin]] Ilaidama, ka ny lehiben' Ambodirano dia ny Printsy Ramananolona avy ao Ambohiborona.
Nampifaninanany ny miaramilan' Imerina enin-toko, ka Ambodirano no tafakatra voalohany tao Fort Dauphin. Nankasitraka fatratra ny Printsy Ramananolona sy ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina Ilaidama. Tsy azo atao ho''e'' Fort Dauphin ity tanàna ity hoy Ilaidama. Antomboka no farany avaratara amin'ny taniko ary ity farany atsimo ity dia atao hoe: Faradofay.
Apetrako eto Faradofay ireto mpiady mahery fo ireto dia ny Printsy Ramananolona, ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina. Nomen-dRadama sabatra tsara tarehy Rainizakamanga Zanamangarira avy eo Finaritra, noho izany fandresena be voninahitra tao Faradofay izany.
==== Ranavalona I sy ny Zanamangarira ====
Voalaza tamin'ny boky ''Radama I sy Ranavalona I'', boky nosoratan-dRabenjamina Androvakely eo amin'ny pejy faha-32 fa ny Printsy Rakotobe, zanak'anabavin' Ilaidama, no notendrena handimby azy, dia hampivadiana amin-dRaketadradama zanany vavy tokana.
Hafatr' Andrianampoinimerina koa izany. Voalazan'ny bokin'ny andriana Rabary Pastora amin'ny ''Tantaran'ny Martiora'' izany.
Imavo tonga [[Ranavalona I]], iray tamin'ireo vadin' Ilaidama, dia nanao izay hahafoana izany didin' Ilaidama izany. Nahazo mpiandany aminy Imavo ka nibosesehany ny Rova nony niamboho Ilaidama. Nosatrohan'ireo mpiandany aminy satroka fito rantsana Imavo, dia nomeny anaram-baovao hoe: Ranavalona I.
Rehefa nitana ny tehim-panjakana Ranavalona I dia novonoina i Rakotobe, i Rabodosahondra renin'ny Printsy Rakotobe, ny Printsy Ratefinanahary, izay rain'ny Printsy Rakotobe, i Rambolamasoandro vadin' Andrianampoinimerina, izay reniben'ny Printsy Rakotobe, Ratafika, anadahin-drenin'ny Printsy Rakotobe, Printsy [[Ramanetaka]], zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama, nanirahan'i Ranavalona mpamono tany [[Mahajanga]]; anefa afa-nandositra tany [[Kômôro]] ka lasa mpanjaka tany. Nanirahany mpamono ihany koa ny Printsy Ramananolona tao Faradofay, ka Rainizakamanga Zanamangarira sy Ramanasina no nasainy nanatanteraka izany.
Niraiki-po tamin'ny Printsy Ramananolona ny andriana Rainizakamanga sy Ramanasina hovalahy; ka izao no nataony: Nanatona ny Printsy izy ka niloa-bava hoe: "''Ratsy loatra ity trano ipetrahanao ity ny andriana, ka aoka Rainizakamanga hitondra ny miaramila haka hazo any an'ala"'' hoy Ramanasina. Nanaiky Printsy Ramananolona: niditra maraina nitondra lefom-pohy tao an-tranon-dRamananolona, Ramanasina ka raha mbola nandry tao am-pandriana ny printsy dia nolefoniny ka maty. Faly Ranavalona I, ka nataony kômandy nisolo ny Printsy Ramananolona tao Faradofay Ramanasina. I Rainizakamanga Zanamangarira izay tsy mba nahafaty ny Printsy Ramananolona, dia tonga lefitr' ilay mpandraraka rà marina.
==== Fandevenana manetriketrika ====
Rehefa nodimandry tao anatirovan'Antananarivo i Rainizakamanga, dia nentina tany Fenoarivo Benasandratra aloha, ka nijanona indray alina teo, ary narahi-miaramila nanao rere. Niainga ho any Finaritra indray avy eo, anefa rehefa nandalo teo Androhibe, dia hoy ireo Andriamasinavalona taranak'Andriandambozozoro: « ''Angatahinay handry eto indray alina ny vatamangatsiakan'ny andriana Rainizakamanga fa Andriamasinavalona havanay ''», ka dia nijanona teo indray alina ary nanaovana rere indray. Rehefa izay, dia nandroso ho any Finaritra, narahi-miaramila sy tafondro roa ambiny folo vava izay napoaka tao Finaritra nandritry ny herinandro. Ary ilay sabatra nomen' Ilaidama an-dRainizakamanga tamin'ny fandresena be voninahitra tany Faradofay dia niara-nasitrika taminy tao Finaritra ihany koa.
{| align="center"
|+Harem-bakoka ao amin'ny Vohitra Finaritra
|[[File:Vavahady Finaritra 4.jpg|thumb|Vavahady ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|385x385px]]
|[[File:Vatomasina Finaritra 3.jpg|thumb|Vatomasina (fitsofan-drano) ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|200x200px]]
|[[File:Amontana Aviavy Finaritra.jpg|thumb|Amontana sy Aviavy ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|325x325px]]
|}
== Ny fomban'ny Zanamangarira ==
Amin'ny maha andriana ny firazanan'ny Zanamangarira dia manana ny fombany manokana toy ny andriana rehetra teto Imerina izy ireo, toy izao izany:
1) Mifampiarahaba « ''Tsara và, tompoko ''» izy samy izy;
2) Tsy manao ny fanompoana fanaon'ny Hova, izany hoe:
* Tsy manao hazo lava (tsy maka hazo any an'ala hanaovana tranon'andriana),
* Tsy mibaby na milanja andriana,
* Tsy mitondra entan'andriana,
* Tsy miambina;
3) Tsy manao horom-potsy (izany hoe tsy mitaona tany mena hanotorana fasan'andriana);
4) Tsy hani-maty momba sy tsy hanim-bodihena;
5) Ary nandritry ny fotoana ela dia izy samy Zanamangarira ihany no nifanambady na ny avy ao avaratra (Ankibonimerina) na ny avy ao atsimo (Vakinankaratra), mba hiarovana ilay hoe « ''Lova tsy mifindra ''» teo amin'ny firazanana sy teo amin'ny fananana.
== Ny toerana nielezan'ny Zanamangarira ==
Ny vohitra lehibe nonenan'ny taranak'Andriambolamena, zanaka lahiaivon'Andriamangarira, tamin'ny voalohany dia Miadanimerina, Ambatomahabodo ary Finaritra izay samy misy vatomasina sy kianja avokoa. Nanomboka ho tery io faritra nonenan'izy ireo io rehefa nitombo isa ny taranaka; ny tany koa tsy dia nahavokatra firy ka nanjary sarotra ny fivelomana. Betsaka noho izany ireo taranaka no nifindra monina, lasa nitady toerana malalaka sy mahavokatra kokoa.
Ramboabe Andrianjakapingarivo no nifindra monina voalohany, izay nandeha nianatsimo tao akaikin'i Miantsoarivo, any amin'ny manodidina ny faritra misy an'i Behenjy ankehitriny, ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe: «'' Itsarahavana ''» izy tany.
Nifindra monina ihany koa tato aoriana i Andriampakatro sy ireo zananany, naka toerana tany amoron'ny reniranon'Ionive, any atsinanan'Ankaratra ka nahazo faritra iray vaovao mihitsy nonenan'izy ireo, izay nantsoina hoe: « ''Anjanamangarira ''»; ary ny vohitra misy azy ireo dia Isoavina, Antetezambato, Itsarafaritra, Miadanimerina, Ambatoharanana, Ankotsaka, Antamika, ...
Nisy koa ireo lafin-kavan'Andriampakatro tonga nanorim-ponenana tao Anjanamangarira, toy ny tao Andohofarihy, Maromoka, ...
[[Antsirabe]] ihany koa dia isan'ny vohitra nofidin'ny taranak'Andriamangarira honenana, ary nisy maromaro aza no lasa mihitsy hatrany Soanindrariny sy Sahanivotry. Tsy lazaina intsony ireo nifindra tao Antananarivo. Mbola betsaka ihany koa anefa ireo taranaka no nijanona teo an-toerana ihany, tao « Imerina », araka ny fomba fitenin'ny ireo izay nifindra monina, toy ny valala fiandry fasana nitandrina ny soatoavina sy ny nanabe voa ny tanindrazana.
{| align="center"
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriamangarira avy amin' Andriampakatro
|[[File:Ambatoharanana_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Ambatoharanana / Ambohimandroso|350x350px]]
|[[File:Miadanimerina_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Miadanimerina / Ambohimandroso|350x350px]]
|}
== Rohy ivelany ==
* [http://aviavy.atspace.com/story/andriamangarira.html http://aviavy.likesyou.org/]
*[http://www.royalark.net/Madagascar/imerina2.htm http://www.royalark.net/]
== Loharano ==
<references />
[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]
oebosrklcbxwsnmlzl2meiptrgpxsy9
1146817
1146816
2026-07-05T17:18:05Z
Hephaestus-Mrz36
22223
/* Rainizakamanga */
1146817
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|vignette|323x323px|Fasan-dakan' Andriamangarira, miloloha "Tranomasina" ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]
'''Andriamangarira''' dia mpanjaka nanorina an'Antsahadinta tamin’ny taona 1725. Teraka manodidina ny taona 1695 izy ary niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin’ny 1775 teo amin'ny faha-80 taonany. Andriandambozozoro no rainy ary Rasohanamanjaka no reniny, izay samy Andriamasinavalona. Andriambolamena zanany lahiaivo no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta rehefa niamboho izy. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha no niterahany 3 mianadahy: dia Ramakilahy sy Andriambolamena ary Rahanivofotsimanjaka.
== Ny loharano nipoiran'Andriamangarira ==
Ity fehezan-tantara ity dia mikasika ny zava-niseho nanomboka tamin'ny vanim-potoana nanjakan' [[Andriamasinavalona]] (1675-1710) tao Ankibonimerina.
Zanaka lahiaivon'ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe<ref name=":0"><small>François Callet (1908), ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)'<nowiki/>''',''''' Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>(1650-1670) izy, ary nanana anabavy maro sy rahalahy iray ray sy reny aminy. Ny anabaviny iray atao hoe Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja dia niteraka telo (3) mianadahy:
* Andriandambozozoro tao Malaza sy Ivatobe avaratra;
* Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo;
* Razafindrahety tao Tangaina, samy amin'ny faritr'Ambodirano Imerinatsimo iny izany.
Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina dia ity andriandahy atao hoe Andriandambozozoro, izay andriana nifehy an'Ivatobe, Androhibe, Ambohitrontsy, Malaza sy ny manodidina, tamin'izany fotoana izany, dia naka vady ny zanakavavin'Andriamasinavalona<ref><small>Georges Rabemanana (2000), ''Ny Andriamasinavalona ao Miadanimerina'', Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref><ref><small>Kaominina ambanivohitra Androhibe-Antsahadinta (2017), ''[https://fdl.mg/sites/default/myfiles/PCD/PCD/PCD%20ANTSAHADINTA/PCD_Antsahadinta.pdf Plan Communal de Developpement (PCD) de la Commune Rurale d’Androhibe Antsahadinta 2017-2021] « La culture en tant que levier du développement ''», Ministeran'ny atitany sy ny fitsinjaram-pahefana - Repoblikan'i Madagasikara, Antananarivo.</small></ref><ref><small>Rabarijaona (1938), ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'', Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.</small></ref> izay napetrany ho andriantompombodivona, masoivoham-panjakana foibe tao Ambohimahamanina.
a) Rasohanamanjaka, zanakavavin'Andriamasinavalona, dia niteraka tamin'Andriandambozozoro an'i:
[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|349x349px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka ao amin'ny </Br> Rovan' Antsahadinta|alt=]]
*Andriamangarira izay nanorina an'Antsahadinta ka nanjaka tao (1725-1775);
* Andriamalama tao Isoanangano;
* Ranosy (vavy) tao Androhibe;
* Rabiby tao Antalaho / Antanetibe;
*Andriamifonozozoro (Rafonozozoro, hoy i P. Callet) tao Ivatobe.
b) Rangorinimerina tao Ambohitrontsy </Br> dia niteraka indray tamin'i Andriamifonozozoro an'i:
* Andriamohara, nanjaka tao Alasora;
* Andriambelomasina, nanjaka tao Ambohimanga (1730-1770);
* Andriantoarano nonina tao Alasora;
* Ramisamanjaka nonina tao Anosiarivo;
* Andriampalimanana nonina tao Tsirangaina;
* Ary ny vavy Rahisatra sy Rahira tao Manandona, Randrianizara nanambady an' Andriamborosinandriana tao Ambohipoloalina ka niteraka an' Andrianarabo, Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona.
[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|314x314px|Tranomasin' Andriamangarira ao avaratra indrindra, ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]
Teraka tao Ambohitrontsy tany amin'ny manodidina ny taona 1695 tany ho any izany i Andriamangarira. Araka ny lovan-tsofina dia nisy vehivavy mpampivelona sy renin-jaza mahay sy malaza tao Ambohitrontsy, ka izany no nahatonga ny nahaterahan'ny zanaky ny andriana sy nifanan'ny vadin'ny andriana teo.
Raha zohina ny tetiarana dia samy Andriamasinavalona Andriandambozozoro rain' Andriamangarira sy Rasohanamanjaka reniny. Koa amin'izany dia Andriamasinavalona hiringiriny Andriamangarira<ref><small>Rabenjamina (1950), ''Tantaran’Andriana: Andriamangarira, Mpanjaka fahagola teo Antsahadinta sy ny Zanamangarira taranany'', Imprimerie-Antananarivo 4 Bis, rue Gallieni.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/Couverture_du_livre_de_Pasteur_RABENJAMINA_%28Andravokely%29.jpg]</small></ref><ref><small>Lucien Paul Raharison (2012), [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990''], Thèse de Doctorat, Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&hl=fr&sa=X&redir_esc=y ISBN 9781698427225])</small></ref><ref><small>Thomas Rakotoarivelo & Solonavalona Andriamihaja (2014), ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'', Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona », Antananarivo.</small></ref><ref><small>Jean Désiré Ranaivoson (2020), ''Ny Andriamaneforalambo Zanadralambo enin-toko amin'avaradrano'', Fanontana manokana - Antananarivo.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/88/Ny_Andriamaneforalambo.jpg]</small></ref><ref><small>Isabelle Ratsira & Misa Rakotoariseheno (1993), ''Antsahadinta'', Livret de présentation de l'histoire d'Antsahadinta par le Syndicat d'Initiative d'Antsahadinta, SME-BP 659- DL N°058, Antananarivo.</small></ref>.
Nanorina sy nanjaka tao Antsahadinta tokony ho tamin'ny taona 1725 Andriamangarira, niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin'ny taona 1775; heverina ho 80 taona ny andro niainany.
Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha, no niterahany 3 mianadahy:
* Ramakilahy, lahimatoa nipetraka tao Ankadinanahary;
* Andriambolamena, lahiaivo, nandimby fanjakana an-drainy tao Antsahadinta;
* Rahanivofotsimanjaka izay nanambady an-dRabibilahy tao Ambohimahamanina.
Angamba mbola nisy koa zanak' Andriamangarira hafa reny any ho any saingy tsy voarain'ny tantara.
Andriamangarira izany no mpanjaka voalohany teo Antsahadinta, vodivona farany atsimo amin' Ivatobe, notapahan'ny hady ka lasa boribory; rakotry ny ala maitso izy satria tsy navelan' Andriamangarira ho tapahina na kapaina mihitsy ny hazo.
Hoy ny tonon-kira ilazan'ny Ntaolo io tanànan' Andriamangarira io: <blockquote>"Mananjara samy vohitra Antsahadinta. </Br> Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany !" </blockquote>Nataony roa ny vavahady eo amin'ny tanànany: dia eo amin'ny alahamadin'ny vohitra sy eo amin'ny adijadin'ny tanàna. Eo amin'ny asorontanin'ny vohitra dia nasiany hady fetsy misy zohy mivoaka any ivelan'ny tanàna na dia mihidy aza ny vavahady. Fahiny, fony mbola niady an-trano dia kodiaram-bato avo rindrina no mivoha maraina, mirindrina hariva teo amin'ny vohitr' Andriamangarira<ref><small>Josélyne Ramamonjisoa (2003), ''[https://books.google.mg/books?id=62twAAAAMAAJ&q=andriamangarira&dq=andriamangarira&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi8jPrEgfnzAhUSQkEAHWpMAc8Q6AF6BAgKEAI Madagascar, des paysages proteiformes]'<nowiki/>''',''''' Association Malgache des Montagnes Africaines (AMMA), Antananarivo.</small></ref>.
== Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta ==
Rehefa niamboho Andriamangarira, dia '''Andriambolamena''', zanany lahiaivo indray no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta. Andrianamboatsimarofy kosa no mpanjaka tao Antananarivo (1774-1796), nifehy an' Imerinatsimo, tamin'izany andro izany.
Efa nanjaka nadritra ny 20 taona tao Antsahadinta i Andriambolamena vao resin' [[Andrianampoinimerina|Andrianampoinimerina]] i Andrianamboatsimarofy tao Antananarivo ka nanomboka nanjaka tao izy tamin'ny manodidina ny taona 1794. Andrianamboatsimarofy kosa namaha sy nanorim-panjakana tao Anosizato, izay nataony hoe ''Isoananjakana''. Niamboho tao Fenoarivo tamin'ny taona 1798 Andrianamboatsimarofy ary nodimbiasan'ny zanany, dia i Ramaromanompo izany.
Andriambolamena dia niandany mandrakariva tamin'i Andrianamboatsimarofy sy Ramaromanompo satria iray fileovana aminy ary iray fianakaviana satria Reniamboa, izay zanakavavin'Andriambolamena, dia vadiben-dRamaromanompo ary anabavin-dRaboabe Andrianjakapingarivo. Ary Ramaromanompo dia nanao toeran-droa fonenany tao Antsahadinta nisy ny renibeny sy ny vadibeny, sy Isoananjakana (Anosizato).
Misy lovan-tsofina<ref><small>Ravelojaona (1937), ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana '<nowiki/>''',''''' Imprimerie industrielle - Antananarivo.</small></ref> milaza fa noroahin' Andrianampoinimerina hiala an' Antsahadinta Andriambolamena satria hono naditra izy, nanambaka sy nihinam-bahoaka ary nanodikodina ny hasina satria tendan-kanina hono ka nosaziana izy sy ny taranany. Toa resaka fisoketana ihany izany novoizin' Avaradrano izany satria tsy nifankahazo loatra ny foko roa tonta.
Toy izao kosa ny tantara niseho araka ny fahitan'i Lebel<ref><small>Jean Claude Hebert (1804), ''Les tribulations de Lebel'' «'' Negociant - voyageur ''» ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803) ''», ''In'' ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'', ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''</small></ref>, mpividy andevo raha tonga taty Imerina izy tamin'ny taona 1803:<blockquote>«...Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan'ny ireo havany, dia ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan' Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao (na Ravaonimerina) vadin' Andriantomponimerina sy Razafinamboa...».</blockquote>Volana vitsivitsy tato aoriana (aogositra 1803) dia maty Reniamboa, izay vadiben-dRamaromanompo; nisaona ny olona; nohararaotin' Andrianampoinimerina izany hanafihana an' Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianankaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany marobe. Nataon' Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka.
Mbola afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany andrefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa Ramaromanompo sy Ravaonimerina anabaviny, izay nalahelo ny vadiny lasa nandositra; dia nalain' Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Andriambolamena sy ny taranak'Andriamangarira, Ramaromanompo sy ny havany rehetra dia noroahiny hiala sy tsy handia ny vohitra intsony. Nanomboka tamin'izay dia napetrany hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan'ny vadiny roa ambin'ny folo, zanak'Andriantsira avy eny Alasora.
{| align="center"
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}
== Ny taranak'Andriambolamena sy ny Zanamangarira ==
Rehefa niala tao Antsahadinta Andriambolamena mianakavy dia tsy nandeha alavitra fa nanorim-ponenana teo atsimon'Antsahadinta izay nataony hoe ''Ambohitsoa''; tao izy no niamboho sy nafenina. Mbola hita ao Ambohitsoa ny fasany. Na teo aza izany dia mazava tsara fa tsy lasa menakely miankina amin' Antsahadinta mihitsy ny Zanamangarira fa fokon'andriana mahaleotena tany Ambodirano toy ireo Andriamasinavalona tsy manana menakely.
Maro ny taranak'Andriambolamena fa ny nandimby azy dia '''Ramboabe Andrianjakapingarivo''' zanany. Tsy nijanona tao Ambohitsoa izy fa nanorim-ponenana teo ambany andrefana natao hoe ''Ampahatelo''. Taty aoriana dia niala tao Ampahatelo indray Ramboabe ka nianatsimo nankany ''Miantsoarivo'' ary nanorim-bohitra nataony hoe ''Itsarahavana''.
Niteraka marobe tao Ampahatelo i Ramboabe ka ireo zanany nahazo tantara sy notolorana vohitra hipetrahana dia:
* Andriamontandraisoa, lahimatoa, tao Ampahatelo ihany, izay nanova ny anaram-bohitra hoe ''Miadanimerina''; ary ny taranany dia nanorim-ponenana vaovao ihany koa tao ''Ambatomahabodo''. Izy no niteraka an'i Rainizakamanga, ilay andriandahy nipetraka tao ''Finaritra,'' izay lefitry ny Printsy Ramananolona;
* Andriampakatro<ref><small>Thomas Rakotoarivelo (2016), ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany,'' Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref>, ilay zanany napetrany tao ''Ankatsaka'', izay nifindra monina tany ''Isoavina (Ambohimandroso)'' taty aoriana ary any ny taranany.
Ireo vohitra ireo sy ny manodidona azy (vodivona, tanety, lohasaha, tanimbary) no fonenan'ny </Br>
tarana-dRamboabe Andrianjakapingarivo izay namorina ny faritra naka anarana hoe: ''Anjanamangarira'' aty Ankibonimerina.
{| align="center"
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriambolamena ao Ankibonimerina
|[[File:Vavahady Ambatomahabodo 4.jpg|thumb|Vavahady ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|265x265px]]
|[[File:Vatomasina Ambatomahabodo 3.jpg|thumb|Vatomasina (fanapahana) ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|190x190px]]
|[[File:Amontana à Ambatomahabodo.png|thumb|Amontana ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|365x365px]]
|}
== Andriampakatro ==
[[Sary:Takelaka_Andriampakatro.jpg|vignette|258x258px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanorina an'Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]
'''Andriampakatro''' dia zanaka faralahin-dRamboabe Andrianjakapingarivo, izay nonina tao amin'ilay tanàna antsoina hoe Ankatsaka tany Ambodirano, tao Ankibonimerina. Taty aoriana anefa dia nifindra monina tao atsinanan'[[Ankaratra]] sy atsimon'Ambatolampy izy, ka ny tanàna lehibe ankehitriny eo dia [[Ambohimandroso|Ambohimandroso-Gara]].
Io faritany nisy an' Andriampakatro sy ireo zanany io dia voafaritra tsara: ny reniranon' Ikelilalina no mamaritra azy avy ato andrefana ka mihaona amin'ny reniranon' Ihazolava avy ato avaratra; ny reniranon' Ionive kosa no eo antsinanana ary ny reniranon'i Maromoka no farany atsimo. Io faritra io no atao hoe: ''Anjanamangarira;'' ny renivohiny fahiny dia ''Isoavina''. Tato aoriana Andriampakatro dia nifindra tao Ambatoharanana, vohitra avo misy fasana ilevenany, eo ambony andrefan'ny garan-damasinina ao Ambohimandroso.
==== Ambohimandroso-Gara ====
Ambohimandroso dia tanàna vaovao vao niforona tamin'ny fotoana namakiana ny lalamby mampitohy an' Antananarivo sy Antsirabe tamin'ny taona 1920. Eo andrefan'ilay vohitra kely atao hoe Antamboho, fonenan'ny taranak'Andriamangarira iray no nanorenan'ny vazaha Fiantsonan-dalamby (Gara) satria nisy sampanan-dàlana lehibe tao avaratra keliny: avy any Antananarivo (avaratra), Antsirabe (atsimo), Ambatotsipihina-Ankaratra (andrefana), Vakinisisaony-Antsiriribe (antsinanana) ka nomena anarana hoe Ambohimandroso. Teo no fanondranana an-dalamby ny [[manjarano]] (na grafita) avy any Anjamanga sy ny manodidina ka alefa any Toamasina ahondrana ho any am-pitan-dranomasina; teo koa no fandefasana ny kitay hazo sy ny vokatrin'ny tany samihafa amidy ao Antananarivo. Toeram-pivezivezena sy fihaonan'ny mpandraharaha maro Ambohimandroso ka nandroso vetivety tokoa.
==== Ny fizaran-tany nataon' Andrianampoinimerina ====
Araka ny tantara voalazan'i P. Callet<ref><small>François Callet (1908), ''Tantaran'ny Andriana'' -Tome IV, Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>, dia toy izao no niseho:
Rehefa voavorin' Andrianampoinimerina Imerina 4-toko (Avaradrano, Vakinisisaony, Ambodirano, Marovatana) niampy an' Ivonizongo sy Imamo manontolo, dia niroso nianatsimo izy haka an'i Vakinankaratra. Ny olona nalainy hanampy azy tamin'ny hevitra sy ny tetika hanantateraka izany, dia ireo ''Zanadrangorinimerina'', izay tsy iza fa havany ihany.
Ireto avy izy ireo:
* Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona, zanak' anabavin' Andriambelomasina ao Ambohipoloalina;
* Andriamparana, zanak'i Ramisamanjakarivo tao Anosiarivo;
* Andriantsalama; zanak' Andriantoarano tao Mandrosoa;
* Andriandambovololona, Andriamahery ary Andriatsimandehairery, zanak' Andriampalimanana ao Tsirangaina.
Rehefa azo i Vakinankaratra, vita i Fisakana sy Betsileo ka tafapetraka ny rafitra fitantanana ireo faritra ireo dia nitodi-doha niverina nianavaratra Andrianampoinimerina sy ny tafika nentiny. Niakatra teo an-tampon' Ambohipeno izy, nanopy maso ny manodidina ka talanjona nahita izato tany midadasika tsy taka-maso, nefa foana tsy misy olona, na miantsinanana hatrany amoron'ala, na mianatsimo hatrany Betsileo na miankandrefana hatrany ambodin'Ankaratra; dia nantsoiny ireo andriana mpitaritafika rehetra niaraka taminy ka hoy izy:
« Voriko ny tany sy ny fanjakana, ka izao no lazaiko aminareo:
* ''Indro ianao Andriamaheritsialaintany sy Andriankotofanina, indry Hiaramalaza dia anareo iny miantsinanana ka ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...;''
* ''Indro ianao Ratsimamangalahy sy Ramatoarasamoana: indro kosa Vakinilalantafika no miantsinanana, ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»'';''
* Ary hoy Andrianampoinimerina tamin'ireo ''Zanadrangorinimerina'': « ''Kely foana no tsy nanam-boninahitra ialahy ! Fa izaho sy ianareo tsy iray ihany va ? Raha any Ambohimanga sy Antananarivo aho, manjaka; ary raha aty aho, isalahy aminareo ! Ka indro kosa ny anareo, fa voriko izaho sy ianareo ny fanjakana; hatreto Ihazolava no mianatsimo kosa, ka vakinilalantafika no miankandrefana, anareo Zanadrangorinimerina kosa izao, koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»''.''
« ''Izao no didy omeko anareo, fa mandry ny fanjakana ary voriko ambanilanitra, ka izay olona miditra amin'ny taninareo voadidiko izao dia menakelinareo, fa ny tany no didiako ho anareo ! ''»
Ireo faritra rehetra nozarain' Andrianampoinimerina ireo, izay manelanelana an' Ankibonimerina sy Vakinankaratra dia mbola tany efitra tamin'izany fa vao ho voanjona olona avy aty Ankibonimerina sy Vakinankaratra. Vakinilalantafika no miankandrefana ka hatrany Ankaratra dia Menakely nofehezin'ny Zanadrangorinimerina<ref><small>Foiben'ny Arsivam-pirenena - Seria D113 - 00012 (1898), « ''Rapport sur l'ethnologie de la région d'Ambatolampy ''», ''Cabinet civil'', Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.</small></ref>; nifankatia tokoa izy 7 lahy ka tsy nozarainy ny fanjakany na ny menakeliny. Ireo taranak'izy ireo dia nanorom-bohitra sy vodivona tany amin'iny faritra iny; tao Androndra atsinanan' Ionive dia nisy taranak' Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina; Andriamahandry zafikeliny no niorom-ponenana tao voalohany. Torak'izany koa ny tao Rangaina, Masoandro, Androndra (samy ao avaratr'Antanifotsy manamorona an' Ionive).
Ny faritra misy ny Zanamangarira atao hoe Anjanamangarira, noho izany, dia tafiditra ao anatin'ny zaratanin'ny Zanadrangorinimerina; anefa ny Zanamangarira dia tsy menakelin'izy ireo mihitsy.
''Ka ahoana ny fanazavana izany ?''
==== Andriampakatro sy ny Zanadrangorinimerina avy ao Tsirangaina ====
Andriampakatro, araka ny tantara, dia isan'ny miaramila mpitari-tafika nandray anjara tamin'ny fakana an'i Vakinankaratra. Isan'ireo niara-dia tamin' Andriandambovololona sy Andriamahery ary Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina izy: nifankahalala izy ireo satria nifanila sy nifanakaiky fonenana taty Ankibonimerina (Tsirangaina sy Miadanimerina) ary mpihavana rahateo.
Rehefa nandeha hifindra monina amin'ny menakeliny vaovao tao atsimon'Ihazolava ry zareo sasany avy ao Tsirangaina, dia Andriampakatro no olona azony antoka ka nantsoiny hamaky lay izany faritra izany hanao famorian-ketra, toy ny isam-pangady, ny hajia, ny ila-vodihena; hiandry vavatany ka nipetraka teo amin'ny toerana farany avaratra indrindra amin'ny faritry ny menakely mba hanara-maso ny fidiran'ny olona honina ao; satria malalaka ny tany ary mahavokatra ka betsaka ireo avy aty Ambodirano sy Vakinisisaony no tonga nitady ravinahitra. Natao hoe ''Isoavina'' na ''Isoavinandriana'' io vohitra fiandrasana vavan-tany io tato aoriana.
Niditra ny hetra, voaara-maso ara-dalàna ny fahatongavan'ny olona hanorom-ponenana, ary nitombo fatratra ny isan'ny vahoaka menakely. Afa-po tamin'ny asa nataon' Andriampakatro ny fianakaviana avy ao Tsirangaina. Ho fankasitrahana an' Andriampakatro tamin'ny asany dia nanome toky ry zareo ao Tsirangaina fa homena zara-tany honenan' Andriampakatro, ho lovain-janaka aman-jafy.
Nihaona teo atsimon'ilay vohitra fonenany Andriampakatro sy ry zareo avy ao Tsirangaina niaraka namaritra ilay zaratany ho an'ny Zanamangarira. Tapaka tamin'izay fa ny renirano sy ony manodidina an'Isoavina no atao faritra mametra io zaratany io dia: ''Ionive'' no atsinanana, ''Imaromoka'' no ao atsimo, ''Ihazolava'' no ao avaratra, ary ''Ikelilalina'' no ao andrefana, izay no honenan' Andriampakatro sy ny taranany ka antsoina hoe ''Anjanamangarira faha-roa'', io faritra io, ka izay rehetra monina ivelan'io faritra io dia lasa menakelin'i Tsirangaina. Vita mazava tsara ny famaritana ka natao hoe ''Itsarafaritra'' ilay toerana nihaonana sy nizarana ny tany. Io valisoa nomena an' Andriampakatro io dia tsy azo natao menakelin'i Tsirangaina fa nahaleotena satria andriana Andriampakatro sy ny taranany ka natao nitovy fitondrana amin' Anjanamangarira taty Ankibonimerina ihany.
Tsy maintsy nampahafantarina ny Andriamanjaka tao Antananarivo anefa izany fifanarahana fanomezana izany satria nanova ny didin' Andrianampoinimerina tamin'izy nanao ny fizaran-tany.
Niakatra tao Anatirovan'Antananarivo ary izy roalahy Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika sy Andriamahandry, tompomenakely hilazalaza ny antony sy hangataka tso-drano amin-dRadama Rainy; faly tokoa ny Andriamanjaka ka nitso-drano nanao hoe:
« ''Havako ianareo, nahafoy ny ainareo hamoriako izao fanjakako izao araka ny finari-bavan' Andrianampoinimerina ka tsofiko rano izao fangatahanareo izao, hitombo ny taranakao Andriampakatro, hihamaro ny isanareo, ka izao tany ipetrahanareo izao tsy azonareo hampidirana ny hafa, ary na iza zanaka nampanambadiana any ivelany, na iza manana fanjakana any ivelany, tsy azo enti-mandeha ny tany ary tsy omena ny hafa fa izay mitoetra mamelomaso no tompony !''
''Ary levenam-bola omeko anao, na iza hanjaka handimby ahy, na iza havako hanapaka, tsy misy mahazo mampanompo anareo tahaka ny ataon'ny Folovohitra (Hova), fa tenako ianareo ary ny taranakareo dia taranako, ka tsy manompo tena ianareo ! Ho soavin' Andriamanitra sy ho tahin'ny Roambin'ny folo manjaka anie izao fonenanao sy ny taranakao izao ! ''»
Rehefa avy nisaotra nanao tratrantitra andriana sy nanasina andriana tamin'ny volatsivaky izy roalahy dia nitodi-doha niverina nody tamin-kafaliana sy haravoana. Ary tonga soa tany an-toerana dia novoriana ny vahoaka nilazana ny vaovao sy hafatra ary nanome anarana hoe ''Isoavinandriana'' ilay vohitra niandohana. Nitohy izany fifampitondrana izany nandritra ny fanjakan-dRanavalona I sy ireo mpanjaka nandimby azy ary tsy niova hatramin'ny faran'ny fanjakan'andriana na hatramin'izao fotoana izao aza.<ref><small>Centre des Archives d’Outre Mer - Seria 2D5-2D6 (1895-1946), ''Rapport économique de la province de Tananarive'', Repoblika Frantsay, Aix-En-Provence.</small></ref>
Noho izany dia nodidin'ny mpanjaka Radama I ho lasa Vodivona « Anjanamangarira » ka i Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika, no andriana niifehy izany faritany, izay valisoa azony izany.
==== Andriampakatro tao Isoavina, Anjanamangarira ====
[[Sary:Andriampakatro 2.png|vignette|397x397px|Fasan'Andriampakatro, miloloha "Tranomanara" ao Ambatoharanana / Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]
Raha tombanana fa tokony ho tany amin'ny fiantombohan'ny taonjato faha-19 tany ho any Andrianampoinimerina no nandeha nanafika tany Vakinankaratra sy tany amin'ny Betsileo, dia azo heverina fa efa tovolahy afaka niady Andriampakatro, tokony ho teraka tamin'ny taona 1770 tany ho any izy.
Taoriana kelin'ny taona 1805, izay nanaovan' Andrianampoinimerina ny fizarana ny tany tao antsinanana sy atsimon'Ankaratra ho valisoa nomena ireo andriana nitari-tafika tany Vakinankaratra sy ny faritanin'ny Betsileo, no nisy ilay fifanarahana nataon' Andriampakatro sy ry zareo Zanadrangorinimerina fa hiandry vavatany ao Isoavina i Andriampakatro.
Raha vao niamboho Andrianampoinimerina dia nikomy tsy nety nisaona azy ny Betsileo sasany toy ireo tao Ambositra sy ireo tany atsimon'i Matsiatra. Niverina nampanaiky azy ireo indray i Radama I tamin'ny taona 1811, ka mbola niaraka nanafika taminy hatrany Andriampakatro, rehefa naharesy dia niverina ka nitondra babo betsaka avy any amin'ny faritra Betsileo. Ny ankamaroan'izy ireto dia natao ankizy mpanampy ka niara-nonina tamin'ny Zanamangarira tao Anjanamangarira ihany ary nomena tany ivelomany rehefa rava ny fanandevozana.
Nijanona niandry vavatany tao Isoavina izy ka natao ''Amboninjato Dimy Voninahita'' sy nomena ny faritra Anjanamangarira ho lovain'ny zanaka aman-jafiny. Ny zana-drahalahiny kosa, ''Rainizakamanga'' avy ao Finaritra, dia natao lefitry ny Printsy Ramananolona tany Faradofay tamin'ny taona 1825.
Tamin'ny taona 1831, efa nanjaka Ranavalona I, dia nisy andian-tafika lehibe nentin-dRainiharo sy Rainimanonja nampandry tany tany atsimo atsinanana, Vangaindrano sy Ikongo; mbola voasoratra ho isan'ny miaramila nanafika tany koa Andriampakatro nifehy miaramila 100 lahy, na dia somary efa lehibe amin'ny taona aza.
Tato aoriana dia tsy nandeha nitari-tafika intsony izy fa natao Loholona Borozano. Lasa nanorim-ponenana vaovao teo antampon-kavoana i Andriampakatro, tao amin'ny tanàna izay nataony fitazanana ny faritra Anjanamangarira rehetra, izay vohitra nofeheziny; nomeny anarana hoe ''Ambatoharanana'' ilay toerana.
Nodimandry tao Isoavina tany amin'ny manodidina ny taona 1840 tany ho any Andriampakatro, rehefa heverina fa feno 70 taona; ary nentina nalevina tao Ankatsaka, Miadanimerina (Ambodirano Imerinatsimo) izy tamin'izay. Taty aoriana anefa, tokony ho tany amin'ny taona 1870, dia nalain'ireo zanany Andriampakatro ka nafindrany hanokatra fasana vaovao izay vao naorina teo Ambatoharanana (Ambohimandroso) ary ao izy no milevina hatram'izao.
== Rainizakamanga ==
Tamin'ny volana Desambra 1816 no tonga namangy an-d[[Radama I]] tao Antananarivo ny Kapiteny Anglisy atao hoe: Lesage, narahi-miaramila telopolo sy dokotera ary mpandika teny. Tamin'ny 5 Febroary 1817 vao nody ny vahiny. Ny roa lahy tamin'ny lefitry Lesage dia Brady sy Carren, dia nohazonin-dRadama hampianatra ny miaramilany araka ny fomban'ny miaramila vazaha. Samy nanana toerana fianarana matso Imerina enin-toko, ka Benasandratra atsimon'i Fenoarivo no fianaran' Ambodirano.
Ny nataon-dRadama mpifehy ambony indrindra tamin'ny miaramilan' Ambodirano, dia ny Printsy Ramananolona, zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama. Ny mpifehy roa lahy manaraka azy dia Andriandahy avy amin'ny Zanamangarira avy ao Finaritra atao hoe: '''Rainizakamanga''' sy ny hovalahy Ramanasina avy ao Ambohiborona.
==== Fanafihana be voninahitra ====
Tamin'ny taona 1825, dia nisy vahiny niorim-ponenana tany atsimo atsinanana, tao ''« Fort Dauphin »''. Dia hoy ny mpanjaka Radama I tamin'izany: « ''An' Andrianampoinimerina ny Nosy Madagasikara, fa ny ranomasina no valamparihiny. Izaho Ilaidama no fanovan'ny Ombalahibemaso, ka tompon'ny rean-tany aman-danitra ''»''.''
Namory miaramila ho any [[Tolagnaro|Fort Dauphin]] Ilaidama, ka ny lehiben' Ambodirano dia ny Printsy Ramananolona avy ao Ambohiborona.
Nampifaninanany ny miaramilan' Imerina enin-toko, ka Ambodirano no tafakatra voalohany tao Fort Dauphin. Nankasitraka fatratra ny Printsy Ramananolona sy ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina Ilaidama. Tsy azo atao ho''e'' Fort Dauphin ity tanàna ity hoy Ilaidama. Antomboka no farany avaratara amin'ny taniko ary ity farany atsimo ity dia atao hoe: Faradofay.
Apetrako eto Faradofay ireto mpiady mahery fo ireto dia ny Printsy Ramananolona, ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina. Nomen-dRadama sabatra tsara tarehy Rainizakamanga Zanamangarira avy eo Finaritra, noho izany fandresena be voninahitra tao Faradofay izany.
==== Ranavalona I sy ny Zanamangarira ====
Voalaza tamin'ny boky ''Radama I sy Ranavalona I'', boky nosoratan-dRabenjamina Androvakely eo amin'ny pejy faha-32 fa ny Printsy Rakotobe, zanak'anabavin' Ilaidama, no notendrena handimby azy, dia hampivadiana amin-dRaketadradama zanany vavy tokana.
Hafatr' Andrianampoinimerina koa izany. Voalazan'ny bokin'ny andriana Rabary Pastora amin'ny ''Tantaran'ny Martiora'' izany.
Imavo tonga [[Ranavalona I]], iray tamin'ireo vadin' Ilaidama, dia nanao izay hahafoana izany didin' Ilaidama izany. Nahazo mpiandany aminy Imavo ka nibosesehany ny Rova nony niamboho Ilaidama. Nosatrohan'ireo mpiandany aminy satroka fito rantsana Imavo, dia nomeny anaram-baovao hoe: Ranavalona I.
Rehefa nitana ny tehim-panjakana Ranavalona I dia novonoina i Rakotobe, i Rabodosahondra renin'ny Printsy Rakotobe, ny Printsy Ratefinanahary, izay rain'ny Printsy Rakotobe, i Rambolamasoandro vadin' Andrianampoinimerina, izay reniben'ny Printsy Rakotobe, Ratafika, anadahin-drenin'ny Printsy Rakotobe, Printsy [[Ramanetaka]], zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama, nanirahan'i Ranavalona mpamono tany [[Mahajanga]]; anefa afa-nandositra tany [[Kômôro]] ka lasa mpanjaka tany. Nanirahany mpamono ihany koa ny Printsy Ramananolona tao Faradofay, ka Rainizakamanga Zanamangarira sy Ramanasina no nasainy nanatanteraka izany.
Niraiki-po tamin'ny Printsy Ramananolona ny andriana Rainizakamanga sy Ramanasina hovalahy; ka izao no nataony: Nanatona ny Printsy izy ka niloa-bava hoe: "''Ratsy loatra ity trano ipetrahanao ity ny andriana, ka aoka Rainizakamanga hitondra ny miaramila haka hazo any an'ala"'' hoy Ramanasina. Nanaiky Printsy Ramananolona: niditra maraina nitondra lefom-pohy tao an-tranon-dRamananolona, Ramanasina ka raha mbola nandry tao am-pandriana ny printsy dia nolefoniny ka maty. Faly Ranavalona I, ka nataony kômandy nisolo ny Printsy Ramananolona tao Faradofay Ramanasina. I Rainizakamanga Zanamangarira izay tsy mba nahafaty ny Printsy Ramananolona, dia tonga lefitr' ilay mpandraraka rà marina.
==== Fandevenana manetriketrika ====
Rehefa nodimandry tao anatirovan'Antananarivo i Rainizakamanga, dia nentina tany Fenoarivo Benasandratra aloha, ka nijanona indray alina teo, ary narahi-miaramila nanao rere. Niainga ho any Finaritra indray avy eo, anefa rehefa nandalo teo Androhibe, dia hoy ireo Andriamasinavalona taranak'Andriandambozozoro: « ''Angatahinay handry eto indray alina ny vatamangatsiakan'ny andriana Rainizakamanga fa Andriamasinavalona havanay ''», ka dia nijanona teo indray alina ary nanaovana rere indray. Rehefa izay, dia nandroso ho any Finaritra, narahi-miaramila sy tafondro roa ambiny folo vava izay napoaka tao Finaritra nandritry ny herinandro. Ary ilay sabatra nomen' Ilaidama an-dRainizakamanga tamin'ny fandresena be voninahitra tany Faradofay dia niara-nasitrika taminy tao Finaritra ihany koa.
{| align="center"
|+Harem-bakoka ao amin'ny Vohitra Finaritra
|[[File:Vavahady Finaritra 4.jpg|thumb|Vavahady ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|385x385px]]
|[[File:Vatomasina Finaritra 3.jpg|thumb|Vatomasina (fitsofan-drano) ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|200x200px]]
|[[File:Amontana Aviavy Finaritra.jpg|thumb|Amontana sy Aviavy ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|325x325px]]
|}
== Ny fomban'ny Zanamangarira ==
Amin'ny maha andriana ny firazanan'ny Zanamangarira dia manana ny fombany manokana toy ny andriana rehetra teto Imerina izy ireo, toy izao izany:
1) Mifampiarahaba « ''Tsara và, tompoko ''» izy samy izy;
2) Tsy manao ny fanompoana fanaon'ny Hova, izany hoe:
* Tsy manao hazo lava (tsy maka hazo any an'ala hanaovana tranon'andriana),
* Tsy mibaby na milanja andriana,
* Tsy mitondra entan'andriana,
* Tsy miambina;
3) Tsy manao horom-potsy (izany hoe tsy mitaona tany mena hanotorana fasan'andriana);
4) Tsy hani-maty momba sy tsy hanim-bodihena;
5) Ary nandritry ny fotoana ela dia izy samy Zanamangarira ihany no nifanambady na ny avy ao avaratra (Ankibonimerina) na ny avy ao atsimo (Vakinankaratra), mba hiarovana ilay hoe « ''Lova tsy mifindra ''» teo amin'ny firazanana sy teo amin'ny fananana.
== Ny toerana nielezan'ny Zanamangarira ==
Ny vohitra lehibe nonenan'ny taranak'Andriambolamena, zanaka lahiaivon'Andriamangarira, tamin'ny voalohany dia Miadanimerina, Ambatomahabodo ary Finaritra izay samy misy vatomasina sy kianja avokoa. Nanomboka ho tery io faritra nonenan'izy ireo io rehefa nitombo isa ny taranaka; ny tany koa tsy dia nahavokatra firy ka nanjary sarotra ny fivelomana. Betsaka noho izany ireo taranaka no nifindra monina, lasa nitady toerana malalaka sy mahavokatra kokoa.
Ramboabe Andrianjakapingarivo no nifindra monina voalohany, izay nandeha nianatsimo tao akaikin'i Miantsoarivo, any amin'ny manodidina ny faritra misy an'i Behenjy ankehitriny, ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe: «'' Itsarahavana ''» izy tany.
Nifindra monina ihany koa tato aoriana i Andriampakatro sy ireo zananany, naka toerana tany amoron'ny reniranon'Ionive, any atsinanan'Ankaratra ka nahazo faritra iray vaovao mihitsy nonenan'izy ireo, izay nantsoina hoe: « ''Anjanamangarira ''»; ary ny vohitra misy azy ireo dia Isoavina, Antetezambato, Itsarafaritra, Miadanimerina, Ambatoharanana, Ankotsaka, Antamika, ...
Nisy koa ireo lafin-kavan'Andriampakatro tonga nanorim-ponenana tao Anjanamangarira, toy ny tao Andohofarihy, Maromoka, ...
[[Antsirabe]] ihany koa dia isan'ny vohitra nofidin'ny taranak'Andriamangarira honenana, ary nisy maromaro aza no lasa mihitsy hatrany Soanindrariny sy Sahanivotry. Tsy lazaina intsony ireo nifindra tao Antananarivo. Mbola betsaka ihany koa anefa ireo taranaka no nijanona teo an-toerana ihany, tao « Imerina », araka ny fomba fitenin'ny ireo izay nifindra monina, toy ny valala fiandry fasana nitandrina ny soatoavina sy ny nanabe voa ny tanindrazana.
{| align="center"
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriamangarira avy amin' Andriampakatro
|[[File:Ambatoharanana_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Ambatoharanana / Ambohimandroso|350x350px]]
|[[File:Miadanimerina_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Miadanimerina / Ambohimandroso|350x350px]]
|}
== Rohy ivelany ==
* [http://aviavy.atspace.com/story/andriamangarira.html http://aviavy.likesyou.org/]
*[http://www.royalark.net/Madagascar/imerina2.htm http://www.royalark.net/]
== Loharano ==
<references />
[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]
9zzx0w7gt2o9ba1ueoqf7qg5fu50ef5
1146818
1146817
2026-07-05T17:18:42Z
Hephaestus-Mrz36
22223
/* Ny fomban'ny Zanamangarira */
1146818
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|vignette|323x323px|Fasan-dakan' Andriamangarira, miloloha "Tranomasina" ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]
'''Andriamangarira''' dia mpanjaka nanorina an'Antsahadinta tamin’ny taona 1725. Teraka manodidina ny taona 1695 izy ary niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin’ny 1775 teo amin'ny faha-80 taonany. Andriandambozozoro no rainy ary Rasohanamanjaka no reniny, izay samy Andriamasinavalona. Andriambolamena zanany lahiaivo no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta rehefa niamboho izy. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha no niterahany 3 mianadahy: dia Ramakilahy sy Andriambolamena ary Rahanivofotsimanjaka.
== Ny loharano nipoiran'Andriamangarira ==
Ity fehezan-tantara ity dia mikasika ny zava-niseho nanomboka tamin'ny vanim-potoana nanjakan' [[Andriamasinavalona]] (1675-1710) tao Ankibonimerina.
Zanaka lahiaivon'ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe<ref name=":0"><small>François Callet (1908), ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)'<nowiki/>''',''''' Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>(1650-1670) izy, ary nanana anabavy maro sy rahalahy iray ray sy reny aminy. Ny anabaviny iray atao hoe Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja dia niteraka telo (3) mianadahy:
* Andriandambozozoro tao Malaza sy Ivatobe avaratra;
* Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo;
* Razafindrahety tao Tangaina, samy amin'ny faritr'Ambodirano Imerinatsimo iny izany.
Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina dia ity andriandahy atao hoe Andriandambozozoro, izay andriana nifehy an'Ivatobe, Androhibe, Ambohitrontsy, Malaza sy ny manodidina, tamin'izany fotoana izany, dia naka vady ny zanakavavin'Andriamasinavalona<ref><small>Georges Rabemanana (2000), ''Ny Andriamasinavalona ao Miadanimerina'', Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref><ref><small>Kaominina ambanivohitra Androhibe-Antsahadinta (2017), ''[https://fdl.mg/sites/default/myfiles/PCD/PCD/PCD%20ANTSAHADINTA/PCD_Antsahadinta.pdf Plan Communal de Developpement (PCD) de la Commune Rurale d’Androhibe Antsahadinta 2017-2021] « La culture en tant que levier du développement ''», Ministeran'ny atitany sy ny fitsinjaram-pahefana - Repoblikan'i Madagasikara, Antananarivo.</small></ref><ref><small>Rabarijaona (1938), ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'', Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.</small></ref> izay napetrany ho andriantompombodivona, masoivoham-panjakana foibe tao Ambohimahamanina.
a) Rasohanamanjaka, zanakavavin'Andriamasinavalona, dia niteraka tamin'Andriandambozozoro an'i:
[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|349x349px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka ao amin'ny </Br> Rovan' Antsahadinta|alt=]]
*Andriamangarira izay nanorina an'Antsahadinta ka nanjaka tao (1725-1775);
* Andriamalama tao Isoanangano;
* Ranosy (vavy) tao Androhibe;
* Rabiby tao Antalaho / Antanetibe;
*Andriamifonozozoro (Rafonozozoro, hoy i P. Callet) tao Ivatobe.
b) Rangorinimerina tao Ambohitrontsy </Br> dia niteraka indray tamin'i Andriamifonozozoro an'i:
* Andriamohara, nanjaka tao Alasora;
* Andriambelomasina, nanjaka tao Ambohimanga (1730-1770);
* Andriantoarano nonina tao Alasora;
* Ramisamanjaka nonina tao Anosiarivo;
* Andriampalimanana nonina tao Tsirangaina;
* Ary ny vavy Rahisatra sy Rahira tao Manandona, Randrianizara nanambady an' Andriamborosinandriana tao Ambohipoloalina ka niteraka an' Andrianarabo, Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona.
[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|314x314px|Tranomasin' Andriamangarira ao avaratra indrindra, ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]
Teraka tao Ambohitrontsy tany amin'ny manodidina ny taona 1695 tany ho any izany i Andriamangarira. Araka ny lovan-tsofina dia nisy vehivavy mpampivelona sy renin-jaza mahay sy malaza tao Ambohitrontsy, ka izany no nahatonga ny nahaterahan'ny zanaky ny andriana sy nifanan'ny vadin'ny andriana teo.
Raha zohina ny tetiarana dia samy Andriamasinavalona Andriandambozozoro rain' Andriamangarira sy Rasohanamanjaka reniny. Koa amin'izany dia Andriamasinavalona hiringiriny Andriamangarira<ref><small>Rabenjamina (1950), ''Tantaran’Andriana: Andriamangarira, Mpanjaka fahagola teo Antsahadinta sy ny Zanamangarira taranany'', Imprimerie-Antananarivo 4 Bis, rue Gallieni.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/Couverture_du_livre_de_Pasteur_RABENJAMINA_%28Andravokely%29.jpg]</small></ref><ref><small>Lucien Paul Raharison (2012), [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990''], Thèse de Doctorat, Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&hl=fr&sa=X&redir_esc=y ISBN 9781698427225])</small></ref><ref><small>Thomas Rakotoarivelo & Solonavalona Andriamihaja (2014), ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'', Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona », Antananarivo.</small></ref><ref><small>Jean Désiré Ranaivoson (2020), ''Ny Andriamaneforalambo Zanadralambo enin-toko amin'avaradrano'', Fanontana manokana - Antananarivo.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/88/Ny_Andriamaneforalambo.jpg]</small></ref><ref><small>Isabelle Ratsira & Misa Rakotoariseheno (1993), ''Antsahadinta'', Livret de présentation de l'histoire d'Antsahadinta par le Syndicat d'Initiative d'Antsahadinta, SME-BP 659- DL N°058, Antananarivo.</small></ref>.
Nanorina sy nanjaka tao Antsahadinta tokony ho tamin'ny taona 1725 Andriamangarira, niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin'ny taona 1775; heverina ho 80 taona ny andro niainany.
Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha, no niterahany 3 mianadahy:
* Ramakilahy, lahimatoa nipetraka tao Ankadinanahary;
* Andriambolamena, lahiaivo, nandimby fanjakana an-drainy tao Antsahadinta;
* Rahanivofotsimanjaka izay nanambady an-dRabibilahy tao Ambohimahamanina.
Angamba mbola nisy koa zanak' Andriamangarira hafa reny any ho any saingy tsy voarain'ny tantara.
Andriamangarira izany no mpanjaka voalohany teo Antsahadinta, vodivona farany atsimo amin' Ivatobe, notapahan'ny hady ka lasa boribory; rakotry ny ala maitso izy satria tsy navelan' Andriamangarira ho tapahina na kapaina mihitsy ny hazo.
Hoy ny tonon-kira ilazan'ny Ntaolo io tanànan' Andriamangarira io: <blockquote>"Mananjara samy vohitra Antsahadinta. </Br> Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany !" </blockquote>Nataony roa ny vavahady eo amin'ny tanànany: dia eo amin'ny alahamadin'ny vohitra sy eo amin'ny adijadin'ny tanàna. Eo amin'ny asorontanin'ny vohitra dia nasiany hady fetsy misy zohy mivoaka any ivelan'ny tanàna na dia mihidy aza ny vavahady. Fahiny, fony mbola niady an-trano dia kodiaram-bato avo rindrina no mivoha maraina, mirindrina hariva teo amin'ny vohitr' Andriamangarira<ref><small>Josélyne Ramamonjisoa (2003), ''[https://books.google.mg/books?id=62twAAAAMAAJ&q=andriamangarira&dq=andriamangarira&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi8jPrEgfnzAhUSQkEAHWpMAc8Q6AF6BAgKEAI Madagascar, des paysages proteiformes]'<nowiki/>''',''''' Association Malgache des Montagnes Africaines (AMMA), Antananarivo.</small></ref>.
== Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta ==
Rehefa niamboho Andriamangarira, dia '''Andriambolamena''', zanany lahiaivo indray no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta. Andrianamboatsimarofy kosa no mpanjaka tao Antananarivo (1774-1796), nifehy an' Imerinatsimo, tamin'izany andro izany.
Efa nanjaka nadritra ny 20 taona tao Antsahadinta i Andriambolamena vao resin' [[Andrianampoinimerina|Andrianampoinimerina]] i Andrianamboatsimarofy tao Antananarivo ka nanomboka nanjaka tao izy tamin'ny manodidina ny taona 1794. Andrianamboatsimarofy kosa namaha sy nanorim-panjakana tao Anosizato, izay nataony hoe ''Isoananjakana''. Niamboho tao Fenoarivo tamin'ny taona 1798 Andrianamboatsimarofy ary nodimbiasan'ny zanany, dia i Ramaromanompo izany.
Andriambolamena dia niandany mandrakariva tamin'i Andrianamboatsimarofy sy Ramaromanompo satria iray fileovana aminy ary iray fianakaviana satria Reniamboa, izay zanakavavin'Andriambolamena, dia vadiben-dRamaromanompo ary anabavin-dRaboabe Andrianjakapingarivo. Ary Ramaromanompo dia nanao toeran-droa fonenany tao Antsahadinta nisy ny renibeny sy ny vadibeny, sy Isoananjakana (Anosizato).
Misy lovan-tsofina<ref><small>Ravelojaona (1937), ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana '<nowiki/>''',''''' Imprimerie industrielle - Antananarivo.</small></ref> milaza fa noroahin' Andrianampoinimerina hiala an' Antsahadinta Andriambolamena satria hono naditra izy, nanambaka sy nihinam-bahoaka ary nanodikodina ny hasina satria tendan-kanina hono ka nosaziana izy sy ny taranany. Toa resaka fisoketana ihany izany novoizin' Avaradrano izany satria tsy nifankahazo loatra ny foko roa tonta.
Toy izao kosa ny tantara niseho araka ny fahitan'i Lebel<ref><small>Jean Claude Hebert (1804), ''Les tribulations de Lebel'' «'' Negociant - voyageur ''» ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803) ''», ''In'' ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'', ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''</small></ref>, mpividy andevo raha tonga taty Imerina izy tamin'ny taona 1803:<blockquote>«...Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan'ny ireo havany, dia ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan' Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao (na Ravaonimerina) vadin' Andriantomponimerina sy Razafinamboa...».</blockquote>Volana vitsivitsy tato aoriana (aogositra 1803) dia maty Reniamboa, izay vadiben-dRamaromanompo; nisaona ny olona; nohararaotin' Andrianampoinimerina izany hanafihana an' Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianankaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany marobe. Nataon' Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka.
Mbola afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany andrefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa Ramaromanompo sy Ravaonimerina anabaviny, izay nalahelo ny vadiny lasa nandositra; dia nalain' Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Andriambolamena sy ny taranak'Andriamangarira, Ramaromanompo sy ny havany rehetra dia noroahiny hiala sy tsy handia ny vohitra intsony. Nanomboka tamin'izay dia napetrany hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan'ny vadiny roa ambin'ny folo, zanak'Andriantsira avy eny Alasora.
{| align="center"
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}
== Ny taranak'Andriambolamena sy ny Zanamangarira ==
Rehefa niala tao Antsahadinta Andriambolamena mianakavy dia tsy nandeha alavitra fa nanorim-ponenana teo atsimon'Antsahadinta izay nataony hoe ''Ambohitsoa''; tao izy no niamboho sy nafenina. Mbola hita ao Ambohitsoa ny fasany. Na teo aza izany dia mazava tsara fa tsy lasa menakely miankina amin' Antsahadinta mihitsy ny Zanamangarira fa fokon'andriana mahaleotena tany Ambodirano toy ireo Andriamasinavalona tsy manana menakely.
Maro ny taranak'Andriambolamena fa ny nandimby azy dia '''Ramboabe Andrianjakapingarivo''' zanany. Tsy nijanona tao Ambohitsoa izy fa nanorim-ponenana teo ambany andrefana natao hoe ''Ampahatelo''. Taty aoriana dia niala tao Ampahatelo indray Ramboabe ka nianatsimo nankany ''Miantsoarivo'' ary nanorim-bohitra nataony hoe ''Itsarahavana''.
Niteraka marobe tao Ampahatelo i Ramboabe ka ireo zanany nahazo tantara sy notolorana vohitra hipetrahana dia:
* Andriamontandraisoa, lahimatoa, tao Ampahatelo ihany, izay nanova ny anaram-bohitra hoe ''Miadanimerina''; ary ny taranany dia nanorim-ponenana vaovao ihany koa tao ''Ambatomahabodo''. Izy no niteraka an'i Rainizakamanga, ilay andriandahy nipetraka tao ''Finaritra,'' izay lefitry ny Printsy Ramananolona;
* Andriampakatro<ref><small>Thomas Rakotoarivelo (2016), ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany,'' Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref>, ilay zanany napetrany tao ''Ankatsaka'', izay nifindra monina tany ''Isoavina (Ambohimandroso)'' taty aoriana ary any ny taranany.
Ireo vohitra ireo sy ny manodidona azy (vodivona, tanety, lohasaha, tanimbary) no fonenan'ny </Br>
tarana-dRamboabe Andrianjakapingarivo izay namorina ny faritra naka anarana hoe: ''Anjanamangarira'' aty Ankibonimerina.
{| align="center"
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriambolamena ao Ankibonimerina
|[[File:Vavahady Ambatomahabodo 4.jpg|thumb|Vavahady ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|265x265px]]
|[[File:Vatomasina Ambatomahabodo 3.jpg|thumb|Vatomasina (fanapahana) ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|190x190px]]
|[[File:Amontana à Ambatomahabodo.png|thumb|Amontana ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|365x365px]]
|}
== Andriampakatro ==
[[Sary:Takelaka_Andriampakatro.jpg|vignette|258x258px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanorina an'Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]
'''Andriampakatro''' dia zanaka faralahin-dRamboabe Andrianjakapingarivo, izay nonina tao amin'ilay tanàna antsoina hoe Ankatsaka tany Ambodirano, tao Ankibonimerina. Taty aoriana anefa dia nifindra monina tao atsinanan'[[Ankaratra]] sy atsimon'Ambatolampy izy, ka ny tanàna lehibe ankehitriny eo dia [[Ambohimandroso|Ambohimandroso-Gara]].
Io faritany nisy an' Andriampakatro sy ireo zanany io dia voafaritra tsara: ny reniranon' Ikelilalina no mamaritra azy avy ato andrefana ka mihaona amin'ny reniranon' Ihazolava avy ato avaratra; ny reniranon' Ionive kosa no eo antsinanana ary ny reniranon'i Maromoka no farany atsimo. Io faritra io no atao hoe: ''Anjanamangarira;'' ny renivohiny fahiny dia ''Isoavina''. Tato aoriana Andriampakatro dia nifindra tao Ambatoharanana, vohitra avo misy fasana ilevenany, eo ambony andrefan'ny garan-damasinina ao Ambohimandroso.
==== Ambohimandroso-Gara ====
Ambohimandroso dia tanàna vaovao vao niforona tamin'ny fotoana namakiana ny lalamby mampitohy an' Antananarivo sy Antsirabe tamin'ny taona 1920. Eo andrefan'ilay vohitra kely atao hoe Antamboho, fonenan'ny taranak'Andriamangarira iray no nanorenan'ny vazaha Fiantsonan-dalamby (Gara) satria nisy sampanan-dàlana lehibe tao avaratra keliny: avy any Antananarivo (avaratra), Antsirabe (atsimo), Ambatotsipihina-Ankaratra (andrefana), Vakinisisaony-Antsiriribe (antsinanana) ka nomena anarana hoe Ambohimandroso. Teo no fanondranana an-dalamby ny [[manjarano]] (na grafita) avy any Anjamanga sy ny manodidina ka alefa any Toamasina ahondrana ho any am-pitan-dranomasina; teo koa no fandefasana ny kitay hazo sy ny vokatrin'ny tany samihafa amidy ao Antananarivo. Toeram-pivezivezena sy fihaonan'ny mpandraharaha maro Ambohimandroso ka nandroso vetivety tokoa.
==== Ny fizaran-tany nataon' Andrianampoinimerina ====
Araka ny tantara voalazan'i P. Callet<ref><small>François Callet (1908), ''Tantaran'ny Andriana'' -Tome IV, Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>, dia toy izao no niseho:
Rehefa voavorin' Andrianampoinimerina Imerina 4-toko (Avaradrano, Vakinisisaony, Ambodirano, Marovatana) niampy an' Ivonizongo sy Imamo manontolo, dia niroso nianatsimo izy haka an'i Vakinankaratra. Ny olona nalainy hanampy azy tamin'ny hevitra sy ny tetika hanantateraka izany, dia ireo ''Zanadrangorinimerina'', izay tsy iza fa havany ihany.
Ireto avy izy ireo:
* Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona, zanak' anabavin' Andriambelomasina ao Ambohipoloalina;
* Andriamparana, zanak'i Ramisamanjakarivo tao Anosiarivo;
* Andriantsalama; zanak' Andriantoarano tao Mandrosoa;
* Andriandambovololona, Andriamahery ary Andriatsimandehairery, zanak' Andriampalimanana ao Tsirangaina.
Rehefa azo i Vakinankaratra, vita i Fisakana sy Betsileo ka tafapetraka ny rafitra fitantanana ireo faritra ireo dia nitodi-doha niverina nianavaratra Andrianampoinimerina sy ny tafika nentiny. Niakatra teo an-tampon' Ambohipeno izy, nanopy maso ny manodidina ka talanjona nahita izato tany midadasika tsy taka-maso, nefa foana tsy misy olona, na miantsinanana hatrany amoron'ala, na mianatsimo hatrany Betsileo na miankandrefana hatrany ambodin'Ankaratra; dia nantsoiny ireo andriana mpitaritafika rehetra niaraka taminy ka hoy izy:
« Voriko ny tany sy ny fanjakana, ka izao no lazaiko aminareo:
* ''Indro ianao Andriamaheritsialaintany sy Andriankotofanina, indry Hiaramalaza dia anareo iny miantsinanana ka ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...;''
* ''Indro ianao Ratsimamangalahy sy Ramatoarasamoana: indro kosa Vakinilalantafika no miantsinanana, ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»'';''
* Ary hoy Andrianampoinimerina tamin'ireo ''Zanadrangorinimerina'': « ''Kely foana no tsy nanam-boninahitra ialahy ! Fa izaho sy ianareo tsy iray ihany va ? Raha any Ambohimanga sy Antananarivo aho, manjaka; ary raha aty aho, isalahy aminareo ! Ka indro kosa ny anareo, fa voriko izaho sy ianareo ny fanjakana; hatreto Ihazolava no mianatsimo kosa, ka vakinilalantafika no miankandrefana, anareo Zanadrangorinimerina kosa izao, koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»''.''
« ''Izao no didy omeko anareo, fa mandry ny fanjakana ary voriko ambanilanitra, ka izay olona miditra amin'ny taninareo voadidiko izao dia menakelinareo, fa ny tany no didiako ho anareo ! ''»
Ireo faritra rehetra nozarain' Andrianampoinimerina ireo, izay manelanelana an' Ankibonimerina sy Vakinankaratra dia mbola tany efitra tamin'izany fa vao ho voanjona olona avy aty Ankibonimerina sy Vakinankaratra. Vakinilalantafika no miankandrefana ka hatrany Ankaratra dia Menakely nofehezin'ny Zanadrangorinimerina<ref><small>Foiben'ny Arsivam-pirenena - Seria D113 - 00012 (1898), « ''Rapport sur l'ethnologie de la région d'Ambatolampy ''», ''Cabinet civil'', Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.</small></ref>; nifankatia tokoa izy 7 lahy ka tsy nozarainy ny fanjakany na ny menakeliny. Ireo taranak'izy ireo dia nanorom-bohitra sy vodivona tany amin'iny faritra iny; tao Androndra atsinanan' Ionive dia nisy taranak' Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina; Andriamahandry zafikeliny no niorom-ponenana tao voalohany. Torak'izany koa ny tao Rangaina, Masoandro, Androndra (samy ao avaratr'Antanifotsy manamorona an' Ionive).
Ny faritra misy ny Zanamangarira atao hoe Anjanamangarira, noho izany, dia tafiditra ao anatin'ny zaratanin'ny Zanadrangorinimerina; anefa ny Zanamangarira dia tsy menakelin'izy ireo mihitsy.
''Ka ahoana ny fanazavana izany ?''
==== Andriampakatro sy ny Zanadrangorinimerina avy ao Tsirangaina ====
Andriampakatro, araka ny tantara, dia isan'ny miaramila mpitari-tafika nandray anjara tamin'ny fakana an'i Vakinankaratra. Isan'ireo niara-dia tamin' Andriandambovololona sy Andriamahery ary Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina izy: nifankahalala izy ireo satria nifanila sy nifanakaiky fonenana taty Ankibonimerina (Tsirangaina sy Miadanimerina) ary mpihavana rahateo.
Rehefa nandeha hifindra monina amin'ny menakeliny vaovao tao atsimon'Ihazolava ry zareo sasany avy ao Tsirangaina, dia Andriampakatro no olona azony antoka ka nantsoiny hamaky lay izany faritra izany hanao famorian-ketra, toy ny isam-pangady, ny hajia, ny ila-vodihena; hiandry vavatany ka nipetraka teo amin'ny toerana farany avaratra indrindra amin'ny faritry ny menakely mba hanara-maso ny fidiran'ny olona honina ao; satria malalaka ny tany ary mahavokatra ka betsaka ireo avy aty Ambodirano sy Vakinisisaony no tonga nitady ravinahitra. Natao hoe ''Isoavina'' na ''Isoavinandriana'' io vohitra fiandrasana vavan-tany io tato aoriana.
Niditra ny hetra, voaara-maso ara-dalàna ny fahatongavan'ny olona hanorom-ponenana, ary nitombo fatratra ny isan'ny vahoaka menakely. Afa-po tamin'ny asa nataon' Andriampakatro ny fianakaviana avy ao Tsirangaina. Ho fankasitrahana an' Andriampakatro tamin'ny asany dia nanome toky ry zareo ao Tsirangaina fa homena zara-tany honenan' Andriampakatro, ho lovain-janaka aman-jafy.
Nihaona teo atsimon'ilay vohitra fonenany Andriampakatro sy ry zareo avy ao Tsirangaina niaraka namaritra ilay zaratany ho an'ny Zanamangarira. Tapaka tamin'izay fa ny renirano sy ony manodidina an'Isoavina no atao faritra mametra io zaratany io dia: ''Ionive'' no atsinanana, ''Imaromoka'' no ao atsimo, ''Ihazolava'' no ao avaratra, ary ''Ikelilalina'' no ao andrefana, izay no honenan' Andriampakatro sy ny taranany ka antsoina hoe ''Anjanamangarira faha-roa'', io faritra io, ka izay rehetra monina ivelan'io faritra io dia lasa menakelin'i Tsirangaina. Vita mazava tsara ny famaritana ka natao hoe ''Itsarafaritra'' ilay toerana nihaonana sy nizarana ny tany. Io valisoa nomena an' Andriampakatro io dia tsy azo natao menakelin'i Tsirangaina fa nahaleotena satria andriana Andriampakatro sy ny taranany ka natao nitovy fitondrana amin' Anjanamangarira taty Ankibonimerina ihany.
Tsy maintsy nampahafantarina ny Andriamanjaka tao Antananarivo anefa izany fifanarahana fanomezana izany satria nanova ny didin' Andrianampoinimerina tamin'izy nanao ny fizaran-tany.
Niakatra tao Anatirovan'Antananarivo ary izy roalahy Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika sy Andriamahandry, tompomenakely hilazalaza ny antony sy hangataka tso-drano amin-dRadama Rainy; faly tokoa ny Andriamanjaka ka nitso-drano nanao hoe:
« ''Havako ianareo, nahafoy ny ainareo hamoriako izao fanjakako izao araka ny finari-bavan' Andrianampoinimerina ka tsofiko rano izao fangatahanareo izao, hitombo ny taranakao Andriampakatro, hihamaro ny isanareo, ka izao tany ipetrahanareo izao tsy azonareo hampidirana ny hafa, ary na iza zanaka nampanambadiana any ivelany, na iza manana fanjakana any ivelany, tsy azo enti-mandeha ny tany ary tsy omena ny hafa fa izay mitoetra mamelomaso no tompony !''
''Ary levenam-bola omeko anao, na iza hanjaka handimby ahy, na iza havako hanapaka, tsy misy mahazo mampanompo anareo tahaka ny ataon'ny Folovohitra (Hova), fa tenako ianareo ary ny taranakareo dia taranako, ka tsy manompo tena ianareo ! Ho soavin' Andriamanitra sy ho tahin'ny Roambin'ny folo manjaka anie izao fonenanao sy ny taranakao izao ! ''»
Rehefa avy nisaotra nanao tratrantitra andriana sy nanasina andriana tamin'ny volatsivaky izy roalahy dia nitodi-doha niverina nody tamin-kafaliana sy haravoana. Ary tonga soa tany an-toerana dia novoriana ny vahoaka nilazana ny vaovao sy hafatra ary nanome anarana hoe ''Isoavinandriana'' ilay vohitra niandohana. Nitohy izany fifampitondrana izany nandritra ny fanjakan-dRanavalona I sy ireo mpanjaka nandimby azy ary tsy niova hatramin'ny faran'ny fanjakan'andriana na hatramin'izao fotoana izao aza.<ref><small>Centre des Archives d’Outre Mer - Seria 2D5-2D6 (1895-1946), ''Rapport économique de la province de Tananarive'', Repoblika Frantsay, Aix-En-Provence.</small></ref>
Noho izany dia nodidin'ny mpanjaka Radama I ho lasa Vodivona « Anjanamangarira » ka i Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika, no andriana niifehy izany faritany, izay valisoa azony izany.
==== Andriampakatro tao Isoavina, Anjanamangarira ====
[[Sary:Andriampakatro 2.png|vignette|397x397px|Fasan'Andriampakatro, miloloha "Tranomanara" ao Ambatoharanana / Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]
Raha tombanana fa tokony ho tany amin'ny fiantombohan'ny taonjato faha-19 tany ho any Andrianampoinimerina no nandeha nanafika tany Vakinankaratra sy tany amin'ny Betsileo, dia azo heverina fa efa tovolahy afaka niady Andriampakatro, tokony ho teraka tamin'ny taona 1770 tany ho any izy.
Taoriana kelin'ny taona 1805, izay nanaovan' Andrianampoinimerina ny fizarana ny tany tao antsinanana sy atsimon'Ankaratra ho valisoa nomena ireo andriana nitari-tafika tany Vakinankaratra sy ny faritanin'ny Betsileo, no nisy ilay fifanarahana nataon' Andriampakatro sy ry zareo Zanadrangorinimerina fa hiandry vavatany ao Isoavina i Andriampakatro.
Raha vao niamboho Andrianampoinimerina dia nikomy tsy nety nisaona azy ny Betsileo sasany toy ireo tao Ambositra sy ireo tany atsimon'i Matsiatra. Niverina nampanaiky azy ireo indray i Radama I tamin'ny taona 1811, ka mbola niaraka nanafika taminy hatrany Andriampakatro, rehefa naharesy dia niverina ka nitondra babo betsaka avy any amin'ny faritra Betsileo. Ny ankamaroan'izy ireto dia natao ankizy mpanampy ka niara-nonina tamin'ny Zanamangarira tao Anjanamangarira ihany ary nomena tany ivelomany rehefa rava ny fanandevozana.
Nijanona niandry vavatany tao Isoavina izy ka natao ''Amboninjato Dimy Voninahita'' sy nomena ny faritra Anjanamangarira ho lovain'ny zanaka aman-jafiny. Ny zana-drahalahiny kosa, ''Rainizakamanga'' avy ao Finaritra, dia natao lefitry ny Printsy Ramananolona tany Faradofay tamin'ny taona 1825.
Tamin'ny taona 1831, efa nanjaka Ranavalona I, dia nisy andian-tafika lehibe nentin-dRainiharo sy Rainimanonja nampandry tany tany atsimo atsinanana, Vangaindrano sy Ikongo; mbola voasoratra ho isan'ny miaramila nanafika tany koa Andriampakatro nifehy miaramila 100 lahy, na dia somary efa lehibe amin'ny taona aza.
Tato aoriana dia tsy nandeha nitari-tafika intsony izy fa natao Loholona Borozano. Lasa nanorim-ponenana vaovao teo antampon-kavoana i Andriampakatro, tao amin'ny tanàna izay nataony fitazanana ny faritra Anjanamangarira rehetra, izay vohitra nofeheziny; nomeny anarana hoe ''Ambatoharanana'' ilay toerana.
Nodimandry tao Isoavina tany amin'ny manodidina ny taona 1840 tany ho any Andriampakatro, rehefa heverina fa feno 70 taona; ary nentina nalevina tao Ankatsaka, Miadanimerina (Ambodirano Imerinatsimo) izy tamin'izay. Taty aoriana anefa, tokony ho tany amin'ny taona 1870, dia nalain'ireo zanany Andriampakatro ka nafindrany hanokatra fasana vaovao izay vao naorina teo Ambatoharanana (Ambohimandroso) ary ao izy no milevina hatram'izao.
== Rainizakamanga ==
Tamin'ny volana Desambra 1816 no tonga namangy an-d[[Radama I]] tao Antananarivo ny Kapiteny Anglisy atao hoe: Lesage, narahi-miaramila telopolo sy dokotera ary mpandika teny. Tamin'ny 5 Febroary 1817 vao nody ny vahiny. Ny roa lahy tamin'ny lefitry Lesage dia Brady sy Carren, dia nohazonin-dRadama hampianatra ny miaramilany araka ny fomban'ny miaramila vazaha. Samy nanana toerana fianarana matso Imerina enin-toko, ka Benasandratra atsimon'i Fenoarivo no fianaran' Ambodirano.
Ny nataon-dRadama mpifehy ambony indrindra tamin'ny miaramilan' Ambodirano, dia ny Printsy Ramananolona, zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama. Ny mpifehy roa lahy manaraka azy dia Andriandahy avy amin'ny Zanamangarira avy ao Finaritra atao hoe: '''Rainizakamanga''' sy ny hovalahy Ramanasina avy ao Ambohiborona.
==== Fanafihana be voninahitra ====
Tamin'ny taona 1825, dia nisy vahiny niorim-ponenana tany atsimo atsinanana, tao ''« Fort Dauphin »''. Dia hoy ny mpanjaka Radama I tamin'izany: « ''An' Andrianampoinimerina ny Nosy Madagasikara, fa ny ranomasina no valamparihiny. Izaho Ilaidama no fanovan'ny Ombalahibemaso, ka tompon'ny rean-tany aman-danitra ''»''.''
Namory miaramila ho any [[Tolagnaro|Fort Dauphin]] Ilaidama, ka ny lehiben' Ambodirano dia ny Printsy Ramananolona avy ao Ambohiborona.
Nampifaninanany ny miaramilan' Imerina enin-toko, ka Ambodirano no tafakatra voalohany tao Fort Dauphin. Nankasitraka fatratra ny Printsy Ramananolona sy ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina Ilaidama. Tsy azo atao ho''e'' Fort Dauphin ity tanàna ity hoy Ilaidama. Antomboka no farany avaratara amin'ny taniko ary ity farany atsimo ity dia atao hoe: Faradofay.
Apetrako eto Faradofay ireto mpiady mahery fo ireto dia ny Printsy Ramananolona, ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina. Nomen-dRadama sabatra tsara tarehy Rainizakamanga Zanamangarira avy eo Finaritra, noho izany fandresena be voninahitra tao Faradofay izany.
==== Ranavalona I sy ny Zanamangarira ====
Voalaza tamin'ny boky ''Radama I sy Ranavalona I'', boky nosoratan-dRabenjamina Androvakely eo amin'ny pejy faha-32 fa ny Printsy Rakotobe, zanak'anabavin' Ilaidama, no notendrena handimby azy, dia hampivadiana amin-dRaketadradama zanany vavy tokana.
Hafatr' Andrianampoinimerina koa izany. Voalazan'ny bokin'ny andriana Rabary Pastora amin'ny ''Tantaran'ny Martiora'' izany.
Imavo tonga [[Ranavalona I]], iray tamin'ireo vadin' Ilaidama, dia nanao izay hahafoana izany didin' Ilaidama izany. Nahazo mpiandany aminy Imavo ka nibosesehany ny Rova nony niamboho Ilaidama. Nosatrohan'ireo mpiandany aminy satroka fito rantsana Imavo, dia nomeny anaram-baovao hoe: Ranavalona I.
Rehefa nitana ny tehim-panjakana Ranavalona I dia novonoina i Rakotobe, i Rabodosahondra renin'ny Printsy Rakotobe, ny Printsy Ratefinanahary, izay rain'ny Printsy Rakotobe, i Rambolamasoandro vadin' Andrianampoinimerina, izay reniben'ny Printsy Rakotobe, Ratafika, anadahin-drenin'ny Printsy Rakotobe, Printsy [[Ramanetaka]], zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama, nanirahan'i Ranavalona mpamono tany [[Mahajanga]]; anefa afa-nandositra tany [[Kômôro]] ka lasa mpanjaka tany. Nanirahany mpamono ihany koa ny Printsy Ramananolona tao Faradofay, ka Rainizakamanga Zanamangarira sy Ramanasina no nasainy nanatanteraka izany.
Niraiki-po tamin'ny Printsy Ramananolona ny andriana Rainizakamanga sy Ramanasina hovalahy; ka izao no nataony: Nanatona ny Printsy izy ka niloa-bava hoe: "''Ratsy loatra ity trano ipetrahanao ity ny andriana, ka aoka Rainizakamanga hitondra ny miaramila haka hazo any an'ala"'' hoy Ramanasina. Nanaiky Printsy Ramananolona: niditra maraina nitondra lefom-pohy tao an-tranon-dRamananolona, Ramanasina ka raha mbola nandry tao am-pandriana ny printsy dia nolefoniny ka maty. Faly Ranavalona I, ka nataony kômandy nisolo ny Printsy Ramananolona tao Faradofay Ramanasina. I Rainizakamanga Zanamangarira izay tsy mba nahafaty ny Printsy Ramananolona, dia tonga lefitr' ilay mpandraraka rà marina.
==== Fandevenana manetriketrika ====
Rehefa nodimandry tao anatirovan'Antananarivo i Rainizakamanga, dia nentina tany Fenoarivo Benasandratra aloha, ka nijanona indray alina teo, ary narahi-miaramila nanao rere. Niainga ho any Finaritra indray avy eo, anefa rehefa nandalo teo Androhibe, dia hoy ireo Andriamasinavalona taranak'Andriandambozozoro: « ''Angatahinay handry eto indray alina ny vatamangatsiakan'ny andriana Rainizakamanga fa Andriamasinavalona havanay ''», ka dia nijanona teo indray alina ary nanaovana rere indray. Rehefa izay, dia nandroso ho any Finaritra, narahi-miaramila sy tafondro roa ambiny folo vava izay napoaka tao Finaritra nandritry ny herinandro. Ary ilay sabatra nomen' Ilaidama an-dRainizakamanga tamin'ny fandresena be voninahitra tany Faradofay dia niara-nasitrika taminy tao Finaritra ihany koa.
{| align="center"
|+Harem-bakoka ao amin'ny Vohitra Finaritra
|[[File:Vavahady Finaritra 4.jpg|thumb|Vavahady ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|385x385px]]
|[[File:Vatomasina Finaritra 3.jpg|thumb|Vatomasina (fitsofan-drano) ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|200x200px]]
|[[File:Amontana Aviavy Finaritra.jpg|thumb|Amontana sy Aviavy ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|325x325px]]
|}
== Ny fomban'ny Zanamangarira ==
Amin'ny maha andriana ny firazanan'ny Zanamangarira dia manana ny fombany manokana toy ny andriana rehetra any Imerina izy ireo, toy izao izany:
1) Mifampiarahaba « ''Tsara và, tompoko ''» izy samy izy;
2) Tsy manao ny fanompoana fanaon'ny Hova, izany hoe:
* Tsy manao hazo lava (tsy maka hazo any an'ala hanaovana tranon'andriana),
* Tsy mibaby na milanja andriana,
* Tsy mitondra entan'andriana,
* Tsy miambina;
3) Tsy manao horom-potsy (izany hoe tsy mitaona tany mena hanotorana fasan'andriana);
4) Tsy hani-maty momba sy tsy hanim-bodihena;
5) Ary nandritry ny fotoana ela dia izy samy Zanamangarira ihany no nifanambady na ny avy ao avaratra (Ankibonimerina) na ny avy ao atsimo (Vakinankaratra), mba hiarovana ilay hoe « ''Lova tsy mifindra ''» teo amin'ny firazanana sy teo amin'ny fananana.
== Ny toerana nielezan'ny Zanamangarira ==
Ny vohitra lehibe nonenan'ny taranak'Andriambolamena, zanaka lahiaivon'Andriamangarira, tamin'ny voalohany dia Miadanimerina, Ambatomahabodo ary Finaritra izay samy misy vatomasina sy kianja avokoa. Nanomboka ho tery io faritra nonenan'izy ireo io rehefa nitombo isa ny taranaka; ny tany koa tsy dia nahavokatra firy ka nanjary sarotra ny fivelomana. Betsaka noho izany ireo taranaka no nifindra monina, lasa nitady toerana malalaka sy mahavokatra kokoa.
Ramboabe Andrianjakapingarivo no nifindra monina voalohany, izay nandeha nianatsimo tao akaikin'i Miantsoarivo, any amin'ny manodidina ny faritra misy an'i Behenjy ankehitriny, ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe: «'' Itsarahavana ''» izy tany.
Nifindra monina ihany koa tato aoriana i Andriampakatro sy ireo zananany, naka toerana tany amoron'ny reniranon'Ionive, any atsinanan'Ankaratra ka nahazo faritra iray vaovao mihitsy nonenan'izy ireo, izay nantsoina hoe: « ''Anjanamangarira ''»; ary ny vohitra misy azy ireo dia Isoavina, Antetezambato, Itsarafaritra, Miadanimerina, Ambatoharanana, Ankotsaka, Antamika, ...
Nisy koa ireo lafin-kavan'Andriampakatro tonga nanorim-ponenana tao Anjanamangarira, toy ny tao Andohofarihy, Maromoka, ...
[[Antsirabe]] ihany koa dia isan'ny vohitra nofidin'ny taranak'Andriamangarira honenana, ary nisy maromaro aza no lasa mihitsy hatrany Soanindrariny sy Sahanivotry. Tsy lazaina intsony ireo nifindra tao Antananarivo. Mbola betsaka ihany koa anefa ireo taranaka no nijanona teo an-toerana ihany, tao « Imerina », araka ny fomba fitenin'ny ireo izay nifindra monina, toy ny valala fiandry fasana nitandrina ny soatoavina sy ny nanabe voa ny tanindrazana.
{| align="center"
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriamangarira avy amin' Andriampakatro
|[[File:Ambatoharanana_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Ambatoharanana / Ambohimandroso|350x350px]]
|[[File:Miadanimerina_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Miadanimerina / Ambohimandroso|350x350px]]
|}
== Rohy ivelany ==
* [http://aviavy.atspace.com/story/andriamangarira.html http://aviavy.likesyou.org/]
*[http://www.royalark.net/Madagascar/imerina2.htm http://www.royalark.net/]
== Loharano ==
<references />
[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]
auxsb31ssoqp0g7jgygms3inbr7pjxp
1146819
1146818
2026-07-05T17:19:38Z
Hephaestus-Mrz36
22223
/* Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta */
1146819
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|vignette|323x323px|Fasan-dakan' Andriamangarira, miloloha "Tranomasina" ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]
'''Andriamangarira''' dia mpanjaka nanorina an'Antsahadinta tamin’ny taona 1725. Teraka manodidina ny taona 1695 izy ary niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin’ny 1775 teo amin'ny faha-80 taonany. Andriandambozozoro no rainy ary Rasohanamanjaka no reniny, izay samy Andriamasinavalona. Andriambolamena zanany lahiaivo no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta rehefa niamboho izy. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha no niterahany 3 mianadahy: dia Ramakilahy sy Andriambolamena ary Rahanivofotsimanjaka.
== Ny loharano nipoiran'Andriamangarira ==
Ity fehezan-tantara ity dia mikasika ny zava-niseho nanomboka tamin'ny vanim-potoana nanjakan' [[Andriamasinavalona]] (1675-1710) tao Ankibonimerina.
Zanaka lahiaivon'ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe<ref name=":0"><small>François Callet (1908), ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)'<nowiki/>''',''''' Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>(1650-1670) izy, ary nanana anabavy maro sy rahalahy iray ray sy reny aminy. Ny anabaviny iray atao hoe Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja dia niteraka telo (3) mianadahy:
* Andriandambozozoro tao Malaza sy Ivatobe avaratra;
* Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo;
* Razafindrahety tao Tangaina, samy amin'ny faritr'Ambodirano Imerinatsimo iny izany.
Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina dia ity andriandahy atao hoe Andriandambozozoro, izay andriana nifehy an'Ivatobe, Androhibe, Ambohitrontsy, Malaza sy ny manodidina, tamin'izany fotoana izany, dia naka vady ny zanakavavin'Andriamasinavalona<ref><small>Georges Rabemanana (2000), ''Ny Andriamasinavalona ao Miadanimerina'', Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref><ref><small>Kaominina ambanivohitra Androhibe-Antsahadinta (2017), ''[https://fdl.mg/sites/default/myfiles/PCD/PCD/PCD%20ANTSAHADINTA/PCD_Antsahadinta.pdf Plan Communal de Developpement (PCD) de la Commune Rurale d’Androhibe Antsahadinta 2017-2021] « La culture en tant que levier du développement ''», Ministeran'ny atitany sy ny fitsinjaram-pahefana - Repoblikan'i Madagasikara, Antananarivo.</small></ref><ref><small>Rabarijaona (1938), ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'', Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.</small></ref> izay napetrany ho andriantompombodivona, masoivoham-panjakana foibe tao Ambohimahamanina.
a) Rasohanamanjaka, zanakavavin'Andriamasinavalona, dia niteraka tamin'Andriandambozozoro an'i:
[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|349x349px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka ao amin'ny </Br> Rovan' Antsahadinta|alt=]]
*Andriamangarira izay nanorina an'Antsahadinta ka nanjaka tao (1725-1775);
* Andriamalama tao Isoanangano;
* Ranosy (vavy) tao Androhibe;
* Rabiby tao Antalaho / Antanetibe;
*Andriamifonozozoro (Rafonozozoro, hoy i P. Callet) tao Ivatobe.
b) Rangorinimerina tao Ambohitrontsy </Br> dia niteraka indray tamin'i Andriamifonozozoro an'i:
* Andriamohara, nanjaka tao Alasora;
* Andriambelomasina, nanjaka tao Ambohimanga (1730-1770);
* Andriantoarano nonina tao Alasora;
* Ramisamanjaka nonina tao Anosiarivo;
* Andriampalimanana nonina tao Tsirangaina;
* Ary ny vavy Rahisatra sy Rahira tao Manandona, Randrianizara nanambady an' Andriamborosinandriana tao Ambohipoloalina ka niteraka an' Andrianarabo, Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona.
[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|314x314px|Tranomasin' Andriamangarira ao avaratra indrindra, ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]
Teraka tao Ambohitrontsy tany amin'ny manodidina ny taona 1695 tany ho any izany i Andriamangarira. Araka ny lovan-tsofina dia nisy vehivavy mpampivelona sy renin-jaza mahay sy malaza tao Ambohitrontsy, ka izany no nahatonga ny nahaterahan'ny zanaky ny andriana sy nifanan'ny vadin'ny andriana teo.
Raha zohina ny tetiarana dia samy Andriamasinavalona Andriandambozozoro rain' Andriamangarira sy Rasohanamanjaka reniny. Koa amin'izany dia Andriamasinavalona hiringiriny Andriamangarira<ref><small>Rabenjamina (1950), ''Tantaran’Andriana: Andriamangarira, Mpanjaka fahagola teo Antsahadinta sy ny Zanamangarira taranany'', Imprimerie-Antananarivo 4 Bis, rue Gallieni.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/Couverture_du_livre_de_Pasteur_RABENJAMINA_%28Andravokely%29.jpg]</small></ref><ref><small>Lucien Paul Raharison (2012), [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990''], Thèse de Doctorat, Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&hl=fr&sa=X&redir_esc=y ISBN 9781698427225])</small></ref><ref><small>Thomas Rakotoarivelo & Solonavalona Andriamihaja (2014), ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'', Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona », Antananarivo.</small></ref><ref><small>Jean Désiré Ranaivoson (2020), ''Ny Andriamaneforalambo Zanadralambo enin-toko amin'avaradrano'', Fanontana manokana - Antananarivo.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/88/Ny_Andriamaneforalambo.jpg]</small></ref><ref><small>Isabelle Ratsira & Misa Rakotoariseheno (1993), ''Antsahadinta'', Livret de présentation de l'histoire d'Antsahadinta par le Syndicat d'Initiative d'Antsahadinta, SME-BP 659- DL N°058, Antananarivo.</small></ref>.
Nanorina sy nanjaka tao Antsahadinta tokony ho tamin'ny taona 1725 Andriamangarira, niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin'ny taona 1775; heverina ho 80 taona ny andro niainany.
Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha, no niterahany 3 mianadahy:
* Ramakilahy, lahimatoa nipetraka tao Ankadinanahary;
* Andriambolamena, lahiaivo, nandimby fanjakana an-drainy tao Antsahadinta;
* Rahanivofotsimanjaka izay nanambady an-dRabibilahy tao Ambohimahamanina.
Angamba mbola nisy koa zanak' Andriamangarira hafa reny any ho any saingy tsy voarain'ny tantara.
Andriamangarira izany no mpanjaka voalohany teo Antsahadinta, vodivona farany atsimo amin' Ivatobe, notapahan'ny hady ka lasa boribory; rakotry ny ala maitso izy satria tsy navelan' Andriamangarira ho tapahina na kapaina mihitsy ny hazo.
Hoy ny tonon-kira ilazan'ny Ntaolo io tanànan' Andriamangarira io: <blockquote>"Mananjara samy vohitra Antsahadinta. </Br> Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany !" </blockquote>Nataony roa ny vavahady eo amin'ny tanànany: dia eo amin'ny alahamadin'ny vohitra sy eo amin'ny adijadin'ny tanàna. Eo amin'ny asorontanin'ny vohitra dia nasiany hady fetsy misy zohy mivoaka any ivelan'ny tanàna na dia mihidy aza ny vavahady. Fahiny, fony mbola niady an-trano dia kodiaram-bato avo rindrina no mivoha maraina, mirindrina hariva teo amin'ny vohitr' Andriamangarira<ref><small>Josélyne Ramamonjisoa (2003), ''[https://books.google.mg/books?id=62twAAAAMAAJ&q=andriamangarira&dq=andriamangarira&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi8jPrEgfnzAhUSQkEAHWpMAc8Q6AF6BAgKEAI Madagascar, des paysages proteiformes]'<nowiki/>''',''''' Association Malgache des Montagnes Africaines (AMMA), Antananarivo.</small></ref>.
== Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta ==
Rehefa niamboho Andriamangarira, dia '''Andriambolamena''', zanany lahiaivo indray no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta. Andrianamboatsimarofy kosa no mpanjaka tao Antananarivo (1774-1796), nifehy an' Imerinatsimo, tamin'izany andro izany.
Efa nanjaka nadritra ny 20 taona tao Antsahadinta i Andriambolamena vao resin' [[Andrianampoinimerina|Andrianampoinimerina]] i Andrianamboatsimarofy tao Antananarivo ka nanomboka nanjaka tao izy tamin'ny manodidina ny taona 1794. Andrianamboatsimarofy kosa namaha sy nanorim-panjakana tao Anosizato, izay nataony hoe ''Isoananjakana''. Niamboho tao Fenoarivo tamin'ny taona 1798 Andrianamboatsimarofy ary nodimbiasan'ny zanany, dia i Ramaromanompo izany.
Andriambolamena dia niandany mandrakariva tamin'i Andrianamboatsimarofy sy Ramaromanompo satria iray fileovana aminy ary iray fianakaviana satria Reniamboa, izay zanakavavin'Andriambolamena, dia vadiben-dRamaromanompo ary anabavin-dRaboabe Andrianjakapingarivo. Ary Ramaromanompo dia nanao toeran-droa fonenany tao Antsahadinta nisy ny renibeny sy ny vadibeny, sy Isoananjakana (Anosizato).
Misy lovan-tsofina<ref><small>Ravelojaona (1937), ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana '<nowiki/>''',''''' Imprimerie industrielle - Antananarivo.</small></ref> milaza fa noroahin' Andrianampoinimerina hiala an' Antsahadinta Andriambolamena satria hono naditra izy, nanambaka sy nihinam-bahoaka ary nanodikodina ny hasina satria tendan-kanina hono ka nosaziana izy sy ny taranany. Toa resaka fisoketana ihany izany novoizin' Avaradrano izany satria tsy nifankahazo loatra ny foko roa tonta.
Toy izao kosa ny tantara niseho araka ny fahitan'i Lebel<ref><small>Jean Claude Hebert (1804), ''Les tribulations de Lebel'' «'' Negociant - voyageur ''» ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803) ''», ''In'' ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'', ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''</small></ref>, mpividy andevo raha tonga tany Imerina izy tamin'ny taona 1803:<blockquote>«...Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan'ny ireo havany, dia ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan' Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao (na Ravaonimerina) vadin' Andriantomponimerina sy Razafinamboa...».</blockquote>Volana vitsivitsy tato aoriana (aogositra 1803) dia maty Reniamboa, izay vadiben-dRamaromanompo; nisaona ny olona; nohararaotin' Andrianampoinimerina izany hanafihana an' Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianankaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany marobe. Nataon' Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka.
Mbola afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany andrefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa Ramaromanompo sy Ravaonimerina anabaviny, izay nalahelo ny vadiny lasa nandositra; dia nalain' Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Andriambolamena sy ny taranak'Andriamangarira, Ramaromanompo sy ny havany rehetra dia noroahiny hiala sy tsy handia ny vohitra intsony. Nanomboka tamin'izay dia napetrany hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan'ny vadiny roa ambin'ny folo, zanak'Andriantsira avy eny Alasora.
{| align="center"
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}
== Ny taranak'Andriambolamena sy ny Zanamangarira ==
Rehefa niala tao Antsahadinta Andriambolamena mianakavy dia tsy nandeha alavitra fa nanorim-ponenana teo atsimon'Antsahadinta izay nataony hoe ''Ambohitsoa''; tao izy no niamboho sy nafenina. Mbola hita ao Ambohitsoa ny fasany. Na teo aza izany dia mazava tsara fa tsy lasa menakely miankina amin' Antsahadinta mihitsy ny Zanamangarira fa fokon'andriana mahaleotena tany Ambodirano toy ireo Andriamasinavalona tsy manana menakely.
Maro ny taranak'Andriambolamena fa ny nandimby azy dia '''Ramboabe Andrianjakapingarivo''' zanany. Tsy nijanona tao Ambohitsoa izy fa nanorim-ponenana teo ambany andrefana natao hoe ''Ampahatelo''. Taty aoriana dia niala tao Ampahatelo indray Ramboabe ka nianatsimo nankany ''Miantsoarivo'' ary nanorim-bohitra nataony hoe ''Itsarahavana''.
Niteraka marobe tao Ampahatelo i Ramboabe ka ireo zanany nahazo tantara sy notolorana vohitra hipetrahana dia:
* Andriamontandraisoa, lahimatoa, tao Ampahatelo ihany, izay nanova ny anaram-bohitra hoe ''Miadanimerina''; ary ny taranany dia nanorim-ponenana vaovao ihany koa tao ''Ambatomahabodo''. Izy no niteraka an'i Rainizakamanga, ilay andriandahy nipetraka tao ''Finaritra,'' izay lefitry ny Printsy Ramananolona;
* Andriampakatro<ref><small>Thomas Rakotoarivelo (2016), ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany,'' Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref>, ilay zanany napetrany tao ''Ankatsaka'', izay nifindra monina tany ''Isoavina (Ambohimandroso)'' taty aoriana ary any ny taranany.
Ireo vohitra ireo sy ny manodidona azy (vodivona, tanety, lohasaha, tanimbary) no fonenan'ny </Br>
tarana-dRamboabe Andrianjakapingarivo izay namorina ny faritra naka anarana hoe: ''Anjanamangarira'' aty Ankibonimerina.
{| align="center"
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriambolamena ao Ankibonimerina
|[[File:Vavahady Ambatomahabodo 4.jpg|thumb|Vavahady ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|265x265px]]
|[[File:Vatomasina Ambatomahabodo 3.jpg|thumb|Vatomasina (fanapahana) ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|190x190px]]
|[[File:Amontana à Ambatomahabodo.png|thumb|Amontana ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|365x365px]]
|}
== Andriampakatro ==
[[Sary:Takelaka_Andriampakatro.jpg|vignette|258x258px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanorina an'Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]
'''Andriampakatro''' dia zanaka faralahin-dRamboabe Andrianjakapingarivo, izay nonina tao amin'ilay tanàna antsoina hoe Ankatsaka tany Ambodirano, tao Ankibonimerina. Taty aoriana anefa dia nifindra monina tao atsinanan'[[Ankaratra]] sy atsimon'Ambatolampy izy, ka ny tanàna lehibe ankehitriny eo dia [[Ambohimandroso|Ambohimandroso-Gara]].
Io faritany nisy an' Andriampakatro sy ireo zanany io dia voafaritra tsara: ny reniranon' Ikelilalina no mamaritra azy avy ato andrefana ka mihaona amin'ny reniranon' Ihazolava avy ato avaratra; ny reniranon' Ionive kosa no eo antsinanana ary ny reniranon'i Maromoka no farany atsimo. Io faritra io no atao hoe: ''Anjanamangarira;'' ny renivohiny fahiny dia ''Isoavina''. Tato aoriana Andriampakatro dia nifindra tao Ambatoharanana, vohitra avo misy fasana ilevenany, eo ambony andrefan'ny garan-damasinina ao Ambohimandroso.
==== Ambohimandroso-Gara ====
Ambohimandroso dia tanàna vaovao vao niforona tamin'ny fotoana namakiana ny lalamby mampitohy an' Antananarivo sy Antsirabe tamin'ny taona 1920. Eo andrefan'ilay vohitra kely atao hoe Antamboho, fonenan'ny taranak'Andriamangarira iray no nanorenan'ny vazaha Fiantsonan-dalamby (Gara) satria nisy sampanan-dàlana lehibe tao avaratra keliny: avy any Antananarivo (avaratra), Antsirabe (atsimo), Ambatotsipihina-Ankaratra (andrefana), Vakinisisaony-Antsiriribe (antsinanana) ka nomena anarana hoe Ambohimandroso. Teo no fanondranana an-dalamby ny [[manjarano]] (na grafita) avy any Anjamanga sy ny manodidina ka alefa any Toamasina ahondrana ho any am-pitan-dranomasina; teo koa no fandefasana ny kitay hazo sy ny vokatrin'ny tany samihafa amidy ao Antananarivo. Toeram-pivezivezena sy fihaonan'ny mpandraharaha maro Ambohimandroso ka nandroso vetivety tokoa.
==== Ny fizaran-tany nataon' Andrianampoinimerina ====
Araka ny tantara voalazan'i P. Callet<ref><small>François Callet (1908), ''Tantaran'ny Andriana'' -Tome IV, Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>, dia toy izao no niseho:
Rehefa voavorin' Andrianampoinimerina Imerina 4-toko (Avaradrano, Vakinisisaony, Ambodirano, Marovatana) niampy an' Ivonizongo sy Imamo manontolo, dia niroso nianatsimo izy haka an'i Vakinankaratra. Ny olona nalainy hanampy azy tamin'ny hevitra sy ny tetika hanantateraka izany, dia ireo ''Zanadrangorinimerina'', izay tsy iza fa havany ihany.
Ireto avy izy ireo:
* Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona, zanak' anabavin' Andriambelomasina ao Ambohipoloalina;
* Andriamparana, zanak'i Ramisamanjakarivo tao Anosiarivo;
* Andriantsalama; zanak' Andriantoarano tao Mandrosoa;
* Andriandambovololona, Andriamahery ary Andriatsimandehairery, zanak' Andriampalimanana ao Tsirangaina.
Rehefa azo i Vakinankaratra, vita i Fisakana sy Betsileo ka tafapetraka ny rafitra fitantanana ireo faritra ireo dia nitodi-doha niverina nianavaratra Andrianampoinimerina sy ny tafika nentiny. Niakatra teo an-tampon' Ambohipeno izy, nanopy maso ny manodidina ka talanjona nahita izato tany midadasika tsy taka-maso, nefa foana tsy misy olona, na miantsinanana hatrany amoron'ala, na mianatsimo hatrany Betsileo na miankandrefana hatrany ambodin'Ankaratra; dia nantsoiny ireo andriana mpitaritafika rehetra niaraka taminy ka hoy izy:
« Voriko ny tany sy ny fanjakana, ka izao no lazaiko aminareo:
* ''Indro ianao Andriamaheritsialaintany sy Andriankotofanina, indry Hiaramalaza dia anareo iny miantsinanana ka ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...;''
* ''Indro ianao Ratsimamangalahy sy Ramatoarasamoana: indro kosa Vakinilalantafika no miantsinanana, ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»'';''
* Ary hoy Andrianampoinimerina tamin'ireo ''Zanadrangorinimerina'': « ''Kely foana no tsy nanam-boninahitra ialahy ! Fa izaho sy ianareo tsy iray ihany va ? Raha any Ambohimanga sy Antananarivo aho, manjaka; ary raha aty aho, isalahy aminareo ! Ka indro kosa ny anareo, fa voriko izaho sy ianareo ny fanjakana; hatreto Ihazolava no mianatsimo kosa, ka vakinilalantafika no miankandrefana, anareo Zanadrangorinimerina kosa izao, koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»''.''
« ''Izao no didy omeko anareo, fa mandry ny fanjakana ary voriko ambanilanitra, ka izay olona miditra amin'ny taninareo voadidiko izao dia menakelinareo, fa ny tany no didiako ho anareo ! ''»
Ireo faritra rehetra nozarain' Andrianampoinimerina ireo, izay manelanelana an' Ankibonimerina sy Vakinankaratra dia mbola tany efitra tamin'izany fa vao ho voanjona olona avy aty Ankibonimerina sy Vakinankaratra. Vakinilalantafika no miankandrefana ka hatrany Ankaratra dia Menakely nofehezin'ny Zanadrangorinimerina<ref><small>Foiben'ny Arsivam-pirenena - Seria D113 - 00012 (1898), « ''Rapport sur l'ethnologie de la région d'Ambatolampy ''», ''Cabinet civil'', Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.</small></ref>; nifankatia tokoa izy 7 lahy ka tsy nozarainy ny fanjakany na ny menakeliny. Ireo taranak'izy ireo dia nanorom-bohitra sy vodivona tany amin'iny faritra iny; tao Androndra atsinanan' Ionive dia nisy taranak' Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina; Andriamahandry zafikeliny no niorom-ponenana tao voalohany. Torak'izany koa ny tao Rangaina, Masoandro, Androndra (samy ao avaratr'Antanifotsy manamorona an' Ionive).
Ny faritra misy ny Zanamangarira atao hoe Anjanamangarira, noho izany, dia tafiditra ao anatin'ny zaratanin'ny Zanadrangorinimerina; anefa ny Zanamangarira dia tsy menakelin'izy ireo mihitsy.
''Ka ahoana ny fanazavana izany ?''
==== Andriampakatro sy ny Zanadrangorinimerina avy ao Tsirangaina ====
Andriampakatro, araka ny tantara, dia isan'ny miaramila mpitari-tafika nandray anjara tamin'ny fakana an'i Vakinankaratra. Isan'ireo niara-dia tamin' Andriandambovololona sy Andriamahery ary Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina izy: nifankahalala izy ireo satria nifanila sy nifanakaiky fonenana taty Ankibonimerina (Tsirangaina sy Miadanimerina) ary mpihavana rahateo.
Rehefa nandeha hifindra monina amin'ny menakeliny vaovao tao atsimon'Ihazolava ry zareo sasany avy ao Tsirangaina, dia Andriampakatro no olona azony antoka ka nantsoiny hamaky lay izany faritra izany hanao famorian-ketra, toy ny isam-pangady, ny hajia, ny ila-vodihena; hiandry vavatany ka nipetraka teo amin'ny toerana farany avaratra indrindra amin'ny faritry ny menakely mba hanara-maso ny fidiran'ny olona honina ao; satria malalaka ny tany ary mahavokatra ka betsaka ireo avy aty Ambodirano sy Vakinisisaony no tonga nitady ravinahitra. Natao hoe ''Isoavina'' na ''Isoavinandriana'' io vohitra fiandrasana vavan-tany io tato aoriana.
Niditra ny hetra, voaara-maso ara-dalàna ny fahatongavan'ny olona hanorom-ponenana, ary nitombo fatratra ny isan'ny vahoaka menakely. Afa-po tamin'ny asa nataon' Andriampakatro ny fianakaviana avy ao Tsirangaina. Ho fankasitrahana an' Andriampakatro tamin'ny asany dia nanome toky ry zareo ao Tsirangaina fa homena zara-tany honenan' Andriampakatro, ho lovain-janaka aman-jafy.
Nihaona teo atsimon'ilay vohitra fonenany Andriampakatro sy ry zareo avy ao Tsirangaina niaraka namaritra ilay zaratany ho an'ny Zanamangarira. Tapaka tamin'izay fa ny renirano sy ony manodidina an'Isoavina no atao faritra mametra io zaratany io dia: ''Ionive'' no atsinanana, ''Imaromoka'' no ao atsimo, ''Ihazolava'' no ao avaratra, ary ''Ikelilalina'' no ao andrefana, izay no honenan' Andriampakatro sy ny taranany ka antsoina hoe ''Anjanamangarira faha-roa'', io faritra io, ka izay rehetra monina ivelan'io faritra io dia lasa menakelin'i Tsirangaina. Vita mazava tsara ny famaritana ka natao hoe ''Itsarafaritra'' ilay toerana nihaonana sy nizarana ny tany. Io valisoa nomena an' Andriampakatro io dia tsy azo natao menakelin'i Tsirangaina fa nahaleotena satria andriana Andriampakatro sy ny taranany ka natao nitovy fitondrana amin' Anjanamangarira taty Ankibonimerina ihany.
Tsy maintsy nampahafantarina ny Andriamanjaka tao Antananarivo anefa izany fifanarahana fanomezana izany satria nanova ny didin' Andrianampoinimerina tamin'izy nanao ny fizaran-tany.
Niakatra tao Anatirovan'Antananarivo ary izy roalahy Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika sy Andriamahandry, tompomenakely hilazalaza ny antony sy hangataka tso-drano amin-dRadama Rainy; faly tokoa ny Andriamanjaka ka nitso-drano nanao hoe:
« ''Havako ianareo, nahafoy ny ainareo hamoriako izao fanjakako izao araka ny finari-bavan' Andrianampoinimerina ka tsofiko rano izao fangatahanareo izao, hitombo ny taranakao Andriampakatro, hihamaro ny isanareo, ka izao tany ipetrahanareo izao tsy azonareo hampidirana ny hafa, ary na iza zanaka nampanambadiana any ivelany, na iza manana fanjakana any ivelany, tsy azo enti-mandeha ny tany ary tsy omena ny hafa fa izay mitoetra mamelomaso no tompony !''
''Ary levenam-bola omeko anao, na iza hanjaka handimby ahy, na iza havako hanapaka, tsy misy mahazo mampanompo anareo tahaka ny ataon'ny Folovohitra (Hova), fa tenako ianareo ary ny taranakareo dia taranako, ka tsy manompo tena ianareo ! Ho soavin' Andriamanitra sy ho tahin'ny Roambin'ny folo manjaka anie izao fonenanao sy ny taranakao izao ! ''»
Rehefa avy nisaotra nanao tratrantitra andriana sy nanasina andriana tamin'ny volatsivaky izy roalahy dia nitodi-doha niverina nody tamin-kafaliana sy haravoana. Ary tonga soa tany an-toerana dia novoriana ny vahoaka nilazana ny vaovao sy hafatra ary nanome anarana hoe ''Isoavinandriana'' ilay vohitra niandohana. Nitohy izany fifampitondrana izany nandritra ny fanjakan-dRanavalona I sy ireo mpanjaka nandimby azy ary tsy niova hatramin'ny faran'ny fanjakan'andriana na hatramin'izao fotoana izao aza.<ref><small>Centre des Archives d’Outre Mer - Seria 2D5-2D6 (1895-1946), ''Rapport économique de la province de Tananarive'', Repoblika Frantsay, Aix-En-Provence.</small></ref>
Noho izany dia nodidin'ny mpanjaka Radama I ho lasa Vodivona « Anjanamangarira » ka i Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika, no andriana niifehy izany faritany, izay valisoa azony izany.
==== Andriampakatro tao Isoavina, Anjanamangarira ====
[[Sary:Andriampakatro 2.png|vignette|397x397px|Fasan'Andriampakatro, miloloha "Tranomanara" ao Ambatoharanana / Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]
Raha tombanana fa tokony ho tany amin'ny fiantombohan'ny taonjato faha-19 tany ho any Andrianampoinimerina no nandeha nanafika tany Vakinankaratra sy tany amin'ny Betsileo, dia azo heverina fa efa tovolahy afaka niady Andriampakatro, tokony ho teraka tamin'ny taona 1770 tany ho any izy.
Taoriana kelin'ny taona 1805, izay nanaovan' Andrianampoinimerina ny fizarana ny tany tao antsinanana sy atsimon'Ankaratra ho valisoa nomena ireo andriana nitari-tafika tany Vakinankaratra sy ny faritanin'ny Betsileo, no nisy ilay fifanarahana nataon' Andriampakatro sy ry zareo Zanadrangorinimerina fa hiandry vavatany ao Isoavina i Andriampakatro.
Raha vao niamboho Andrianampoinimerina dia nikomy tsy nety nisaona azy ny Betsileo sasany toy ireo tao Ambositra sy ireo tany atsimon'i Matsiatra. Niverina nampanaiky azy ireo indray i Radama I tamin'ny taona 1811, ka mbola niaraka nanafika taminy hatrany Andriampakatro, rehefa naharesy dia niverina ka nitondra babo betsaka avy any amin'ny faritra Betsileo. Ny ankamaroan'izy ireto dia natao ankizy mpanampy ka niara-nonina tamin'ny Zanamangarira tao Anjanamangarira ihany ary nomena tany ivelomany rehefa rava ny fanandevozana.
Nijanona niandry vavatany tao Isoavina izy ka natao ''Amboninjato Dimy Voninahita'' sy nomena ny faritra Anjanamangarira ho lovain'ny zanaka aman-jafiny. Ny zana-drahalahiny kosa, ''Rainizakamanga'' avy ao Finaritra, dia natao lefitry ny Printsy Ramananolona tany Faradofay tamin'ny taona 1825.
Tamin'ny taona 1831, efa nanjaka Ranavalona I, dia nisy andian-tafika lehibe nentin-dRainiharo sy Rainimanonja nampandry tany tany atsimo atsinanana, Vangaindrano sy Ikongo; mbola voasoratra ho isan'ny miaramila nanafika tany koa Andriampakatro nifehy miaramila 100 lahy, na dia somary efa lehibe amin'ny taona aza.
Tato aoriana dia tsy nandeha nitari-tafika intsony izy fa natao Loholona Borozano. Lasa nanorim-ponenana vaovao teo antampon-kavoana i Andriampakatro, tao amin'ny tanàna izay nataony fitazanana ny faritra Anjanamangarira rehetra, izay vohitra nofeheziny; nomeny anarana hoe ''Ambatoharanana'' ilay toerana.
Nodimandry tao Isoavina tany amin'ny manodidina ny taona 1840 tany ho any Andriampakatro, rehefa heverina fa feno 70 taona; ary nentina nalevina tao Ankatsaka, Miadanimerina (Ambodirano Imerinatsimo) izy tamin'izay. Taty aoriana anefa, tokony ho tany amin'ny taona 1870, dia nalain'ireo zanany Andriampakatro ka nafindrany hanokatra fasana vaovao izay vao naorina teo Ambatoharanana (Ambohimandroso) ary ao izy no milevina hatram'izao.
== Rainizakamanga ==
Tamin'ny volana Desambra 1816 no tonga namangy an-d[[Radama I]] tao Antananarivo ny Kapiteny Anglisy atao hoe: Lesage, narahi-miaramila telopolo sy dokotera ary mpandika teny. Tamin'ny 5 Febroary 1817 vao nody ny vahiny. Ny roa lahy tamin'ny lefitry Lesage dia Brady sy Carren, dia nohazonin-dRadama hampianatra ny miaramilany araka ny fomban'ny miaramila vazaha. Samy nanana toerana fianarana matso Imerina enin-toko, ka Benasandratra atsimon'i Fenoarivo no fianaran' Ambodirano.
Ny nataon-dRadama mpifehy ambony indrindra tamin'ny miaramilan' Ambodirano, dia ny Printsy Ramananolona, zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama. Ny mpifehy roa lahy manaraka azy dia Andriandahy avy amin'ny Zanamangarira avy ao Finaritra atao hoe: '''Rainizakamanga''' sy ny hovalahy Ramanasina avy ao Ambohiborona.
==== Fanafihana be voninahitra ====
Tamin'ny taona 1825, dia nisy vahiny niorim-ponenana tany atsimo atsinanana, tao ''« Fort Dauphin »''. Dia hoy ny mpanjaka Radama I tamin'izany: « ''An' Andrianampoinimerina ny Nosy Madagasikara, fa ny ranomasina no valamparihiny. Izaho Ilaidama no fanovan'ny Ombalahibemaso, ka tompon'ny rean-tany aman-danitra ''»''.''
Namory miaramila ho any [[Tolagnaro|Fort Dauphin]] Ilaidama, ka ny lehiben' Ambodirano dia ny Printsy Ramananolona avy ao Ambohiborona.
Nampifaninanany ny miaramilan' Imerina enin-toko, ka Ambodirano no tafakatra voalohany tao Fort Dauphin. Nankasitraka fatratra ny Printsy Ramananolona sy ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina Ilaidama. Tsy azo atao ho''e'' Fort Dauphin ity tanàna ity hoy Ilaidama. Antomboka no farany avaratara amin'ny taniko ary ity farany atsimo ity dia atao hoe: Faradofay.
Apetrako eto Faradofay ireto mpiady mahery fo ireto dia ny Printsy Ramananolona, ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina. Nomen-dRadama sabatra tsara tarehy Rainizakamanga Zanamangarira avy eo Finaritra, noho izany fandresena be voninahitra tao Faradofay izany.
==== Ranavalona I sy ny Zanamangarira ====
Voalaza tamin'ny boky ''Radama I sy Ranavalona I'', boky nosoratan-dRabenjamina Androvakely eo amin'ny pejy faha-32 fa ny Printsy Rakotobe, zanak'anabavin' Ilaidama, no notendrena handimby azy, dia hampivadiana amin-dRaketadradama zanany vavy tokana.
Hafatr' Andrianampoinimerina koa izany. Voalazan'ny bokin'ny andriana Rabary Pastora amin'ny ''Tantaran'ny Martiora'' izany.
Imavo tonga [[Ranavalona I]], iray tamin'ireo vadin' Ilaidama, dia nanao izay hahafoana izany didin' Ilaidama izany. Nahazo mpiandany aminy Imavo ka nibosesehany ny Rova nony niamboho Ilaidama. Nosatrohan'ireo mpiandany aminy satroka fito rantsana Imavo, dia nomeny anaram-baovao hoe: Ranavalona I.
Rehefa nitana ny tehim-panjakana Ranavalona I dia novonoina i Rakotobe, i Rabodosahondra renin'ny Printsy Rakotobe, ny Printsy Ratefinanahary, izay rain'ny Printsy Rakotobe, i Rambolamasoandro vadin' Andrianampoinimerina, izay reniben'ny Printsy Rakotobe, Ratafika, anadahin-drenin'ny Printsy Rakotobe, Printsy [[Ramanetaka]], zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama, nanirahan'i Ranavalona mpamono tany [[Mahajanga]]; anefa afa-nandositra tany [[Kômôro]] ka lasa mpanjaka tany. Nanirahany mpamono ihany koa ny Printsy Ramananolona tao Faradofay, ka Rainizakamanga Zanamangarira sy Ramanasina no nasainy nanatanteraka izany.
Niraiki-po tamin'ny Printsy Ramananolona ny andriana Rainizakamanga sy Ramanasina hovalahy; ka izao no nataony: Nanatona ny Printsy izy ka niloa-bava hoe: "''Ratsy loatra ity trano ipetrahanao ity ny andriana, ka aoka Rainizakamanga hitondra ny miaramila haka hazo any an'ala"'' hoy Ramanasina. Nanaiky Printsy Ramananolona: niditra maraina nitondra lefom-pohy tao an-tranon-dRamananolona, Ramanasina ka raha mbola nandry tao am-pandriana ny printsy dia nolefoniny ka maty. Faly Ranavalona I, ka nataony kômandy nisolo ny Printsy Ramananolona tao Faradofay Ramanasina. I Rainizakamanga Zanamangarira izay tsy mba nahafaty ny Printsy Ramananolona, dia tonga lefitr' ilay mpandraraka rà marina.
==== Fandevenana manetriketrika ====
Rehefa nodimandry tao anatirovan'Antananarivo i Rainizakamanga, dia nentina tany Fenoarivo Benasandratra aloha, ka nijanona indray alina teo, ary narahi-miaramila nanao rere. Niainga ho any Finaritra indray avy eo, anefa rehefa nandalo teo Androhibe, dia hoy ireo Andriamasinavalona taranak'Andriandambozozoro: « ''Angatahinay handry eto indray alina ny vatamangatsiakan'ny andriana Rainizakamanga fa Andriamasinavalona havanay ''», ka dia nijanona teo indray alina ary nanaovana rere indray. Rehefa izay, dia nandroso ho any Finaritra, narahi-miaramila sy tafondro roa ambiny folo vava izay napoaka tao Finaritra nandritry ny herinandro. Ary ilay sabatra nomen' Ilaidama an-dRainizakamanga tamin'ny fandresena be voninahitra tany Faradofay dia niara-nasitrika taminy tao Finaritra ihany koa.
{| align="center"
|+Harem-bakoka ao amin'ny Vohitra Finaritra
|[[File:Vavahady Finaritra 4.jpg|thumb|Vavahady ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|385x385px]]
|[[File:Vatomasina Finaritra 3.jpg|thumb|Vatomasina (fitsofan-drano) ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|200x200px]]
|[[File:Amontana Aviavy Finaritra.jpg|thumb|Amontana sy Aviavy ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|325x325px]]
|}
== Ny fomban'ny Zanamangarira ==
Amin'ny maha andriana ny firazanan'ny Zanamangarira dia manana ny fombany manokana toy ny andriana rehetra any Imerina izy ireo, toy izao izany:
1) Mifampiarahaba « ''Tsara và, tompoko ''» izy samy izy;
2) Tsy manao ny fanompoana fanaon'ny Hova, izany hoe:
* Tsy manao hazo lava (tsy maka hazo any an'ala hanaovana tranon'andriana),
* Tsy mibaby na milanja andriana,
* Tsy mitondra entan'andriana,
* Tsy miambina;
3) Tsy manao horom-potsy (izany hoe tsy mitaona tany mena hanotorana fasan'andriana);
4) Tsy hani-maty momba sy tsy hanim-bodihena;
5) Ary nandritry ny fotoana ela dia izy samy Zanamangarira ihany no nifanambady na ny avy ao avaratra (Ankibonimerina) na ny avy ao atsimo (Vakinankaratra), mba hiarovana ilay hoe « ''Lova tsy mifindra ''» teo amin'ny firazanana sy teo amin'ny fananana.
== Ny toerana nielezan'ny Zanamangarira ==
Ny vohitra lehibe nonenan'ny taranak'Andriambolamena, zanaka lahiaivon'Andriamangarira, tamin'ny voalohany dia Miadanimerina, Ambatomahabodo ary Finaritra izay samy misy vatomasina sy kianja avokoa. Nanomboka ho tery io faritra nonenan'izy ireo io rehefa nitombo isa ny taranaka; ny tany koa tsy dia nahavokatra firy ka nanjary sarotra ny fivelomana. Betsaka noho izany ireo taranaka no nifindra monina, lasa nitady toerana malalaka sy mahavokatra kokoa.
Ramboabe Andrianjakapingarivo no nifindra monina voalohany, izay nandeha nianatsimo tao akaikin'i Miantsoarivo, any amin'ny manodidina ny faritra misy an'i Behenjy ankehitriny, ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe: «'' Itsarahavana ''» izy tany.
Nifindra monina ihany koa tato aoriana i Andriampakatro sy ireo zananany, naka toerana tany amoron'ny reniranon'Ionive, any atsinanan'Ankaratra ka nahazo faritra iray vaovao mihitsy nonenan'izy ireo, izay nantsoina hoe: « ''Anjanamangarira ''»; ary ny vohitra misy azy ireo dia Isoavina, Antetezambato, Itsarafaritra, Miadanimerina, Ambatoharanana, Ankotsaka, Antamika, ...
Nisy koa ireo lafin-kavan'Andriampakatro tonga nanorim-ponenana tao Anjanamangarira, toy ny tao Andohofarihy, Maromoka, ...
[[Antsirabe]] ihany koa dia isan'ny vohitra nofidin'ny taranak'Andriamangarira honenana, ary nisy maromaro aza no lasa mihitsy hatrany Soanindrariny sy Sahanivotry. Tsy lazaina intsony ireo nifindra tao Antananarivo. Mbola betsaka ihany koa anefa ireo taranaka no nijanona teo an-toerana ihany, tao « Imerina », araka ny fomba fitenin'ny ireo izay nifindra monina, toy ny valala fiandry fasana nitandrina ny soatoavina sy ny nanabe voa ny tanindrazana.
{| align="center"
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriamangarira avy amin' Andriampakatro
|[[File:Ambatoharanana_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Ambatoharanana / Ambohimandroso|350x350px]]
|[[File:Miadanimerina_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Miadanimerina / Ambohimandroso|350x350px]]
|}
== Rohy ivelany ==
* [http://aviavy.atspace.com/story/andriamangarira.html http://aviavy.likesyou.org/]
*[http://www.royalark.net/Madagascar/imerina2.htm http://www.royalark.net/]
== Loharano ==
<references />
[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]
6ps4mg1qjdu6pef4y2t4mnpv5wjjvla
1146820
1146819
2026-07-05T17:20:14Z
Hephaestus-Mrz36
22223
/* Ny taranak'Andriambolamena sy ny Zanamangarira */
1146820
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|vignette|323x323px|Fasan-dakan' Andriamangarira, miloloha "Tranomasina" ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]
'''Andriamangarira''' dia mpanjaka nanorina an'Antsahadinta tamin’ny taona 1725. Teraka manodidina ny taona 1695 izy ary niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin’ny 1775 teo amin'ny faha-80 taonany. Andriandambozozoro no rainy ary Rasohanamanjaka no reniny, izay samy Andriamasinavalona. Andriambolamena zanany lahiaivo no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta rehefa niamboho izy. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha no niterahany 3 mianadahy: dia Ramakilahy sy Andriambolamena ary Rahanivofotsimanjaka.
== Ny loharano nipoiran'Andriamangarira ==
Ity fehezan-tantara ity dia mikasika ny zava-niseho nanomboka tamin'ny vanim-potoana nanjakan' [[Andriamasinavalona]] (1675-1710) tao Ankibonimerina.
Zanaka lahiaivon'ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe<ref name=":0"><small>François Callet (1908), ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)'<nowiki/>''',''''' Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>(1650-1670) izy, ary nanana anabavy maro sy rahalahy iray ray sy reny aminy. Ny anabaviny iray atao hoe Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja dia niteraka telo (3) mianadahy:
* Andriandambozozoro tao Malaza sy Ivatobe avaratra;
* Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo;
* Razafindrahety tao Tangaina, samy amin'ny faritr'Ambodirano Imerinatsimo iny izany.
Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina dia ity andriandahy atao hoe Andriandambozozoro, izay andriana nifehy an'Ivatobe, Androhibe, Ambohitrontsy, Malaza sy ny manodidina, tamin'izany fotoana izany, dia naka vady ny zanakavavin'Andriamasinavalona<ref><small>Georges Rabemanana (2000), ''Ny Andriamasinavalona ao Miadanimerina'', Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref><ref><small>Kaominina ambanivohitra Androhibe-Antsahadinta (2017), ''[https://fdl.mg/sites/default/myfiles/PCD/PCD/PCD%20ANTSAHADINTA/PCD_Antsahadinta.pdf Plan Communal de Developpement (PCD) de la Commune Rurale d’Androhibe Antsahadinta 2017-2021] « La culture en tant que levier du développement ''», Ministeran'ny atitany sy ny fitsinjaram-pahefana - Repoblikan'i Madagasikara, Antananarivo.</small></ref><ref><small>Rabarijaona (1938), ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'', Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.</small></ref> izay napetrany ho andriantompombodivona, masoivoham-panjakana foibe tao Ambohimahamanina.
a) Rasohanamanjaka, zanakavavin'Andriamasinavalona, dia niteraka tamin'Andriandambozozoro an'i:
[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|349x349px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka ao amin'ny </Br> Rovan' Antsahadinta|alt=]]
*Andriamangarira izay nanorina an'Antsahadinta ka nanjaka tao (1725-1775);
* Andriamalama tao Isoanangano;
* Ranosy (vavy) tao Androhibe;
* Rabiby tao Antalaho / Antanetibe;
*Andriamifonozozoro (Rafonozozoro, hoy i P. Callet) tao Ivatobe.
b) Rangorinimerina tao Ambohitrontsy </Br> dia niteraka indray tamin'i Andriamifonozozoro an'i:
* Andriamohara, nanjaka tao Alasora;
* Andriambelomasina, nanjaka tao Ambohimanga (1730-1770);
* Andriantoarano nonina tao Alasora;
* Ramisamanjaka nonina tao Anosiarivo;
* Andriampalimanana nonina tao Tsirangaina;
* Ary ny vavy Rahisatra sy Rahira tao Manandona, Randrianizara nanambady an' Andriamborosinandriana tao Ambohipoloalina ka niteraka an' Andrianarabo, Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona.
[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|314x314px|Tranomasin' Andriamangarira ao avaratra indrindra, ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]
Teraka tao Ambohitrontsy tany amin'ny manodidina ny taona 1695 tany ho any izany i Andriamangarira. Araka ny lovan-tsofina dia nisy vehivavy mpampivelona sy renin-jaza mahay sy malaza tao Ambohitrontsy, ka izany no nahatonga ny nahaterahan'ny zanaky ny andriana sy nifanan'ny vadin'ny andriana teo.
Raha zohina ny tetiarana dia samy Andriamasinavalona Andriandambozozoro rain' Andriamangarira sy Rasohanamanjaka reniny. Koa amin'izany dia Andriamasinavalona hiringiriny Andriamangarira<ref><small>Rabenjamina (1950), ''Tantaran’Andriana: Andriamangarira, Mpanjaka fahagola teo Antsahadinta sy ny Zanamangarira taranany'', Imprimerie-Antananarivo 4 Bis, rue Gallieni.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/Couverture_du_livre_de_Pasteur_RABENJAMINA_%28Andravokely%29.jpg]</small></ref><ref><small>Lucien Paul Raharison (2012), [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990''], Thèse de Doctorat, Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&hl=fr&sa=X&redir_esc=y ISBN 9781698427225])</small></ref><ref><small>Thomas Rakotoarivelo & Solonavalona Andriamihaja (2014), ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'', Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona », Antananarivo.</small></ref><ref><small>Jean Désiré Ranaivoson (2020), ''Ny Andriamaneforalambo Zanadralambo enin-toko amin'avaradrano'', Fanontana manokana - Antananarivo.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/88/Ny_Andriamaneforalambo.jpg]</small></ref><ref><small>Isabelle Ratsira & Misa Rakotoariseheno (1993), ''Antsahadinta'', Livret de présentation de l'histoire d'Antsahadinta par le Syndicat d'Initiative d'Antsahadinta, SME-BP 659- DL N°058, Antananarivo.</small></ref>.
Nanorina sy nanjaka tao Antsahadinta tokony ho tamin'ny taona 1725 Andriamangarira, niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin'ny taona 1775; heverina ho 80 taona ny andro niainany.
Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha, no niterahany 3 mianadahy:
* Ramakilahy, lahimatoa nipetraka tao Ankadinanahary;
* Andriambolamena, lahiaivo, nandimby fanjakana an-drainy tao Antsahadinta;
* Rahanivofotsimanjaka izay nanambady an-dRabibilahy tao Ambohimahamanina.
Angamba mbola nisy koa zanak' Andriamangarira hafa reny any ho any saingy tsy voarain'ny tantara.
Andriamangarira izany no mpanjaka voalohany teo Antsahadinta, vodivona farany atsimo amin' Ivatobe, notapahan'ny hady ka lasa boribory; rakotry ny ala maitso izy satria tsy navelan' Andriamangarira ho tapahina na kapaina mihitsy ny hazo.
Hoy ny tonon-kira ilazan'ny Ntaolo io tanànan' Andriamangarira io: <blockquote>"Mananjara samy vohitra Antsahadinta. </Br> Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany !" </blockquote>Nataony roa ny vavahady eo amin'ny tanànany: dia eo amin'ny alahamadin'ny vohitra sy eo amin'ny adijadin'ny tanàna. Eo amin'ny asorontanin'ny vohitra dia nasiany hady fetsy misy zohy mivoaka any ivelan'ny tanàna na dia mihidy aza ny vavahady. Fahiny, fony mbola niady an-trano dia kodiaram-bato avo rindrina no mivoha maraina, mirindrina hariva teo amin'ny vohitr' Andriamangarira<ref><small>Josélyne Ramamonjisoa (2003), ''[https://books.google.mg/books?id=62twAAAAMAAJ&q=andriamangarira&dq=andriamangarira&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi8jPrEgfnzAhUSQkEAHWpMAc8Q6AF6BAgKEAI Madagascar, des paysages proteiformes]'<nowiki/>''',''''' Association Malgache des Montagnes Africaines (AMMA), Antananarivo.</small></ref>.
== Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta ==
Rehefa niamboho Andriamangarira, dia '''Andriambolamena''', zanany lahiaivo indray no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta. Andrianamboatsimarofy kosa no mpanjaka tao Antananarivo (1774-1796), nifehy an' Imerinatsimo, tamin'izany andro izany.
Efa nanjaka nadritra ny 20 taona tao Antsahadinta i Andriambolamena vao resin' [[Andrianampoinimerina|Andrianampoinimerina]] i Andrianamboatsimarofy tao Antananarivo ka nanomboka nanjaka tao izy tamin'ny manodidina ny taona 1794. Andrianamboatsimarofy kosa namaha sy nanorim-panjakana tao Anosizato, izay nataony hoe ''Isoananjakana''. Niamboho tao Fenoarivo tamin'ny taona 1798 Andrianamboatsimarofy ary nodimbiasan'ny zanany, dia i Ramaromanompo izany.
Andriambolamena dia niandany mandrakariva tamin'i Andrianamboatsimarofy sy Ramaromanompo satria iray fileovana aminy ary iray fianakaviana satria Reniamboa, izay zanakavavin'Andriambolamena, dia vadiben-dRamaromanompo ary anabavin-dRaboabe Andrianjakapingarivo. Ary Ramaromanompo dia nanao toeran-droa fonenany tao Antsahadinta nisy ny renibeny sy ny vadibeny, sy Isoananjakana (Anosizato).
Misy lovan-tsofina<ref><small>Ravelojaona (1937), ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana '<nowiki/>''',''''' Imprimerie industrielle - Antananarivo.</small></ref> milaza fa noroahin' Andrianampoinimerina hiala an' Antsahadinta Andriambolamena satria hono naditra izy, nanambaka sy nihinam-bahoaka ary nanodikodina ny hasina satria tendan-kanina hono ka nosaziana izy sy ny taranany. Toa resaka fisoketana ihany izany novoizin' Avaradrano izany satria tsy nifankahazo loatra ny foko roa tonta.
Toy izao kosa ny tantara niseho araka ny fahitan'i Lebel<ref><small>Jean Claude Hebert (1804), ''Les tribulations de Lebel'' «'' Negociant - voyageur ''» ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803) ''», ''In'' ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'', ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''</small></ref>, mpividy andevo raha tonga tany Imerina izy tamin'ny taona 1803:<blockquote>«...Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan'ny ireo havany, dia ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan' Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao (na Ravaonimerina) vadin' Andriantomponimerina sy Razafinamboa...».</blockquote>Volana vitsivitsy tato aoriana (aogositra 1803) dia maty Reniamboa, izay vadiben-dRamaromanompo; nisaona ny olona; nohararaotin' Andrianampoinimerina izany hanafihana an' Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianankaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany marobe. Nataon' Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka.
Mbola afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany andrefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa Ramaromanompo sy Ravaonimerina anabaviny, izay nalahelo ny vadiny lasa nandositra; dia nalain' Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Andriambolamena sy ny taranak'Andriamangarira, Ramaromanompo sy ny havany rehetra dia noroahiny hiala sy tsy handia ny vohitra intsony. Nanomboka tamin'izay dia napetrany hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan'ny vadiny roa ambin'ny folo, zanak'Andriantsira avy eny Alasora.
{| align="center"
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}
== Ny taranak'Andriambolamena sy ny Zanamangarira ==
Rehefa niala tao Antsahadinta Andriambolamena mianakavy dia tsy nandeha alavitra fa nanorim-ponenana teo atsimon'Antsahadinta izay nataony hoe ''Ambohitsoa''; tao izy no niamboho sy nafenina. Mbola hita ao Ambohitsoa ny fasany. Na teo aza izany dia mazava tsara fa tsy lasa menakely miankina amin' Antsahadinta mihitsy ny Zanamangarira fa fokon'andriana mahaleotena tany Ambodirano toy ireo Andriamasinavalona tsy manana menakely.
Maro ny taranak'Andriambolamena fa ny nandimby azy dia '''Ramboabe Andrianjakapingarivo''' zanany. Tsy nijanona tao Ambohitsoa izy fa nanorim-ponenana teo ambany andrefana natao hoe ''Ampahatelo''. Taty aoriana dia niala tao Ampahatelo indray Ramboabe ka nianatsimo nankany ''Miantsoarivo'' ary nanorim-bohitra nataony hoe ''Itsarahavana''.
Niteraka marobe tao Ampahatelo i Ramboabe ka ireo zanany nahazo tantara sy notolorana vohitra hipetrahana dia:
* Andriamontandraisoa, lahimatoa, tao Ampahatelo ihany, izay nanova ny anaram-bohitra hoe ''Miadanimerina''; ary ny taranany dia nanorim-ponenana vaovao ihany koa tao ''Ambatomahabodo''. Izy no niteraka an'i Rainizakamanga, ilay andriandahy nipetraka tao ''Finaritra,'' izay lefitry ny Printsy Ramananolona;
* Andriampakatro<ref><small>Thomas Rakotoarivelo (2016), ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany,'' Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref>, ilay zanany napetrany tao ''Ankatsaka'', izay nifindra monina tany ''Isoavina (Ambohimandroso)'' taty aoriana ary any ny taranany.
Ireo vohitra ireo sy ny manodidona azy (vodivona, tanety, lohasaha, tanimbary) no fonenan'ny </Br>
tarana-dRamboabe Andrianjakapingarivo izay namorina ny faritra naka anarana hoe: ''Anjanamangarira'' ao Ankibonimerina.
{| align="center"
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriambolamena ao Ankibonimerina
|[[File:Vavahady Ambatomahabodo 4.jpg|thumb|Vavahady ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|265x265px]]
|[[File:Vatomasina Ambatomahabodo 3.jpg|thumb|Vatomasina (fanapahana) ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|190x190px]]
|[[File:Amontana à Ambatomahabodo.png|thumb|Amontana ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|365x365px]]
|}
== Andriampakatro ==
[[Sary:Takelaka_Andriampakatro.jpg|vignette|258x258px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanorina an'Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]
'''Andriampakatro''' dia zanaka faralahin-dRamboabe Andrianjakapingarivo, izay nonina tao amin'ilay tanàna antsoina hoe Ankatsaka tany Ambodirano, tao Ankibonimerina. Taty aoriana anefa dia nifindra monina tao atsinanan'[[Ankaratra]] sy atsimon'Ambatolampy izy, ka ny tanàna lehibe ankehitriny eo dia [[Ambohimandroso|Ambohimandroso-Gara]].
Io faritany nisy an' Andriampakatro sy ireo zanany io dia voafaritra tsara: ny reniranon' Ikelilalina no mamaritra azy avy ato andrefana ka mihaona amin'ny reniranon' Ihazolava avy ato avaratra; ny reniranon' Ionive kosa no eo antsinanana ary ny reniranon'i Maromoka no farany atsimo. Io faritra io no atao hoe: ''Anjanamangarira;'' ny renivohiny fahiny dia ''Isoavina''. Tato aoriana Andriampakatro dia nifindra tao Ambatoharanana, vohitra avo misy fasana ilevenany, eo ambony andrefan'ny garan-damasinina ao Ambohimandroso.
==== Ambohimandroso-Gara ====
Ambohimandroso dia tanàna vaovao vao niforona tamin'ny fotoana namakiana ny lalamby mampitohy an' Antananarivo sy Antsirabe tamin'ny taona 1920. Eo andrefan'ilay vohitra kely atao hoe Antamboho, fonenan'ny taranak'Andriamangarira iray no nanorenan'ny vazaha Fiantsonan-dalamby (Gara) satria nisy sampanan-dàlana lehibe tao avaratra keliny: avy any Antananarivo (avaratra), Antsirabe (atsimo), Ambatotsipihina-Ankaratra (andrefana), Vakinisisaony-Antsiriribe (antsinanana) ka nomena anarana hoe Ambohimandroso. Teo no fanondranana an-dalamby ny [[manjarano]] (na grafita) avy any Anjamanga sy ny manodidina ka alefa any Toamasina ahondrana ho any am-pitan-dranomasina; teo koa no fandefasana ny kitay hazo sy ny vokatrin'ny tany samihafa amidy ao Antananarivo. Toeram-pivezivezena sy fihaonan'ny mpandraharaha maro Ambohimandroso ka nandroso vetivety tokoa.
==== Ny fizaran-tany nataon' Andrianampoinimerina ====
Araka ny tantara voalazan'i P. Callet<ref><small>François Callet (1908), ''Tantaran'ny Andriana'' -Tome IV, Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>, dia toy izao no niseho:
Rehefa voavorin' Andrianampoinimerina Imerina 4-toko (Avaradrano, Vakinisisaony, Ambodirano, Marovatana) niampy an' Ivonizongo sy Imamo manontolo, dia niroso nianatsimo izy haka an'i Vakinankaratra. Ny olona nalainy hanampy azy tamin'ny hevitra sy ny tetika hanantateraka izany, dia ireo ''Zanadrangorinimerina'', izay tsy iza fa havany ihany.
Ireto avy izy ireo:
* Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona, zanak' anabavin' Andriambelomasina ao Ambohipoloalina;
* Andriamparana, zanak'i Ramisamanjakarivo tao Anosiarivo;
* Andriantsalama; zanak' Andriantoarano tao Mandrosoa;
* Andriandambovololona, Andriamahery ary Andriatsimandehairery, zanak' Andriampalimanana ao Tsirangaina.
Rehefa azo i Vakinankaratra, vita i Fisakana sy Betsileo ka tafapetraka ny rafitra fitantanana ireo faritra ireo dia nitodi-doha niverina nianavaratra Andrianampoinimerina sy ny tafika nentiny. Niakatra teo an-tampon' Ambohipeno izy, nanopy maso ny manodidina ka talanjona nahita izato tany midadasika tsy taka-maso, nefa foana tsy misy olona, na miantsinanana hatrany amoron'ala, na mianatsimo hatrany Betsileo na miankandrefana hatrany ambodin'Ankaratra; dia nantsoiny ireo andriana mpitaritafika rehetra niaraka taminy ka hoy izy:
« Voriko ny tany sy ny fanjakana, ka izao no lazaiko aminareo:
* ''Indro ianao Andriamaheritsialaintany sy Andriankotofanina, indry Hiaramalaza dia anareo iny miantsinanana ka ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...;''
* ''Indro ianao Ratsimamangalahy sy Ramatoarasamoana: indro kosa Vakinilalantafika no miantsinanana, ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»'';''
* Ary hoy Andrianampoinimerina tamin'ireo ''Zanadrangorinimerina'': « ''Kely foana no tsy nanam-boninahitra ialahy ! Fa izaho sy ianareo tsy iray ihany va ? Raha any Ambohimanga sy Antananarivo aho, manjaka; ary raha aty aho, isalahy aminareo ! Ka indro kosa ny anareo, fa voriko izaho sy ianareo ny fanjakana; hatreto Ihazolava no mianatsimo kosa, ka vakinilalantafika no miankandrefana, anareo Zanadrangorinimerina kosa izao, koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»''.''
« ''Izao no didy omeko anareo, fa mandry ny fanjakana ary voriko ambanilanitra, ka izay olona miditra amin'ny taninareo voadidiko izao dia menakelinareo, fa ny tany no didiako ho anareo ! ''»
Ireo faritra rehetra nozarain' Andrianampoinimerina ireo, izay manelanelana an' Ankibonimerina sy Vakinankaratra dia mbola tany efitra tamin'izany fa vao ho voanjona olona avy aty Ankibonimerina sy Vakinankaratra. Vakinilalantafika no miankandrefana ka hatrany Ankaratra dia Menakely nofehezin'ny Zanadrangorinimerina<ref><small>Foiben'ny Arsivam-pirenena - Seria D113 - 00012 (1898), « ''Rapport sur l'ethnologie de la région d'Ambatolampy ''», ''Cabinet civil'', Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.</small></ref>; nifankatia tokoa izy 7 lahy ka tsy nozarainy ny fanjakany na ny menakeliny. Ireo taranak'izy ireo dia nanorom-bohitra sy vodivona tany amin'iny faritra iny; tao Androndra atsinanan' Ionive dia nisy taranak' Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina; Andriamahandry zafikeliny no niorom-ponenana tao voalohany. Torak'izany koa ny tao Rangaina, Masoandro, Androndra (samy ao avaratr'Antanifotsy manamorona an' Ionive).
Ny faritra misy ny Zanamangarira atao hoe Anjanamangarira, noho izany, dia tafiditra ao anatin'ny zaratanin'ny Zanadrangorinimerina; anefa ny Zanamangarira dia tsy menakelin'izy ireo mihitsy.
''Ka ahoana ny fanazavana izany ?''
==== Andriampakatro sy ny Zanadrangorinimerina avy ao Tsirangaina ====
Andriampakatro, araka ny tantara, dia isan'ny miaramila mpitari-tafika nandray anjara tamin'ny fakana an'i Vakinankaratra. Isan'ireo niara-dia tamin' Andriandambovololona sy Andriamahery ary Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina izy: nifankahalala izy ireo satria nifanila sy nifanakaiky fonenana taty Ankibonimerina (Tsirangaina sy Miadanimerina) ary mpihavana rahateo.
Rehefa nandeha hifindra monina amin'ny menakeliny vaovao tao atsimon'Ihazolava ry zareo sasany avy ao Tsirangaina, dia Andriampakatro no olona azony antoka ka nantsoiny hamaky lay izany faritra izany hanao famorian-ketra, toy ny isam-pangady, ny hajia, ny ila-vodihena; hiandry vavatany ka nipetraka teo amin'ny toerana farany avaratra indrindra amin'ny faritry ny menakely mba hanara-maso ny fidiran'ny olona honina ao; satria malalaka ny tany ary mahavokatra ka betsaka ireo avy aty Ambodirano sy Vakinisisaony no tonga nitady ravinahitra. Natao hoe ''Isoavina'' na ''Isoavinandriana'' io vohitra fiandrasana vavan-tany io tato aoriana.
Niditra ny hetra, voaara-maso ara-dalàna ny fahatongavan'ny olona hanorom-ponenana, ary nitombo fatratra ny isan'ny vahoaka menakely. Afa-po tamin'ny asa nataon' Andriampakatro ny fianakaviana avy ao Tsirangaina. Ho fankasitrahana an' Andriampakatro tamin'ny asany dia nanome toky ry zareo ao Tsirangaina fa homena zara-tany honenan' Andriampakatro, ho lovain-janaka aman-jafy.
Nihaona teo atsimon'ilay vohitra fonenany Andriampakatro sy ry zareo avy ao Tsirangaina niaraka namaritra ilay zaratany ho an'ny Zanamangarira. Tapaka tamin'izay fa ny renirano sy ony manodidina an'Isoavina no atao faritra mametra io zaratany io dia: ''Ionive'' no atsinanana, ''Imaromoka'' no ao atsimo, ''Ihazolava'' no ao avaratra, ary ''Ikelilalina'' no ao andrefana, izay no honenan' Andriampakatro sy ny taranany ka antsoina hoe ''Anjanamangarira faha-roa'', io faritra io, ka izay rehetra monina ivelan'io faritra io dia lasa menakelin'i Tsirangaina. Vita mazava tsara ny famaritana ka natao hoe ''Itsarafaritra'' ilay toerana nihaonana sy nizarana ny tany. Io valisoa nomena an' Andriampakatro io dia tsy azo natao menakelin'i Tsirangaina fa nahaleotena satria andriana Andriampakatro sy ny taranany ka natao nitovy fitondrana amin' Anjanamangarira taty Ankibonimerina ihany.
Tsy maintsy nampahafantarina ny Andriamanjaka tao Antananarivo anefa izany fifanarahana fanomezana izany satria nanova ny didin' Andrianampoinimerina tamin'izy nanao ny fizaran-tany.
Niakatra tao Anatirovan'Antananarivo ary izy roalahy Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika sy Andriamahandry, tompomenakely hilazalaza ny antony sy hangataka tso-drano amin-dRadama Rainy; faly tokoa ny Andriamanjaka ka nitso-drano nanao hoe:
« ''Havako ianareo, nahafoy ny ainareo hamoriako izao fanjakako izao araka ny finari-bavan' Andrianampoinimerina ka tsofiko rano izao fangatahanareo izao, hitombo ny taranakao Andriampakatro, hihamaro ny isanareo, ka izao tany ipetrahanareo izao tsy azonareo hampidirana ny hafa, ary na iza zanaka nampanambadiana any ivelany, na iza manana fanjakana any ivelany, tsy azo enti-mandeha ny tany ary tsy omena ny hafa fa izay mitoetra mamelomaso no tompony !''
''Ary levenam-bola omeko anao, na iza hanjaka handimby ahy, na iza havako hanapaka, tsy misy mahazo mampanompo anareo tahaka ny ataon'ny Folovohitra (Hova), fa tenako ianareo ary ny taranakareo dia taranako, ka tsy manompo tena ianareo ! Ho soavin' Andriamanitra sy ho tahin'ny Roambin'ny folo manjaka anie izao fonenanao sy ny taranakao izao ! ''»
Rehefa avy nisaotra nanao tratrantitra andriana sy nanasina andriana tamin'ny volatsivaky izy roalahy dia nitodi-doha niverina nody tamin-kafaliana sy haravoana. Ary tonga soa tany an-toerana dia novoriana ny vahoaka nilazana ny vaovao sy hafatra ary nanome anarana hoe ''Isoavinandriana'' ilay vohitra niandohana. Nitohy izany fifampitondrana izany nandritra ny fanjakan-dRanavalona I sy ireo mpanjaka nandimby azy ary tsy niova hatramin'ny faran'ny fanjakan'andriana na hatramin'izao fotoana izao aza.<ref><small>Centre des Archives d’Outre Mer - Seria 2D5-2D6 (1895-1946), ''Rapport économique de la province de Tananarive'', Repoblika Frantsay, Aix-En-Provence.</small></ref>
Noho izany dia nodidin'ny mpanjaka Radama I ho lasa Vodivona « Anjanamangarira » ka i Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika, no andriana niifehy izany faritany, izay valisoa azony izany.
==== Andriampakatro tao Isoavina, Anjanamangarira ====
[[Sary:Andriampakatro 2.png|vignette|397x397px|Fasan'Andriampakatro, miloloha "Tranomanara" ao Ambatoharanana / Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]
Raha tombanana fa tokony ho tany amin'ny fiantombohan'ny taonjato faha-19 tany ho any Andrianampoinimerina no nandeha nanafika tany Vakinankaratra sy tany amin'ny Betsileo, dia azo heverina fa efa tovolahy afaka niady Andriampakatro, tokony ho teraka tamin'ny taona 1770 tany ho any izy.
Taoriana kelin'ny taona 1805, izay nanaovan' Andrianampoinimerina ny fizarana ny tany tao antsinanana sy atsimon'Ankaratra ho valisoa nomena ireo andriana nitari-tafika tany Vakinankaratra sy ny faritanin'ny Betsileo, no nisy ilay fifanarahana nataon' Andriampakatro sy ry zareo Zanadrangorinimerina fa hiandry vavatany ao Isoavina i Andriampakatro.
Raha vao niamboho Andrianampoinimerina dia nikomy tsy nety nisaona azy ny Betsileo sasany toy ireo tao Ambositra sy ireo tany atsimon'i Matsiatra. Niverina nampanaiky azy ireo indray i Radama I tamin'ny taona 1811, ka mbola niaraka nanafika taminy hatrany Andriampakatro, rehefa naharesy dia niverina ka nitondra babo betsaka avy any amin'ny faritra Betsileo. Ny ankamaroan'izy ireto dia natao ankizy mpanampy ka niara-nonina tamin'ny Zanamangarira tao Anjanamangarira ihany ary nomena tany ivelomany rehefa rava ny fanandevozana.
Nijanona niandry vavatany tao Isoavina izy ka natao ''Amboninjato Dimy Voninahita'' sy nomena ny faritra Anjanamangarira ho lovain'ny zanaka aman-jafiny. Ny zana-drahalahiny kosa, ''Rainizakamanga'' avy ao Finaritra, dia natao lefitry ny Printsy Ramananolona tany Faradofay tamin'ny taona 1825.
Tamin'ny taona 1831, efa nanjaka Ranavalona I, dia nisy andian-tafika lehibe nentin-dRainiharo sy Rainimanonja nampandry tany tany atsimo atsinanana, Vangaindrano sy Ikongo; mbola voasoratra ho isan'ny miaramila nanafika tany koa Andriampakatro nifehy miaramila 100 lahy, na dia somary efa lehibe amin'ny taona aza.
Tato aoriana dia tsy nandeha nitari-tafika intsony izy fa natao Loholona Borozano. Lasa nanorim-ponenana vaovao teo antampon-kavoana i Andriampakatro, tao amin'ny tanàna izay nataony fitazanana ny faritra Anjanamangarira rehetra, izay vohitra nofeheziny; nomeny anarana hoe ''Ambatoharanana'' ilay toerana.
Nodimandry tao Isoavina tany amin'ny manodidina ny taona 1840 tany ho any Andriampakatro, rehefa heverina fa feno 70 taona; ary nentina nalevina tao Ankatsaka, Miadanimerina (Ambodirano Imerinatsimo) izy tamin'izay. Taty aoriana anefa, tokony ho tany amin'ny taona 1870, dia nalain'ireo zanany Andriampakatro ka nafindrany hanokatra fasana vaovao izay vao naorina teo Ambatoharanana (Ambohimandroso) ary ao izy no milevina hatram'izao.
== Rainizakamanga ==
Tamin'ny volana Desambra 1816 no tonga namangy an-d[[Radama I]] tao Antananarivo ny Kapiteny Anglisy atao hoe: Lesage, narahi-miaramila telopolo sy dokotera ary mpandika teny. Tamin'ny 5 Febroary 1817 vao nody ny vahiny. Ny roa lahy tamin'ny lefitry Lesage dia Brady sy Carren, dia nohazonin-dRadama hampianatra ny miaramilany araka ny fomban'ny miaramila vazaha. Samy nanana toerana fianarana matso Imerina enin-toko, ka Benasandratra atsimon'i Fenoarivo no fianaran' Ambodirano.
Ny nataon-dRadama mpifehy ambony indrindra tamin'ny miaramilan' Ambodirano, dia ny Printsy Ramananolona, zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama. Ny mpifehy roa lahy manaraka azy dia Andriandahy avy amin'ny Zanamangarira avy ao Finaritra atao hoe: '''Rainizakamanga''' sy ny hovalahy Ramanasina avy ao Ambohiborona.
==== Fanafihana be voninahitra ====
Tamin'ny taona 1825, dia nisy vahiny niorim-ponenana tany atsimo atsinanana, tao ''« Fort Dauphin »''. Dia hoy ny mpanjaka Radama I tamin'izany: « ''An' Andrianampoinimerina ny Nosy Madagasikara, fa ny ranomasina no valamparihiny. Izaho Ilaidama no fanovan'ny Ombalahibemaso, ka tompon'ny rean-tany aman-danitra ''»''.''
Namory miaramila ho any [[Tolagnaro|Fort Dauphin]] Ilaidama, ka ny lehiben' Ambodirano dia ny Printsy Ramananolona avy ao Ambohiborona.
Nampifaninanany ny miaramilan' Imerina enin-toko, ka Ambodirano no tafakatra voalohany tao Fort Dauphin. Nankasitraka fatratra ny Printsy Ramananolona sy ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina Ilaidama. Tsy azo atao ho''e'' Fort Dauphin ity tanàna ity hoy Ilaidama. Antomboka no farany avaratara amin'ny taniko ary ity farany atsimo ity dia atao hoe: Faradofay.
Apetrako eto Faradofay ireto mpiady mahery fo ireto dia ny Printsy Ramananolona, ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina. Nomen-dRadama sabatra tsara tarehy Rainizakamanga Zanamangarira avy eo Finaritra, noho izany fandresena be voninahitra tao Faradofay izany.
==== Ranavalona I sy ny Zanamangarira ====
Voalaza tamin'ny boky ''Radama I sy Ranavalona I'', boky nosoratan-dRabenjamina Androvakely eo amin'ny pejy faha-32 fa ny Printsy Rakotobe, zanak'anabavin' Ilaidama, no notendrena handimby azy, dia hampivadiana amin-dRaketadradama zanany vavy tokana.
Hafatr' Andrianampoinimerina koa izany. Voalazan'ny bokin'ny andriana Rabary Pastora amin'ny ''Tantaran'ny Martiora'' izany.
Imavo tonga [[Ranavalona I]], iray tamin'ireo vadin' Ilaidama, dia nanao izay hahafoana izany didin' Ilaidama izany. Nahazo mpiandany aminy Imavo ka nibosesehany ny Rova nony niamboho Ilaidama. Nosatrohan'ireo mpiandany aminy satroka fito rantsana Imavo, dia nomeny anaram-baovao hoe: Ranavalona I.
Rehefa nitana ny tehim-panjakana Ranavalona I dia novonoina i Rakotobe, i Rabodosahondra renin'ny Printsy Rakotobe, ny Printsy Ratefinanahary, izay rain'ny Printsy Rakotobe, i Rambolamasoandro vadin' Andrianampoinimerina, izay reniben'ny Printsy Rakotobe, Ratafika, anadahin-drenin'ny Printsy Rakotobe, Printsy [[Ramanetaka]], zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama, nanirahan'i Ranavalona mpamono tany [[Mahajanga]]; anefa afa-nandositra tany [[Kômôro]] ka lasa mpanjaka tany. Nanirahany mpamono ihany koa ny Printsy Ramananolona tao Faradofay, ka Rainizakamanga Zanamangarira sy Ramanasina no nasainy nanatanteraka izany.
Niraiki-po tamin'ny Printsy Ramananolona ny andriana Rainizakamanga sy Ramanasina hovalahy; ka izao no nataony: Nanatona ny Printsy izy ka niloa-bava hoe: "''Ratsy loatra ity trano ipetrahanao ity ny andriana, ka aoka Rainizakamanga hitondra ny miaramila haka hazo any an'ala"'' hoy Ramanasina. Nanaiky Printsy Ramananolona: niditra maraina nitondra lefom-pohy tao an-tranon-dRamananolona, Ramanasina ka raha mbola nandry tao am-pandriana ny printsy dia nolefoniny ka maty. Faly Ranavalona I, ka nataony kômandy nisolo ny Printsy Ramananolona tao Faradofay Ramanasina. I Rainizakamanga Zanamangarira izay tsy mba nahafaty ny Printsy Ramananolona, dia tonga lefitr' ilay mpandraraka rà marina.
==== Fandevenana manetriketrika ====
Rehefa nodimandry tao anatirovan'Antananarivo i Rainizakamanga, dia nentina tany Fenoarivo Benasandratra aloha, ka nijanona indray alina teo, ary narahi-miaramila nanao rere. Niainga ho any Finaritra indray avy eo, anefa rehefa nandalo teo Androhibe, dia hoy ireo Andriamasinavalona taranak'Andriandambozozoro: « ''Angatahinay handry eto indray alina ny vatamangatsiakan'ny andriana Rainizakamanga fa Andriamasinavalona havanay ''», ka dia nijanona teo indray alina ary nanaovana rere indray. Rehefa izay, dia nandroso ho any Finaritra, narahi-miaramila sy tafondro roa ambiny folo vava izay napoaka tao Finaritra nandritry ny herinandro. Ary ilay sabatra nomen' Ilaidama an-dRainizakamanga tamin'ny fandresena be voninahitra tany Faradofay dia niara-nasitrika taminy tao Finaritra ihany koa.
{| align="center"
|+Harem-bakoka ao amin'ny Vohitra Finaritra
|[[File:Vavahady Finaritra 4.jpg|thumb|Vavahady ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|385x385px]]
|[[File:Vatomasina Finaritra 3.jpg|thumb|Vatomasina (fitsofan-drano) ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|200x200px]]
|[[File:Amontana Aviavy Finaritra.jpg|thumb|Amontana sy Aviavy ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|325x325px]]
|}
== Ny fomban'ny Zanamangarira ==
Amin'ny maha andriana ny firazanan'ny Zanamangarira dia manana ny fombany manokana toy ny andriana rehetra any Imerina izy ireo, toy izao izany:
1) Mifampiarahaba « ''Tsara và, tompoko ''» izy samy izy;
2) Tsy manao ny fanompoana fanaon'ny Hova, izany hoe:
* Tsy manao hazo lava (tsy maka hazo any an'ala hanaovana tranon'andriana),
* Tsy mibaby na milanja andriana,
* Tsy mitondra entan'andriana,
* Tsy miambina;
3) Tsy manao horom-potsy (izany hoe tsy mitaona tany mena hanotorana fasan'andriana);
4) Tsy hani-maty momba sy tsy hanim-bodihena;
5) Ary nandritry ny fotoana ela dia izy samy Zanamangarira ihany no nifanambady na ny avy ao avaratra (Ankibonimerina) na ny avy ao atsimo (Vakinankaratra), mba hiarovana ilay hoe « ''Lova tsy mifindra ''» teo amin'ny firazanana sy teo amin'ny fananana.
== Ny toerana nielezan'ny Zanamangarira ==
Ny vohitra lehibe nonenan'ny taranak'Andriambolamena, zanaka lahiaivon'Andriamangarira, tamin'ny voalohany dia Miadanimerina, Ambatomahabodo ary Finaritra izay samy misy vatomasina sy kianja avokoa. Nanomboka ho tery io faritra nonenan'izy ireo io rehefa nitombo isa ny taranaka; ny tany koa tsy dia nahavokatra firy ka nanjary sarotra ny fivelomana. Betsaka noho izany ireo taranaka no nifindra monina, lasa nitady toerana malalaka sy mahavokatra kokoa.
Ramboabe Andrianjakapingarivo no nifindra monina voalohany, izay nandeha nianatsimo tao akaikin'i Miantsoarivo, any amin'ny manodidina ny faritra misy an'i Behenjy ankehitriny, ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe: «'' Itsarahavana ''» izy tany.
Nifindra monina ihany koa tato aoriana i Andriampakatro sy ireo zananany, naka toerana tany amoron'ny reniranon'Ionive, any atsinanan'Ankaratra ka nahazo faritra iray vaovao mihitsy nonenan'izy ireo, izay nantsoina hoe: « ''Anjanamangarira ''»; ary ny vohitra misy azy ireo dia Isoavina, Antetezambato, Itsarafaritra, Miadanimerina, Ambatoharanana, Ankotsaka, Antamika, ...
Nisy koa ireo lafin-kavan'Andriampakatro tonga nanorim-ponenana tao Anjanamangarira, toy ny tao Andohofarihy, Maromoka, ...
[[Antsirabe]] ihany koa dia isan'ny vohitra nofidin'ny taranak'Andriamangarira honenana, ary nisy maromaro aza no lasa mihitsy hatrany Soanindrariny sy Sahanivotry. Tsy lazaina intsony ireo nifindra tao Antananarivo. Mbola betsaka ihany koa anefa ireo taranaka no nijanona teo an-toerana ihany, tao « Imerina », araka ny fomba fitenin'ny ireo izay nifindra monina, toy ny valala fiandry fasana nitandrina ny soatoavina sy ny nanabe voa ny tanindrazana.
{| align="center"
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriamangarira avy amin' Andriampakatro
|[[File:Ambatoharanana_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Ambatoharanana / Ambohimandroso|350x350px]]
|[[File:Miadanimerina_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Miadanimerina / Ambohimandroso|350x350px]]
|}
== Rohy ivelany ==
* [http://aviavy.atspace.com/story/andriamangarira.html http://aviavy.likesyou.org/]
*[http://www.royalark.net/Madagascar/imerina2.htm http://www.royalark.net/]
== Loharano ==
<references />
[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]
6d5dfw07ip9kl9ycczev0pak5p3r1wq
1146821
1146820
2026-07-05T17:22:26Z
Hephaestus-Mrz36
22223
/* Ny fizaran-tany nataon' Andrianampoinimerina */
1146821
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|vignette|323x323px|Fasan-dakan' Andriamangarira, miloloha "Tranomasina" ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]
'''Andriamangarira''' dia mpanjaka nanorina an'Antsahadinta tamin’ny taona 1725. Teraka manodidina ny taona 1695 izy ary niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin’ny 1775 teo amin'ny faha-80 taonany. Andriandambozozoro no rainy ary Rasohanamanjaka no reniny, izay samy Andriamasinavalona. Andriambolamena zanany lahiaivo no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta rehefa niamboho izy. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha no niterahany 3 mianadahy: dia Ramakilahy sy Andriambolamena ary Rahanivofotsimanjaka.
== Ny loharano nipoiran'Andriamangarira ==
Ity fehezan-tantara ity dia mikasika ny zava-niseho nanomboka tamin'ny vanim-potoana nanjakan' [[Andriamasinavalona]] (1675-1710) tao Ankibonimerina.
Zanaka lahiaivon'ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe<ref name=":0"><small>François Callet (1908), ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)'<nowiki/>''',''''' Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>(1650-1670) izy, ary nanana anabavy maro sy rahalahy iray ray sy reny aminy. Ny anabaviny iray atao hoe Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja dia niteraka telo (3) mianadahy:
* Andriandambozozoro tao Malaza sy Ivatobe avaratra;
* Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo;
* Razafindrahety tao Tangaina, samy amin'ny faritr'Ambodirano Imerinatsimo iny izany.
Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina dia ity andriandahy atao hoe Andriandambozozoro, izay andriana nifehy an'Ivatobe, Androhibe, Ambohitrontsy, Malaza sy ny manodidina, tamin'izany fotoana izany, dia naka vady ny zanakavavin'Andriamasinavalona<ref><small>Georges Rabemanana (2000), ''Ny Andriamasinavalona ao Miadanimerina'', Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref><ref><small>Kaominina ambanivohitra Androhibe-Antsahadinta (2017), ''[https://fdl.mg/sites/default/myfiles/PCD/PCD/PCD%20ANTSAHADINTA/PCD_Antsahadinta.pdf Plan Communal de Developpement (PCD) de la Commune Rurale d’Androhibe Antsahadinta 2017-2021] « La culture en tant que levier du développement ''», Ministeran'ny atitany sy ny fitsinjaram-pahefana - Repoblikan'i Madagasikara, Antananarivo.</small></ref><ref><small>Rabarijaona (1938), ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'', Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.</small></ref> izay napetrany ho andriantompombodivona, masoivoham-panjakana foibe tao Ambohimahamanina.
a) Rasohanamanjaka, zanakavavin'Andriamasinavalona, dia niteraka tamin'Andriandambozozoro an'i:
[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|349x349px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka ao amin'ny </Br> Rovan' Antsahadinta|alt=]]
*Andriamangarira izay nanorina an'Antsahadinta ka nanjaka tao (1725-1775);
* Andriamalama tao Isoanangano;
* Ranosy (vavy) tao Androhibe;
* Rabiby tao Antalaho / Antanetibe;
*Andriamifonozozoro (Rafonozozoro, hoy i P. Callet) tao Ivatobe.
b) Rangorinimerina tao Ambohitrontsy </Br> dia niteraka indray tamin'i Andriamifonozozoro an'i:
* Andriamohara, nanjaka tao Alasora;
* Andriambelomasina, nanjaka tao Ambohimanga (1730-1770);
* Andriantoarano nonina tao Alasora;
* Ramisamanjaka nonina tao Anosiarivo;
* Andriampalimanana nonina tao Tsirangaina;
* Ary ny vavy Rahisatra sy Rahira tao Manandona, Randrianizara nanambady an' Andriamborosinandriana tao Ambohipoloalina ka niteraka an' Andrianarabo, Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona.
[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|314x314px|Tranomasin' Andriamangarira ao avaratra indrindra, ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]
Teraka tao Ambohitrontsy tany amin'ny manodidina ny taona 1695 tany ho any izany i Andriamangarira. Araka ny lovan-tsofina dia nisy vehivavy mpampivelona sy renin-jaza mahay sy malaza tao Ambohitrontsy, ka izany no nahatonga ny nahaterahan'ny zanaky ny andriana sy nifanan'ny vadin'ny andriana teo.
Raha zohina ny tetiarana dia samy Andriamasinavalona Andriandambozozoro rain' Andriamangarira sy Rasohanamanjaka reniny. Koa amin'izany dia Andriamasinavalona hiringiriny Andriamangarira<ref><small>Rabenjamina (1950), ''Tantaran’Andriana: Andriamangarira, Mpanjaka fahagola teo Antsahadinta sy ny Zanamangarira taranany'', Imprimerie-Antananarivo 4 Bis, rue Gallieni.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/Couverture_du_livre_de_Pasteur_RABENJAMINA_%28Andravokely%29.jpg]</small></ref><ref><small>Lucien Paul Raharison (2012), [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990''], Thèse de Doctorat, Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&hl=fr&sa=X&redir_esc=y ISBN 9781698427225])</small></ref><ref><small>Thomas Rakotoarivelo & Solonavalona Andriamihaja (2014), ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'', Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona », Antananarivo.</small></ref><ref><small>Jean Désiré Ranaivoson (2020), ''Ny Andriamaneforalambo Zanadralambo enin-toko amin'avaradrano'', Fanontana manokana - Antananarivo.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/88/Ny_Andriamaneforalambo.jpg]</small></ref><ref><small>Isabelle Ratsira & Misa Rakotoariseheno (1993), ''Antsahadinta'', Livret de présentation de l'histoire d'Antsahadinta par le Syndicat d'Initiative d'Antsahadinta, SME-BP 659- DL N°058, Antananarivo.</small></ref>.
Nanorina sy nanjaka tao Antsahadinta tokony ho tamin'ny taona 1725 Andriamangarira, niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin'ny taona 1775; heverina ho 80 taona ny andro niainany.
Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha, no niterahany 3 mianadahy:
* Ramakilahy, lahimatoa nipetraka tao Ankadinanahary;
* Andriambolamena, lahiaivo, nandimby fanjakana an-drainy tao Antsahadinta;
* Rahanivofotsimanjaka izay nanambady an-dRabibilahy tao Ambohimahamanina.
Angamba mbola nisy koa zanak' Andriamangarira hafa reny any ho any saingy tsy voarain'ny tantara.
Andriamangarira izany no mpanjaka voalohany teo Antsahadinta, vodivona farany atsimo amin' Ivatobe, notapahan'ny hady ka lasa boribory; rakotry ny ala maitso izy satria tsy navelan' Andriamangarira ho tapahina na kapaina mihitsy ny hazo.
Hoy ny tonon-kira ilazan'ny Ntaolo io tanànan' Andriamangarira io: <blockquote>"Mananjara samy vohitra Antsahadinta. </Br> Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany !" </blockquote>Nataony roa ny vavahady eo amin'ny tanànany: dia eo amin'ny alahamadin'ny vohitra sy eo amin'ny adijadin'ny tanàna. Eo amin'ny asorontanin'ny vohitra dia nasiany hady fetsy misy zohy mivoaka any ivelan'ny tanàna na dia mihidy aza ny vavahady. Fahiny, fony mbola niady an-trano dia kodiaram-bato avo rindrina no mivoha maraina, mirindrina hariva teo amin'ny vohitr' Andriamangarira<ref><small>Josélyne Ramamonjisoa (2003), ''[https://books.google.mg/books?id=62twAAAAMAAJ&q=andriamangarira&dq=andriamangarira&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi8jPrEgfnzAhUSQkEAHWpMAc8Q6AF6BAgKEAI Madagascar, des paysages proteiformes]'<nowiki/>''',''''' Association Malgache des Montagnes Africaines (AMMA), Antananarivo.</small></ref>.
== Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta ==
Rehefa niamboho Andriamangarira, dia '''Andriambolamena''', zanany lahiaivo indray no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta. Andrianamboatsimarofy kosa no mpanjaka tao Antananarivo (1774-1796), nifehy an' Imerinatsimo, tamin'izany andro izany.
Efa nanjaka nadritra ny 20 taona tao Antsahadinta i Andriambolamena vao resin' [[Andrianampoinimerina|Andrianampoinimerina]] i Andrianamboatsimarofy tao Antananarivo ka nanomboka nanjaka tao izy tamin'ny manodidina ny taona 1794. Andrianamboatsimarofy kosa namaha sy nanorim-panjakana tao Anosizato, izay nataony hoe ''Isoananjakana''. Niamboho tao Fenoarivo tamin'ny taona 1798 Andrianamboatsimarofy ary nodimbiasan'ny zanany, dia i Ramaromanompo izany.
Andriambolamena dia niandany mandrakariva tamin'i Andrianamboatsimarofy sy Ramaromanompo satria iray fileovana aminy ary iray fianakaviana satria Reniamboa, izay zanakavavin'Andriambolamena, dia vadiben-dRamaromanompo ary anabavin-dRaboabe Andrianjakapingarivo. Ary Ramaromanompo dia nanao toeran-droa fonenany tao Antsahadinta nisy ny renibeny sy ny vadibeny, sy Isoananjakana (Anosizato).
Misy lovan-tsofina<ref><small>Ravelojaona (1937), ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana '<nowiki/>''',''''' Imprimerie industrielle - Antananarivo.</small></ref> milaza fa noroahin' Andrianampoinimerina hiala an' Antsahadinta Andriambolamena satria hono naditra izy, nanambaka sy nihinam-bahoaka ary nanodikodina ny hasina satria tendan-kanina hono ka nosaziana izy sy ny taranany. Toa resaka fisoketana ihany izany novoizin' Avaradrano izany satria tsy nifankahazo loatra ny foko roa tonta.
Toy izao kosa ny tantara niseho araka ny fahitan'i Lebel<ref><small>Jean Claude Hebert (1804), ''Les tribulations de Lebel'' «'' Negociant - voyageur ''» ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803) ''», ''In'' ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'', ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''</small></ref>, mpividy andevo raha tonga tany Imerina izy tamin'ny taona 1803:<blockquote>«...Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan'ny ireo havany, dia ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan' Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao (na Ravaonimerina) vadin' Andriantomponimerina sy Razafinamboa...».</blockquote>Volana vitsivitsy tato aoriana (aogositra 1803) dia maty Reniamboa, izay vadiben-dRamaromanompo; nisaona ny olona; nohararaotin' Andrianampoinimerina izany hanafihana an' Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianankaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany marobe. Nataon' Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka.
Mbola afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany andrefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa Ramaromanompo sy Ravaonimerina anabaviny, izay nalahelo ny vadiny lasa nandositra; dia nalain' Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Andriambolamena sy ny taranak'Andriamangarira, Ramaromanompo sy ny havany rehetra dia noroahiny hiala sy tsy handia ny vohitra intsony. Nanomboka tamin'izay dia napetrany hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan'ny vadiny roa ambin'ny folo, zanak'Andriantsira avy eny Alasora.
{| align="center"
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}
== Ny taranak'Andriambolamena sy ny Zanamangarira ==
Rehefa niala tao Antsahadinta Andriambolamena mianakavy dia tsy nandeha alavitra fa nanorim-ponenana teo atsimon'Antsahadinta izay nataony hoe ''Ambohitsoa''; tao izy no niamboho sy nafenina. Mbola hita ao Ambohitsoa ny fasany. Na teo aza izany dia mazava tsara fa tsy lasa menakely miankina amin' Antsahadinta mihitsy ny Zanamangarira fa fokon'andriana mahaleotena tany Ambodirano toy ireo Andriamasinavalona tsy manana menakely.
Maro ny taranak'Andriambolamena fa ny nandimby azy dia '''Ramboabe Andrianjakapingarivo''' zanany. Tsy nijanona tao Ambohitsoa izy fa nanorim-ponenana teo ambany andrefana natao hoe ''Ampahatelo''. Taty aoriana dia niala tao Ampahatelo indray Ramboabe ka nianatsimo nankany ''Miantsoarivo'' ary nanorim-bohitra nataony hoe ''Itsarahavana''.
Niteraka marobe tao Ampahatelo i Ramboabe ka ireo zanany nahazo tantara sy notolorana vohitra hipetrahana dia:
* Andriamontandraisoa, lahimatoa, tao Ampahatelo ihany, izay nanova ny anaram-bohitra hoe ''Miadanimerina''; ary ny taranany dia nanorim-ponenana vaovao ihany koa tao ''Ambatomahabodo''. Izy no niteraka an'i Rainizakamanga, ilay andriandahy nipetraka tao ''Finaritra,'' izay lefitry ny Printsy Ramananolona;
* Andriampakatro<ref><small>Thomas Rakotoarivelo (2016), ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany,'' Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref>, ilay zanany napetrany tao ''Ankatsaka'', izay nifindra monina tany ''Isoavina (Ambohimandroso)'' taty aoriana ary any ny taranany.
Ireo vohitra ireo sy ny manodidona azy (vodivona, tanety, lohasaha, tanimbary) no fonenan'ny </Br>
tarana-dRamboabe Andrianjakapingarivo izay namorina ny faritra naka anarana hoe: ''Anjanamangarira'' ao Ankibonimerina.
{| align="center"
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriambolamena ao Ankibonimerina
|[[File:Vavahady Ambatomahabodo 4.jpg|thumb|Vavahady ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|265x265px]]
|[[File:Vatomasina Ambatomahabodo 3.jpg|thumb|Vatomasina (fanapahana) ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|190x190px]]
|[[File:Amontana à Ambatomahabodo.png|thumb|Amontana ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|365x365px]]
|}
== Andriampakatro ==
[[Sary:Takelaka_Andriampakatro.jpg|vignette|258x258px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanorina an'Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]
'''Andriampakatro''' dia zanaka faralahin-dRamboabe Andrianjakapingarivo, izay nonina tao amin'ilay tanàna antsoina hoe Ankatsaka tany Ambodirano, tao Ankibonimerina. Taty aoriana anefa dia nifindra monina tao atsinanan'[[Ankaratra]] sy atsimon'Ambatolampy izy, ka ny tanàna lehibe ankehitriny eo dia [[Ambohimandroso|Ambohimandroso-Gara]].
Io faritany nisy an' Andriampakatro sy ireo zanany io dia voafaritra tsara: ny reniranon' Ikelilalina no mamaritra azy avy ato andrefana ka mihaona amin'ny reniranon' Ihazolava avy ato avaratra; ny reniranon' Ionive kosa no eo antsinanana ary ny reniranon'i Maromoka no farany atsimo. Io faritra io no atao hoe: ''Anjanamangarira;'' ny renivohiny fahiny dia ''Isoavina''. Tato aoriana Andriampakatro dia nifindra tao Ambatoharanana, vohitra avo misy fasana ilevenany, eo ambony andrefan'ny garan-damasinina ao Ambohimandroso.
==== Ambohimandroso-Gara ====
Ambohimandroso dia tanàna vaovao vao niforona tamin'ny fotoana namakiana ny lalamby mampitohy an' Antananarivo sy Antsirabe tamin'ny taona 1920. Eo andrefan'ilay vohitra kely atao hoe Antamboho, fonenan'ny taranak'Andriamangarira iray no nanorenan'ny vazaha Fiantsonan-dalamby (Gara) satria nisy sampanan-dàlana lehibe tao avaratra keliny: avy any Antananarivo (avaratra), Antsirabe (atsimo), Ambatotsipihina-Ankaratra (andrefana), Vakinisisaony-Antsiriribe (antsinanana) ka nomena anarana hoe Ambohimandroso. Teo no fanondranana an-dalamby ny [[manjarano]] (na grafita) avy any Anjamanga sy ny manodidina ka alefa any Toamasina ahondrana ho any am-pitan-dranomasina; teo koa no fandefasana ny kitay hazo sy ny vokatrin'ny tany samihafa amidy ao Antananarivo. Toeram-pivezivezena sy fihaonan'ny mpandraharaha maro Ambohimandroso ka nandroso vetivety tokoa.
==== Ny fizaran-tany nataon' Andrianampoinimerina ====
Araka ny tantara voalazan'i P. Callet<ref><small>François Callet (1908), ''Tantaran'ny Andriana'' -Tome IV, Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>, dia toy izao no niseho:
Rehefa voavorin' Andrianampoinimerina Imerina 4-toko (Avaradrano, Vakinisisaony, Ambodirano, Marovatana) niampy an' Ivonizongo sy Imamo manontolo, dia niroso nianatsimo izy haka an'i Vakinankaratra. Ny olona nalainy hanampy azy tamin'ny hevitra sy ny tetika hanantateraka izany, dia ireo ''Zanadrangorinimerina'', izay tsy iza fa havany ihany.
Ireto avy izy ireo:
* Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona, zanak' anabavin' Andriambelomasina ao Ambohipoloalina;
* Andriamparana, zanak'i Ramisamanjakarivo tao Anosiarivo;
* Andriantsalama; zanak' Andriantoarano tao Mandrosoa;
* Andriandambovololona, Andriamahery ary Andriatsimandehairery, zanak' Andriampalimanana ao Tsirangaina.
Rehefa azo i Vakinankaratra, vita i Fisakana sy Betsileo ka tafapetraka ny rafitra fitantanana ireo faritra ireo dia nitodi-doha niverina nianavaratra Andrianampoinimerina sy ny tafika nentiny. Niakatra teo an-tampon' Ambohipeno izy, nanopy maso ny manodidina ka talanjona nahita izato tany midadasika tsy taka-maso, nefa foana tsy misy olona, na miantsinanana hatrany amoron'ala, na mianatsimo hatrany Betsileo na miankandrefana hatrany ambodin'Ankaratra; dia nantsoiny ireo andriana mpitaritafika rehetra niaraka taminy ka hoy izy:
« Voriko ny tany sy ny fanjakana, ka izao no lazaiko aminareo:
* ''Indro ianao Andriamaheritsialaintany sy Andriankotofanina, indry Hiaramalaza dia anareo iny miantsinanana ka ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...;''
* ''Indro ianao Ratsimamangalahy sy Ramatoarasamoana: indro kosa Vakinilalantafika no miantsinanana, ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»'';''
* Ary hoy Andrianampoinimerina tamin'ireo ''Zanadrangorinimerina'': « ''Kely foana no tsy nanam-boninahitra ialahy ! Fa izaho sy ianareo tsy iray ihany va ? Raha any Ambohimanga sy Antananarivo aho, manjaka; ary raha aty aho, isalahy aminareo ! Ka indro kosa ny anareo, fa voriko izaho sy ianareo ny fanjakana; hatreto Ihazolava no mianatsimo kosa, ka vakinilalantafika no miankandrefana, anareo Zanadrangorinimerina kosa izao, koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»''.''
« ''Izao no didy omeko anareo, fa mandry ny fanjakana ary voriko ambanilanitra, ka izay olona miditra amin'ny taninareo voadidiko izao dia menakelinareo, fa ny tany no didiako ho anareo ! ''»
Ireo faritra rehetra nozarain' Andrianampoinimerina ireo, izay manelanelana an' Ankibonimerina sy Vakinankaratra dia mbola tany efitra tamin'izany fa vao ho voanjona olona avy ao Ankibonimerina sy Vakinankaratra. Vakinilalantafika no miankandrefana ka hatrany Ankaratra dia Menakely nofehezin'ny Zanadrangorinimerina<ref><small>Foiben'ny Arsivam-pirenena - Seria D113 - 00012 (1898), « ''Rapport sur l'ethnologie de la région d'Ambatolampy ''», ''Cabinet civil'', Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.</small></ref>; nifankatia tokoa izy 7 lahy ka tsy nozarainy ny fanjakany na ny menakeliny. Ireo taranak'izy ireo dia nanorom-bohitra sy vodivona tany amin'iny faritra iny; tao Androndra atsinanan' Ionive dia nisy taranak' Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina; Andriamahandry zafikeliny no niorom-ponenana tao voalohany. Torak'izany koa ny tao Rangaina, Masoandro, Androndra (samy ao avaratr'Antanifotsy manamorona an' Ionive).
Ny faritra misy ny Zanamangarira atao hoe Anjanamangarira, noho izany, dia tafiditra ao anatin'ny zaratanin'ny Zanadrangorinimerina; anefa ny Zanamangarira dia tsy menakelin'izy ireo mihitsy.
''Ka ahoana ny fanazavana izany ?''
==== Andriampakatro sy ny Zanadrangorinimerina avy ao Tsirangaina ====
Andriampakatro, araka ny tantara, dia isan'ny miaramila mpitari-tafika nandray anjara tamin'ny fakana an'i Vakinankaratra. Isan'ireo niara-dia tamin' Andriandambovololona sy Andriamahery ary Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina izy: nifankahalala izy ireo satria nifanila sy nifanakaiky fonenana tany Ankibonimerina (Tsirangaina sy Miadanimerina) ary mpihavana rahateo.
Rehefa nandeha hifindra monina amin'ny menakeliny vaovao tao atsimon'Ihazolava ry zareo sasany avy ao Tsirangaina, dia Andriampakatro no olona azony antoka ka nantsoiny hamaky lay izany faritra izany hanao famorian-ketra, toy ny isam-pangady, ny hajia, ny ila-vodihena; hiandry vavatany ka nipetraka teo amin'ny toerana farany avaratra indrindra amin'ny faritry ny menakely mba hanara-maso ny fidiran'ny olona honina ao; satria malalaka ny tany ary mahavokatra ka betsaka ireo avy any Ambodirano sy Vakinisisaony no tonga nitady ravinahitra. Natao hoe ''Isoavina'' na ''Isoavinandriana'' io vohitra fiandrasana vavan-tany io tato aoriana.
Niditra ny hetra, voaara-maso ara-dalàna ny fahatongavan'ny olona hanorom-ponenana, ary nitombo fatratra ny isan'ny vahoaka menakely. Afa-po tamin'ny asa nataon' Andriampakatro ny fianakaviana avy ao Tsirangaina. Ho fankasitrahana an' Andriampakatro tamin'ny asany dia nanome toky ry zareo ao Tsirangaina fa homena zara-tany honenan' Andriampakatro, ho lovain-janaka aman-jafy.
Nihaona teo atsimon'ilay vohitra fonenany Andriampakatro sy ry zareo avy ao Tsirangaina niaraka namaritra ilay zaratany ho an'ny Zanamangarira. Tapaka tamin'izay fa ny renirano sy ony manodidina an'Isoavina no atao faritra mametra io zaratany io dia: ''Ionive'' no atsinanana, ''Imaromoka'' no ao atsimo, ''Ihazolava'' no ao avaratra, ary ''Ikelilalina'' no ao andrefana, izay no honenan' Andriampakatro sy ny taranany ka antsoina hoe ''Anjanamangarira faha-roa'', io faritra io, ka izay rehetra monina ivelan'io faritra io dia lasa menakelin'i Tsirangaina. Vita mazava tsara ny famaritana ka natao hoe ''Itsarafaritra'' ilay toerana nihaonana sy nizarana ny tany. Io valisoa nomena an' Andriampakatro io dia tsy azo natao menakelin'i Tsirangaina fa nahaleotena satria andriana Andriampakatro sy ny taranany ka natao nitovy fitondrana amin' Anjanamangarira tany Ankibonimerina ihany.
Tsy maintsy nampahafantarina ny Andriamanjaka tao Antananarivo anefa izany fifanarahana fanomezana izany satria nanova ny didin' Andrianampoinimerina tamin'izy nanao ny fizaran-tany.
Niakatra tao Anatirovan'Antananarivo ary izy roalahy Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika sy Andriamahandry, tompomenakely hilazalaza ny antony sy hangataka tso-drano amin-dRadama Rainy; faly tokoa ny Andriamanjaka ka nitso-drano nanao hoe:
« ''Havako ianareo, nahafoy ny ainareo hamoriako izao fanjakako izao araka ny finari-bavan' Andrianampoinimerina ka tsofiko rano izao fangatahanareo izao, hitombo ny taranakao Andriampakatro, hihamaro ny isanareo, ka izao tany ipetrahanareo izao tsy azonareo hampidirana ny hafa, ary na iza zanaka nampanambadiana any ivelany, na iza manana fanjakana any ivelany, tsy azo enti-mandeha ny tany ary tsy omena ny hafa fa izay mitoetra mamelomaso no tompony !''
''Ary levenam-bola omeko anao, na iza hanjaka handimby ahy, na iza havako hanapaka, tsy misy mahazo mampanompo anareo tahaka ny ataon'ny Folovohitra (Hova), fa tenako ianareo ary ny taranakareo dia taranako, ka tsy manompo tena ianareo ! Ho soavin' Andriamanitra sy ho tahin'ny Roambin'ny folo manjaka anie izao fonenanao sy ny taranakao izao ! ''»
Rehefa avy nisaotra nanao tratrantitra andriana sy nanasina andriana tamin'ny volatsivaky izy roalahy dia nitodi-doha niverina nody tamin-kafaliana sy haravoana. Ary tonga soa tany an-toerana dia novoriana ny vahoaka nilazana ny vaovao sy hafatra ary nanome anarana hoe ''Isoavinandriana'' ilay vohitra niandohana. Nitohy izany fifampitondrana izany nandritra ny fanjakan-dRanavalona I sy ireo mpanjaka nandimby azy ary tsy niova hatramin'ny faran'ny fanjakan'andriana na hatramin'izao fotoana izao aza.<ref><small>Centre des Archives d’Outre Mer - Seria 2D5-2D6 (1895-1946), ''Rapport économique de la province de Tananarive'', Repoblika Frantsay, Aix-En-Provence.</small></ref>
Noho izany dia nodidin'ny mpanjaka Radama I ho lasa Vodivona « Anjanamangarira » ka i Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika, no andriana niifehy izany faritany, izay valisoa azony izany.
==== Andriampakatro tao Isoavina, Anjanamangarira ====
[[Sary:Andriampakatro 2.png|vignette|397x397px|Fasan'Andriampakatro, miloloha "Tranomanara" ao Ambatoharanana / Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]
Raha tombanana fa tokony ho tany amin'ny fiantombohan'ny taonjato faha-19 tany ho any Andrianampoinimerina no nandeha nanafika tany Vakinankaratra sy tany amin'ny Betsileo, dia azo heverina fa efa tovolahy afaka niady Andriampakatro, tokony ho teraka tamin'ny taona 1770 tany ho any izy.
Taoriana kelin'ny taona 1805, izay nanaovan' Andrianampoinimerina ny fizarana ny tany tao antsinanana sy atsimon'Ankaratra ho valisoa nomena ireo andriana nitari-tafika tany Vakinankaratra sy ny faritanin'ny Betsileo, no nisy ilay fifanarahana nataon' Andriampakatro sy ry zareo Zanadrangorinimerina fa hiandry vavatany ao Isoavina i Andriampakatro.
Raha vao niamboho Andrianampoinimerina dia nikomy tsy nety nisaona azy ny Betsileo sasany toy ireo tao Ambositra sy ireo tany atsimon'i Matsiatra. Niverina nampanaiky azy ireo indray i Radama I tamin'ny taona 1811, ka mbola niaraka nanafika taminy hatrany Andriampakatro, rehefa naharesy dia niverina ka nitondra babo betsaka avy any amin'ny faritra Betsileo. Ny ankamaroan'izy ireto dia natao ankizy mpanampy ka niara-nonina tamin'ny Zanamangarira tao Anjanamangarira ihany ary nomena tany ivelomany rehefa rava ny fanandevozana.
Nijanona niandry vavatany tao Isoavina izy ka natao ''Amboninjato Dimy Voninahita'' sy nomena ny faritra Anjanamangarira ho lovain'ny zanaka aman-jafiny. Ny zana-drahalahiny kosa, ''Rainizakamanga'' avy ao Finaritra, dia natao lefitry ny Printsy Ramananolona tany Faradofay tamin'ny taona 1825.
Tamin'ny taona 1831, efa nanjaka Ranavalona I, dia nisy andian-tafika lehibe nentin-dRainiharo sy Rainimanonja nampandry tany tany atsimo atsinanana, Vangaindrano sy Ikongo; mbola voasoratra ho isan'ny miaramila nanafika tany koa Andriampakatro nifehy miaramila 100 lahy, na dia somary efa lehibe amin'ny taona aza.
Tato aoriana dia tsy nandeha nitari-tafika intsony izy fa natao Loholona Borozano. Lasa nanorim-ponenana vaovao teo antampon-kavoana i Andriampakatro, tao amin'ny tanàna izay nataony fitazanana ny faritra Anjanamangarira rehetra, izay vohitra nofeheziny; nomeny anarana hoe ''Ambatoharanana'' ilay toerana.
Nodimandry tao Isoavina tany amin'ny manodidina ny taona 1840 tany ho any Andriampakatro, rehefa heverina fa feno 70 taona; ary nentina nalevina tao Ankatsaka, Miadanimerina (Ambodirano Imerinatsimo) izy tamin'izay. Taty aoriana anefa, tokony ho tany amin'ny taona 1870, dia nalain'ireo zanany Andriampakatro ka nafindrany hanokatra fasana vaovao izay vao naorina teo Ambatoharanana (Ambohimandroso) ary ao izy no milevina hatram'izao.
== Rainizakamanga ==
Tamin'ny volana Desambra 1816 no tonga namangy an-d[[Radama I]] tao Antananarivo ny Kapiteny Anglisy atao hoe: Lesage, narahi-miaramila telopolo sy dokotera ary mpandika teny. Tamin'ny 5 Febroary 1817 vao nody ny vahiny. Ny roa lahy tamin'ny lefitry Lesage dia Brady sy Carren, dia nohazonin-dRadama hampianatra ny miaramilany araka ny fomban'ny miaramila vazaha. Samy nanana toerana fianarana matso Imerina enin-toko, ka Benasandratra atsimon'i Fenoarivo no fianaran' Ambodirano.
Ny nataon-dRadama mpifehy ambony indrindra tamin'ny miaramilan' Ambodirano, dia ny Printsy Ramananolona, zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama. Ny mpifehy roa lahy manaraka azy dia Andriandahy avy amin'ny Zanamangarira avy ao Finaritra atao hoe: '''Rainizakamanga''' sy ny hovalahy Ramanasina avy ao Ambohiborona.
==== Fanafihana be voninahitra ====
Tamin'ny taona 1825, dia nisy vahiny niorim-ponenana tany atsimo atsinanana, tao ''« Fort Dauphin »''. Dia hoy ny mpanjaka Radama I tamin'izany: « ''An' Andrianampoinimerina ny Nosy Madagasikara, fa ny ranomasina no valamparihiny. Izaho Ilaidama no fanovan'ny Ombalahibemaso, ka tompon'ny rean-tany aman-danitra ''»''.''
Namory miaramila ho any [[Tolagnaro|Fort Dauphin]] Ilaidama, ka ny lehiben' Ambodirano dia ny Printsy Ramananolona avy ao Ambohiborona.
Nampifaninanany ny miaramilan' Imerina enin-toko, ka Ambodirano no tafakatra voalohany tao Fort Dauphin. Nankasitraka fatratra ny Printsy Ramananolona sy ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina Ilaidama. Tsy azo atao ho''e'' Fort Dauphin ity tanàna ity hoy Ilaidama. Antomboka no farany avaratara amin'ny taniko ary ity farany atsimo ity dia atao hoe: Faradofay.
Apetrako eto Faradofay ireto mpiady mahery fo ireto dia ny Printsy Ramananolona, ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina. Nomen-dRadama sabatra tsara tarehy Rainizakamanga Zanamangarira avy eo Finaritra, noho izany fandresena be voninahitra tao Faradofay izany.
==== Ranavalona I sy ny Zanamangarira ====
Voalaza tamin'ny boky ''Radama I sy Ranavalona I'', boky nosoratan-dRabenjamina Androvakely eo amin'ny pejy faha-32 fa ny Printsy Rakotobe, zanak'anabavin' Ilaidama, no notendrena handimby azy, dia hampivadiana amin-dRaketadradama zanany vavy tokana.
Hafatr' Andrianampoinimerina koa izany. Voalazan'ny bokin'ny andriana Rabary Pastora amin'ny ''Tantaran'ny Martiora'' izany.
Imavo tonga [[Ranavalona I]], iray tamin'ireo vadin' Ilaidama, dia nanao izay hahafoana izany didin' Ilaidama izany. Nahazo mpiandany aminy Imavo ka nibosesehany ny Rova nony niamboho Ilaidama. Nosatrohan'ireo mpiandany aminy satroka fito rantsana Imavo, dia nomeny anaram-baovao hoe: Ranavalona I.
Rehefa nitana ny tehim-panjakana Ranavalona I dia novonoina i Rakotobe, i Rabodosahondra renin'ny Printsy Rakotobe, ny Printsy Ratefinanahary, izay rain'ny Printsy Rakotobe, i Rambolamasoandro vadin' Andrianampoinimerina, izay reniben'ny Printsy Rakotobe, Ratafika, anadahin-drenin'ny Printsy Rakotobe, Printsy [[Ramanetaka]], zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama, nanirahan'i Ranavalona mpamono tany [[Mahajanga]]; anefa afa-nandositra tany [[Kômôro]] ka lasa mpanjaka tany. Nanirahany mpamono ihany koa ny Printsy Ramananolona tao Faradofay, ka Rainizakamanga Zanamangarira sy Ramanasina no nasainy nanatanteraka izany.
Niraiki-po tamin'ny Printsy Ramananolona ny andriana Rainizakamanga sy Ramanasina hovalahy; ka izao no nataony: Nanatona ny Printsy izy ka niloa-bava hoe: "''Ratsy loatra ity trano ipetrahanao ity ny andriana, ka aoka Rainizakamanga hitondra ny miaramila haka hazo any an'ala"'' hoy Ramanasina. Nanaiky Printsy Ramananolona: niditra maraina nitondra lefom-pohy tao an-tranon-dRamananolona, Ramanasina ka raha mbola nandry tao am-pandriana ny printsy dia nolefoniny ka maty. Faly Ranavalona I, ka nataony kômandy nisolo ny Printsy Ramananolona tao Faradofay Ramanasina. I Rainizakamanga Zanamangarira izay tsy mba nahafaty ny Printsy Ramananolona, dia tonga lefitr' ilay mpandraraka rà marina.
==== Fandevenana manetriketrika ====
Rehefa nodimandry tao anatirovan'Antananarivo i Rainizakamanga, dia nentina tany Fenoarivo Benasandratra aloha, ka nijanona indray alina teo, ary narahi-miaramila nanao rere. Niainga ho any Finaritra indray avy eo, anefa rehefa nandalo teo Androhibe, dia hoy ireo Andriamasinavalona taranak'Andriandambozozoro: « ''Angatahinay handry eto indray alina ny vatamangatsiakan'ny andriana Rainizakamanga fa Andriamasinavalona havanay ''», ka dia nijanona teo indray alina ary nanaovana rere indray. Rehefa izay, dia nandroso ho any Finaritra, narahi-miaramila sy tafondro roa ambiny folo vava izay napoaka tao Finaritra nandritry ny herinandro. Ary ilay sabatra nomen' Ilaidama an-dRainizakamanga tamin'ny fandresena be voninahitra tany Faradofay dia niara-nasitrika taminy tao Finaritra ihany koa.
{| align="center"
|+Harem-bakoka ao amin'ny Vohitra Finaritra
|[[File:Vavahady Finaritra 4.jpg|thumb|Vavahady ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|385x385px]]
|[[File:Vatomasina Finaritra 3.jpg|thumb|Vatomasina (fitsofan-drano) ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|200x200px]]
|[[File:Amontana Aviavy Finaritra.jpg|thumb|Amontana sy Aviavy ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|325x325px]]
|}
== Ny fomban'ny Zanamangarira ==
Amin'ny maha andriana ny firazanan'ny Zanamangarira dia manana ny fombany manokana toy ny andriana rehetra any Imerina izy ireo, toy izao izany:
1) Mifampiarahaba « ''Tsara và, tompoko ''» izy samy izy;
2) Tsy manao ny fanompoana fanaon'ny Hova, izany hoe:
* Tsy manao hazo lava (tsy maka hazo any an'ala hanaovana tranon'andriana),
* Tsy mibaby na milanja andriana,
* Tsy mitondra entan'andriana,
* Tsy miambina;
3) Tsy manao horom-potsy (izany hoe tsy mitaona tany mena hanotorana fasan'andriana);
4) Tsy hani-maty momba sy tsy hanim-bodihena;
5) Ary nandritry ny fotoana ela dia izy samy Zanamangarira ihany no nifanambady na ny avy ao avaratra (Ankibonimerina) na ny avy ao atsimo (Vakinankaratra), mba hiarovana ilay hoe « ''Lova tsy mifindra ''» teo amin'ny firazanana sy teo amin'ny fananana.
== Ny toerana nielezan'ny Zanamangarira ==
Ny vohitra lehibe nonenan'ny taranak'Andriambolamena, zanaka lahiaivon'Andriamangarira, tamin'ny voalohany dia Miadanimerina, Ambatomahabodo ary Finaritra izay samy misy vatomasina sy kianja avokoa. Nanomboka ho tery io faritra nonenan'izy ireo io rehefa nitombo isa ny taranaka; ny tany koa tsy dia nahavokatra firy ka nanjary sarotra ny fivelomana. Betsaka noho izany ireo taranaka no nifindra monina, lasa nitady toerana malalaka sy mahavokatra kokoa.
Ramboabe Andrianjakapingarivo no nifindra monina voalohany, izay nandeha nianatsimo tao akaikin'i Miantsoarivo, any amin'ny manodidina ny faritra misy an'i Behenjy ankehitriny, ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe: «'' Itsarahavana ''» izy tany.
Nifindra monina ihany koa tato aoriana i Andriampakatro sy ireo zananany, naka toerana tany amoron'ny reniranon'Ionive, any atsinanan'Ankaratra ka nahazo faritra iray vaovao mihitsy nonenan'izy ireo, izay nantsoina hoe: « ''Anjanamangarira ''»; ary ny vohitra misy azy ireo dia Isoavina, Antetezambato, Itsarafaritra, Miadanimerina, Ambatoharanana, Ankotsaka, Antamika, ...
Nisy koa ireo lafin-kavan'Andriampakatro tonga nanorim-ponenana tao Anjanamangarira, toy ny tao Andohofarihy, Maromoka, ...
[[Antsirabe]] ihany koa dia isan'ny vohitra nofidin'ny taranak'Andriamangarira honenana, ary nisy maromaro aza no lasa mihitsy hatrany Soanindrariny sy Sahanivotry. Tsy lazaina intsony ireo nifindra tao Antananarivo. Mbola betsaka ihany koa anefa ireo taranaka no nijanona teo an-toerana ihany, tao « Imerina », araka ny fomba fitenin'ny ireo izay nifindra monina, toy ny valala fiandry fasana nitandrina ny soatoavina sy ny nanabe voa ny tanindrazana.
{| align="center"
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriamangarira avy amin' Andriampakatro
|[[File:Ambatoharanana_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Ambatoharanana / Ambohimandroso|350x350px]]
|[[File:Miadanimerina_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Miadanimerina / Ambohimandroso|350x350px]]
|}
== Rohy ivelany ==
* [http://aviavy.atspace.com/story/andriamangarira.html http://aviavy.likesyou.org/]
*[http://www.royalark.net/Madagascar/imerina2.htm http://www.royalark.net/]
== Loharano ==
<references />
[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]
2x52yxvi1j077vmwv5qdmaav0yu528z
1146826
1146821
2026-07-05T17:31:28Z
Hephaestus-Mrz36
22223
/* Rainizakamanga */
1146826
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|vignette|323x323px|Fasan-dakan' Andriamangarira, miloloha "Tranomasina" ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]
'''Andriamangarira''' dia mpanjaka nanorina an'Antsahadinta tamin’ny taona 1725. Teraka manodidina ny taona 1695 izy ary niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin’ny 1775 teo amin'ny faha-80 taonany. Andriandambozozoro no rainy ary Rasohanamanjaka no reniny, izay samy Andriamasinavalona. Andriambolamena zanany lahiaivo no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta rehefa niamboho izy. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha no niterahany 3 mianadahy: dia Ramakilahy sy Andriambolamena ary Rahanivofotsimanjaka.
== Ny loharano nipoiran'Andriamangarira ==
Ity fehezan-tantara ity dia mikasika ny zava-niseho nanomboka tamin'ny vanim-potoana nanjakan' [[Andriamasinavalona]] (1675-1710) tao Ankibonimerina.
Zanaka lahiaivon'ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe<ref name=":0"><small>François Callet (1908), ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)'<nowiki/>''',''''' Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>(1650-1670) izy, ary nanana anabavy maro sy rahalahy iray ray sy reny aminy. Ny anabaviny iray atao hoe Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja dia niteraka telo (3) mianadahy:
* Andriandambozozoro tao Malaza sy Ivatobe avaratra;
* Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo;
* Razafindrahety tao Tangaina, samy amin'ny faritr'Ambodirano Imerinatsimo iny izany.
Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina dia ity andriandahy atao hoe Andriandambozozoro, izay andriana nifehy an'Ivatobe, Androhibe, Ambohitrontsy, Malaza sy ny manodidina, tamin'izany fotoana izany, dia naka vady ny zanakavavin'Andriamasinavalona<ref><small>Georges Rabemanana (2000), ''Ny Andriamasinavalona ao Miadanimerina'', Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref><ref><small>Kaominina ambanivohitra Androhibe-Antsahadinta (2017), ''[https://fdl.mg/sites/default/myfiles/PCD/PCD/PCD%20ANTSAHADINTA/PCD_Antsahadinta.pdf Plan Communal de Developpement (PCD) de la Commune Rurale d’Androhibe Antsahadinta 2017-2021] « La culture en tant que levier du développement ''», Ministeran'ny atitany sy ny fitsinjaram-pahefana - Repoblikan'i Madagasikara, Antananarivo.</small></ref><ref><small>Rabarijaona (1938), ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'', Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.</small></ref> izay napetrany ho andriantompombodivona, masoivoham-panjakana foibe tao Ambohimahamanina.
a) Rasohanamanjaka, zanakavavin'Andriamasinavalona, dia niteraka tamin'Andriandambozozoro an'i:
[[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|349x349px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka ao amin'ny </Br> Rovan' Antsahadinta|alt=]]
*Andriamangarira izay nanorina an'Antsahadinta ka nanjaka tao (1725-1775);
* Andriamalama tao Isoanangano;
* Ranosy (vavy) tao Androhibe;
* Rabiby tao Antalaho / Antanetibe;
*Andriamifonozozoro (Rafonozozoro, hoy i P. Callet) tao Ivatobe.
b) Rangorinimerina tao Ambohitrontsy </Br> dia niteraka indray tamin'i Andriamifonozozoro an'i:
* Andriamohara, nanjaka tao Alasora;
* Andriambelomasina, nanjaka tao Ambohimanga (1730-1770);
* Andriantoarano nonina tao Alasora;
* Ramisamanjaka nonina tao Anosiarivo;
* Andriampalimanana nonina tao Tsirangaina;
* Ary ny vavy Rahisatra sy Rahira tao Manandona, Randrianizara nanambady an' Andriamborosinandriana tao Ambohipoloalina ka niteraka an' Andrianarabo, Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona.
[[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|314x314px|Tranomasin' Andriamangarira ao avaratra indrindra, ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]]
Teraka tao Ambohitrontsy tany amin'ny manodidina ny taona 1695 tany ho any izany i Andriamangarira. Araka ny lovan-tsofina dia nisy vehivavy mpampivelona sy renin-jaza mahay sy malaza tao Ambohitrontsy, ka izany no nahatonga ny nahaterahan'ny zanaky ny andriana sy nifanan'ny vadin'ny andriana teo.
Raha zohina ny tetiarana dia samy Andriamasinavalona Andriandambozozoro rain' Andriamangarira sy Rasohanamanjaka reniny. Koa amin'izany dia Andriamasinavalona hiringiriny Andriamangarira<ref><small>Rabenjamina (1950), ''Tantaran’Andriana: Andriamangarira, Mpanjaka fahagola teo Antsahadinta sy ny Zanamangarira taranany'', Imprimerie-Antananarivo 4 Bis, rue Gallieni.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/Couverture_du_livre_de_Pasteur_RABENJAMINA_%28Andravokely%29.jpg]</small></ref><ref><small>Lucien Paul Raharison (2012), [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990''], Thèse de Doctorat, Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&hl=fr&sa=X&redir_esc=y ISBN 9781698427225])</small></ref><ref><small>Thomas Rakotoarivelo & Solonavalona Andriamihaja (2014), ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'', Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona », Antananarivo.</small></ref><ref><small>Jean Désiré Ranaivoson (2020), ''Ny Andriamaneforalambo Zanadralambo enin-toko amin'avaradrano'', Fanontana manokana - Antananarivo.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/88/Ny_Andriamaneforalambo.jpg]</small></ref><ref><small>Isabelle Ratsira & Misa Rakotoariseheno (1993), ''Antsahadinta'', Livret de présentation de l'histoire d'Antsahadinta par le Syndicat d'Initiative d'Antsahadinta, SME-BP 659- DL N°058, Antananarivo.</small></ref>.
Nanorina sy nanjaka tao Antsahadinta tokony ho tamin'ny taona 1725 Andriamangarira, niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin'ny taona 1775; heverina ho 80 taona ny andro niainany.
Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha, no niterahany 3 mianadahy:
* Ramakilahy, lahimatoa nipetraka tao Ankadinanahary;
* Andriambolamena, lahiaivo, nandimby fanjakana an-drainy tao Antsahadinta;
* Rahanivofotsimanjaka izay nanambady an-dRabibilahy tao Ambohimahamanina.
Angamba mbola nisy koa zanak' Andriamangarira hafa reny any ho any saingy tsy voarain'ny tantara.
Andriamangarira izany no mpanjaka voalohany teo Antsahadinta, vodivona farany atsimo amin' Ivatobe, notapahan'ny hady ka lasa boribory; rakotry ny ala maitso izy satria tsy navelan' Andriamangarira ho tapahina na kapaina mihitsy ny hazo.
Hoy ny tonon-kira ilazan'ny Ntaolo io tanànan' Andriamangarira io: <blockquote>"Mananjara samy vohitra Antsahadinta. </Br> Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany !" </blockquote>Nataony roa ny vavahady eo amin'ny tanànany: dia eo amin'ny alahamadin'ny vohitra sy eo amin'ny adijadin'ny tanàna. Eo amin'ny asorontanin'ny vohitra dia nasiany hady fetsy misy zohy mivoaka any ivelan'ny tanàna na dia mihidy aza ny vavahady. Fahiny, fony mbola niady an-trano dia kodiaram-bato avo rindrina no mivoha maraina, mirindrina hariva teo amin'ny vohitr' Andriamangarira<ref><small>Josélyne Ramamonjisoa (2003), ''[https://books.google.mg/books?id=62twAAAAMAAJ&q=andriamangarira&dq=andriamangarira&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi8jPrEgfnzAhUSQkEAHWpMAc8Q6AF6BAgKEAI Madagascar, des paysages proteiformes]'<nowiki/>''',''''' Association Malgache des Montagnes Africaines (AMMA), Antananarivo.</small></ref>.
== Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta ==
Rehefa niamboho Andriamangarira, dia '''Andriambolamena''', zanany lahiaivo indray no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta. Andrianamboatsimarofy kosa no mpanjaka tao Antananarivo (1774-1796), nifehy an' Imerinatsimo, tamin'izany andro izany.
Efa nanjaka nadritra ny 20 taona tao Antsahadinta i Andriambolamena vao resin' [[Andrianampoinimerina|Andrianampoinimerina]] i Andrianamboatsimarofy tao Antananarivo ka nanomboka nanjaka tao izy tamin'ny manodidina ny taona 1794. Andrianamboatsimarofy kosa namaha sy nanorim-panjakana tao Anosizato, izay nataony hoe ''Isoananjakana''. Niamboho tao Fenoarivo tamin'ny taona 1798 Andrianamboatsimarofy ary nodimbiasan'ny zanany, dia i Ramaromanompo izany.
Andriambolamena dia niandany mandrakariva tamin'i Andrianamboatsimarofy sy Ramaromanompo satria iray fileovana aminy ary iray fianakaviana satria Reniamboa, izay zanakavavin'Andriambolamena, dia vadiben-dRamaromanompo ary anabavin-dRaboabe Andrianjakapingarivo. Ary Ramaromanompo dia nanao toeran-droa fonenany tao Antsahadinta nisy ny renibeny sy ny vadibeny, sy Isoananjakana (Anosizato).
Misy lovan-tsofina<ref><small>Ravelojaona (1937), ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana '<nowiki/>''',''''' Imprimerie industrielle - Antananarivo.</small></ref> milaza fa noroahin' Andrianampoinimerina hiala an' Antsahadinta Andriambolamena satria hono naditra izy, nanambaka sy nihinam-bahoaka ary nanodikodina ny hasina satria tendan-kanina hono ka nosaziana izy sy ny taranany. Toa resaka fisoketana ihany izany novoizin' Avaradrano izany satria tsy nifankahazo loatra ny foko roa tonta.
Toy izao kosa ny tantara niseho araka ny fahitan'i Lebel<ref><small>Jean Claude Hebert (1804), ''Les tribulations de Lebel'' «'' Negociant - voyageur ''» ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803) ''», ''In'' ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'', ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''</small></ref>, mpividy andevo raha tonga tany Imerina izy tamin'ny taona 1803:<blockquote>«...Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan'ny ireo havany, dia ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan' Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao (na Ravaonimerina) vadin' Andriantomponimerina sy Razafinamboa...».</blockquote>Volana vitsivitsy tato aoriana (aogositra 1803) dia maty Reniamboa, izay vadiben-dRamaromanompo; nisaona ny olona; nohararaotin' Andrianampoinimerina izany hanafihana an' Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianankaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany marobe. Nataon' Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka.
Mbola afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany andrefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa Ramaromanompo sy Ravaonimerina anabaviny, izay nalahelo ny vadiny lasa nandositra; dia nalain' Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Andriambolamena sy ny taranak'Andriamangarira, Ramaromanompo sy ny havany rehetra dia noroahiny hiala sy tsy handia ny vohitra intsony. Nanomboka tamin'izay dia napetrany hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan'ny vadiny roa ambin'ny folo, zanak'Andriantsira avy eny Alasora.
{| align="center"
|[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]]
|}
== Ny taranak'Andriambolamena sy ny Zanamangarira ==
Rehefa niala tao Antsahadinta Andriambolamena mianakavy dia tsy nandeha alavitra fa nanorim-ponenana teo atsimon'Antsahadinta izay nataony hoe ''Ambohitsoa''; tao izy no niamboho sy nafenina. Mbola hita ao Ambohitsoa ny fasany. Na teo aza izany dia mazava tsara fa tsy lasa menakely miankina amin' Antsahadinta mihitsy ny Zanamangarira fa fokon'andriana mahaleotena tany Ambodirano toy ireo Andriamasinavalona tsy manana menakely.
Maro ny taranak'Andriambolamena fa ny nandimby azy dia '''Ramboabe Andrianjakapingarivo''' zanany. Tsy nijanona tao Ambohitsoa izy fa nanorim-ponenana teo ambany andrefana natao hoe ''Ampahatelo''. Taty aoriana dia niala tao Ampahatelo indray Ramboabe ka nianatsimo nankany ''Miantsoarivo'' ary nanorim-bohitra nataony hoe ''Itsarahavana''.
Niteraka marobe tao Ampahatelo i Ramboabe ka ireo zanany nahazo tantara sy notolorana vohitra hipetrahana dia:
* Andriamontandraisoa, lahimatoa, tao Ampahatelo ihany, izay nanova ny anaram-bohitra hoe ''Miadanimerina''; ary ny taranany dia nanorim-ponenana vaovao ihany koa tao ''Ambatomahabodo''. Izy no niteraka an'i Rainizakamanga, ilay andriandahy nipetraka tao ''Finaritra,'' izay lefitry ny Printsy Ramananolona;
* Andriampakatro<ref><small>Thomas Rakotoarivelo (2016), ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany,'' Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref>, ilay zanany napetrany tao ''Ankatsaka'', izay nifindra monina tany ''Isoavina (Ambohimandroso)'' taty aoriana ary any ny taranany.
Ireo vohitra ireo sy ny manodidona azy (vodivona, tanety, lohasaha, tanimbary) no fonenan'ny </Br>
tarana-dRamboabe Andrianjakapingarivo izay namorina ny faritra naka anarana hoe: ''Anjanamangarira'' ao Ankibonimerina.
{| align="center"
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriambolamena ao Ankibonimerina
|[[File:Vavahady Ambatomahabodo 4.jpg|thumb|Vavahady ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|265x265px]]
|[[File:Vatomasina Ambatomahabodo 3.jpg|thumb|Vatomasina (fanapahana) ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|190x190px]]
|[[File:Amontana à Ambatomahabodo.png|thumb|Amontana ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|365x365px]]
|}
== Andriampakatro ==
[[Sary:Takelaka_Andriampakatro.jpg|vignette|258x258px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanorina an'Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]
'''Andriampakatro''' dia zanaka faralahin-dRamboabe Andrianjakapingarivo, izay nonina tao amin'ilay tanàna antsoina hoe Ankatsaka tany Ambodirano, tao Ankibonimerina. Taty aoriana anefa dia nifindra monina tao atsinanan'[[Ankaratra]] sy atsimon'Ambatolampy izy, ka ny tanàna lehibe ankehitriny eo dia [[Ambohimandroso|Ambohimandroso-Gara]].
Io faritany nisy an' Andriampakatro sy ireo zanany io dia voafaritra tsara: ny reniranon' Ikelilalina no mamaritra azy avy ato andrefana ka mihaona amin'ny reniranon' Ihazolava avy ato avaratra; ny reniranon' Ionive kosa no eo antsinanana ary ny reniranon'i Maromoka no farany atsimo. Io faritra io no atao hoe: ''Anjanamangarira;'' ny renivohiny fahiny dia ''Isoavina''. Tato aoriana Andriampakatro dia nifindra tao Ambatoharanana, vohitra avo misy fasana ilevenany, eo ambony andrefan'ny garan-damasinina ao Ambohimandroso.
==== Ambohimandroso-Gara ====
Ambohimandroso dia tanàna vaovao vao niforona tamin'ny fotoana namakiana ny lalamby mampitohy an' Antananarivo sy Antsirabe tamin'ny taona 1920. Eo andrefan'ilay vohitra kely atao hoe Antamboho, fonenan'ny taranak'Andriamangarira iray no nanorenan'ny vazaha Fiantsonan-dalamby (Gara) satria nisy sampanan-dàlana lehibe tao avaratra keliny: avy any Antananarivo (avaratra), Antsirabe (atsimo), Ambatotsipihina-Ankaratra (andrefana), Vakinisisaony-Antsiriribe (antsinanana) ka nomena anarana hoe Ambohimandroso. Teo no fanondranana an-dalamby ny [[manjarano]] (na grafita) avy any Anjamanga sy ny manodidina ka alefa any Toamasina ahondrana ho any am-pitan-dranomasina; teo koa no fandefasana ny kitay hazo sy ny vokatrin'ny tany samihafa amidy ao Antananarivo. Toeram-pivezivezena sy fihaonan'ny mpandraharaha maro Ambohimandroso ka nandroso vetivety tokoa.
==== Ny fizaran-tany nataon' Andrianampoinimerina ====
Araka ny tantara voalazan'i P. Callet<ref><small>François Callet (1908), ''Tantaran'ny Andriana'' -Tome IV, Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>, dia toy izao no niseho:
Rehefa voavorin' Andrianampoinimerina Imerina 4-toko (Avaradrano, Vakinisisaony, Ambodirano, Marovatana) niampy an' Ivonizongo sy Imamo manontolo, dia niroso nianatsimo izy haka an'i Vakinankaratra. Ny olona nalainy hanampy azy tamin'ny hevitra sy ny tetika hanantateraka izany, dia ireo ''Zanadrangorinimerina'', izay tsy iza fa havany ihany.
Ireto avy izy ireo:
* Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona, zanak' anabavin' Andriambelomasina ao Ambohipoloalina;
* Andriamparana, zanak'i Ramisamanjakarivo tao Anosiarivo;
* Andriantsalama; zanak' Andriantoarano tao Mandrosoa;
* Andriandambovololona, Andriamahery ary Andriatsimandehairery, zanak' Andriampalimanana ao Tsirangaina.
Rehefa azo i Vakinankaratra, vita i Fisakana sy Betsileo ka tafapetraka ny rafitra fitantanana ireo faritra ireo dia nitodi-doha niverina nianavaratra Andrianampoinimerina sy ny tafika nentiny. Niakatra teo an-tampon' Ambohipeno izy, nanopy maso ny manodidina ka talanjona nahita izato tany midadasika tsy taka-maso, nefa foana tsy misy olona, na miantsinanana hatrany amoron'ala, na mianatsimo hatrany Betsileo na miankandrefana hatrany ambodin'Ankaratra; dia nantsoiny ireo andriana mpitaritafika rehetra niaraka taminy ka hoy izy:
« Voriko ny tany sy ny fanjakana, ka izao no lazaiko aminareo:
* ''Indro ianao Andriamaheritsialaintany sy Andriankotofanina, indry Hiaramalaza dia anareo iny miantsinanana ka ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...;''
* ''Indro ianao Ratsimamangalahy sy Ramatoarasamoana: indro kosa Vakinilalantafika no miantsinanana, ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»'';''
* Ary hoy Andrianampoinimerina tamin'ireo ''Zanadrangorinimerina'': « ''Kely foana no tsy nanam-boninahitra ialahy ! Fa izaho sy ianareo tsy iray ihany va ? Raha any Ambohimanga sy Antananarivo aho, manjaka; ary raha aty aho, isalahy aminareo ! Ka indro kosa ny anareo, fa voriko izaho sy ianareo ny fanjakana; hatreto Ihazolava no mianatsimo kosa, ka vakinilalantafika no miankandrefana, anareo Zanadrangorinimerina kosa izao, koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»''.''
« ''Izao no didy omeko anareo, fa mandry ny fanjakana ary voriko ambanilanitra, ka izay olona miditra amin'ny taninareo voadidiko izao dia menakelinareo, fa ny tany no didiako ho anareo ! ''»
Ireo faritra rehetra nozarain' Andrianampoinimerina ireo, izay manelanelana an' Ankibonimerina sy Vakinankaratra dia mbola tany efitra tamin'izany fa vao ho voanjona olona avy ao Ankibonimerina sy Vakinankaratra. Vakinilalantafika no miankandrefana ka hatrany Ankaratra dia Menakely nofehezin'ny Zanadrangorinimerina<ref><small>Foiben'ny Arsivam-pirenena - Seria D113 - 00012 (1898), « ''Rapport sur l'ethnologie de la région d'Ambatolampy ''», ''Cabinet civil'', Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.</small></ref>; nifankatia tokoa izy 7 lahy ka tsy nozarainy ny fanjakany na ny menakeliny. Ireo taranak'izy ireo dia nanorom-bohitra sy vodivona tany amin'iny faritra iny; tao Androndra atsinanan' Ionive dia nisy taranak' Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina; Andriamahandry zafikeliny no niorom-ponenana tao voalohany. Torak'izany koa ny tao Rangaina, Masoandro, Androndra (samy ao avaratr'Antanifotsy manamorona an' Ionive).
Ny faritra misy ny Zanamangarira atao hoe Anjanamangarira, noho izany, dia tafiditra ao anatin'ny zaratanin'ny Zanadrangorinimerina; anefa ny Zanamangarira dia tsy menakelin'izy ireo mihitsy.
''Ka ahoana ny fanazavana izany ?''
==== Andriampakatro sy ny Zanadrangorinimerina avy ao Tsirangaina ====
Andriampakatro, araka ny tantara, dia isan'ny miaramila mpitari-tafika nandray anjara tamin'ny fakana an'i Vakinankaratra. Isan'ireo niara-dia tamin' Andriandambovololona sy Andriamahery ary Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina izy: nifankahalala izy ireo satria nifanila sy nifanakaiky fonenana tany Ankibonimerina (Tsirangaina sy Miadanimerina) ary mpihavana rahateo.
Rehefa nandeha hifindra monina amin'ny menakeliny vaovao tao atsimon'Ihazolava ry zareo sasany avy ao Tsirangaina, dia Andriampakatro no olona azony antoka ka nantsoiny hamaky lay izany faritra izany hanao famorian-ketra, toy ny isam-pangady, ny hajia, ny ila-vodihena; hiandry vavatany ka nipetraka teo amin'ny toerana farany avaratra indrindra amin'ny faritry ny menakely mba hanara-maso ny fidiran'ny olona honina ao; satria malalaka ny tany ary mahavokatra ka betsaka ireo avy any Ambodirano sy Vakinisisaony no tonga nitady ravinahitra. Natao hoe ''Isoavina'' na ''Isoavinandriana'' io vohitra fiandrasana vavan-tany io tato aoriana.
Niditra ny hetra, voaara-maso ara-dalàna ny fahatongavan'ny olona hanorom-ponenana, ary nitombo fatratra ny isan'ny vahoaka menakely. Afa-po tamin'ny asa nataon' Andriampakatro ny fianakaviana avy ao Tsirangaina. Ho fankasitrahana an' Andriampakatro tamin'ny asany dia nanome toky ry zareo ao Tsirangaina fa homena zara-tany honenan' Andriampakatro, ho lovain-janaka aman-jafy.
Nihaona teo atsimon'ilay vohitra fonenany Andriampakatro sy ry zareo avy ao Tsirangaina niaraka namaritra ilay zaratany ho an'ny Zanamangarira. Tapaka tamin'izay fa ny renirano sy ony manodidina an'Isoavina no atao faritra mametra io zaratany io dia: ''Ionive'' no atsinanana, ''Imaromoka'' no ao atsimo, ''Ihazolava'' no ao avaratra, ary ''Ikelilalina'' no ao andrefana, izay no honenan' Andriampakatro sy ny taranany ka antsoina hoe ''Anjanamangarira faha-roa'', io faritra io, ka izay rehetra monina ivelan'io faritra io dia lasa menakelin'i Tsirangaina. Vita mazava tsara ny famaritana ka natao hoe ''Itsarafaritra'' ilay toerana nihaonana sy nizarana ny tany. Io valisoa nomena an' Andriampakatro io dia tsy azo natao menakelin'i Tsirangaina fa nahaleotena satria andriana Andriampakatro sy ny taranany ka natao nitovy fitondrana amin' Anjanamangarira tany Ankibonimerina ihany.
Tsy maintsy nampahafantarina ny Andriamanjaka tao Antananarivo anefa izany fifanarahana fanomezana izany satria nanova ny didin' Andrianampoinimerina tamin'izy nanao ny fizaran-tany.
Niakatra tao Anatirovan'Antananarivo ary izy roalahy Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika sy Andriamahandry, tompomenakely hilazalaza ny antony sy hangataka tso-drano amin-dRadama Rainy; faly tokoa ny Andriamanjaka ka nitso-drano nanao hoe:
« ''Havako ianareo, nahafoy ny ainareo hamoriako izao fanjakako izao araka ny finari-bavan' Andrianampoinimerina ka tsofiko rano izao fangatahanareo izao, hitombo ny taranakao Andriampakatro, hihamaro ny isanareo, ka izao tany ipetrahanareo izao tsy azonareo hampidirana ny hafa, ary na iza zanaka nampanambadiana any ivelany, na iza manana fanjakana any ivelany, tsy azo enti-mandeha ny tany ary tsy omena ny hafa fa izay mitoetra mamelomaso no tompony !''
''Ary levenam-bola omeko anao, na iza hanjaka handimby ahy, na iza havako hanapaka, tsy misy mahazo mampanompo anareo tahaka ny ataon'ny Folovohitra (Hova), fa tenako ianareo ary ny taranakareo dia taranako, ka tsy manompo tena ianareo ! Ho soavin' Andriamanitra sy ho tahin'ny Roambin'ny folo manjaka anie izao fonenanao sy ny taranakao izao ! ''»
Rehefa avy nisaotra nanao tratrantitra andriana sy nanasina andriana tamin'ny volatsivaky izy roalahy dia nitodi-doha niverina nody tamin-kafaliana sy haravoana. Ary tonga soa tany an-toerana dia novoriana ny vahoaka nilazana ny vaovao sy hafatra ary nanome anarana hoe ''Isoavinandriana'' ilay vohitra niandohana. Nitohy izany fifampitondrana izany nandritra ny fanjakan-dRanavalona I sy ireo mpanjaka nandimby azy ary tsy niova hatramin'ny faran'ny fanjakan'andriana na hatramin'izao fotoana izao aza.<ref><small>Centre des Archives d’Outre Mer - Seria 2D5-2D6 (1895-1946), ''Rapport économique de la province de Tananarive'', Repoblika Frantsay, Aix-En-Provence.</small></ref>
Noho izany dia nodidin'ny mpanjaka Radama I ho lasa Vodivona « Anjanamangarira » ka i Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika, no andriana niifehy izany faritany, izay valisoa azony izany.
==== Andriampakatro tao Isoavina, Anjanamangarira ====
[[Sary:Andriampakatro 2.png|vignette|397x397px|Fasan'Andriampakatro, miloloha "Tranomanara" ao Ambatoharanana / Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]]
Raha tombanana fa tokony ho tany amin'ny fiantombohan'ny taonjato faha-19 tany ho any Andrianampoinimerina no nandeha nanafika tany Vakinankaratra sy tany amin'ny Betsileo, dia azo heverina fa efa tovolahy afaka niady Andriampakatro, tokony ho teraka tamin'ny taona 1770 tany ho any izy.
Taoriana kelin'ny taona 1805, izay nanaovan' Andrianampoinimerina ny fizarana ny tany tao antsinanana sy atsimon'Ankaratra ho valisoa nomena ireo andriana nitari-tafika tany Vakinankaratra sy ny faritanin'ny Betsileo, no nisy ilay fifanarahana nataon' Andriampakatro sy ry zareo Zanadrangorinimerina fa hiandry vavatany ao Isoavina i Andriampakatro.
Raha vao niamboho Andrianampoinimerina dia nikomy tsy nety nisaona azy ny Betsileo sasany toy ireo tao Ambositra sy ireo tany atsimon'i Matsiatra. Niverina nampanaiky azy ireo indray i Radama I tamin'ny taona 1811, ka mbola niaraka nanafika taminy hatrany Andriampakatro, rehefa naharesy dia niverina ka nitondra babo betsaka avy any amin'ny faritra Betsileo. Ny ankamaroan'izy ireto dia natao ankizy mpanampy ka niara-nonina tamin'ny Zanamangarira tao Anjanamangarira ihany ary nomena tany ivelomany rehefa rava ny fanandevozana.
Nijanona niandry vavatany tao Isoavina izy ka natao ''Amboninjato Dimy Voninahita'' sy nomena ny faritra Anjanamangarira ho lovain'ny zanaka aman-jafiny. Ny zana-drahalahiny kosa, ''Rainizakamanga'' avy ao Finaritra, dia natao lefitry ny Printsy Ramananolona tany Faradofay tamin'ny taona 1825.
Tamin'ny taona 1831, efa nanjaka Ranavalona I, dia nisy andian-tafika lehibe nentin-dRainiharo sy Rainimanonja nampandry tany tany atsimo atsinanana, Vangaindrano sy Ikongo; mbola voasoratra ho isan'ny miaramila nanafika tany koa Andriampakatro nifehy miaramila 100 lahy, na dia somary efa lehibe amin'ny taona aza.
Tato aoriana dia tsy nandeha nitari-tafika intsony izy fa natao Loholona Borozano. Lasa nanorim-ponenana vaovao teo antampon-kavoana i Andriampakatro, tao amin'ny tanàna izay nataony fitazanana ny faritra Anjanamangarira rehetra, izay vohitra nofeheziny; nomeny anarana hoe ''Ambatoharanana'' ilay toerana.
Nodimandry tao Isoavina tany amin'ny manodidina ny taona 1840 tany ho any Andriampakatro, rehefa heverina fa feno 70 taona; ary nentina nalevina tao Ankatsaka, Miadanimerina (Ambodirano Imerinatsimo) izy tamin'izay. Taty aoriana anefa, tokony ho tany amin'ny taona 1870, dia nalain'ireo zanany Andriampakatro ka nafindrany hanokatra fasana vaovao izay vao naorina teo Ambatoharanana (Ambohimandroso) ary ao izy no milevina hatram'izao.
== Rainizakamanga ==
Tamin'ny volana Desambra 1816 no tonga namangy an-d[[Radama I]] tao Antananarivo ny Kapiteny Anglisy atao hoe: Lesage, narahi-miaramila telopolo sy dokotera ary mpandika teny. Tamin'ny 5 Febroary 1817 vao nody ny vahiny. Ny roa lahy tamin'ny lefitry Lesage dia Brady sy Carren, dia nohazonin-dRadama hampianatra ny miaramilany araka ny fomban'ny miaramila vazaha. Samy nanana toerana fianarana matso Imerina enin-toko, ka Benasandratra atsimon'i Fenoarivo no fianaran' Ambodirano.
Ny nataon-dRadama mpifehy ambony indrindra tamin'ny miaramilan' Ambodirano, dia ny Printsy Ramananolona, zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama. Ny mpifehy roa lahy manaraka azy dia andriandahy avy amin'ny Zanamangarira avy ao Finaritra atao hoe: '''Rainizakamanga''' sy ny hovalahy Ramanasina avy ao Ambohiborona.
==== Fanafihana be voninahitra ====
Tamin'ny taona 1825, dia nisy vahiny niorim-ponenana tany atsimo atsinanana, tao ''« Fort Dauphin »''. Dia hoy ny mpanjaka Radama I tamin'izany: « ''An' Andrianampoinimerina ny Nosy Madagasikara, fa ny ranomasina no valamparihiny. Izaho Ilaidama no fanovan'ny Ombalahibemaso, ka tompon'ny rean-tany aman-danitra ''»''.''
Namory miaramila ho any [[Tolagnaro|Fort Dauphin]] Ilaidama, ka ny lehiben' Ambodirano dia ny Printsy Ramananolona avy ao Ambohiborona.
Nampifaninanany ny miaramilan' Imerina enin-toko, ka Ambodirano no tafakatra voalohany tao Fort Dauphin. Nankasitraka fatratra ny Printsy Ramananolona sy ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina Ilaidama. Tsy azo atao ho''e'' Fort Dauphin ity tanàna ity hoy Ilaidama. Antomboka no farany avaratara amin'ny taniko ary ity farany atsimo ity dia atao hoe: Faradofay.
Apetrako eto Faradofay ireto mpiady mahery fo ireto dia ny Printsy Ramananolona, ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina. Nomen-dRadama sabatra tsara tarehy Rainizakamanga Zanamangarira avy eo Finaritra, noho izany fandresena be voninahitra tao Faradofay izany.
==== Ranavalona I sy ny Zanamangarira ====
Voalaza tamin'ny boky ''Radama I sy Ranavalona I'', boky nosoratan-dRabenjamina Androvakely eo amin'ny pejy faha-32 fa ny Printsy Rakotobe, zanak'anabavin' Ilaidama, no notendrena handimby azy, dia hampivadiana amin-dRaketadradama zanany vavy tokana.
Hafatr' Andrianampoinimerina koa izany. Voalazan'ny bokin'ny andriana Rabary Pastora amin'ny ''Tantaran'ny Martiora'' izany.
Imavo tonga [[Ranavalona I]], iray tamin'ireo vadin' Ilaidama, dia nanao izay hahafoana izany didin' Ilaidama izany. Nahazo mpiandany aminy Imavo ka nibosesehany ny Rova nony niamboho Ilaidama. Nosatrohan'ireo mpiandany aminy satroka fito rantsana Imavo, dia nomeny anaram-baovao hoe: Ranavalona I.
Rehefa nitana ny tehim-panjakana Ranavalona I dia novonoina i Rakotobe, i Rabodosahondra renin'ny Printsy Rakotobe, ny Printsy Ratefinanahary, izay rain'ny Printsy Rakotobe, i Rambolamasoandro vadin' Andrianampoinimerina, izay reniben'ny Printsy Rakotobe, Ratafika, anadahin-drenin'ny Printsy Rakotobe, Printsy [[Ramanetaka]], zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama, nanirahan'i Ranavalona mpamono tany [[Mahajanga]]; anefa afa-nandositra tany [[Kômôro]] ka lasa mpanjaka tany. Nanirahany mpamono ihany koa ny Printsy Ramananolona tao Faradofay, ka Rainizakamanga Zanamangarira sy Ramanasina no nasainy nanatanteraka izany.
Niraiki-po tamin'ny Printsy Ramananolona ny andriana Rainizakamanga sy Ramanasina hovalahy; ka izao no nataony: Nanatona ny Printsy izy ka niloa-bava hoe: "''Ratsy loatra ity trano ipetrahanao ity ny andriana, ka aoka Rainizakamanga hitondra ny miaramila haka hazo any an'ala"'' hoy Ramanasina. Nanaiky Printsy Ramananolona: niditra maraina nitondra lefom-pohy tao an-tranon-dRamananolona, Ramanasina ka raha mbola nandry tao am-pandriana ny printsy dia nolefoniny ka maty. Faly Ranavalona I, ka nataony kômandy nisolo ny Printsy Ramananolona tao Faradofay Ramanasina. I Rainizakamanga Zanamangarira izay tsy mba nahafaty ny Printsy Ramananolona, dia tonga lefitr' ilay mpandraraka rà marina.
==== Fandevenana manetriketrika ====
Rehefa nodimandry tao anatirovan'Antananarivo i Rainizakamanga, dia nentina tany Fenoarivo Benasandratra aloha, ka nijanona indray alina teo, ary narahi-miaramila nanao rere. Niainga ho any Finaritra indray avy eo, anefa rehefa nandalo teo Androhibe, dia hoy ireo Andriamasinavalona taranak'Andriandambozozoro: « ''Angatahinay handry eto indray alina ny vatamangatsiakan'ny andriana Rainizakamanga fa Andriamasinavalona havanay ''», ka dia nijanona teo indray alina ary nanaovana rere indray. Rehefa izay, dia nandroso ho any Finaritra, narahi-miaramila sy tafondro roa ambiny folo vava izay napoaka tao Finaritra nandritry ny herinandro. Ary ilay sabatra nomen' Ilaidama an-dRainizakamanga tamin'ny fandresena be voninahitra tany Faradofay dia niara-nasitrika taminy tao Finaritra ihany koa.
{| align="center"
|+Harem-bakoka ao amin'ny Vohitra Finaritra
|[[File:Vavahady Finaritra 4.jpg|thumb|Vavahady ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|385x385px]]
|[[File:Vatomasina Finaritra 3.jpg|thumb|Vatomasina (fitsofan-drano) ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|200x200px]]
|[[File:Amontana Aviavy Finaritra.jpg|thumb|Amontana sy Aviavy ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|325x325px]]
|}
== Ny fomban'ny Zanamangarira ==
Amin'ny maha andriana ny firazanan'ny Zanamangarira dia manana ny fombany manokana toy ny andriana rehetra any Imerina izy ireo, toy izao izany:
1) Mifampiarahaba « ''Tsara và, tompoko ''» izy samy izy;
2) Tsy manao ny fanompoana fanaon'ny Hova, izany hoe:
* Tsy manao hazo lava (tsy maka hazo any an'ala hanaovana tranon'andriana),
* Tsy mibaby na milanja andriana,
* Tsy mitondra entan'andriana,
* Tsy miambina;
3) Tsy manao horom-potsy (izany hoe tsy mitaona tany mena hanotorana fasan'andriana);
4) Tsy hani-maty momba sy tsy hanim-bodihena;
5) Ary nandritry ny fotoana ela dia izy samy Zanamangarira ihany no nifanambady na ny avy ao avaratra (Ankibonimerina) na ny avy ao atsimo (Vakinankaratra), mba hiarovana ilay hoe « ''Lova tsy mifindra ''» teo amin'ny firazanana sy teo amin'ny fananana.
== Ny toerana nielezan'ny Zanamangarira ==
Ny vohitra lehibe nonenan'ny taranak'Andriambolamena, zanaka lahiaivon'Andriamangarira, tamin'ny voalohany dia Miadanimerina, Ambatomahabodo ary Finaritra izay samy misy vatomasina sy kianja avokoa. Nanomboka ho tery io faritra nonenan'izy ireo io rehefa nitombo isa ny taranaka; ny tany koa tsy dia nahavokatra firy ka nanjary sarotra ny fivelomana. Betsaka noho izany ireo taranaka no nifindra monina, lasa nitady toerana malalaka sy mahavokatra kokoa.
Ramboabe Andrianjakapingarivo no nifindra monina voalohany, izay nandeha nianatsimo tao akaikin'i Miantsoarivo, any amin'ny manodidina ny faritra misy an'i Behenjy ankehitriny, ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe: «'' Itsarahavana ''» izy tany.
Nifindra monina ihany koa tato aoriana i Andriampakatro sy ireo zananany, naka toerana tany amoron'ny reniranon'Ionive, any atsinanan'Ankaratra ka nahazo faritra iray vaovao mihitsy nonenan'izy ireo, izay nantsoina hoe: « ''Anjanamangarira ''»; ary ny vohitra misy azy ireo dia Isoavina, Antetezambato, Itsarafaritra, Miadanimerina, Ambatoharanana, Ankotsaka, Antamika, ...
Nisy koa ireo lafin-kavan'Andriampakatro tonga nanorim-ponenana tao Anjanamangarira, toy ny tao Andohofarihy, Maromoka, ...
[[Antsirabe]] ihany koa dia isan'ny vohitra nofidin'ny taranak'Andriamangarira honenana, ary nisy maromaro aza no lasa mihitsy hatrany Soanindrariny sy Sahanivotry. Tsy lazaina intsony ireo nifindra tao Antananarivo. Mbola betsaka ihany koa anefa ireo taranaka no nijanona teo an-toerana ihany, tao « Imerina », araka ny fomba fitenin'ny ireo izay nifindra monina, toy ny valala fiandry fasana nitandrina ny soatoavina sy ny nanabe voa ny tanindrazana.
{| align="center"
|+Harem-bakoky ny taranak'Andriamangarira avy amin' Andriampakatro
|[[File:Ambatoharanana_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Ambatoharanana / Ambohimandroso|350x350px]]
|[[File:Miadanimerina_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Miadanimerina / Ambohimandroso|350x350px]]
|}
== Rohy ivelany ==
* [http://aviavy.atspace.com/story/andriamangarira.html http://aviavy.likesyou.org/]
*[http://www.royalark.net/Madagascar/imerina2.htm http://www.royalark.net/]
== Loharano ==
<references />
[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]
g7iitq52pkjxtqrc6o83ux94fmnc1nb
Piper
0
279238
1146775
1144172
2026-07-05T12:05:57Z
Thelezifor
15140
/* Karazana misy eto Madagasikara */
1146775
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Piper nigrum dsc00198.jpg|vignette|''Piper nigrum'' ("dipoavatra mainty")|396x396px]]Ny '''''Piper''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Piperaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Piperales]]. Miseho amin' ny endrika [[hazobotry]] sy [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] ary [[vahy]] izy ireo, izay ahitana karazana mihoatra ny 2 000. Io no vondron-karazan-javamaniry ahitana ny [[Dipoavatra (voany)|dipoavatra]] sy zavamaniry manitra sy [[Zavamaniry fanao fanafody|fanao fanafody]] maro. Misy [[Dipoavatra (voany)|voany]] manana tsiro masiatsiaka vokatry ny fisian' ny amidan' ny piperinina ny karazana sasany.
Maro amin' izy ireo no zavamaniry manjakazaka ao amin' ny toerana aniriany. Mahaliana ho an' ny fahatakarana ny fivoaran' ny zavamaniry ny fahasamihafana ao amin' ity vondrona ity.
Ny fianakaviana ''[[Piperaceae]]'' dia mifandray akaiky indrindra amin' ny fianakaviana ''[[Saururaceae]]'' izay, amin' ny ankapobeny, mifanahaka amin' ny zavamaniry dipoavatra kely sy marefo ary afaka maniry an-tanety sy anaty rano. Samy manana vondrom-bony miendrika rambo misy voniny bitika ireo fianakaviana roa ireo. Havany somary lavitra ny fianakaviana ''[[Aristolochiaceae]]''. Ny havan' ny ''Piper'' fantatra tsara sy tena akaiky - anisan' ny ''Piperaceae'' ihany koa - dia ny zavamaniry ao amin' ny vondron-karazana ''[[Peperomia]]''.
Avy amin' ny [[Fiteny sanskrity|teny sanskrita]] hoe ''pippali'', izay manondro ny dipoavatra lava (''P. longum''), ny anarana siantifika hoe ''Piper'' sy ny anarana mahazatra hoe dipoavatra.
== Toetran' ny ''Piper'' ==
Miseho amin' ny endrika vahy ny dipoavatra. Mamoa amin' ny fahatelo taonany ny foto-dipoavatra iray. Mafy ny ravin' ny dipoavatra.
=== Voniny ===
[[Sary:Piper magnificum0.jpg|vignette|''Piper magnificum'']]
Kely ny voniny sady mitangorona manome [[sampaho]]. Tsy manana [[Felambony|felam-bony]] ny vonin-dipoavatra ka mamela mihanjaka ny [[vavimbony]]. Mety mahatratra folo ny [[lahimbony]]. Amin' ny faritra ambony amin’ ny tahon-dipoavatra no ipetahan' ny sampahom-boniny mirefy 7 sm hatramin' ny 10 sm izay mitodika mifanohitra amin' ny fitodiky ny ravina. Misy [[Voninkazo|voniny]] maro milahatra miolikolika ny sampaho tsirairay. Ahitana voniny mitondra vavim-bony sy lahim-bony ny sampaho sasany, fa ny sasany kosa tsy ahitana afa-tsy vavim-bony.
=== Tahony ===
Ny tahon' ny dipoavatra dia vahy madinika mora folaka sy tapaka, izay mety mahatratra 10 m, miraikitra amin' ny tohana na amin' ny zavamaniry hafa amin' ny alalan' ny faka manara-tahony mifatopatotra.
=== Voany ===
[[Sary:Pfeffer-Gewürz.jpg|vignette|Voan-dipoavatra]]
Amin' ny voalohany dia miloko maitso ny voan' ny dipoavatra, fa rehefa matoy izy dia miloko mena antitra. Mitangorona manome [[sampaho]] ny voan' ny dipoavatra ka misy voany roapolo hatramin' ny efapolo ny ny sampaho iray. Matetika ny voan-dipoavatra iray dia tsy ahitana afa-tsy [[Vihin-javamaniry|vihy]] iray.
== Faritra ambolena dipoavatra ==
Ny dipoavatra no fanatsarana tsiron-tsakafo fantatra hatramin' ny ela indrindra, efa nampiasaina tany amin' ny 3 000 taona fara-fahatarany. Ankehitriny dia volena amin' ny faritra manana toetanin-jana-pehin-tany ny dipoavatra, ka isan' izany i [[India]] (atsimo), i [[Malezia]], i [[Ginea Vaovao]], ny faritra [[Afrika]] mafana, i Natal, ny [[Antilia|tangoro-nosy Antilia]], i [[Brezily]], sns.
== Karazana ''Piper'' ==
[[Sary:Piper borbonense (Wild Voatsiperifery Pepper) Fianarantsoa Madagascar.jpg|vignette|188x188px|Dipoavatra voatsiperifery]]
[[Sary:Piper cubeba muda.jpg|vignette|220x220px|''Piper cubeba'']]
[[Sary:Piper longum.jpg|vignette|174x174px|''Piper longum'' ("Dipoavatra lava")]][[Sary:Black Pepper Flower - Kerala - IMG 3622.jpg|vignette|''Peper nigrum''|222x222px]]
Misy karazany maro dia maro ny ''Piper''. Ny dipoavatra no tena volen' ny olona noho izy mampidi-bola betsaka ka mandray anjara amin' ny toekaren' ny firenena, indrindra ny ''[[Piper nigrum]]'', izay avy any amin' ny faritra mafana any [[Amerika]]. Marihina fa tsy ny karazana ao amin' ny Piper rehetra no atao hoe dipoavatra na ahazoana [[Dipoavatra (voany)|dipoavatra]].
=== Karazana voafantina ===
Indreto ny karazana dipoavatra voafantina fampiasan' ny olona:
* ''Piper aduncum'' L.
* ''Piper amplifolium'' C. DC.
* ''Piper arborescens'' Roxb.
* ''Piper arboreum'' Aubl.
** ''Piper arboreum'' subsp. ''arboreum''
** ''Piper arboreum'' subsp. ''tuberculatum'' (Jacq.) Tebbs
* ''Piper argyrites'' Ridl. ex C.DC.
* ''Piper aequale'' Vahl
* ''Piper amalago'' L.
* ''Piper angustifolium'' Lam.
* ''Piper angustilimbum'' C.DC.
* ''Piper attenuatum'' Buch.-Ham.
* ''Piper auritum'' Kunth
* ''Piper bantamense'' Blume
* ''[[Piper borbonense]]''
* ''Piper betle'' L.
* ''Piper blattarum'' Spreng.
* ''Piper caducibracteum'' C.DC.
* ''Piper caracasanum'' Bredem
* ''Piper chaba''W. Hunter
* ''Piper confertinodum'' (Trel. & Yunck.) M.A.Jaram. & Callejas
* ''Piper crocatum'' Ruiz & Pav.
* ''[[Piper cubeba]]'' L.f.
* ''Piper decurrens'' C.DC.
* ''Piper dilatatum'' L.C.Rich.
* ''Piper futokadzura'' Siebold
* ''Piper glabrescens'' (Miq.) C.DC.
* ''Piper guayranum'' C.Dc.
* ''Piper guineense'' Schumach. & Thonn.
* ''Piper hispidinervum'' C.DC.
* ''Piper hispidum'' Sw.
* ''Piper hymenophyllum''
* ''Piper jacquemontianum'' Kunth
* ''Piper kadsura'' (Choisy) Ohwi
* ''Piper lambeauense'' C.Dc.
* ''Piper latifolium'' L.f.
* ''Piper lolot'' C.DC.
* ''Piper longifolium'' Ruiz & Pav.
* ''[[Piper longum]]'' L.
* ''Piper magnibaccum''
* ''Piper marginatum'' Jacq.
* ''Piper methysticum'' G.Forst.
* ''Piper mornicola'' C.Dc.
* ''[[Piper nigrum]]'' L.
* ''Piper nudilimbum'' C.DC.
* ''Piper ornatum'' N.E.Br.
* ''Piper ovatum'' Vahl
* ''Piper peltatum'' L.
* ''Piper ponapense'' C.DC.
* ''Piper porphyrophyllum'' (Lindl.) N.E.Br.
* ''Piper pseudolindenii'' C.DC.
* ''Piper reticulatum'' L.
* ''Piper retrofractum'' Vahl
* ''Piper saltuum'' C.DC.
* ''Piper sanctum'' (Miq.) Schltdl.
* ''Piper sarmentosum'' Roxb.
* ''Piper siriboa'' L.
* ''Piper umbellatum'' L.
* ''Piper wallichii'' (Miq.) Hand.-Mazz.
* ''Piper swartzianum'' (Miq.) C.DC.
=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Indreto ny karazana ''Piper'' izay azo antoka fa misy eto [[Madagasikara]]:
* ''[[Piper borbonense]]'' <small>(Miq.) C. DC.</small>
* ''[[Piper betle]]'' L.
* ''[[Piper heimii]]'' <small>C. DC.</small>
* ''[[Piper longum]]'' L.
* [[Piper madagascariense|''Piper'' ''madagascariense'']] <small>(Miq.) C. DC.</small>
* ''[[Piper malgassicum]]'' <small>Papini, Palchetti, M. Gori & Rota Nodari</small>
* ''[[Piper methysticum]]'' <small>G.Forst.</small>
* ''[[Piper nigrum]]'' <small>L.</small>
* ''[[Piper pachyphyllum]]'' <small>Baker</small>
* ''[[Piper sylvestre]]'' <small>Lour.</small>
* ''[[Piper tsarasotrae]]'' <small>Papini, Palchetti, M. Gori & Rota Nodari</small>
Indreto kosa ireo izay mbola iadian-kevitra ny fisiany eto Madagasikara:
* ''[[Piper guineense]]'' <small>Schumach. & Thonn.</small>
* ''[[Piper pyrifolium]]'' <small>Vahl</small>
== Jereo koa ==
'''Zavamaniry'''
* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Piper|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Piper'']]
'''Fanao sakafo'''
* [[Dipoavatra (voany)]]
* [[Dite (zavamaniry)]]
* [[Jirofo]]
* [[Kafe (zava-pisotro)]]
* [[Kafe (zavamaniry)]]
* [[Sakamalao]]
* [[Sakay (zavamaniry)|Sakay]]
* [[Sakaibe]]
* [[Tamotamo]]
* [[Tongolo]]
* [[Tongolo gasy|Tongologasy]]
* [[Voatabia]]
[[Sokajy:Fambolena]]
ndnw8b85h68a8ra5t56m9kou7afh6zy
Nienburg/Weser
0
285875
1146797
1096808
2026-07-05T14:19:48Z
HarryWurst
36292
1146797
wikitext
text/x-wiki
{{coord|52|38|N|09|12|E}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Nienburg/Weser
|firenena={{Alemaina}}
|isam-ponina=32126
|velarantany=64.53
|fanjakana = {{Niedersachsen}}
|ben'ny tanàna= Jan Wendorf
|sary=NienburgL.jpg
}}
[[File:DEU Nienburg (Weser) COA.svg|thumb|left| Nienburg (Weser)]]
I '''Nienburg/Weser''' dia tanàna any [[Alemaina]], Ny tanàna no misy ao amin'ny [[Niedersachsen]] ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Basse-Saxe''). Misy, 32126 ny olona velona.
==Ony==
* [[Weser]]
{{reflist}}
{{commonscat}}
[[Sokajy:Tanàna ao Alemaina]]
[[Sokajy:Tanàna ao Niedersachsen]]
bl7257bnf3nmtxtec9b61ca0wpgdwsx
1146798
1146797
2026-07-05T14:21:53Z
HarryWurst
36292
1146798
wikitext
text/x-wiki
{{coord|52|38|N|09|12|E}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Nienburg/Weser
|firenena={{Alemaina}}
|isam-ponina= 32.644
|haavo = 25
|velarantany=64.53
|fanjakana = {{Niedersachsen}}
|ben'ny tanàna= Jan Wendorf
|sary=NienburgL.jpg
}}
[[File:DEU Nienburg (Weser) COA.svg|thumb|left| Nienburg (Weser)]]
I '''Nienburg/Weser''' dia tanàna any [[Alemaina]], Ny tanàna no misy ao amin'ny [[Niedersachsen]] ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Basse-Saxe''). Misy, 32.644 ny olona velona.
==Ony==
* [[Weser]]
{{reflist}}
{{commonscat}}
[[Sokajy:Tanàna ao Alemaina]]
[[Sokajy:Tanàna ao Niedersachsen]]
2lzs0yuxwz8kmh4ata71o2albquv9yn
1146799
1146798
2026-07-05T14:24:13Z
HarryWurst
36292
1146799
wikitext
text/x-wiki
{{coord|52|38|N|09|12|E}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Nienburg/Weser
|firenena={{Alemaina}}
|isam-ponina= 32.644
|haavo = 25
|velarantany=64.53
|fanjakana = {{Niedersachsen}}
|ben'ny tanàna= Jan Wendorf
|sary=NienburgL.jpg
}}
[[File:DEU Nienburg (Weser) COA.svg|thumb|left| Nienburg (Weser)]]
I '''Nienburg/Weser''' dia tanàna any [[Alemaina]], Ny tanàna no misy ao amin'ny [[Niedersachsen]] ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Basse-Saxe''). Misy, 32.644 ny olona velona.
==Ony==
* [[Weser]]
[[File:Weser Nienburg Martinskirche.jpg|thumb|left|Ny Reniranon'i Weser akaikin'i Nienburg]]
{{reflist}}
{{commonscat}}
[[Sokajy:Tanàna ao Alemaina]]
[[Sokajy:Tanàna ao Niedersachsen]]
[[Sokajy:Tanàna ao distrika Nienburg/Weser]]
c2psiesc2o0mw805hyv92nrqnx15rcz
Osnabrück
0
285877
1146793
1078704
2026-07-05T14:15:39Z
HarryWurst
36292
1146793
wikitext
text/x-wiki
{{coord|52|17|N|08|03|E}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Osnabrück
|firenena={{Alemaina}}
|isam-ponina=167.366
|velarantany=119.18
|fanjakana = [[Niedersachsen]]
|ben'ny tanàna= Katharina Pötter
|sary=Osnabrück Süden.JPG
}}
I '''Osnabrück''' dia tanàna any {{Alemaina}}, Ny tanàna no misy ao amin'ny {{Niedersachsen}} ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Basse-Saxe''). Misy, 167.366 ny olona velona.
==Renirano==
* [[Hase (renirano)]]
==Baolina kitra==
*[[Vfl Osnabrück]]
==Jereo Koa==
*[[Lisitra ny tanàna ny Alemaina]]
{{reflist}}
{{commonscat}}
[[Sokajy:Tanàna ao Alemaina]]
[[Sokajy:Tanàna ao Niedersachsen]]
[[Sokajy:Tanàna ao Osnabrück (distrika)]]
286hsfdrmcz95udc03cesdiohcqcr14
Milano
0
286462
1146881
1105022
2026-07-06T08:02:04Z
Rei Momo
6456
1146881
wikitext
text/x-wiki
{{coord|45|26|N|09|11|E}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Milano
|firenena={{Italia}}
|isam-ponina=1.370.623
|velarantany= 181.67
|fanjakana =
|faritra={{Lombardia}}
|ben'ny tanàna= [[:it:Giuseppe Sala (politico)|Giuseppe Sala]]
|sary=Milano, Duomo with Milan Cathedral and Galleria Vittorio Emanuele II, 2016.jpg
}}
[[Sary:CoA Città di Milano.svg|thumb|left|Città di Milano]]
I '''Milano''' ny tanànan'ny [[lamaody]] sy ny vehivavy tsara tarehy, dia tanàna any [[Italia]], renivohitry ny faritra {{Lombardia}}. ([[Fiteny frantsay|frantsay]]:Lombadie)). Ny isan' ny mponina ao aminy dia 1.370.623 araka.
==Ony==
*[[Po]]
==Klioba Baolina kitra==
* [[Inter Milano]]
* [[AC Milan]]
==Tanàna ao Lombardia==
[[Milano]], [[Brescia]], [[Bergamo]], [[Como]]
==Jereo Koa==
*[[Lisitra ny tanàna any Italia]]
{{reflist}}
{{commonscat|Milano}}
[[Sokajy:Tanàna ao Italia]]
[[Sokajy:Tanàna ao Lombardia]]
dnl3f1pjxnn6rl5ze6ww60mb1xmo60x
Lamiaceae
0
295201
1146802
1137384
2026-07-05T14:28:37Z
Thelezifor
15140
1146802
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Lamium purpureum 280405.jpg|vignette|347x347px|''Lamium purpureum'']]
Ny '''''Lamiaceae''''' na '''''Labiatae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[Roa ravin-tsimoka|dikôtiledôna]], ao amin' ny filaharana [[Lamiales]]. Ahitana karazana 6 000 eo ho eo izay mitsinjara amin' ny vondron-karazana miisa manodidina ny 210 ity fianakaviana ity. Ahitana zavamaniry manitra maro ity fianakaviana ity, ao anatin' izany ny [[solila]] (''[[Mentha]]''), ny [[romba]] (''[[Ocimum gratissimum]], [[Ocimum canum]], [[Ocimum basilicum]],'' sns), ny [[Kanda (zavamaniry)|kanda]] ([[Salvia porphyrocalyx|''Salvia porphyrocalyx'']], ''[[Salvia sessilifolia]]'', sns).
[[Sary:Starr 030202-0053 Ocimum gratissimum.jpg|vignette|224x224px|Romba (''Ocimum gratissimum'')]]
== Lisitra ==
=== Lisitry ny zana-pianakaviana ===
Inty ny lisitry ny zana-pianakaviana araka ny ''[[National Center for Biotechnology Information]]'' <small>(6 J</small><small>olay 2010)</small>:
* ''Lamioideae''
* ''Nepetoideae''
* ''Pogostemonoideae''
* ''Prostantheroideae''
* ''Scutellarioideae''
* ''Symphorematoideae''
* ''Teucrioideae''
* ''Viticoideae''
=== Lisitry ny vondron-karazana ===
Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[World Checklist of Selected Plant Families]]'' (WCSP) <small>(13 février 2012)</small>:
* ''[[Acanthomintha]]'' (A.Gray) A.Gray (1878)
* ''[[Achyrospermum]]'' Blume (1826)
* ''[[Acrotome]]'' Benth. ex Endl. (1838)
* ''[[Acrymia]]'' Prain (1908)
* ''[[Aegiphila]]'' Jacq. (1763)
* ''[[Aeollanthus]]'' C.Mart. ex Spreng. (1825)
* ''[[Agastache]]'' Clayton ex Gronov., Fl. Virgin. (1762)
* ''[[Ajuga]]'' L. (1753)
* ''[[Ajugoides]]'' Makino (1915)
* ''[[Alajja]]'' Ikonn. (1971)
* ''[[Alvesia]]'' Welw. (1869)
* ''[[Amasonia]]'' L.f. (1782)
* ''[[Amethystea]]'' L. (1753)
* ''[[Anisochilus]]'' Wall. ex Benth. (1830)
* ''Anisomeles'' R.Br. (1810)
* ''Asterohyptis'' Epling (1933 publ. 1932)
* ''Ballota'' L. (1753)
* ''Basilicum'' Moench (1802)
* ''Benguellia'' G.Taylor (1931)
* ''Blephilia'' (L.) Raf. (1819)
* ''Bostrychanthera'' Benth. (1876)
* ''Brachysola'' Rye (2000)
* ''Brazoria'' Engelm. & A.Gray (1845)
* ''Bystropogon'' L'Hér. (1789)
* ''Callicarpa'' L. (1753)
* ''Capitanopsis'' S.Moore (1916)
* ''Caryopteris'' Bunge, Zap. Izd. Kazansk. Univ. (1835)
* ''Catoferia'' (Benth.) Benth. (1876)
* ''Cedronella'' Moench (1794)
* ''Chaiturus'' Ehrh. ex Willd. (1787)
* ''Chamaesphacos'' Schrenk ex Fisch. & C.A.Mey. (1841)
* ''Chaunostoma'' J.D.Sm. (1895)
* ''Chelonopsis'' Miq. (1865)
* ''Chloanthes'' R.Br. (1810)
* ''Cleonia'' L. (1763)
* ''Clerodendrum'' L. (1753)
* ''× Clinomicromeria'' Govaerts (1999)
* ''Clinopodium'' L. (1753)
* ''Colebrookea'' Sm. (1806)
* ''Collinsonia'' L. (1753)
* ''Colquhounia'' Wall. (1822)
* ''Comanthosphace'' S.Moore (1877)
* ''Congea'' Roxb. (1820)
* ''Conradina'' A.Gray (1870)
* ''Cornutia'' Plum. ex L. (1753)
* ''Craniotome'' Rchb. (1825)
* ''Cuminia'' Colla (1835)
* ''Cunila'' Royen ex L., Syst. Nat. ed. 10 (1759)
* ''Cyanostegia'' Turcz. (1849)
* ''Cyclotrichium'' (Boiss.) Manden. & Scheng. (1953)
* ''Cymaria'' Benth. (1830)
* ''Dauphinea'' Hedge (1983)
* ''Dicerandra'' Benth. (1830)
* ''Dicrastylis'' Drumm. ex Harv. (1855)
* ''Discretitheca'' P.D.Cantino (1998 publ. 1999)
* ''Dorystaechas'' Boiss. & Heldr. ex Benth. (1848)
* ''Dracocephalum'' L. (1753)
* ''Drepanocaryum'' Pojark. (1954)
* ''Elsholtzia'' Willd. (1790)
* ''Endostemon'' N.E.Br. (1910)
* ''Eremostachys'' Bunge (1830)
* ''Eriope'' Humb. & Bonpl. ex Benth. (1833)
* ''Eriophyton'' Benth. (1830)
* ''Eriothymus'' (Benth.) Rchb. (1837)
* ''Eurysolen'' Prain (1898)
* ''Faradaya'' F.Muell. (1865)
* ''Fuerstia'' T.C.E.Fr. (1929)
* ''Galeopsis'' L. (1753)
* ''Garrettia'' H.R.Fletcher (1937)
* ''Glechoma'' L. (1753)
* ''Glechon'' Spreng. (1827)
* ''Glossocarya'' Wall. ex Griff. (1843)
* ''Gmelina'' L. (1753)
* ''Gomphostemma'' Wall. ex Benth. (1830)
* ''Gontscharovia'' Boriss. (1953)
* ''Hanceola'' Kudô (1929)
* ''Haplostachys'' (A.Gray) Hillebr. (1888)
* ''Haumaniastrum'' P.A.Duvign. & Plancke (1959)
* ''Hedeoma'' Pers. (1806)
* ''Hemiandra'' R.Br.,(1810).
* ''Hemigenia'' R.Br. (1810).
* ''Hemiphora'' (F.Muell.) F.Muell. (1882)
* ''Hesperozygis'' Epling (1936)
* ''Heterolamium'' C.Y.Wu, (1965)
* ''Hoehnea'' Epling, (1939)
* ''Holmskioldia'' Retz. (1791)
* ''Holocheila'' (Kudô) S.Chow, (1962)
* ''Horminum'' L. (1753)
* ''Hosea'' Ridl. (1908)
* ''Hoslundia'' Vahl (1804)
* ''Hymenocrater'' Fisch. & C.A.Mey. (1836)
* ''Hymenopyramis'' Wall. ex Griff. (1843)
* ''Hypenia'' (Mart. ex Benth.) Harley (1988)
* ''Hypogomphia'' Bunge (1873)
* ''Hyptidendron'' Harley (1988)
* ''Hyptis'' Jacq. (1787)
* ''Hyssopus'' L. (1753)
* ''Isodon'' (Schrad. ex Benth.) Spach (1838)
* ''Isoleucas'' O.Schwartz (1939)
* ''Karomia'' Dop (1932)
* ''Kudrjaschevia'' Pojark. (1953)
* ''Kurzamra'' Kuntze (1891)
* ''Lachnostachys'' Hook. (1842)
* ''Lagochilus'' Bunge ex Benth. (1834)
* ''Lallemantia'' Fisch. & C.A.Mey. (1840)
* ''Lamium'' L. (1753)
* ''Lavandula'' Lavandula L. (1753)
* ''Leonotis'' (Pers.) R.Br. (1810)
* ''Leonurus'' L. (1753)
* ''Lepechinia'' Willd. (1804)
* ''Leucas'' R.Br. (1810)
* ''Leucosceptrum'' Sm. (1806)
* ''Lophanthus'' Lophanthus Adans. (1763)
* ''Loxocalyx'' Hemsl. (1891)
* ''Lycopus'' L.(1753)
* ''Macbridea'' Elliott ex Nutt. (1818), nom. cons.
* ''Marmoritis'' Benth. (1833).
* ''Marrubium'' L. (1753)
* ''Marsypianthes'' Mart. ex Benth. (1833)
* ''Meehania'' Britton ex Small & Vail, (1893).
* ''Melissa'' L. (1753).
* ''Melittis'' L. (1753)
* ''[[Mentha]]'' L. (1753)
* ''Meriandra'' Benth. (1829)
* ''Metastachydium'' Airy Shaw ex C.Y.Wu & H.W.Li, (1977)
* ''Microcorys'' R.Br. (1810)
* ''Micromeria'' Benth. (1829), nom. cons.
* ''Microtoena'' Prain (1889)
* ''Minthostachys'' (Benth.) Spach, (1840)
* ''Moluccella'' L. (1753)
* ''Monarda'' L. (1753)
* ''Monardella'' Benth. (1834).
* ''Monochilus'' Fisch. & C.A.Mey. (1835).
* ''Mosla'' (Benth.) Buch.-Ham. ex Maxim.(1875).
* ''Neoeplingia'' Ramamoorthy, Hiriart & Medrano (1982)
* ''Nepeta'' L. (1753)
* ''Newcastelia'' F.Muell. (1857)
* ''[[Ocimum]]'' L. (1753)
* ''Ombrocharis'' Hand.-Mazz. (1936)
* ''Oncinocalyx'' F.Muell. (March 1883)
* ''Origanum'' L. (1753)
* ''Orthosiphon'' Benth. (1830)
* ''Otostegia'' Otostegia Benth. (1834)
* ''Oxera'' Labill. (1824)
* ''Panzerina'' (1981 publ. 1982)
* ''Paralamium'' Dunn (1913)
* ''Paraphlomis'' Prain (1901)
* ''Peltodon'' Pohl (1827)
* ''Pentapleura'' Hand.-Mazz. (1913)
* ''Perilla'' L. (1764)
* ''Perillula'' Maxim. (1875)
* ''Peronema'' Jack (1822)
* ''Perovskia'' Kar. (1841)
* ''Petitia'' Jacq. (1760)
* ''Petraeovitex'' Oliv. (1883)
* ''Phlomidoschema'' (Benth.) Vved. (1941)
* ''Phlomis'' L. (1753)
* ''Phyllostegia'' Benth. (1830)
* ''Physopsis'' Turcz. (1849)
* ''Physostegia'' Benth. (1829)
* ''Piloblephis'' Raf. (1838)
* ''Pityrodia'' R.Br. (1810)
* ''Platostoma'' P.Beauv. (1818)
* ''[[Plectranthus]]'' L'Hér. (1788)
* ''Pogogyne'' Benth. (1834)
* ''Pogostemon'' Desf. (1815)
* ''Poliomintha'' A.Gray (1873)
* ''Prasium'' L. (1753)
* ''Premna'' L. (1771)
* ''Prostanthera'' Labill. (1806)
* ''Prunella'' Prunella L. (1753)
* ''Pseudocarpidium'' Millsp. (1906)
* ''Pseudomarrubium'' Popov (1940)
* ''Pycnanthemum'' Michx. (1803), nom. cons.
* ''Pycnostachys'' Pycnostachys Hook. (1826)
* ''Renschia'' Vatke (1881).
* ''Rhabdocaulon'' (Benth.) Epling (1936)
* ''Rhaphiodon'' Schauer (1844)
* ''Rhododon'' Epling (1939)
* ''Rosmarinus L. (1753)''
* ''Rostrinucula'' Kudô (1929)
* ''Roylea'' Wall. ex Benth. (1830)
* ''Rubiteucris'' Kudô (1929)
* ''Saccocalyx'' Coss. & Durieu (1853), nom. cons.
* ''[[Salvia hispanica|Salvia]]'' L. (1753)
* ''Satureja'' L. (1753)
* ''Schnabelia'' Hand.-Mazz. (1921)
* ''Scutellaria'' L. (1753)
* ''Sideritis'' L. (1753)
* ''Spartothamnella'' Briq. 1894)
* ''Sphenodesme'' Jack, (1820)
* ''Stachydeoma'' Small, (1903)
* ''Stachyopsis'' Popov & Vved. (1923)
* ''Stachys'' L., Sp. Pl.: 580 (1753)
* ''Stenogyne'' Benth. (1830)
* ''Suzukia'' Kudô, (1930)
* ''Symphorema'' Roxb. (1805)
* ''Symphostemon'' Hiern, (1900)
* ''Synandra'' Nutt. (1818)
* ''Syncolostemon'' E.Mey. ex Benth (1838)
* ''Tectona'' L.f. (1781), nom. cons.
* ''Teijsmanniodendron'' Koord. (1904)
* ''Tetradenia'' Benth. (1830)
* ''Teucridium'' Hook.f. (1853)
* ''Teucrium'' L. (1753)
* ''Thorncroftia'' N.E.Br. (1912)
* ''Thuspeinanta'' T.Durand (1888)
* ''Thymbra'' L. (1753)
* ''Thymus'' L. (1753)
* ''Tinnea'' Kotschy & Peyr. (1867)
* ''Trichostema'' L. (1753)
* ''[[Vitex]]'' L. (1753)
* ''Wenchengia'' C.Y.Wu & S.Chow (1965)
* ''Westringia'' Sm. (1797)
* ''Wrixonia'' F.Muell. (1876)
* ''Zataria'' Boiss. (1844)
* ''Zhumeria'' Rech.f. & Wendelbo (1967)
* ''Ziziphora'' L. (1753)
=== Antoko misy eto Madagasikara ===
Indreto ny antoko ao amin' ny ''Lamiaceae'' misy eto [[Madagasikara]]:
* ''[[Achyrospermum]]''
* ''[[Acrotome]]''
* ''[[Aeolanthus]]''
* ''[[Ajuga]]'' (ohatra: ''[[Ajuga robusta]]'')
* ''[[Clerodendrum]]''
* ''[[Coleus]]''
* ''[[Endostemon]]''
* ''[[Hoslundia]]''
* ''[[Hyptis]]'' (ohatra: ''[[Hyptis capitata]]'', ''[[Hyptis pectinata]]'')
* ''[[Karomia]]''
* ''[[Leonotis]]'' (ohatra: ''[[Leonotis nepetifolia]]'')
* ''[[Leucas]]''
* ''[[Mentha]]''
* ''[[Ocimum]]'' (ohatra: ''[[Ocimum gratissimum]]'').
* ''[[Origanum]]''
* ''[[Orthosiphon]]''
* ''[[Plectranthus]]'' (tafiditra ao ny ''[[Coleus]]'' arakaraka ny fanasokajiana)
* ''[[Premna]]''
* ''[[Pycnostachys]]'' (ohatra: ''[[Pycnostachys eminii]]'').
* ''[[Rosmarinus]]'' (matetika ampidirina ao amin' ny ''[[Salvia]]'')
* ''[[Rotheca]]'' (nosarahina tamin' ny ''[[Clerodendrum]]'', ohatra: ''[[Rotheca myricoides]]'').
* ''[[Salvia]]'' (ohatra: ''[[Salvia sessionis]]'', ''[[Salvia leucodermis]]'')
* Stachys
* ''[[Tectona]]'' (ohatra: ''[[Tectona grandis]]'')
* ''[[Tetradenia]]'' (ohatra: ''[[Tetradenia fruticosa]]'' -- lami-pohy).
* ''[[Teucrium]]''
* ''[[Thymus]]''
* ''[[Vitex]]'' (ohatra: ''[[Vitex beraviensis]]'').
== Jereo koa ==
* [[Lamiales]]
* ''[[Verbenaceae]]''
mxqlc6mak669xasfcp9zofek7d062d4
Zanthoxylum madagascariense
0
295634
1146862
1127767
2026-07-06T05:09:33Z
Thelezifor
15140
1146862
wikitext
text/x-wiki
Ny '''''Zanthoxylum madagascariense''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]], ao amin' ny ''[[Rutaceae]]''. I John Gilbert Baker no nanao ny famaritana azy voalohany. Tsy hita afa-tsy eto [[Madagasikara]] ity zavamaniry ity. Atao amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] hoe '''monongo''' sy '''fahavalonkazo''' ity zavamaniry ity, nefa manondro karazan-javamaniry maro hafa ity anarana ity.
== Jereo koa ==
* ''[[Zanthoxylum]]''
* [[Monongo]]: ''[[Amphorocalyx albus]]'' (''[[Melastomataceae]]''); ''[[Dionycha boinensis]]'' (''Melastomaceae''); ''[[Dichaetanthera crassinodis]]'' (''Melastomaceae''); ''[[Delonix regia]]'' (''[[Fabaceae]]''); ''[[Erythrina sacleuxii]]'' (f''Fabaceae''); ''Zanthoxylum madagascariense'' (''[[Rutaceae]]'')
dqfg4ju2za0orp430tj5gt6fe3nooiv
Gentianales
0
297162
1146831
1128597
2026-07-05T17:59:50Z
Thelezifor
15140
1146831
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Gentianella-aspera2.jpg|vignette|405x405px|''Gentianella aspera'']]
Ny '''Gentianales''' dia filaharan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]]. Amin' ny toetran' ny Gentianales, ny voalohany dia ny fisian' ny farobolan-[[Lahimbony|dahimbony]] tokana, izay miditra ao amin' ny [[vondrom-pelambony]], ka izany rehetra izany dia miteraka faribolana efatra ao amin' ny voniny iray manontolo. Ny [[vavimbony]] dia eo ambony fa kely ka lasa singam-bavimbony roa. Ny [[tahom-bavimbony]] dia tokana foana, fa ny [[fihary atodinaina]], izay matetika mitambatra, dia malalaka ao amin' ny fianakaviana ''[[Asclepiadaceae]]'' sy ''[[Apocynaceae]]''.
== Fanasokajiana anatiny ==
=== Fanasokajiana klasika ===
Ao amin' ny [[Fanasokajian' i Cronquist|fanasokajiana klasikan' i Cronquist]] (1981), dia misy fianakaviana enina ny filaharana Gentianales:
* ''[[Apocynaceae]]''
* ''[[Asclepiadaceae]]''
* ''[[Gentianaceae]]''
* ''[[Loganiaceae]]''
* ''[[Retziaceae]]''
* ''[[Saccifoliaceae]]''
=== Fanasokajiana APG ===
Ny [[Fanasokajiana APG|Fanasokajiana filôjenetika APG]] (1998) sy ny [[Fanasokajiana APG II|Fanasokajiana filôjenetika APG II]] (2003) ary [[Fanasokajiana APG III|Fanasokajiana filôjenetika APG III]] (2009) dia nanova ny firafetan' ilay filaharana izay ahitana ireto fianakaviana 5 manaraka ireto
* ''[[Apocynaceae]]'' Juss. (1789) (tafiditra ao ny ''[[Asclepiadaceae]]'')
* ''[[Gelsemiaceae]]'' Struwe & V.A.Albert (1995)
* ''[[Gentianaceae]]'' Juss. (1789) (tafiditra ao ny ''[[Saccifoliaceae]]'')
* ''[[Loganiaceae]]'' R.Br. ex Mart. (1827)
* ''[[Rubiaceae]]'' Juss. (1789) (fianakavian' ny [[Kafe (zavamaniry)|kafe]])
Raha ny marina dia ny ''Rubiaceae'' ihany no mpikambana vaovao.
kop84o3j4oy22qdyk5w12ruxfzeiupj
Rubiaceae
0
297163
1146833
1128515
2026-07-05T18:01:31Z
Thelezifor
15140
1146833
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Bouvardia ternifolia0.jpg|vignette|390x390px|''Bouvardia ternifolia'']]
[[Sary:馥郁滇丁香 Luculia gratissima -墨爾本植物園 Royal Botanic Gardens, Melbourne- (9244334387).jpg|vignette|''Luculia gratissima'']]
Ny '''''Rubiaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny filaharana [[Gentianales]] (na [[Rubiales]] teo aloha) ahitana karazana miisa 10 000 mahery izay mitsinjara amin' ny vondron-karazana 600. Izy ireo miseho amin' ny endrika hazo, hazobotry, vahy, na zavamaniry ahitra izay miely be any amin' ny faritra mangatsiaka sy antonony ary mafana. Avy amin' ny anaran' ny vondron-karazana hoe ''[[Rubia]]'' ity anarana ity, izay avy amin' ny [[Fiteny latina|teny latinina]] hoe ''ruber'', izay midika hoe "mena", satria ny loko mena avy aminy dia ampiasaina amin' ny fandokoana lamba na zavatra hafa.
== Vondron-karazana ==
=== Vondron-karazana misy eto Madagasikara ===
[[Sary:Coffea arabica 2.jpg|vignette|293x293px|''Coffea arabica'']]Eto [[Madagasikara]], ny ''Rubiaceae'' dia anisan' ny fianakavian-javamaniry manana vondron-karazana maro indrindra, izay misy 95 ka hatramin' ny 100 eo ho eo. Ity fianakaviana ity no laharana faharoa lehibe indrindra amin' ny fianakavian-javamaniry mamelana eto amin' ny Nosy, ahitana karazana 800 ka hatramin' ny 1 000. Manakaiky 100 % amin' izy ireo ny tsy hita any ivelan' i Madagasikara. Indreto ny vondron-karazana lehibe sasany ao:
* ''Amphistemon''
* ''Catunaregam''
* ''[[Coffea]]'' ([[Kafe (zavamaniry)|kafe]])
* ''Exallosperma''
* ''[[Gardenia]]''
* ''Gomphocalyx''
* ''Helictosperma''
* ''Hyperacanthus''
* ''Lathraeocarpa''
* ''Mantalania''
* ''Melanoxerus''
* ''Nematostylis''
* ''[[Oldenlandia]]''
* ''Pseudocoptosperma''
* ''Pseudomantalania''
* ''[[Psychotria]]''
* ''Psydrax''
* ''Pyrostria'' (ahitana ny ''[[Pyrostria ambohitantelensis]]'')
* ''Rytigynia''.
* ''Saldinia''
* ''Thamnoldenlandia''
* ''Tricalysia''
* ''[[Tulearia]]''
== Jereo koa ==
* [[Lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny Rubiaceae|Lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny ''Rubiaceae'']]
m217fh4mjxjjigozajsd29e2k9g6ovu
2023
0
297484
1146879
1128022
2026-07-06T07:32:56Z
Rei Momo
6456
/* Maty tamin'ny taona {{PAGENAME}} */
1146879
wikitext
text/x-wiki
{{daty|{{PAGENAME}}}}
{{kalandriehafa}}
Ireo zava-nitranga, ireo olon-teraka ary ireo olona maty tamin'ny taona {{PAGENAME}} ny kalandrie Gregôriana.
== Zava-nitranga ==
{{...}}
== Teraka tamin'ny taona {{PAGENAME}} ==
== Maty tamin'ny taona {{PAGENAME}} ==
* [[Pino Pagani]]
[[Sokajy:Daty]]
ccf7q5odcljv6xnilgtb8ks07llmx1o
Lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny Rubiaceae
0
297565
1146834
1131242
2026-07-05T18:03:39Z
Thelezifor
15140
1146834
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Coffea arabica 2.jpg|vignette|463x463px|''Coffea arabica'']]
Inty ny '''lisitry ny vondron-karazana ao amin' ny ''Rubiaceae''''' araka ny ''[[Angiosperm Phylogeny Website]]'' <small>(6 J</small><small>ol 2010)</small><small>.</small> Fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamelana]], ahitana karazana 10 000 mahery, ao amin' ny filaharana [[Rubiales]] (araka ny [[fanasokajian' i Cronquist]]) na [[Gentianales]] (araka ny [[fanasokajiana APG III]]) ny ''[[Rubiaceae]]''.
== A ==
* ''Acranthera'' Arn. ex Meisn.
* ''Acrobotrys'' K.Schum. & K.Krause
* ''Acunaeanthus'' Borhidi, Komlodi & Moncada
* ''[[Adina (zavamaniry)|Adina]]'' Salisb.
* ''Adinauclea'' Ridsdale
* ''Agathisanthemum'' Klotzsch
* ''Aidia'' Lour.
* ''Aidiopsis'' Tirveng.
* ''Airosperma'' K.Schum. & Lauterb.
* ''Aitchisonia'' Hemsl. ex Aitch.
* ''Alberta'' E.Mey.
* ''Aleisanthia'' Ridl.
* ''Alibertia'' A. Richard ex DC.
* ''Allaeophania'' Thwaites
* ''Alleizettella'' Pit.
* ''Allenantus'' Standl.
* ''Alseis'' Schott
* ''Amaioua'' Aublet
* ''Amaracarpus'' Blume
* ''Amphiasma'' Bremek.
* ''Amphidasya'' Standl.
* ''Ancylanthos'' Desf.
* ''Anomanthodia'' J. D. Hooker
* ''Antherostele'' Bremek.
* ''Anthorrhiza'' C.R.Huxley & Jebb
* ''Anthospermum'' L.
* ''Antirhea'' Comm. ex Juss.
* ''Aoranthe'' Somers
* ''Aphaenandra'' Miq.
* ''Aphanocarpus'' Steyerm.
* ''Appunia'' J. D. Hooker
* ''Arachnothryx'' Planchon
* ''Arcytophyllum'' Willd. ex Schult. & Schult.f.
* ''Argocoffeopsis'' Lebrun
* ''Argostemma'' Wall.
* ''Asemnantha'' J. D. Hooker
* ''× Asperugalium'' E.Fourn.
* ''Asperula'' L.
* ''Astiella'' Jovet
* ''Atractocarpus'' Schltr. & K.Krause
* ''Atractogyne'' Pierre
* ''Augusta'' Pohl
* ''Aulacocalyx'' J. D. Hooker
== B ==
* ''Badusa'' A.Gray
* ''Balmea'' Martinez
* ''Bathysa'' C.Presl
* ''Batopedina'' Verdc.
* ''Belonophora'' J. D. Hooker
* ''Benkara'' Adans.
* ''Benzonia'' Schumach.
* ''Berghesia'' Nees
* ''Bertiera'' Aublet
* ''Bikkia'' Reinw.
* ''Blandibractea'' Wernham
* ''Blepharidium'' Standl.
* ''Bobea'' Gaudich.
* ''Boholia'' Merr.
* ''Borojoa'' Cuatrec.
* ''Bothriospora'' J. D. Hooker
* ''Botryarrhena'' Ducke
* ''Bouvardia'' Salisb.
* ''Brachytome'' J. D. Hooker
* ''Bradea'' Standl. ex Brade
* ''Brenania'' Keay
* ''Breonadia'' Ridsdale
* ''Breonia'' A. Richard ex DC.
* ''Burchellia'' R. Brown
* ''Burttdavya'' Hoyle
* ''Byrsophyllum'' J. D. Hooker
== C ==
* ''Calanda'' K. Schum.
* ''Callipeltis'' Steven
* ''Calochone'' Keay
* ''Calycophyllum'' DC.
* ''Calycosia'' A.Gray
* ''Calycosiphonia'' Pierre ex Robbr.
* ''Canephora'' Juss.
* ''[[Canthium]]'' Lamarck
* ''Capirona'' Spruce
* ''Captaincookia'' N.Halle
* ''Carpacoce'' Sond.
* ''Carphalea'' Juss.
* ''Carterella'' Terrell
* ''Casasia'' A. Richard
* ''Catesbaea'' L.
* ''Catunaregam'' Wolf
* ''Cephalanthus'' L.
* ''Cephalodendron'' Steyerm.
* ''Ceratopyxis'' J. D. Hooker
* ''Ceriscoides'' (J. D. Hooker) Tirveng.
* ''Ceuthocarpus'' Aiello
* ''Chaetostachydium'' Airy Shaw
* ''Chalepophyllum'' J. D. Hooker
* ''Chamaepentas'' Bremek.
* ''Chapelieria'' A. Richard ex DC.
* ''Chassalia'' Comm. ex Poir.
* ''Chazaliella'' E.Petit & Verdc.
* ''Chimarrhis'' Jacq.
* ''Chiococca'' P.Browne
* ''Chione'' DC.
* ''Chomelia'' Jacq.
* ''Choulettia'' Pomel
* ''Cigarrilla'' Aiello
* ''Cinchona'' L.
* ''Cladoceras'' Bremek.
* ''Clarkella'' J. D. Hooker
* ''Coccochondra'' Rauschert
* ''Coccocypselum'' P.Browne
* ''Coddia'' Verdc.
* ''Coelopyrena'' Valeton
* ''Coelospermum'' Blume
* ''Coffea'' L.
* ''Coleactina'' N.Halle
* ''Colletoecema'' E.Petit
* ''Commitheca'' Bremek.
* ''Condaminea'' DC.
* ''Conostomium'' (Stapf) Cufod.
* ''Coprosma'' J. R. Forster & G. Forster
* ''Coptophyllum'' Korth.
* ''Coptosapelta'' Korth.
* ''Corynanthe'' Welw.
* ''Coryphothamnus'' Steyerm.
* ''Cosmibuena'' Ruiz & Pavon
* ''Cosmocalyx'' Standl.
* ''Coussarea'' Aublet
* ''Coutaportla'' Urb.
* ''Coutarea'' Aublet
* ''Cowiea'' Wernham
* ''Craterispermum'' Bentham
* ''Cremaspora'' Bentham
* ''Cremocarpon'' Baillon
* ''Crobylanthe'' Bremek.
* ''Crocyllis'' E.Mey. ex J. D. Hooker
* ''Crossopteryx'' Fenzl
* ''Crucianella'' L.
* ''Cruciata'' Mill.
* ''Cruckshanksia'' Hooker & Arnott
* ''Crusea'' Cham. & Schltdl.
* ''Cuatrecasasiodendron'' Standl. & Steyerm.
* ''Cubanola'' Aiello
* ''Cuviera'' DC.
* ''Cyclophyllum'' J. D. Hooker
== D ==
* ''Damnacanthus'' C.F.Gaertn.
* ''Danais'' Comm. ex Vent.
* ''Deccania'' Tirveng.
* ''Declieuxia'' Kunth
* ''Dendrosipanea'' Ducke
* ''Dentella'' J. R. Forster & G. Forster
* ''Deppea'' Cham. & Schltdl.
* ''Diacrodon'' Sprague
* ''Dialypetalanthus'' Kuhlm.
* ''Dibrachionostylus'' Bremek.
* ''Dichilanthe'' Thwaites
* ''Dictyandra'' Welw. ex J. D. Hooker
* ''Didymaea'' J. D. Hooker
* ''Didymochlamys'' J. D. Hooker
* ''Didymoecium'' Bremek.
* ''Didymopogon'' Bremek.
* ''Didymosalpinx'' Keay
* ''Diodia'' L.
* ''Dioecrescis'' Tirveng.
* ''Dioicodendron'' Steyerm.
* ''Diplospora'' DC.
* ''Discospermum'' Dalzell
* ''Diyaminauclea'' Ridsdale
* ''Dolichodelphys'' K.Schum. & K.Krause
* ''Dolicholobium'' A.Gray
* ''Dolichometra'' K.Schum.
* ''Doricera'' Verdc.
* ''Duidania'' Standl.
* ''Dunnia'' Tutcher
* ''Duperrea'' Pierre ex Pit.
* ''Duroia'' L.f.
* ''Durringtonia'' R.J.F.Hend. & Guymer
== E ==
* ''Ecpoma'' K.Schum.
* ''Eizia'' Standl.
* ''Elaeagia'' Wedd.
* ''Eleuthranthes'' F.Muell.
* ''Emmenopterys'' Oliv.
* ''Emmeorhiza'' Pohl ex Endl.
* ''Eosanthe'' Urb.
* ''Eriosemopsis'' Robyns
* ''Erithalis'' P.Browne
* ''Ernodea'' Sw.
* ''Euclinia'' Salisb.
* ''Exostema'' (Pers.) Humb. & Bonpl.
== F ==
* ''Fadogia'' Schweinf.
* ''Fadogiella'' Robyns
* ''Fagerlindia'' Tirveng.
* ''Faramea'' Aublet
* ''Ferdinandusa'' Pohl
* ''Feretia'' Delile
* ''Fergusonia'' J. D. Hooker
* ''Fernelia'' Comm. ex Lamarck
* ''Flagenium'' Baillon
* ''Flexanthera'' Rusby
== G ==
* ''Gaertnera'' Lamarck
* ''× Galiasperula'' Ronniger
* ''Galiniera'' Delile
* ''Galium'' L.
* ''Gallienia'' Dubard & Dop
* ''Galopina'' Thunb.
* ''Gardenia'' Ellis
* ''Gardeniopsis'' Miq.
* ''Genipa'' L.
* ''Gentingia'' J.T.Johanss. & K.M.Wong
* ''Geophila'' D.Don
* ''Gillespiea'' A.C.Sm.
* ''Gleasonia'' Standl.
* ''Glionnetia'' Tirveng.
* ''Glossostipula'' Lorence
* ''Gomphocalyx'' Baker
* ''Gonzalagunia'' Ruiz & Pavon
* ''Gouldia'' A.Gray
* ''Greenea'' Wight & Arn.
* ''Greeniopsis'' Merr.
* ''Guettarda'' L.
* ''Gynochthodes'' Blume
* ''Gynopachis'' Blume
* ''Gyrostipula'' J.-F.Leroy
== H ==
* ''Habroneuron'' Standl.
* ''Haldina'' Ridsdale
* ''Hallea'' J.-F. Leroy
* ''Hamelia'' Jacq.
* ''Hayataella'' Masam.
* ''Hedstromia'' A.C. Sm.
* ''Hedyotis'' L.
* ''Hedythyrsus'' Bremek.
* ''Heinsenia'' K. Schum.
* ''Heinsia'' DC.
* ''Hekistocarpa'' J. D. Hooker
* ''Henriquezia'' Spruce ex Bentham
* ''Heterophyllaea'' J. D. Hooker
* ''Hillia'' Jacq.
* ''Himalrandia'' T. Yamaz.
* ''Hindsia'' Bentham ex Lindl.
* ''Hintonia'' Bullock
* ''Hippotis'' Ruiz & Pavon
* ''Hodgkinsonia'' F. Muell.
* ''Hoffmannia'' Sw.
* ''Holstianthus'' Steyerm.
* ''Homollea'' Arènes
* ''Homolliella'' Arènes
* ''Houstonia'' L.
* ''Hutchinsonia'' Robyns
* ''Hydnophytum'' Jack
* ''Hydrophylax'' L.f.
* ''Hymenocnemis'' J. D. Hooker
* ''Hymenocoleus'' Robbr.
* ''Hymenodictyon'' Wall.
* ''Hyperacanthus'' E. Mey. ex Bridson
* ''Hypobathrum'' Blume
* ''Hyptianthera'' Wight & Arn.
== I ==
* ''Indopolysolenia'' Bennet
* ''Isertia'' Schreb.
* ''Isidorea'' A. Richard ex DC.
* ''Ixora'' L.
== J ==
* ''Jackiopsis'' Ridsdale
* ''Janotia'' J.-F. Leroy
* ''Jaubertia'' Guill.
* ''Javorkaea'' Borhidi & Komlodi
* ''Joosia'' H. Karst.
* ''Jovetia'' Guedes
== K ==
* ''Kailarsenia'' Tirveng.
* ''Kajewskiella'' Merr. & Perry
* ''Keenania'' J. D. Hooker
* ''Keetia'' E. Phillips
* ''Kelloggia'' Torr. ex Bentham
* ''Kerianthera'' J. H. Kirkbr.
* ''Khasiaclunea'' Ridsdale
* ''Klossia'' Ridl.
* ''Knoxia'' L.
* ''Kochummenia'' K. M. Wong
* ''Kohautia'' Cham. & Schltdl.
* ''Kraussia'' Harv.
* ''Kutchubaea'' Fisch. ex DC.
== L ==
* ''Ladenbergia'' Klotzsch
* ''Lagynias'' E. Mey. ex Robyns
* ''Lamprothamnus'' Hiern
* ''Lasianthus'' Jack
* ''Lathraeocarpa'' Bremek.
* ''Lecananthus'' Jack
* ''Lecariocalyx'' Bremek.
* ''Lelya'' Bremek.
* ''Lemyrea'' (A. Chev.) A. Chev. & Beille
* ''Lepidostoma'' Bremek.
* ''Leptactina'' J. D. Hooker
* ''Leptodermis'' Wall.
* ''Leptomischus'' Drake
* ''Leptoscela'' J. D. Hooker
* ''Leptostigma'' Arn.
* ''Leptunis'' Steven
* ''Lerchea'' L.
* ''Leroya'' Cavaco
* ''Leucocodon'' Gardner
* ''Leucolophus'' Bremek.
* ''Limnosipanea'' J. D. Hooker
* ''Lindenia'' Bentham
* ''Litosanthes'' Blume
* ''Lucinaea'' DC.
* ''Luculia'' Sweet
* ''Lucya'' DC.
* ''Ludekia'' Ridsdale
== M ==
* ''Macbrideina'' Standl.
* ''Machaonia'' Bonpl.
* ''Macrocnemum'' P. Browne
* ''Macrosphyra'' J. D. Hooker
* ''Maguireocharis'' Steyerm.
* ''Maguireothamnus'' Steyerm.
* ''Malanea'' Aublet
* ''Manettia'' L.
* ''Manostachya'' Bremek.
* ''Mantalania'' Capuron ex J.-F. Leroy
* ''Margaritopsis'' Sauvalle
* ''Maschalocorymbus'' Bremek.
* ''Maschalodesme'' K. Schum. & Lauterb.
* ''Massularia'' (K. Schum.) Hoyle
* ''Mastixiodendron'' Melch.
* ''Mazaea'' Krug & Urb.
* ''Melanopsidium'' Colla
* ''Mericarpaea'' Boiss.
* ''Merumea'' Steyerm.
* ''Metadina'' Bakh. f.
* ''Meyna'' Roxb. ex Link
* ''Micrasepalum'' Urb.
* ''Microphysa'' Schrenk
* ''Mitchella'' L.
* ''Mitracarpus'' Zucc.
* ''Mitragyna'' Korth.
* ''Mitrasacmopsis'' Jovet
* ''Mitriostigma'' Hochst.
* ''Molopanthera'' Turcz.
* ''Monosalpinx'' N. Halle
* ''Montamans'' Dwyer
* ''Morelia'' A. Richard ex DC.
* ''Morierina'' Vieill.
* ''Morinda'' L.
* ''Morindopsis'' J. D. Hooker
* ''Motleyia'' J. T. Johanss.
* ''Mouretia'' Pit.
* ''Multidentia'' Gilli
* ''Mussaenda'' L.
* ''Mussaendopsis'' Baill.
* ''Mycetia'' Reinw.
* ''Myonima'' Comm. ex Juss.
* ''Myrioneuron'' R. Brown ex Hook.
* ''Myrmecodia'' Jack
* ''Myrmeconauclea'' Merr.
* ''Myrmephytum'' Becc.
== N ==
* ''Nargedia'' Bedd.
* ''Nauclea'' L.
* ''Neanotis'' W. H. Lewis
* ''Neblinathamnus'' Steyerm.
* ''Nematostylis'' J. D. Hooker
* ''Nenax'' Gaertn.
* ''Neobertiera'' Wernham
* ''Neoblakea'' Standl.
* ''Neobreonia'' Ridsdale
* ''Neofranciella'' Guillaumin
* ''Neogaillonia'' Lincz.
* ''Neohymenopogon'' Bennet
* ''Neolamarckia'' Bosser
* ''Neolaugeria'' Nicolson
* ''Neoleroya'' Cavaco
* ''Neonauclea'' Merr.
* ''Neopentanisia'' Verdc.
* ''Nernstia'' Urb.
* ''Nertera'' Banks & Sol. ex Gaertn.
* ''Nesohedyotis'' (J. D. Hooker) Bremek.
* ''Neurocalyx'' Hook.
* ''Nichallea'' Bridson
* ''Nodocarpaea'' A. Gray
* ''Normandia'' J. D. Hooker
* ''Nostolachma'' T. Durand
== O ==
* ''Ochreinauclea'' Ridsdale & Bakh. f.
* ''Octotropis'' Bedd.
* ''Oldenlandia'' L.
* ''Oldenlandiopsis'' Terrell & W. H. Lewis
* ''Oligocodon'' Keay
* ''Omiltemia'' Standl.
* ''Opercularia'' Gaertn.
* ''Ophiorrhiza'' L.
* ''Ophryococcus'' Oerst.
* ''Oregandra'' Standl.
* ''Osa'' Aiello
* ''Otiophora'' Zuccarini
* ''Otocalyx'' Brandegee
* ''Otomeria'' Bentham
* ''Ottoschmidtia'' Urb.
* ''Oxyanthus'' DC.
* ''Oxyceros'' Lour.
== P ==
* ''Pachystigma'' Hochst.
* ''Pachystylus'' K. Schum.
* ''[[Paederia]]'' L.
* ''Pagamea'' Aublet
* ''Pagameopsis'' Steyerm.
* ''Palicourea'' Aublet
* ''Pamplethantha'' Bremek.
* ''Paracephaelis'' Baillon
* ''Parachimarrhis'' Ducke
* ''Paracorynanthe'' Capuron
* ''Paragenipa'' Baillon
* ''Paraknoxia'' Bremek.
* ''Parapentas'' Bremek.
* ''Paratriaina'' Bremek.
* ''Pauridiantha'' J. D. Hooker
* ''Pausinystalia'' Pierre ex Beille
* ''Pavetta'' L.
* ''Payera'' Baillon
* ''Pelagodendron'' Seem.
* ''Pentagonia'' Bentham
* ''Pentaloncha'' J. D. Hooker
* ''Pentanisia'' Harv.
* ''Pentanopsis'' Rendle
* ''[[Pentas]]'' Bentham
* ''Pentodon'' Hochst.
* ''[[Peponidium]]'' (Baillon) Arenes
* ''Perakanthus'' Robyns
* ''Perama'' Aublet
* ''Peratanthe'' Urb.
* ''Peripeplus'' Pierre
* ''Pertusadina'' Ridsdale
* ''Petitiocodon'' Robbr.
* ''Phellocalyx'' Bridson
* ''Phialanthus'' Griseb.
* ''Phitopis'' J. D. Hooker
* ''Phuopsis'' (Griseb.) J. D. Hooker
* ''Phyllacanthus'' J. D. Hooker
* ''Phyllis'' L.
* ''Phyllocrater'' Wernham
* ''Phyllomelia'' Griseb.
* ''Phylohydrax'' Puff
* ''Picardaea'' Urb.
* ''Pimentelia'' Wedd.
* ''Pinarophyllon'' Brandegee
* ''Pinckneya'' Michaux
* ''Pittoniotis'' Griseb.
* ''Placocarpa'' J. D. Hooker
* ''Placopoda'' Balf. f.
* ''Platycarpum'' Bonpl.
* ''Plectroniella'' Robyns
* ''Pleiocarpidia'' K. Schum.
* ''Pleiocoryne'' Rauschert
* ''Pleiocraterium'' Bremek.
* ''Plocama'' Aiton
* ''Plocaniophyllon'' Brandegee
* ''Poecilocalyx'' Bremek.
* ''Pogonolobus'' F. Muell.
* ''Pogonopus'' Klotzsch
* ''[[Polysphaeria]]'' J. D. Hooker
* ''Polyura'' J. D. Hooker
* ''Pomax'' Sol. ex DC.
* ''Porterandia'' Ridl.
* ''Portlandia'' P. Browne
* ''Posoqueria'' Aublet
* ''Pouchetia'' A. Richard
* ''Praravinia'' Korth.
* ''Pravinaria'' Bremek.
* ''Preussiodora'' Keay
* ''Prismatomeris'' Thwaites
* ''Proscephaleium'' Korth.
* ''Psathura'' Comm. ex Juss.
* ''Pseudaidia'' Tirveng.
* ''Pseudogaillonia'' Lincz.
* ''Pseudogardenia'' Keay
* ''Pseudohamelia'' Wernham
* ''Pseudomantalania'' J.-F. Leroy
* ''Pseudomussaenda'' Wernham
* ''Pseudonesohedyotis'' Tennant
* ''Pseudopyxis'' Miq.
* ''Pseudosabicea'' N. Halle
* ''Psilanthus'' J. D. Hooker
* ''Psychotria'' L.
* ''Psydrax'' Gaertn.
* ''Psyllocarpus'' Mart. & Zuccarini
* ''Pteridocalyx'' Wernham
* ''Pterogaillonia'' Lincz.
* ''Pubistylus'' Thoth.
* ''Putoria'' Pers.
* ''Pygmaeothamnus'' Robyns
* ''Pyragra'' Bremek.
* ''Pyrostria'' Comm. ex Juss.
== R ==
* ''Ramosmania'' Tirveng. & Verdc.
* ''Randia'' L.
* ''Raritebe'' Wernham
* ''Ravnia'' Oerst.
* ''Readea'' Gillespie
* ''Relbunium'' (Endl.) J. D. Hooker
* ''Remijia'' DC.
* ''Rennellia'' Korth.
* ''Retiniphyllum'' Bonpl.
* ''Rhachicallis'' DC.
* ''Rhadinopus'' S. Moore
* ''Rhaphidura'' Bremek.
* ''Rhipidantha'' Bremek.
* ''Rhopalobrachium'' Schltr. & K. Krause
* ''Richardia'' L.
* ''Riqueuria'' Ruiz & Pavon
* ''Robynsia'' Hutch.
* ''Rogiera'' Planchon
* ''Roigella'' Borhidi & M. Fernandez Zeq.
* ''Rondeletia'' L.
* ''Rothmannia'' Thunb.
* ''Rubia'' L.
* ''Rudgea'' Salisb.
* ''Rustia'' Klotzsch
* ''Rutidea'' DC.
* ''Rytigynia'' Blume
== S ==
* ''Sabicea'' Aublet
* ''Sacosperma'' G. Taylor
* ''Saldinia'' A. Richard ex DC.
* ''Salzmannia'' DC.
* ''Saprosma'' Blume
* ''Sarcocephalus'' Afzel. ex Sabine
* ''Sarcopygme'' Setch. & Christoph.
* ''Schachtia'' H. Karst.
* ''Schismatoclada'' Baker
* ''Schizenterospermum'' Homolle ex Arenes
* ''Schizocalyx'' Wedd.
* ''Schizocolea'' Bremek.
* ''Schizostigma'' Arn. ex Meisn.
* ''Schmidtottia'' Urb.
* ''Schradera'' Vahl
* ''Schumanniophyton'' Harms
* ''Schwendenera'' K. Schum.
* ''Scolosanthus'' Vahl
* ''Scyphiphora'' C. F. Gaertn.
* ''Scyphochlamys'' Balf. f.
* ''Scyphostachys'' Thwaites
* ''Sericanthe'' Robbr.
* ''Serissa'' Comm. ex Juss.
* ''Shaferocharis'' Urb.
* ''Sherardia'' L.
* ''Sherbournia'' G. Don
* ''Siderobombyx'' Bremek.
* ''Siemensia'' Urb.
* ''Simira'' Aublet
* ''Sinoadina'' Ridsdale
* ''Sipanea'' Aublet
* ''Sipaneopsis'' Steyerm.
* ''Siphonandrium'' K. Schum.
* ''Sommera'' Schltdl.
* ''Spathichlamys'' R. Parker
* ''Spermacoce'' L.
* ''Spermadictyon'' Roxb.
* ''Sphinctanthus'' Bentham
* ''Spiradiclis'' Blume
* ''Squamellaria'' Becc.
* ''Stachyarrhena'' J. D. Hooker
* ''Stachyococcus'' Standl.
* ''Staelia'' Cham. & Schltdl.
* ''Standleya'' Brade
* ''Steenisia'' Bakh. f.
* ''Stelechantha'' Bremek.
* ''Stephanococcus'' Bremek.
* ''Stevensia'' Poit.
* ''Steyermarkia'' Standl.
* ''Stichianthus'' Valeton
* ''Stilpnophyllum'' J. D. Hooker
* ''Stipularia'' P. Beauv.
* ''Stomandra'' Standl.
* ''Streblosa'' Korth.
* ''Streblosiopsis'' Valeton
* ''Striolaria'' Ducke
* ''Strumpfia'' Jacq.
* ''Stylosiphonia'' Brandegee
* ''Suberanthus'' Borhidi & M. Fernandez Zeq.
* ''Sukunia'' A. C. Sm.
* ''Sulitia'' Merr.
* ''Synaptantha'' J. D. Hooker
* ''Syringantha'' Standl.
== T ==
* ''Tamilnadia'' Tirveng. & Sastre
* ''Tammsia'' H. Karst.
* ''Tapiphyllum'' Robyns
* ''Tarenna'' Gaertn.
* ''Tarennoidea'' Tirveng. & Sastre
* ''Temnocalyx'' Robyns
* ''Temnopteryx'' J. D. Hooker
* ''Tennantia'' Verdc.
* ''Thecorchus'' Bremek.
* ''[[Theligonum]]'' L.
* ''Thogsennia'' Aiello
* ''Thyridocalyx'' Bremek.
* ''Timonius'' DC.
* ''Tobagoa'' Urb.
* ''Tocoyena'' Aublet
* ''Tortuella'' Urb.
* ''Trailliaedoxa'' W. W. Sm. & Forrest
* ''Tresanthera'' H. Karst.
* ''Triainolepis'' J. D. Hooker
* ''Tricalysia'' A. Richard ex DC.
* ''Trichostachys'' J. D. Hooker
* ''Trukia'' Kaneh.
* ''Tsiangia'' But, H. H. Hsue & P. T. Li
== U ==
* ''Uncaria'' Schreb.
* ''Urophyllum'' Wall.
== V ==
* ''Valantia'' L.
* ''[[Vangueria]]'' Comm. ex Juss.
* ''Vangueriella'' Verdc.
* ''Vangueriopsis'' Robyns
* ''Versteegia'' Valeton
* ''Villaria'' Rolfe
* ''Virectaria'' Bremek.
== W ==
* ''Warszewiczia'' Klotzsch
* ''Wendlandia'' Bartl. ex DC.
* ''Wernhamia'' S. Moore
* ''Wittmackanthus'' Kuntze
== X ==
* ''Xanthophytum'' Reinw. ex Blume
* ''Xantonnea'' Pierre ex Pit.
* ''Xantonneopsis'' Pit.
== Y ==
* ''Yutajea'' Steyerm.
== Z ==
* ''Zuccarinia'' Blume
== Jereo koa ==
* [[Rubiales]]
* [[Gentianales]]
tikwqrgususzk1c9fqgu7c8u96d0785
Vitex beraviensis
0
297724
1146852
1129377
2026-07-06T01:51:57Z
Thelezifor
15140
1146852
wikitext
text/x-wiki
Ny '''''Vitex beraviensis''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'', voasokajy taloha tao amin' ny fianakaviana ''[[Verbenaceae]]'', izay tsy hita raha tsy eto [[Madagasikara]]. Izy io dia maniry any amin' ny ala mando na any amin' ny tany maina nefa anirian-kazo, izay manana ny lanjany noho ny fampiasana azy isan-karazany, sady zavamaniry voaaro tsara. Maniry manomboka amin' ny haambon' ny ranomasina ka hatramin' ny 1 100 m eo ho eo izy io. Indreto ny anarana ahafantarana azy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]: '''hazomaha''', '''hazomay''', '''lambinana''', '''mojiro''', '''sarivahovy''', '''tanatanampotsy''', '''tsikomoka''', '''tsokomokolahy''', '''vaovy''', '''vatoa''', '''voamay''', '''voamea''', '''voamena''', '''voamiha, voaneha''', '''voantokongo''', '''voantsikomoka''', '''voantsokongo''', '''votsikomoko'''.
Miseho amin' ny endrika hazo na hazobotry izay mahatratra haavo 6 ka hatramin' ny 18 m izy io, indraindray mahatratra manodidina 20 m eo ho eo. Ny nofony dia manana salan-kakitroky eo ho eo amin' ny 0,60 g/sm³) ary mazàna ny izy io no mamoa eo anelanelan' ny Febroary sy Mey any amin' ny toeram-panoriany voajanahary.
Ny ''Vitex beraviensis'' dia voasokajy ho tsy dia mampanahy araka ny Lisitra Menan' ny ''[[International Union for Conservation of Nature]]'' (''IUCN''), noho ny faritra aniriany somary midadasika na dia eo aza ny [[fandripahana ala]] sy ny fitrandrahana hazo.
== Jereo koa ==
* ''[[Vitex]]''
* [[Voamena]]
== Rohy ivelany ==
* "[https://mobot.mg/conservation/doc_analavelona/DI-Seeds_Vitex-beraviensis-_profiles.pdf ''Vitex beraviensis'' <small>Vatke</small>]", ''mobot.mg''
7u2kjsi3kw6z9cfo2a5dkvvgw0ut5rk
1146853
1146852
2026-07-06T01:54:37Z
Thelezifor
15140
1146853
wikitext
text/x-wiki
Ny '''''Vitex beraviensis''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'', voasokajy taloha tao amin' ny fianakaviana ''[[Verbenaceae]]'', izay tsy hita raha tsy eto [[Madagasikara]]. Izy io dia maniry any amin' ny ala mando na any amin' ny tany maina nefa anirian-kazo, izay manana ny lanjany noho ny fampiasana azy isan-karazany, sady zavamaniry voaaro tsara. Maniry manomboka amin' ny haambon' ny ranomasina ka hatramin' ny 1 100 m eo ho eo izy io. Indreto ny anarana ahafantarana azy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]: '''hazomaha''', '''hazomay''', '''lambinana''', '''mojiro''', '''sarivahovy''', '''tanatanampotsy''', '''tsikomoka''', '''tsokomokolahy''', '''vaovy''', '''vatoa''', '''voamay''', '''voamea''', '''voamena''', '''voamiha, voaneha''', '''voantokongo''', '''voantsikomoka''', '''voantsokongo''', '''votsikomoko'''.
Miseho amin' ny endrika hazo na hazobotry izay mahatratra haavo 6 ka hatramin' ny 18 m izy io, indraindray mahatratra manodidina 20 m eo ho eo. Ny nofony dia manana salan-kakitroky eo ho eo amin' ny 0,60 g/sm³) ary mazàna ny izy io no mamoa eo anelanelan' ny Febroary sy Mey any amin' ny toeram-panoriany voajanahary.
Ny ''Vitex beraviensis'' dia voasokajy ho tsy dia mampanahy araka ny Lisitra Menan' ny ''[[International Union for Conservation of Nature]]'' (''IUCN''), noho ny faritra aniriany somary midadasika na dia eo aza ny [[fandripahana ala]] sy ny fitrandrahana hazo.
== Jereo koa ==
* ''[[Vitex]]''
* [[Voamena]]: ''[[Abrus precatorius]]'' (''[[Fabaceae]]''); ''Vitex beraviensis'' (''[[Lamiaceae]]'')
== Rohy ivelany ==
* "[https://mobot.mg/conservation/doc_analavelona/DI-Seeds_Vitex-beraviensis-_profiles.pdf ''Vitex beraviensis'' <small>Vatke</small>]", ''mobot.mg''
g3vv7hwr750kusggrho8gi1fsx32kcg
Vitex
0
297726
1146851
1129550
2026-07-05T20:49:33Z
Thelezifor
15140
1146851
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Vitex agnus-castus flowers.jpg|vignette|408x408px|''Vitex agnus-castus'']]
Ny '''''Vitex''''' dia vondron-karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'' araka ny [[Fanasokajiana filôjenetika|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana filôjenetika|filôjenetika]], na ''[[Verbenaceae]]'' araka ny [[Fanasokajiana Klasika|fanasokajiana klasika]], ao amin' ny lamina [[Lamiales]]. Misy karazana eo anelanelan' ny 200 sy 250 ity vondron-karazana ity.
Teratany manerana ny faritra trôpika sy ny sobtrôpikaly ny karazana ao amin' ny ''Vitex'', nefa misy karazana vitsivitsy any amin' ny faritra mafana sy antonony any [[Eorazia]] ary iray any [[Zelandy Vaovao]].
== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny vondron-karazana ''Vitex'' araka ny ''[[World Checklist of Selected Plant Families]]'' (WCSP) <small>(27 aogositra 2013)</small>:
=== A ===
* ''Vitex acuminata'' R.Br. (1810)
* ''Vitex acunae'' Borhidi & O.Muñiz (1976 publ. 1977)
* ''Vitex agelaeifolia'' Mildbr. ex Piep. (1929)
* ''Vitex agnus-castus'' L. (1753)
* ''Vitex ajugiflora'' Dop (1928)
* ''Vitex altissima'' L.f. (1782)
* ''Vitex amaniensis'' W.Piep. (1928)
* ''Vitex angolensis'' Gürke (1894)
* ''Vitex aurea'' Moldenke (1951)
* ''Vitex axillariflora'' (Merr.) Bramley (2009)
=== B ===
* ''[[Vitex befotakensis]]'' Moldenke (1951)
* ''Vitex benuensis'' Engl. ex W.Piep. (1928)
* ''[[Vitex beraviensis]]'' Vatke (1982)
* ''[[Vitex betsiliensis]]'' Humbert (1939)
* ''Vitex bogalensis'' Wernham (1913)
* ''Vitex bojeri'' Schauer (1847)
* ''Vitex bracteata'' Scott-Elliot, J. Linn. Soc. (1891)
* ''Vitex brevilabiata'' Ducke (1925)
* ''Vitex brevipetiolata'' Moldenke (1940)
* ''Vitex buchananii'' Baker ex Gürke (1895)
* ''Vitex buchneri'' Gürke (1894)
* ''Vitex burmensis'' Moldenke (1961)
=== C ===
* ''Vitex caespitosa'' Exell (1931)
* ''Vitex calothyrsa'' Sandwith (1930)
* ''Vitex canescens'' Kurz, J. Asiat. Soc. Bengal, Pt. 2 (1873)
* ''Vitex capitata'' Vahl (1798)
* ''Vitex carbunculorum'' W.W.Sm. & Ramaswamy (1914)
* ''Vitex cauliflora'' Moldenke (1951)
* ''Vitex cestroides'' Baker, J. Linn. Soc. (1890)
* ''Vitex chrysleriana'' Moldenke (1940)
* ''Vitex chrysocarpa'' Planch. (1849)
* ''Vitex chrysomallum'' Steud., Nomencl. Bot., ed. 2 (1841)
* ''Vitex ciliata'' Pierre ex Pellegr. (1927)
* ''Vitex clementis'' Britton & P.Wilson (1920)
* ''Vitex cochinchinensis'' Dop (1928)
* ''Vitex cofassus'' Reinw. ex Blume (1826)
* ''Vitex collina'' (Montrouz.) Beauvis. (1901)
* ''Vitex colombiensis'' Pittier (1922)
* ''Vitex compressa'' Turcz. (1863)
* ''Vitex congesta'' Oliv. (1892)
* ''Vitex congolensis'' De Wild. & T.Durand, Bull. Soc. Roy. Bot. Belgique (1899)
* ''Vitex cooperi'' Standl., Publ. Field Columb. Mus. (1929)
* ''Vitex coursii'' Moldenke (1951)
* ''Vitex cuspidata'' Hiern (1900)
* ''Vitex cymosa'' Bertero ex Spreng. (1825)
=== D ===
* ''Vitex degeneriana'' Moldenke (1940)
* ''Vitex dinklagei'' Gürke (1903)
* ''Vitex divaricata'' Sw. (1788)
* ''Vitex diversifolia'' Kurz ex C.B.Clarke (1885)
* ''Vitex djumaensis'' De Wild., Ann. Mus. Congo Belge (1909)
* ''Vitex doniana'' Sweet (1826)
* ''Vitex duboisii'' Moldenke (1952)
* ''Vitex duckei'' Huber (1908)
* ''Vitex duclouxii'' Dop (1928)
=== E ===
* ''Vitex eberhardtii'' Dop (1928)
* ''[[Vitex elakelakensis]]'' Moldenke (1951)
* ''Vitex excelsa'' Moldenke (1940)
=== F ===
* ''[[Vitex farafanganensis]]'' Moldenke (1951)
* ''Vitex ferruginea'' Schumach. & Thonn. (1827)
* ''Vitex fischeri'' Gürke (1894)
* ''Vitex flava'' Ridl. (1929)
* ''Vitex flavens'' Kunth (1818)
* ''Vitex floridula'' Duchass. & Walp. (1852)
* ''Vitex froesii'' Moldenke (1941)
=== G ===
* ''Vitex gabunensis'' Gürke (1894)
* ''Vitex gamosepala'' Griff. (1854)
* ''Vitex gardneriana'' Schauer (1847)
* ''Vitex gaumeri'' Greenm., Publ. Field Columb. Mus. (1907)
* ''Vitex gigantea'' Kunth (1818)
* ''Vitex giorgii'' De Wild., Contr. Fl. Katanga (1929)
* ''Vitex glabrata'' R.Br. (1810)
* ''Vitex golungensis'' Baker (1900)
* ''Vitex grandidiana'' W.Piep. (1929)
* ''Vitex grandifolia'' Gürke (1894)
* ''Vitex grisea'' Baker (1900)
* ''Vitex guanahacabibensis'' Borhidi (1976 publ. 1977)
* ''Vitex guianensis'' Moldenke (1941)
=== H ===
* ''Vitex harveyana'' H.Pearson (1901)
* ''Vitex hemsleyi'' Briq. (1896)
* ''Vitex heptaphylla'' A.Juss. (1806)
* ''Vitex hirsutissima'' Baker (1892)
* ''Vitex holoadenon'' Dop (1928)
* ''Vitex holocalyx'' Baker (1900)
* ''Vitex humbertii'' Moldenke (1951)
* ''Vitex hypoleuca'' Schauer (1847)
=== I ===
* ''Vitex ibarensis'' Baker, J. Linn. Soc. (1883)
* ''Vitex impressinervia'' Mildbr. ex Piep. (1929)
* ''Vitex integrifolia'' Urb. (1922)
* ''Vitex iraquensis'' Moldenke (1952)
=== K ===
* ''Vitex kapirensis'' De Wild. (1914)
* ''Vitex keniensis'' Turrill (1915)
* ''Vitex klugii'' Moldenke (1934)
* ''Vitex krukovii'' Moldenke (1941)
* ''Vitex kwangsiensis'' C.Pei (1932)
=== L ===
* ''Vitex lanigera'' Schauer (1847)
* ''Vitex lastellei'' Moldenke (1951)
* ''Vitex leandrii'' Moldenke (1951)
* ''Vitex lebrunii'' Moldenke (1952)
* ''Vitex lehmbachii'' Gürke (1903)
* ''Vitex leucoxylon'' L.f. (1782)
* ''Vitex lignum-vitae'' A.Cunn. ex Schauer (1847)
* ''Vitex limonifolia'' Wall. ex C.B.Clarke (1885)
* ''Vitex lindenii'' Hook.f. (1876)
* ''Vitex lobata'' Moldenke (1951)
* ''Vitex lokundjensis'' W.Piep. (1929)
* ''Vitex longipetiolata'' Gürke (1903)
* ''Vitex longisepala'' King & Gamble (1908)
* ''Vitex lucens'' Kirk (1897)
* ''Vitex lundensis'' Gürke (1894)
* ''Vitex lutea'' Exell (1931)
=== M ===
* ''Vitex macrofoliola'' Moldenke (1956)
* ''[[Vitex madagascariensis]]'' Moldenke (1951)
* ''Vitex madiensis'' Oliv. (1875)
* ''Vitex maranhana'' Moldenke (1940)
* ''Vitex marquesii'' W.Piep. (1929)
* ''Vitex martii'' Moldenke (1941)
* ''[[Vitex masoalensis]]'' G.E.Schatz (1990)
* ''Vitex masoniana'' Pittier (1916)
* ''Vitex medusicalyx'' H.J.Lam (1921)
* ''Vitex megapotamica'' (Spreng.) Moldenke (1951)
* ''Vitex melicopea'' F.Muell. (1865)
* ''[[Vitex menabeensis]]'' Capuron, Adansonia, n.s. (1972)
* ''Vitex micrantha'' Gürke (1894)
* ''Vitex microphylla'' Moldenke (1951)
* ''Vitex millsii'' M.R.Hend. (1927)
* ''Vitex milnei'' W.Piep. (1928)
* ''Vitex mollis'' Kunth (1818)
* ''Vitex mombassae'' Vatke (1882)
* ''Vitex morogoroensis'' Walsingham & S.Atkins (2007)
* ''Vitex mossambicensis'' Gürke (1895)
=== N ===
* ''Vitex negundo'' L. (1753)
* ''Vitex nlonakensis'' Engl. ex G.Piep. (1929)
* ''Vitex novae-pommeraniae'' Warb. (1891)
=== O ===
* ''Vitex obovata'' E.Mey. (1838)
* ''Vitex orinocensis'' Kunth (1818)
* ''Vitex oscitans'' Moldenke (1951)
* ''Vitex oxycuspis'' Baker (1900)
=== P ===
* ''Vitex pachyclada'' Baker, J. Linn. Soc. (1883)
* ''Vitex panshiniana'' Moldenke (1940)
* ''Vitex parviflora'' A.Juss. (1806)
* ''Vitex patula'' E.A.Bruce (1951)
* ''Vitex payos'' (Lour.) Merr., Trans. Amer. Philos. Soc., n.s. (1935)
* ''Vitex peduncularis'' Wall. ex Schauer (1847)
* ''Vitex perrieri'' Danguy (1924)
* ''Vitex pervillei'' Baker (1877)
* ''Vitex petersiana'' Klotzsch (1861)
* ''Vitex phaeotricha'' Mildbr. ex Piep. (1929)
* ''Vitex phillyreifolia'' Baker, J. Linn. Soc. (1883)
* ''Vitex pierreana'' Dop (1928)
* ''Vitex pierrei'' Craib (1918)
* ''Vitex pinnata'' L. (1753)
* ''Vitex poggei'' Gürke (1894)
* ''Vitex polygama'' Cham. (1832)
* ''Vitex pooara'' Corbishley (1920)
* ''Vitex praetervisa'' Borhidi (1976 publ. 1977)
* ''Vitex pseudocuspidata'' Mildbr. ex Piep. (1929)
* ''Vitex pseudolea'' Rusby (1927)
* ''Vitex pulchra'' Moldenke (1951)
* ''Vitex pyramidata'' B.L.Rob. (1894)
=== Q ===
* ''Vitex queenslandica'' (Munir) Bramley (2009)
* ''Vitex quinata'' (Lour.) F.N.Williams (1905)
=== R ===
* ''Vitex regnelliana'' Moldenke (1941)
* ''Vitex rehmannii'' Gürke (1896)
* ''Vitex resinifera'' Moldenke (1951)
* ''Vitex rivularis'' Gürke (1903)
* ''Vitex rubra'' Moldenke (1951)
* ''Vitex rubroaurantiaca'' De Wild. (1929)
* ''Vitex rufescens'' A.Juss. (1806)
=== S ===
* ''Vitex sampsonii'' Hance (1868)
* ''Vitex scabra'' Wall. ex Schauer (1847)
* ''Vitex scandens'' Moldenke (1952)
* ''Vitex schaueriana'' Moldenke (1937)
* ''Vitex schliebenii'' Moldenke (1959)
* ''Vitex schomburgkiana'' Schauer (1847)
* ''Vitex schunkei'' Moldenke (1972)
* ''Vitex seineri'' Gürke ex Piep. (1929)
* ''Vitex sellowiana'' Cham. (1832)
* ''Vitex seretii'' De Wild., Ann. Mus. Congo Belge (1909)
* ''Vitex siamica'' F.N.Williams (1905)
* ''Vitex snethlagiana'' Huber ex Moldenke (1958)
* ''Vitex sprucei'' Briq. (1896)
* ''Vitex stahelii'' Moldenke, Verh. Kon. Ned. Akad. Wetensch., Afd. Natuurk., Sect. 2 (1940)
* ''Vitex stellata'' Moldenke (1951)
* ''Vitex strickeri'' Vatke & Hildebr. (1882)
* ''Vitex stylosa'' Dop (1928)
=== T ===
* ''[[Vitex teloravina]]'' Baker, J. Linn. Soc. (1896)
* ''Vitex thailandica'' Bramley (2009)
* ''Vitex thomasii'' De Wild., Contr. Fl. Katanga (1929)
* ''Vitex thonneri'' De Wild. (1911)
* ''Vitex thorelii'' Dop (1928)
* ''Vitex thyrsiflora'' Baker (1895)
* ''Vitex tomentosa'' (Munir) Bramley (2009)
* ''Vitex tomentulosa'' Moldenke (1933 publ. 1932)
* ''Vitex trichantha'' Baker, J. Linn. Soc. (1885)
* ''Vitex triflora'' Vahl (1798)
* ''Vitex trifolia'' L. (1753)
* ''Vitex tripinnata'' (Lour.) Merr., Trans. Amer. Philos. Soc., n.s. (1935)
* ''Vitex tristis'' Scott-Elliot, J. Linn. Soc. (1891)
* ''Vitex turczaninowii'' Merr. (1905)
=== U ===
* ''Vitex ugogoensis'' Verdc. (1990)
* ''Vitex umbrosa'' Sw. (1788)
* ''Vitex uniflora'' Baker (1882)
* ''Vitex urceolata'' C.B.Clarke (1885)
=== V ===
* ''Vitex vansteenisii'' Moldenke (1953)
* ''Vitex vauthieri'' DC. ex Schauer (1847)
* ''Vitex velutinifolia'' Munir (1987)
* ''Vitex venulosa'' Moldenke (1952)
* ''Vitex vermoesenii'' De Wild., Ann. Soc. Sci. Bruxelles (1929)
* ''Vitex vestita'' Wall. ex Schauer (1845)
* ''Vitex vitilevuensis'' (Munir) Bramley (2009)
* ''[[Vitex vondrozensis]]'' Moldenke (1953)
=== W ===
* ''Vitex waterlotii'' Danguy (1924)
* ''Vitex wellensii'' De Wild. (1929)
* ''Vitex welwitschii'' Gürke (1894)
* ''Vitex wimberleyi'' Kurz (1877)
=== Y ===
* ''Vitex yaundensis'' Gürke (1903)
* ''Vitex yunnanensis'' W.W.Sm. (1916)
=== Z ===
* ''Vitex zanzibarensis'' Vatke (1882)
* ''Vitex zenkeri'' Gürke (1903)
* ''Vitex zeyheri'' Sond. ex Schauer (1847)
=== Karazana maniry eto Madagasikara ===
Ny eto [[Madagasikara]] dia ahitana karazana ''Vitex'' miisa manodidina ny 40, ka ny ankamaroany dia tsy hita afa-tsy eto amin' ny Nosy. Indreto ny sasany izay hita ao amin' ny ''[[Rakibolana sy Rakipahalalana malagasy]]''<ref><small>"''[https://tenymalagasy.org/bins/teny2/Vitex?w=Vitex Vitex]''", ''tenymalagasy.org''</small></ref>:
* ''[[Vitex beraviensis]] --'' hazomaha, hazomay, lambinana, mojiro, sarivahovy, tanatanampotsy, tsikomoka, tsokomokolahy, vaovy, vatoa, voamay, voamea, voamena, voamiha, voaneha, voantokongo, voantsikomoka, voantsokongo, votsikomoko.
* ''Vitex betsiliensis'' -- haronganala, lambinana, sevalahy, sevambato
* ''Vitex bojeri --'' ambalahiala, kivazo
* ''Vitex bracteata''
* ''Vitex cauliflora'' -- ambalahiala, ombilahiala, lekary
* ''Vitex cestroides'' -- tanatananalafotsy
* ''Vitex chrysomallum -''- odiraharaha, ambalahiala, nofotrakoho, ombilahiala, sefontsohy, sesefintsohy, sofintsohy, soñonkorova, tanteliravina, vodiomby, volontsiotraomby
* ''Vitex coursii'' -- ombilahiala,
* ''Vitex elakelakensis''
* ''Vitex humbertii'' -- sefontsohy
* ''Vitex lanigera'' -- hazomborondra, tsetsefitsoy, tsetsesohy
* ''Vitex lastellei'' -- odivaratra
* ''Vitex leandrii'' -- mera
* ''Vitex madagascariensis'' -- tafanala
* ''Vitex oscitans'' -- fandrianagoaika
* ''Vitex pervillei'' -- hofaty
* ''Vitex pulchra'' -- ambalahiala, lefito, tsefontsohy, tsiakondrana
* ''[[Vitex teloravina]]'' -- akoholahivotsira, belohalika, malainaretina, tatoralahy, teloravina, voadokia, voantsika
* ''Vitex trifolia'' -- fatoravadika, mananerabe, similaotsy, tsimilotramananeraba
* ''Vitex tristis'' -- fatoralahy, indringenitra, nofotrakoho
* ''Vitex vondrozensis'' -- hazomamo, sakadato
* ''Vitex waterlotii'' -- tananakomba, tanatanakamba
== Jereo koa ==
* [[Voamena]]
*[[Vaovy (zavamaniry)]]
*''[[Tetrapterocarpon geayi]]''
== Loharano ==
c5unb83lnvpnmue44hksamfxb18lklx
1146854
1146851
2026-07-06T04:23:49Z
Thelezifor
15140
Karazana hita eto Madagasikara
1146854
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Vitex agnus-castus flowers.jpg|vignette|408x408px|''Vitex agnus-castus'']]
Ny '''''Vitex''''' dia vondron-karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'' araka ny [[Fanasokajiana filôjenetika|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana filôjenetika|filôjenetika]], na ''[[Verbenaceae]]'' araka ny [[Fanasokajiana Klasika|fanasokajiana klasika]], ao amin' ny lamina [[Lamiales]]. Misy karazana eo anelanelan' ny 200 sy 250 ity vondron-karazana ity.
Teratany manerana ny faritra trôpika sy ny sobtrôpikaly ny karazana ao amin' ny ''Vitex'', nefa misy karazana vitsivitsy any amin' ny faritra mafana sy antonony any [[Eorazia]] ary iray any [[Zelandy Vaovao]].
== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny vondron-karazana ''Vitex'' araka ny ''[[World Checklist of Selected Plant Families]]'' (WCSP) <small>(27 aogositra 2013)</small>:
=== A ===
* ''Vitex acuminata'' R.Br. (1810)
* ''Vitex acunae'' Borhidi & O.Muñiz (1976 publ. 1977)
* ''Vitex agelaeifolia'' Mildbr. ex Piep. (1929)
* ''Vitex agnus-castus'' L. (1753)
* ''Vitex ajugiflora'' Dop (1928)
* ''Vitex altissima'' L.f. (1782)
* ''Vitex amaniensis'' W.Piep. (1928)
* ''Vitex angolensis'' Gürke (1894)
* ''Vitex aurea'' Moldenke (1951)
* ''Vitex axillariflora'' (Merr.) Bramley (2009)
=== B ===
* ''[[Vitex befotakensis]]'' Moldenke (1951)
* ''Vitex benuensis'' Engl. ex W.Piep. (1928)
* ''[[Vitex beraviensis]]'' Vatke (1982)
* ''[[Vitex betsiliensis]]'' Humbert (1939)
* ''Vitex bogalensis'' Wernham (1913)
* ''Vitex bojeri'' Schauer (1847)
* ''Vitex bracteata'' Scott-Elliot, J. Linn. Soc. (1891)
* ''Vitex brevilabiata'' Ducke (1925)
* ''Vitex brevipetiolata'' Moldenke (1940)
* ''Vitex buchananii'' Baker ex Gürke (1895)
* ''Vitex buchneri'' Gürke (1894)
* ''Vitex burmensis'' Moldenke (1961)
=== C ===
* ''Vitex caespitosa'' Exell (1931)
* ''Vitex calothyrsa'' Sandwith (1930)
* ''Vitex canescens'' Kurz, J. Asiat. Soc. Bengal, Pt. 2 (1873)
* ''Vitex capitata'' Vahl (1798)
* ''Vitex carbunculorum'' W.W.Sm. & Ramaswamy (1914)
* ''Vitex cauliflora'' Moldenke (1951)
* ''Vitex cestroides'' Baker, J. Linn. Soc. (1890)
* ''Vitex chrysleriana'' Moldenke (1940)
* ''Vitex chrysocarpa'' Planch. (1849)
* ''Vitex chrysomallum'' Steud., Nomencl. Bot., ed. 2 (1841)
* ''Vitex ciliata'' Pierre ex Pellegr. (1927)
* ''Vitex clementis'' Britton & P.Wilson (1920)
* ''Vitex cochinchinensis'' Dop (1928)
* ''Vitex cofassus'' Reinw. ex Blume (1826)
* ''Vitex collina'' (Montrouz.) Beauvis. (1901)
* ''Vitex colombiensis'' Pittier (1922)
* ''Vitex compressa'' Turcz. (1863)
* ''Vitex congesta'' Oliv. (1892)
* ''Vitex congolensis'' De Wild. & T.Durand, Bull. Soc. Roy. Bot. Belgique (1899)
* ''Vitex cooperi'' Standl., Publ. Field Columb. Mus. (1929)
* ''Vitex coursii'' Moldenke (1951)
* ''Vitex cuspidata'' Hiern (1900)
* ''Vitex cymosa'' Bertero ex Spreng. (1825)
=== D ===
* ''Vitex degeneriana'' Moldenke (1940)
* ''Vitex dinklagei'' Gürke (1903)
* ''Vitex divaricata'' Sw. (1788)
* ''Vitex diversifolia'' Kurz ex C.B.Clarke (1885)
* ''Vitex djumaensis'' De Wild., Ann. Mus. Congo Belge (1909)
* ''Vitex doniana'' Sweet (1826)
* ''Vitex duboisii'' Moldenke (1952)
* ''Vitex duckei'' Huber (1908)
* ''Vitex duclouxii'' Dop (1928)
=== E ===
* ''Vitex eberhardtii'' Dop (1928)
* ''[[Vitex elakelakensis]]'' Moldenke (1951)
* ''Vitex excelsa'' Moldenke (1940)
=== F ===
* ''[[Vitex farafanganensis]]'' Moldenke (1951)
* ''Vitex ferruginea'' Schumach. & Thonn. (1827)
* ''Vitex fischeri'' Gürke (1894)
* ''Vitex flava'' Ridl. (1929)
* ''Vitex flavens'' Kunth (1818)
* ''Vitex floridula'' Duchass. & Walp. (1852)
* ''Vitex froesii'' Moldenke (1941)
=== G ===
* ''Vitex gabunensis'' Gürke (1894)
* ''Vitex gamosepala'' Griff. (1854)
* ''Vitex gardneriana'' Schauer (1847)
* ''Vitex gaumeri'' Greenm., Publ. Field Columb. Mus. (1907)
* ''Vitex gigantea'' Kunth (1818)
* ''Vitex giorgii'' De Wild., Contr. Fl. Katanga (1929)
* ''Vitex glabrata'' R.Br. (1810)
* ''Vitex golungensis'' Baker (1900)
* ''Vitex grandidiana'' W.Piep. (1929)
* ''Vitex grandifolia'' Gürke (1894)
* ''Vitex grisea'' Baker (1900)
* ''Vitex guanahacabibensis'' Borhidi (1976 publ. 1977)
* ''Vitex guianensis'' Moldenke (1941)
=== H ===
* ''Vitex harveyana'' H.Pearson (1901)
* ''Vitex hemsleyi'' Briq. (1896)
* ''Vitex heptaphylla'' A.Juss. (1806)
* ''Vitex hirsutissima'' Baker (1892)
* ''Vitex holoadenon'' Dop (1928)
* ''Vitex holocalyx'' Baker (1900)
* ''Vitex humbertii'' Moldenke (1951)
* ''Vitex hypoleuca'' Schauer (1847)
=== I ===
* ''Vitex ibarensis'' Baker, J. Linn. Soc. (1883)
* ''Vitex impressinervia'' Mildbr. ex Piep. (1929)
* ''Vitex integrifolia'' Urb. (1922)
* ''Vitex iraquensis'' Moldenke (1952)
=== K ===
* ''Vitex kapirensis'' De Wild. (1914)
* ''Vitex keniensis'' Turrill (1915)
* ''Vitex klugii'' Moldenke (1934)
* ''Vitex krukovii'' Moldenke (1941)
* ''Vitex kwangsiensis'' C.Pei (1932)
=== L ===
* ''Vitex lanigera'' Schauer (1847)
* ''Vitex lastellei'' Moldenke (1951)
* ''Vitex leandrii'' Moldenke (1951)
* ''Vitex lebrunii'' Moldenke (1952)
* ''Vitex lehmbachii'' Gürke (1903)
* ''Vitex leucoxylon'' L.f. (1782)
* ''Vitex lignum-vitae'' A.Cunn. ex Schauer (1847)
* ''Vitex limonifolia'' Wall. ex C.B.Clarke (1885)
* ''Vitex lindenii'' Hook.f. (1876)
* ''Vitex lobata'' Moldenke (1951)
* ''Vitex lokundjensis'' W.Piep. (1929)
* ''Vitex longipetiolata'' Gürke (1903)
* ''Vitex longisepala'' King & Gamble (1908)
* ''Vitex lucens'' Kirk (1897)
* ''Vitex lundensis'' Gürke (1894)
* ''Vitex lutea'' Exell (1931)
=== M ===
* ''Vitex macrofoliola'' Moldenke (1956)
* ''[[Vitex madagascariensis]]'' Moldenke (1951)
* ''Vitex madiensis'' Oliv. (1875)
* ''Vitex maranhana'' Moldenke (1940)
* ''Vitex marquesii'' W.Piep. (1929)
* ''Vitex martii'' Moldenke (1941)
* ''[[Vitex masoalensis]]'' G.E.Schatz (1990)
* ''Vitex masoniana'' Pittier (1916)
* ''Vitex medusicalyx'' H.J.Lam (1921)
* ''Vitex megapotamica'' (Spreng.) Moldenke (1951)
* ''Vitex melicopea'' F.Muell. (1865)
* ''[[Vitex menabeensis]]'' Capuron, Adansonia, n.s. (1972)
* ''Vitex micrantha'' Gürke (1894)
* ''Vitex microphylla'' Moldenke (1951)
* ''Vitex millsii'' M.R.Hend. (1927)
* ''Vitex milnei'' W.Piep. (1928)
* ''Vitex mollis'' Kunth (1818)
* ''Vitex mombassae'' Vatke (1882)
* ''Vitex morogoroensis'' Walsingham & S.Atkins (2007)
* ''Vitex mossambicensis'' Gürke (1895)
=== N ===
* ''Vitex negundo'' L. (1753)
* ''Vitex nlonakensis'' Engl. ex G.Piep. (1929)
* ''Vitex novae-pommeraniae'' Warb. (1891)
=== O ===
* ''Vitex obovata'' E.Mey. (1838)
* ''Vitex orinocensis'' Kunth (1818)
* ''Vitex oscitans'' Moldenke (1951)
* ''Vitex oxycuspis'' Baker (1900)
=== P ===
* ''Vitex pachyclada'' Baker, J. Linn. Soc. (1883)
* ''Vitex panshiniana'' Moldenke (1940)
* ''Vitex parviflora'' A.Juss. (1806)
* ''Vitex patula'' E.A.Bruce (1951)
* ''Vitex payos'' (Lour.) Merr., Trans. Amer. Philos. Soc., n.s. (1935)
* ''Vitex peduncularis'' Wall. ex Schauer (1847)
* ''Vitex perrieri'' Danguy (1924)
* ''Vitex pervillei'' Baker (1877)
* ''Vitex petersiana'' Klotzsch (1861)
* ''Vitex phaeotricha'' Mildbr. ex Piep. (1929)
* ''Vitex phillyreifolia'' Baker, J. Linn. Soc. (1883)
* ''Vitex pierreana'' Dop (1928)
* ''Vitex pierrei'' Craib (1918)
* ''Vitex pinnata'' L. (1753)
* ''Vitex poggei'' Gürke (1894)
* ''Vitex polygama'' Cham. (1832)
* ''Vitex pooara'' Corbishley (1920)
* ''Vitex praetervisa'' Borhidi (1976 publ. 1977)
* ''Vitex pseudocuspidata'' Mildbr. ex Piep. (1929)
* ''Vitex pseudolea'' Rusby (1927)
* ''Vitex pulchra'' Moldenke (1951)
* ''Vitex pyramidata'' B.L.Rob. (1894)
=== Q ===
* ''Vitex queenslandica'' (Munir) Bramley (2009)
* ''Vitex quinata'' (Lour.) F.N.Williams (1905)
=== R ===
* ''Vitex regnelliana'' Moldenke (1941)
* ''Vitex rehmannii'' Gürke (1896)
* ''Vitex resinifera'' Moldenke (1951)
* ''Vitex rivularis'' Gürke (1903)
* ''Vitex rubra'' Moldenke (1951)
* ''Vitex rubroaurantiaca'' De Wild. (1929)
* ''Vitex rufescens'' A.Juss. (1806)
=== S ===
* ''Vitex sampsonii'' Hance (1868)
* ''Vitex scabra'' Wall. ex Schauer (1847)
* ''Vitex scandens'' Moldenke (1952)
* ''Vitex schaueriana'' Moldenke (1937)
* ''Vitex schliebenii'' Moldenke (1959)
* ''Vitex schomburgkiana'' Schauer (1847)
* ''Vitex schunkei'' Moldenke (1972)
* ''Vitex seineri'' Gürke ex Piep. (1929)
* ''Vitex sellowiana'' Cham. (1832)
* ''Vitex seretii'' De Wild., Ann. Mus. Congo Belge (1909)
* ''Vitex siamica'' F.N.Williams (1905)
* ''Vitex snethlagiana'' Huber ex Moldenke (1958)
* ''Vitex sprucei'' Briq. (1896)
* ''Vitex stahelii'' Moldenke, Verh. Kon. Ned. Akad. Wetensch., Afd. Natuurk., Sect. 2 (1940)
* ''Vitex stellata'' Moldenke (1951)
* ''Vitex strickeri'' Vatke & Hildebr. (1882)
* ''Vitex stylosa'' Dop (1928)
=== T ===
* ''[[Vitex teloravina]]'' Baker, J. Linn. Soc. (1896)
* ''Vitex thailandica'' Bramley (2009)
* ''Vitex thomasii'' De Wild., Contr. Fl. Katanga (1929)
* ''Vitex thonneri'' De Wild. (1911)
* ''Vitex thorelii'' Dop (1928)
* ''Vitex thyrsiflora'' Baker (1895)
* ''Vitex tomentosa'' (Munir) Bramley (2009)
* ''Vitex tomentulosa'' Moldenke (1933 publ. 1932)
* ''Vitex trichantha'' Baker, J. Linn. Soc. (1885)
* ''Vitex triflora'' Vahl (1798)
* ''Vitex trifolia'' L. (1753)
* ''Vitex tripinnata'' (Lour.) Merr., Trans. Amer. Philos. Soc., n.s. (1935)
* ''Vitex tristis'' Scott-Elliot, J. Linn. Soc. (1891)
* ''Vitex turczaninowii'' Merr. (1905)
=== U ===
* ''Vitex ugogoensis'' Verdc. (1990)
* ''Vitex umbrosa'' Sw. (1788)
* ''Vitex uniflora'' Baker (1882)
* ''Vitex urceolata'' C.B.Clarke (1885)
=== V ===
* ''Vitex vansteenisii'' Moldenke (1953)
* ''Vitex vauthieri'' DC. ex Schauer (1847)
* ''Vitex velutinifolia'' Munir (1987)
* ''Vitex venulosa'' Moldenke (1952)
* ''Vitex vermoesenii'' De Wild., Ann. Soc. Sci. Bruxelles (1929)
* ''Vitex vestita'' Wall. ex Schauer (1845)
* ''Vitex vitilevuensis'' (Munir) Bramley (2009)
* ''[[Vitex vondrozensis]]'' Moldenke (1953)
=== W ===
* ''Vitex waterlotii'' Danguy (1924)
* ''Vitex wellensii'' De Wild. (1929)
* ''Vitex welwitschii'' Gürke (1894)
* ''Vitex wimberleyi'' Kurz (1877)
=== Y ===
* ''Vitex yaundensis'' Gürke (1903)
* ''Vitex yunnanensis'' W.W.Sm. (1916)
=== Z ===
* ''Vitex zanzibarensis'' Vatke (1882)
* ''Vitex zenkeri'' Gürke (1903)
* ''Vitex zeyheri'' Sond. ex Schauer (1847)
=== Karazana maniry eto Madagasikara ===
Ny eto [[Madagasikara]] dia ahitana karazana ''Vitex'' miisa manodidina ny 40, ka ny ankamaroany dia tsy hita afa-tsy eto amin' ny Nosy. Indreto ny sasany izay hita ao amin' ny ''[[Rakibolana sy Rakipahalalana malagasy]]''<ref><small>"''[https://tenymalagasy.org/bins/teny2/Vitex?w=Vitex Vitex]''", ''tenymalagasy.org''</small></ref>:
* ''[[Vitex beraviensis]] --'' hazomaha, hazomay, lambinana, mojiro, sarivahovy, tanatanampotsy, tsikomoka, tsokomokolahy, vaovy, vatoa, voamay, voamea, voamena, voamiha, voaneha, voantokongo, voantsikomoka, voantsokongo, votsikomoko.
* ''Vitex betsiliensis'' -- haronganala, lambinana, sevalahy, sevambato
* ''Vitex bojeri --'' ambalahiala, kivazo
* ''Vitex bracteata''
* ''Vitex cauliflora'' -- ambalahiala, ombilahiala, lekary
* ''Vitex cestroides'' -- tanatananalafotsy
* ''Vitex chrysomallum -''- odiraharaha, ambalahiala, nofotrakoho, ombilahiala, sefontsohy, sesefintsohy, sofintsohy, soñonkorova, tanteliravina, vodiomby, volontsiotraomby
* ''Vitex coursii'' -- ombilahiala,
* ''Vitex elakelakensis''
* ''Vitex humbertii'' -- sefontsohy
* ''Vitex lanigera'' -- hazomborondra, tsetsefitsoy, tsetsesohy
* ''Vitex lastellei'' -- odivaratra
* ''Vitex leandrii'' -- mera
* ''Vitex madagascariensis'' -- tafanala
* ''Vitex oscitans'' -- fandrianagoaika
* ''Vitex pervillei'' -- hofaty
* ''Vitex pulchra'' -- ambalahiala, lefito, tsefontsohy, tsiakondrana
* ''[[Vitex teloravina]]'' -- akoholahivotsira, belohalika, malainaretina, tatoralahy, teloravina, voadokia, voantsika
* ''Vitex trifolia'' -- fatoravadika, mananerabe, similaotsy, tsimilotramananeraba
* ''Vitex tristis'' -- fatoralahy, indringenitra, nofotrakoho
* ''Vitex vondrozensis'' -- hazomamo, sakadato
* ''Vitex waterlotii'' -- tananakomba, tanatanakamba
=== Karazana hita eto Madagasikara ===
* Vitex agnus-castus L. (avy any Azia)
* Vitex ankararanensis Moldenke
* Vitex barorum
* Vitex barorum (Humbert) Callm. & Phillipson
* Vitex befotakensis
* Vitex beraviensis Vatke (hita koa ao Kômôro)
* Vitex betsiliensis Humbert
* Vitex bojeri Schauer
* Vitex bojeri Schauer
* Vitex bojeriana W.Piep.
* Vitex bracteata Scott Elliot
* Vitex capuronii Moldenke
* Vitex cauliflora Moldenke
* Vitex cestroides Baker
* Vitex chrysomallum Steud.
* Vitex coursii Moldenke
* Vitex crispula Moldenke
* Vitex cryptofagifolia Moldenke
* Vitex decaryi Moldenke
* Vitex diversifolia Baker
* Vitex farafanganensis Moldenke
* Vitex flavicans Baker
* Vitex grandidiana W. Piep.
* Vitex hirsutissima Baker
* Vitex hispidissima (Seem.) Callm. & Phillipson (← V. congesta)
* Vitex humbertii Moldenke
* Vitex humblotiana Callm. & Phillipson
* Vitex ibarensis Baker
* Vitex impolita Moldenke
* Vitex lanigera Schauer
* Vitex lastellei
* Vitex lastellei Moldenke
* Vitex leandrii Moldenke
* Vitex lobata Moldenke
* Vitex lowryi Callm., Phillipson & G.E.Schatz
* Vitex madagascariensis Moldenke
* Vitex masoalensis G.E.Schatz
* Vitex mcphersonii Callm. & Phillipson
* Vitex menabeensis Capuron
* Vitex microphylla Moldenke
* Vitex negundo L. (avy any Azia)
* Vitex osbornii Moldenke
* Vitex oscitans Moldenke
* Vitex pachyclada Baker
* Vitex perrieri Danguy
* Vitex pervillei Baker
* Vitex pinnata L. (avy any Azia)
* Vitex pseudotrichantha Radlk.
* Vitex rabenantoandroi Callm. & Phillipson
* Vitex rebeccae G.E.Schatz
* Vitex schatzii Callm. & Phillipson
* Vitex sphaerica Baker
* Vitex stagnicola Moldenke
* Vitex stellata Moldenke
* Vitex thouarsii Rezzi
* Vitex trachyphylla Baker
* Vitex trichantha Baker
* Vitex trifolia L.
* Vitex tristis Scott Elliot
* Vitex uniflora Baker
* Vitex unifoliolata Moldenke
* Vitex villosissima (Moldenke) Callm. & Phillipson
* Vitex waterlotii Danguy
* Vitex zigzag Callm. & Phillipson
== Jereo koa ==
* [[Voamena]]
*[[Vaovy (zavamaniry)]]
*''[[Tetrapterocarpon geayi]]''
== Loharano ==
st7xwr97rsairfhoy0yd686h978ozgr
1146855
1146854
2026-07-06T04:37:03Z
Thelezifor
15140
Karazana maniry eto Madagasikara
1146855
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Vitex agnus-castus flowers.jpg|vignette|408x408px|''Vitex agnus-castus'']]
Ny '''''Vitex''''' dia vondron-karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'' araka ny [[Fanasokajiana filôjenetika|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana filôjenetika|filôjenetika]], na ''[[Verbenaceae]]'' araka ny [[Fanasokajiana Klasika|fanasokajiana klasika]], ao amin' ny lamina [[Lamiales]]. Misy karazana eo anelanelan' ny 200 sy 250 ity vondron-karazana ity.
Teratany manerana ny faritra trôpika sy ny sobtrôpikaly ny karazana ao amin' ny ''Vitex'', nefa misy karazana vitsivitsy any amin' ny faritra mafana sy antonony any [[Eorazia]] ary iray any [[Zelandy Vaovao]].
== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny vondron-karazana ''Vitex'' araka ny ''[[World Checklist of Selected Plant Families]]'' (WCSP) <small>(27 aogositra 2013)</small>:
=== A ===
* ''Vitex acuminata'' R.Br. (1810)
* ''Vitex acunae'' Borhidi & O.Muñiz (1976 publ. 1977)
* ''Vitex agelaeifolia'' Mildbr. ex Piep. (1929)
* ''Vitex agnus-castus'' L. (1753)
* ''Vitex ajugiflora'' Dop (1928)
* ''Vitex altissima'' L.f. (1782)
* ''Vitex amaniensis'' W.Piep. (1928)
* ''Vitex angolensis'' Gürke (1894)
* ''Vitex aurea'' Moldenke (1951)
* ''Vitex axillariflora'' (Merr.) Bramley (2009)
=== B ===
* ''[[Vitex befotakensis]]'' Moldenke (1951)
* ''Vitex benuensis'' Engl. ex W.Piep. (1928)
* ''[[Vitex beraviensis]]'' Vatke (1982)
* ''[[Vitex betsiliensis]]'' Humbert (1939)
* ''Vitex bogalensis'' Wernham (1913)
* ''Vitex bojeri'' Schauer (1847)
* ''Vitex bracteata'' Scott-Elliot, J. Linn. Soc. (1891)
* ''Vitex brevilabiata'' Ducke (1925)
* ''Vitex brevipetiolata'' Moldenke (1940)
* ''Vitex buchananii'' Baker ex Gürke (1895)
* ''Vitex buchneri'' Gürke (1894)
* ''Vitex burmensis'' Moldenke (1961)
=== C ===
* ''Vitex caespitosa'' Exell (1931)
* ''Vitex calothyrsa'' Sandwith (1930)
* ''Vitex canescens'' Kurz, J. Asiat. Soc. Bengal, Pt. 2 (1873)
* ''Vitex capitata'' Vahl (1798)
* ''Vitex carbunculorum'' W.W.Sm. & Ramaswamy (1914)
* ''Vitex cauliflora'' Moldenke (1951)
* ''Vitex cestroides'' Baker, J. Linn. Soc. (1890)
* ''Vitex chrysleriana'' Moldenke (1940)
* ''Vitex chrysocarpa'' Planch. (1849)
* ''Vitex chrysomallum'' Steud., Nomencl. Bot., ed. 2 (1841)
* ''Vitex ciliata'' Pierre ex Pellegr. (1927)
* ''Vitex clementis'' Britton & P.Wilson (1920)
* ''Vitex cochinchinensis'' Dop (1928)
* ''Vitex cofassus'' Reinw. ex Blume (1826)
* ''Vitex collina'' (Montrouz.) Beauvis. (1901)
* ''Vitex colombiensis'' Pittier (1922)
* ''Vitex compressa'' Turcz. (1863)
* ''Vitex congesta'' Oliv. (1892)
* ''Vitex congolensis'' De Wild. & T.Durand, Bull. Soc. Roy. Bot. Belgique (1899)
* ''Vitex cooperi'' Standl., Publ. Field Columb. Mus. (1929)
* ''Vitex coursii'' Moldenke (1951)
* ''Vitex cuspidata'' Hiern (1900)
* ''Vitex cymosa'' Bertero ex Spreng. (1825)
=== D ===
* ''Vitex degeneriana'' Moldenke (1940)
* ''Vitex dinklagei'' Gürke (1903)
* ''Vitex divaricata'' Sw. (1788)
* ''Vitex diversifolia'' Kurz ex C.B.Clarke (1885)
* ''Vitex djumaensis'' De Wild., Ann. Mus. Congo Belge (1909)
* ''Vitex doniana'' Sweet (1826)
* ''Vitex duboisii'' Moldenke (1952)
* ''Vitex duckei'' Huber (1908)
* ''Vitex duclouxii'' Dop (1928)
=== E ===
* ''Vitex eberhardtii'' Dop (1928)
* ''[[Vitex elakelakensis]]'' Moldenke (1951)
* ''Vitex excelsa'' Moldenke (1940)
=== F ===
* ''[[Vitex farafanganensis]]'' Moldenke (1951)
* ''Vitex ferruginea'' Schumach. & Thonn. (1827)
* ''Vitex fischeri'' Gürke (1894)
* ''Vitex flava'' Ridl. (1929)
* ''Vitex flavens'' Kunth (1818)
* ''Vitex floridula'' Duchass. & Walp. (1852)
* ''Vitex froesii'' Moldenke (1941)
=== G ===
* ''Vitex gabunensis'' Gürke (1894)
* ''Vitex gamosepala'' Griff. (1854)
* ''Vitex gardneriana'' Schauer (1847)
* ''Vitex gaumeri'' Greenm., Publ. Field Columb. Mus. (1907)
* ''Vitex gigantea'' Kunth (1818)
* ''Vitex giorgii'' De Wild., Contr. Fl. Katanga (1929)
* ''Vitex glabrata'' R.Br. (1810)
* ''Vitex golungensis'' Baker (1900)
* ''Vitex grandidiana'' W.Piep. (1929)
* ''Vitex grandifolia'' Gürke (1894)
* ''Vitex grisea'' Baker (1900)
* ''Vitex guanahacabibensis'' Borhidi (1976 publ. 1977)
* ''Vitex guianensis'' Moldenke (1941)
=== H ===
* ''Vitex harveyana'' H.Pearson (1901)
* ''Vitex hemsleyi'' Briq. (1896)
* ''Vitex heptaphylla'' A.Juss. (1806)
* ''Vitex hirsutissima'' Baker (1892)
* ''Vitex holoadenon'' Dop (1928)
* ''Vitex holocalyx'' Baker (1900)
* ''Vitex humbertii'' Moldenke (1951)
* ''Vitex hypoleuca'' Schauer (1847)
=== I ===
* ''Vitex ibarensis'' Baker, J. Linn. Soc. (1883)
* ''Vitex impressinervia'' Mildbr. ex Piep. (1929)
* ''Vitex integrifolia'' Urb. (1922)
* ''Vitex iraquensis'' Moldenke (1952)
=== K ===
* ''Vitex kapirensis'' De Wild. (1914)
* ''Vitex keniensis'' Turrill (1915)
* ''Vitex klugii'' Moldenke (1934)
* ''Vitex krukovii'' Moldenke (1941)
* ''Vitex kwangsiensis'' C.Pei (1932)
=== L ===
* ''Vitex lanigera'' Schauer (1847)
* ''Vitex lastellei'' Moldenke (1951)
* ''Vitex leandrii'' Moldenke (1951)
* ''Vitex lebrunii'' Moldenke (1952)
* ''Vitex lehmbachii'' Gürke (1903)
* ''Vitex leucoxylon'' L.f. (1782)
* ''Vitex lignum-vitae'' A.Cunn. ex Schauer (1847)
* ''Vitex limonifolia'' Wall. ex C.B.Clarke (1885)
* ''Vitex lindenii'' Hook.f. (1876)
* ''Vitex lobata'' Moldenke (1951)
* ''Vitex lokundjensis'' W.Piep. (1929)
* ''Vitex longipetiolata'' Gürke (1903)
* ''Vitex longisepala'' King & Gamble (1908)
* ''Vitex lucens'' Kirk (1897)
* ''Vitex lundensis'' Gürke (1894)
* ''Vitex lutea'' Exell (1931)
=== M ===
* ''Vitex macrofoliola'' Moldenke (1956)
* ''[[Vitex madagascariensis]]'' Moldenke (1951)
* ''Vitex madiensis'' Oliv. (1875)
* ''Vitex maranhana'' Moldenke (1940)
* ''Vitex marquesii'' W.Piep. (1929)
* ''Vitex martii'' Moldenke (1941)
* ''[[Vitex masoalensis]]'' G.E.Schatz (1990)
* ''Vitex masoniana'' Pittier (1916)
* ''Vitex medusicalyx'' H.J.Lam (1921)
* ''Vitex megapotamica'' (Spreng.) Moldenke (1951)
* ''Vitex melicopea'' F.Muell. (1865)
* ''[[Vitex menabeensis]]'' Capuron, Adansonia, n.s. (1972)
* ''Vitex micrantha'' Gürke (1894)
* ''Vitex microphylla'' Moldenke (1951)
* ''Vitex millsii'' M.R.Hend. (1927)
* ''Vitex milnei'' W.Piep. (1928)
* ''Vitex mollis'' Kunth (1818)
* ''Vitex mombassae'' Vatke (1882)
* ''Vitex morogoroensis'' Walsingham & S.Atkins (2007)
* ''Vitex mossambicensis'' Gürke (1895)
=== N ===
* ''Vitex negundo'' L. (1753)
* ''Vitex nlonakensis'' Engl. ex G.Piep. (1929)
* ''Vitex novae-pommeraniae'' Warb. (1891)
=== O ===
* ''Vitex obovata'' E.Mey. (1838)
* ''Vitex orinocensis'' Kunth (1818)
* ''Vitex oscitans'' Moldenke (1951)
* ''Vitex oxycuspis'' Baker (1900)
=== P ===
* ''Vitex pachyclada'' Baker, J. Linn. Soc. (1883)
* ''Vitex panshiniana'' Moldenke (1940)
* ''Vitex parviflora'' A.Juss. (1806)
* ''Vitex patula'' E.A.Bruce (1951)
* ''Vitex payos'' (Lour.) Merr., Trans. Amer. Philos. Soc., n.s. (1935)
* ''Vitex peduncularis'' Wall. ex Schauer (1847)
* ''Vitex perrieri'' Danguy (1924)
* ''Vitex pervillei'' Baker (1877)
* ''Vitex petersiana'' Klotzsch (1861)
* ''Vitex phaeotricha'' Mildbr. ex Piep. (1929)
* ''Vitex phillyreifolia'' Baker, J. Linn. Soc. (1883)
* ''Vitex pierreana'' Dop (1928)
* ''Vitex pierrei'' Craib (1918)
* ''Vitex pinnata'' L. (1753)
* ''Vitex poggei'' Gürke (1894)
* ''Vitex polygama'' Cham. (1832)
* ''Vitex pooara'' Corbishley (1920)
* ''Vitex praetervisa'' Borhidi (1976 publ. 1977)
* ''Vitex pseudocuspidata'' Mildbr. ex Piep. (1929)
* ''Vitex pseudolea'' Rusby (1927)
* ''Vitex pulchra'' Moldenke (1951)
* ''Vitex pyramidata'' B.L.Rob. (1894)
=== Q ===
* ''Vitex queenslandica'' (Munir) Bramley (2009)
* ''Vitex quinata'' (Lour.) F.N.Williams (1905)
=== R ===
* ''Vitex regnelliana'' Moldenke (1941)
* ''Vitex rehmannii'' Gürke (1896)
* ''Vitex resinifera'' Moldenke (1951)
* ''Vitex rivularis'' Gürke (1903)
* ''Vitex rubra'' Moldenke (1951)
* ''Vitex rubroaurantiaca'' De Wild. (1929)
* ''Vitex rufescens'' A.Juss. (1806)
=== S ===
* ''Vitex sampsonii'' Hance (1868)
* ''Vitex scabra'' Wall. ex Schauer (1847)
* ''Vitex scandens'' Moldenke (1952)
* ''Vitex schaueriana'' Moldenke (1937)
* ''Vitex schliebenii'' Moldenke (1959)
* ''Vitex schomburgkiana'' Schauer (1847)
* ''Vitex schunkei'' Moldenke (1972)
* ''Vitex seineri'' Gürke ex Piep. (1929)
* ''Vitex sellowiana'' Cham. (1832)
* ''Vitex seretii'' De Wild., Ann. Mus. Congo Belge (1909)
* ''Vitex siamica'' F.N.Williams (1905)
* ''Vitex snethlagiana'' Huber ex Moldenke (1958)
* ''Vitex sprucei'' Briq. (1896)
* ''Vitex stahelii'' Moldenke, Verh. Kon. Ned. Akad. Wetensch., Afd. Natuurk., Sect. 2 (1940)
* ''Vitex stellata'' Moldenke (1951)
* ''Vitex strickeri'' Vatke & Hildebr. (1882)
* ''Vitex stylosa'' Dop (1928)
=== T ===
* ''[[Vitex teloravina]]'' Baker, J. Linn. Soc. (1896)
* ''Vitex thailandica'' Bramley (2009)
* ''Vitex thomasii'' De Wild., Contr. Fl. Katanga (1929)
* ''Vitex thonneri'' De Wild. (1911)
* ''Vitex thorelii'' Dop (1928)
* ''Vitex thyrsiflora'' Baker (1895)
* ''Vitex tomentosa'' (Munir) Bramley (2009)
* ''Vitex tomentulosa'' Moldenke (1933 publ. 1932)
* ''Vitex trichantha'' Baker, J. Linn. Soc. (1885)
* ''Vitex triflora'' Vahl (1798)
* ''Vitex trifolia'' L. (1753)
* ''Vitex tripinnata'' (Lour.) Merr., Trans. Amer. Philos. Soc., n.s. (1935)
* ''Vitex tristis'' Scott-Elliot, J. Linn. Soc. (1891)
* ''Vitex turczaninowii'' Merr. (1905)
=== U ===
* ''Vitex ugogoensis'' Verdc. (1990)
* ''Vitex umbrosa'' Sw. (1788)
* ''Vitex uniflora'' Baker (1882)
* ''Vitex urceolata'' C.B.Clarke (1885)
=== V ===
* ''Vitex vansteenisii'' Moldenke (1953)
* ''Vitex vauthieri'' DC. ex Schauer (1847)
* ''Vitex velutinifolia'' Munir (1987)
* ''Vitex venulosa'' Moldenke (1952)
* ''Vitex vermoesenii'' De Wild., Ann. Soc. Sci. Bruxelles (1929)
* ''Vitex vestita'' Wall. ex Schauer (1845)
* ''Vitex vitilevuensis'' (Munir) Bramley (2009)
* ''[[Vitex vondrozensis]]'' Moldenke (1953)
=== W ===
* ''Vitex waterlotii'' Danguy (1924)
* ''Vitex wellensii'' De Wild. (1929)
* ''Vitex welwitschii'' Gürke (1894)
* ''Vitex wimberleyi'' Kurz (1877)
=== Y ===
* ''Vitex yaundensis'' Gürke (1903)
* ''Vitex yunnanensis'' W.W.Sm. (1916)
=== Z ===
* ''Vitex zanzibarensis'' Vatke (1882)
* ''Vitex zenkeri'' Gürke (1903)
* ''Vitex zeyheri'' Sond. ex Schauer (1847)
=== Karazana maniry eto Madagasikara ===
* Vitex agnus-castus L. (avy any Azia)
* Vitex ankararanensis Moldenke
* Vitex barorum
* Vitex barorum (Humbert) Callm. & Phillipson
* Vitex befotakensis
* Vitex beraviensis Vatke (hita koa ao Kômôro) '' --'' hazomaha, hazomay, lambinana, mojiro, sarivahovy, tanatanampotsy, tsikomoka, tsokomokolahy, vaovy, vatoa, voamay, voamea, voamena, voamiha, voaneha, voantokongo, voantsikomoka, voantsokongo, votsikomoko.
* Vitex betsiliensis Humbert -- haronganala, lambinana, sevalahy, sevambato
* Vitex bojeri Schauer ''--'' ambalahiala, kivazo
* Vitex bojeriana W.Piep.
* Vitex bracteata Scott Elliot
* Vitex capuronii Moldenke
* Vitex cauliflora Moldenke -- ambalahiala, ombilahiala, lekary
* Vitex cestroides Baker -- tanatananalafotsy
* Vitex chrysomallum Steud. ''-''- odiraharaha, ambalahiala, nofotrakoho, ombilahiala, sefontsohy, sesefintsohy, sofintsohy, soñonkorova, tanteliravina, vodiomby, volontsiotraomby
* Vitex coursii Moldenke -- ombilahiala,
* Vitex crispula Moldenke
* Vitex cryptofagifolia Moldenke
* Vitex decaryi Moldenke
* Vitex diversifolia Baker
* ''Vitex elakelakensis''
* Vitex farafanganensis Moldenke
* Vitex flavicans Baker
* Vitex grandidiana W. Piep.
* Vitex hirsutissima Baker
* Vitex hispidissima (Seem.) Callm. & Phillipson (← V. congesta)
* Vitex humbertii Moldenke -- sefontsohy
* Vitex humblotiana Callm. & Phillipson
* Vitex ibarensis Baker
* Vitex impolita Moldenke
* Vitex lanigera Schauer -- hazomborondra, tsetsefitsoy, tsetsesohy
* Vitex lastellei
* Vitex lastellei Moldenke -- odivaratra
* Vitex leandrii Moldenke -- mera
* Vitex lobata Moldenke
* Vitex lowryi Callm., Phillipson & G.E.Schatz
* Vitex madagascariensis Moldenke -- tafanala
* Vitex masoalensis G.E.Schatz
* Vitex mcphersonii Callm. & Phillipson
* Vitex menabeensis Capuron
* Vitex microphylla Moldenke
* Vitex negundo L. (avy any Azia)
* Vitex osbornii Moldenke
* Vitex oscitans Moldenke -- fandrianagoaika
* Vitex pachyclada Baker
* Vitex perrieri Danguy
* Vitex pervillei Baker -- hofaty
* Vitex pinnata L. (avy any Azia)
* Vitex pseudotrichantha Radlk.
* ''Vitex pulchra'' -- ambalahiala, lefito, tsefontsohy, tsiakondrana
* Vitex rabenantoandroi Callm. & Phillipson
* Vitex rebeccae G.E.Schatz
* Vitex schatzii Callm. & Phillipson
* Vitex sphaerica Baker
* Vitex stagnicola Moldenke
* Vitex stellata Moldenke
* ''[[Vitex teloravina]]'' -- akoholahivotsira, belohalika, malainaretina, tatoralahy, teloravina, voadokia, voantsika
* Vitex thouarsii Rezzi
* Vitex trachyphylla Baker
* Vitex trichantha Baker
* Vitex trifolia L. -- fatoravadika, mananerabe, similaotsy, tsimilotramananeraba
* Vitex tristis Scott Elliot -- fatoralahy, indringenitra, nofotrakoho
* Vitex uniflora Baker
* Vitex unifoliolata Moldenke
* Vitex villosissima (Moldenke) Callm. & Phillipson
* ''Vitex vondrozensis'' -- hazomamo, sakadato
* Vitex waterlotii Danguy -- tananakomba, tanatanakamba
* Vitex zigzag Callm. & Phillipson
== Jereo koa ==
* [[Voamena]]
*[[Vaovy (zavamaniry)]]
*''[[Tetrapterocarpon geayi]]''
== Loharano ==
5we4wvvba080fezecnxgktmu9udwxd7
1146856
1146855
2026-07-06T04:45:28Z
Thelezifor
15140
Karazana maniry eto Madagasikara
1146856
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Vitex agnus-castus flowers.jpg|vignette|408x408px|''Vitex agnus-castus'']]
Ny '''''Vitex''''' dia vondron-karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'' araka ny [[Fanasokajiana filôjenetika|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana filôjenetika|filôjenetika]], na ''[[Verbenaceae]]'' araka ny [[Fanasokajiana Klasika|fanasokajiana klasika]], ao amin' ny lamina [[Lamiales]]. Misy karazana eo anelanelan' ny 200 sy 250 ity vondron-karazana ity.
Teratany manerana ny faritra trôpika sy ny sobtrôpikaly ny karazana ao amin' ny ''Vitex'', nefa misy karazana vitsivitsy any amin' ny faritra mafana sy antonony any [[Eorazia]] ary iray any [[Zelandy Vaovao]].
== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny vondron-karazana ''Vitex'' araka ny ''[[World Checklist of Selected Plant Families]]'' (WCSP) <small>(27 aogositra 2013)</small>:
=== A ===
* ''Vitex acuminata'' R.Br. (1810)
* ''Vitex acunae'' Borhidi & O.Muñiz (1976 publ. 1977)
* ''Vitex agelaeifolia'' Mildbr. ex Piep. (1929)
* ''Vitex agnus-castus'' L. (1753)
* ''Vitex ajugiflora'' Dop (1928)
* ''Vitex altissima'' L.f. (1782)
* ''Vitex amaniensis'' W.Piep. (1928)
* ''Vitex angolensis'' Gürke (1894)
* ''Vitex aurea'' Moldenke (1951)
* ''Vitex axillariflora'' (Merr.) Bramley (2009)
=== B ===
* ''[[Vitex befotakensis]]'' Moldenke (1951)
* ''Vitex benuensis'' Engl. ex W.Piep. (1928)
* ''[[Vitex beraviensis]]'' Vatke (1982)
* ''[[Vitex betsiliensis]]'' Humbert (1939)
* ''Vitex bogalensis'' Wernham (1913)
* ''Vitex bojeri'' Schauer (1847)
* ''Vitex bracteata'' Scott-Elliot, J. Linn. Soc. (1891)
* ''Vitex brevilabiata'' Ducke (1925)
* ''Vitex brevipetiolata'' Moldenke (1940)
* ''Vitex buchananii'' Baker ex Gürke (1895)
* ''Vitex buchneri'' Gürke (1894)
* ''Vitex burmensis'' Moldenke (1961)
=== C ===
* ''Vitex caespitosa'' Exell (1931)
* ''Vitex calothyrsa'' Sandwith (1930)
* ''Vitex canescens'' Kurz, J. Asiat. Soc. Bengal, Pt. 2 (1873)
* ''Vitex capitata'' Vahl (1798)
* ''Vitex carbunculorum'' W.W.Sm. & Ramaswamy (1914)
* ''Vitex cauliflora'' Moldenke (1951)
* ''Vitex cestroides'' Baker, J. Linn. Soc. (1890)
* ''Vitex chrysleriana'' Moldenke (1940)
* ''Vitex chrysocarpa'' Planch. (1849)
* ''Vitex chrysomallum'' Steud., Nomencl. Bot., ed. 2 (1841)
* ''Vitex ciliata'' Pierre ex Pellegr. (1927)
* ''Vitex clementis'' Britton & P.Wilson (1920)
* ''Vitex cochinchinensis'' Dop (1928)
* ''Vitex cofassus'' Reinw. ex Blume (1826)
* ''Vitex collina'' (Montrouz.) Beauvis. (1901)
* ''Vitex colombiensis'' Pittier (1922)
* ''Vitex compressa'' Turcz. (1863)
* ''Vitex congesta'' Oliv. (1892)
* ''Vitex congolensis'' De Wild. & T.Durand, Bull. Soc. Roy. Bot. Belgique (1899)
* ''Vitex cooperi'' Standl., Publ. Field Columb. Mus. (1929)
* ''Vitex coursii'' Moldenke (1951)
* ''Vitex cuspidata'' Hiern (1900)
* ''Vitex cymosa'' Bertero ex Spreng. (1825)
=== D ===
* ''Vitex degeneriana'' Moldenke (1940)
* ''Vitex dinklagei'' Gürke (1903)
* ''Vitex divaricata'' Sw. (1788)
* ''Vitex diversifolia'' Kurz ex C.B.Clarke (1885)
* ''Vitex djumaensis'' De Wild., Ann. Mus. Congo Belge (1909)
* ''Vitex doniana'' Sweet (1826)
* ''Vitex duboisii'' Moldenke (1952)
* ''Vitex duckei'' Huber (1908)
* ''Vitex duclouxii'' Dop (1928)
=== E ===
* ''Vitex eberhardtii'' Dop (1928)
* ''[[Vitex elakelakensis]]'' Moldenke (1951)
* ''Vitex excelsa'' Moldenke (1940)
=== F ===
* ''[[Vitex farafanganensis]]'' Moldenke (1951)
* ''Vitex ferruginea'' Schumach. & Thonn. (1827)
* ''Vitex fischeri'' Gürke (1894)
* ''Vitex flava'' Ridl. (1929)
* ''Vitex flavens'' Kunth (1818)
* ''Vitex floridula'' Duchass. & Walp. (1852)
* ''Vitex froesii'' Moldenke (1941)
=== G ===
* ''Vitex gabunensis'' Gürke (1894)
* ''Vitex gamosepala'' Griff. (1854)
* ''Vitex gardneriana'' Schauer (1847)
* ''Vitex gaumeri'' Greenm., Publ. Field Columb. Mus. (1907)
* ''Vitex gigantea'' Kunth (1818)
* ''Vitex giorgii'' De Wild., Contr. Fl. Katanga (1929)
* ''Vitex glabrata'' R.Br. (1810)
* ''Vitex golungensis'' Baker (1900)
* ''Vitex grandidiana'' W.Piep. (1929)
* ''Vitex grandifolia'' Gürke (1894)
* ''Vitex grisea'' Baker (1900)
* ''Vitex guanahacabibensis'' Borhidi (1976 publ. 1977)
* ''Vitex guianensis'' Moldenke (1941)
=== H ===
* ''Vitex harveyana'' H.Pearson (1901)
* ''Vitex hemsleyi'' Briq. (1896)
* ''Vitex heptaphylla'' A.Juss. (1806)
* ''Vitex hirsutissima'' Baker (1892)
* ''Vitex holoadenon'' Dop (1928)
* ''Vitex holocalyx'' Baker (1900)
* ''Vitex humbertii'' Moldenke (1951)
* ''Vitex hypoleuca'' Schauer (1847)
=== I ===
* ''Vitex ibarensis'' Baker, J. Linn. Soc. (1883)
* ''Vitex impressinervia'' Mildbr. ex Piep. (1929)
* ''Vitex integrifolia'' Urb. (1922)
* ''Vitex iraquensis'' Moldenke (1952)
=== K ===
* ''Vitex kapirensis'' De Wild. (1914)
* ''Vitex keniensis'' Turrill (1915)
* ''Vitex klugii'' Moldenke (1934)
* ''Vitex krukovii'' Moldenke (1941)
* ''Vitex kwangsiensis'' C.Pei (1932)
=== L ===
* ''Vitex lanigera'' Schauer (1847)
* ''Vitex lastellei'' Moldenke (1951)
* ''Vitex leandrii'' Moldenke (1951)
* ''Vitex lebrunii'' Moldenke (1952)
* ''Vitex lehmbachii'' Gürke (1903)
* ''Vitex leucoxylon'' L.f. (1782)
* ''Vitex lignum-vitae'' A.Cunn. ex Schauer (1847)
* ''Vitex limonifolia'' Wall. ex C.B.Clarke (1885)
* ''Vitex lindenii'' Hook.f. (1876)
* ''Vitex lobata'' Moldenke (1951)
* ''Vitex lokundjensis'' W.Piep. (1929)
* ''Vitex longipetiolata'' Gürke (1903)
* ''Vitex longisepala'' King & Gamble (1908)
* ''Vitex lucens'' Kirk (1897)
* ''Vitex lundensis'' Gürke (1894)
* ''Vitex lutea'' Exell (1931)
=== M ===
* ''Vitex macrofoliola'' Moldenke (1956)
* ''[[Vitex madagascariensis]]'' Moldenke (1951)
* ''Vitex madiensis'' Oliv. (1875)
* ''Vitex maranhana'' Moldenke (1940)
* ''Vitex marquesii'' W.Piep. (1929)
* ''Vitex martii'' Moldenke (1941)
* ''[[Vitex masoalensis]]'' G.E.Schatz (1990)
* ''Vitex masoniana'' Pittier (1916)
* ''Vitex medusicalyx'' H.J.Lam (1921)
* ''Vitex megapotamica'' (Spreng.) Moldenke (1951)
* ''Vitex melicopea'' F.Muell. (1865)
* ''[[Vitex menabeensis]]'' Capuron, Adansonia, n.s. (1972)
* ''Vitex micrantha'' Gürke (1894)
* ''Vitex microphylla'' Moldenke (1951)
* ''Vitex millsii'' M.R.Hend. (1927)
* ''Vitex milnei'' W.Piep. (1928)
* ''Vitex mollis'' Kunth (1818)
* ''Vitex mombassae'' Vatke (1882)
* ''Vitex morogoroensis'' Walsingham & S.Atkins (2007)
* ''Vitex mossambicensis'' Gürke (1895)
=== N ===
* ''Vitex negundo'' L. (1753)
* ''Vitex nlonakensis'' Engl. ex G.Piep. (1929)
* ''Vitex novae-pommeraniae'' Warb. (1891)
=== O ===
* ''Vitex obovata'' E.Mey. (1838)
* ''Vitex orinocensis'' Kunth (1818)
* ''Vitex oscitans'' Moldenke (1951)
* ''Vitex oxycuspis'' Baker (1900)
=== P ===
* ''Vitex pachyclada'' Baker, J. Linn. Soc. (1883)
* ''Vitex panshiniana'' Moldenke (1940)
* ''Vitex parviflora'' A.Juss. (1806)
* ''Vitex patula'' E.A.Bruce (1951)
* ''Vitex payos'' (Lour.) Merr., Trans. Amer. Philos. Soc., n.s. (1935)
* ''Vitex peduncularis'' Wall. ex Schauer (1847)
* ''Vitex perrieri'' Danguy (1924)
* ''Vitex pervillei'' Baker (1877)
* ''Vitex petersiana'' Klotzsch (1861)
* ''Vitex phaeotricha'' Mildbr. ex Piep. (1929)
* ''Vitex phillyreifolia'' Baker, J. Linn. Soc. (1883)
* ''Vitex pierreana'' Dop (1928)
* ''Vitex pierrei'' Craib (1918)
* ''Vitex pinnata'' L. (1753)
* ''Vitex poggei'' Gürke (1894)
* ''Vitex polygama'' Cham. (1832)
* ''Vitex pooara'' Corbishley (1920)
* ''Vitex praetervisa'' Borhidi (1976 publ. 1977)
* ''Vitex pseudocuspidata'' Mildbr. ex Piep. (1929)
* ''Vitex pseudolea'' Rusby (1927)
* ''Vitex pulchra'' Moldenke (1951)
* ''Vitex pyramidata'' B.L.Rob. (1894)
=== Q ===
* ''Vitex queenslandica'' (Munir) Bramley (2009)
* ''Vitex quinata'' (Lour.) F.N.Williams (1905)
=== R ===
* ''Vitex regnelliana'' Moldenke (1941)
* ''Vitex rehmannii'' Gürke (1896)
* ''Vitex resinifera'' Moldenke (1951)
* ''Vitex rivularis'' Gürke (1903)
* ''Vitex rubra'' Moldenke (1951)
* ''Vitex rubroaurantiaca'' De Wild. (1929)
* ''Vitex rufescens'' A.Juss. (1806)
=== S ===
* ''Vitex sampsonii'' Hance (1868)
* ''Vitex scabra'' Wall. ex Schauer (1847)
* ''Vitex scandens'' Moldenke (1952)
* ''Vitex schaueriana'' Moldenke (1937)
* ''Vitex schliebenii'' Moldenke (1959)
* ''Vitex schomburgkiana'' Schauer (1847)
* ''Vitex schunkei'' Moldenke (1972)
* ''Vitex seineri'' Gürke ex Piep. (1929)
* ''Vitex sellowiana'' Cham. (1832)
* ''Vitex seretii'' De Wild., Ann. Mus. Congo Belge (1909)
* ''Vitex siamica'' F.N.Williams (1905)
* ''Vitex snethlagiana'' Huber ex Moldenke (1958)
* ''Vitex sprucei'' Briq. (1896)
* ''Vitex stahelii'' Moldenke, Verh. Kon. Ned. Akad. Wetensch., Afd. Natuurk., Sect. 2 (1940)
* ''Vitex stellata'' Moldenke (1951)
* ''Vitex strickeri'' Vatke & Hildebr. (1882)
* ''Vitex stylosa'' Dop (1928)
=== T ===
* ''[[Vitex teloravina]]'' Baker, J. Linn. Soc. (1896)
* ''Vitex thailandica'' Bramley (2009)
* ''Vitex thomasii'' De Wild., Contr. Fl. Katanga (1929)
* ''Vitex thonneri'' De Wild. (1911)
* ''Vitex thorelii'' Dop (1928)
* ''Vitex thyrsiflora'' Baker (1895)
* ''Vitex tomentosa'' (Munir) Bramley (2009)
* ''Vitex tomentulosa'' Moldenke (1933 publ. 1932)
* ''Vitex trichantha'' Baker, J. Linn. Soc. (1885)
* ''Vitex triflora'' Vahl (1798)
* ''Vitex trifolia'' L. (1753)
* ''Vitex tripinnata'' (Lour.) Merr., Trans. Amer. Philos. Soc., n.s. (1935)
* ''Vitex tristis'' Scott-Elliot, J. Linn. Soc. (1891)
* ''Vitex turczaninowii'' Merr. (1905)
=== U ===
* ''Vitex ugogoensis'' Verdc. (1990)
* ''Vitex umbrosa'' Sw. (1788)
* ''Vitex uniflora'' Baker (1882)
* ''Vitex urceolata'' C.B.Clarke (1885)
=== V ===
* ''Vitex vansteenisii'' Moldenke (1953)
* ''Vitex vauthieri'' DC. ex Schauer (1847)
* ''Vitex velutinifolia'' Munir (1987)
* ''Vitex venulosa'' Moldenke (1952)
* ''Vitex vermoesenii'' De Wild., Ann. Soc. Sci. Bruxelles (1929)
* ''Vitex vestita'' Wall. ex Schauer (1845)
* ''Vitex vitilevuensis'' (Munir) Bramley (2009)
* ''[[Vitex vondrozensis]]'' Moldenke (1953)
=== W ===
* ''Vitex waterlotii'' Danguy (1924)
* ''Vitex wellensii'' De Wild. (1929)
* ''Vitex welwitschii'' Gürke (1894)
* ''Vitex wimberleyi'' Kurz (1877)
=== Y ===
* ''Vitex yaundensis'' Gürke (1903)
* ''Vitex yunnanensis'' W.W.Sm. (1916)
=== Z ===
* ''Vitex zanzibarensis'' Vatke (1882)
* ''Vitex zenkeri'' Gürke (1903)
* ''Vitex zeyheri'' Sond. ex Schauer (1847)
=== Karazana maniry eto Madagasikara ===
* Vitex agnus-castus L. (avy any [[Azia]])
* Vitex ankararanensis Moldenke
* Vitex barorum
* Vitex barorum (Humbert) Callm. & Phillipson
* Vitex befotakensis
* ''[[Vitex beraviensis]]'' <small>Vatke</small> (hita koa ao [[Kômôro]])'' --'' hazomaha, hazomay, lambinana, mojiro, sarivahovy, tanatanampotsy, tsikomoka, tsokomokolahy, vaovy, vatoa, voamay, voamea, voamena, voamiha, voaneha, voantokongo, voantsikomoka, voantsokongo, votsikomoko.
* ''[[Vitex betsiliensis]]'' <small>Humbert</small> -- haronganala, lambinana, sevalahy, sevambato
* ''[[Vitex bojeri]]'' <small>Schauer</small> ''--'' ambalahiala, kivazo
* Vitex bojeriana W.Piep.
* Vitex bracteata Scott Elliot
* Vitex capuronii Moldenke
* ''[[Vitex cauliflora]]'' <small>Moldenke</small> -- ambalahiala, ombilahiala, lekary
* ''[[Vitex cestroides]]'' <small>Baker</small> -- tanatananalafotsy
* ''[[Vitex chrysomallum]]'' <small>Steud</small>. ''-''- odiraharaha, ambalahiala, nofotrakoho, ombilahiala, sefontsohy, sesefintsohy, sofintsohy, soñonkorova, tanteliravina, vodiomby, volontsiotraomby
* ''[[Vitex coursii]]'' <small>Moldenke</small> -- ombilahiala,
* Vitex crispula Moldenke
* Vitex cryptofagifolia Moldenke
* Vitex decaryi Moldenke
* Vitex diversifolia Baker
* ''Vitex elakelakensis''
* Vitex farafanganensis Moldenke
* Vitex flavicans Baker
* Vitex grandidiana W. Piep.
* Vitex hirsutissima Baker
* Vitex hispidissima (Seem.) Callm. & Phillipson (← ''Vitex congesta'')
* ''[[Vitex humberti]]''i <small>Moldenke</small> -- sefontsohy
* Vitex humblotiana Callm. & Phillipson
* Vitex ibarensis Baker
* Vitex impolita Moldenke
* ''[[Vitex lanigera]]'' <small>Schauer</small> -- hazomborondra, tsetsefitsoy, tsetsesohy
* Vitex lastellei
* ''[[Vitex lastellei]]'' <small>Moldenke</small> -- odivaratra
* ''[[Vitex leandrii]]'' <small>Moldenke</small> -- mera
* Vitex lobata Moldenke
* Vitex lowryi Callm., Phillipson & G.E.Schatz
* ''[[Vitex madagascariensis]]'' <small>Moldenke</small> -- tafanala
* Vitex masoalensis G.E.Schatz
* Vitex mcphersonii Callm. & Phillipson
* Vitex menabeensis Capuron
* Vitex microphylla Moldenke
* Vitex negundo L. (avy any Azia)
* Vitex osbornii Moldenke
* ''[[Vitex oscitans]]'' <small>Moldenke</small> -- fandrianagoaika
* Vitex pachyclada Baker
* Vitex perrieri Danguy
* ''[[Vitex pervillei]]'' <small>Baker</small> -- hofaty
* Vitex pinnata L. (avy any [[Azia]])
* Vitex pseudotrichantha Radlk.
* ''[[Vitex pulchra]]'' <small>Moldenke</small>-- ambalahiala, lefito, tsefontsohy, tsiakondrana
* Vitex rabenantoandroi Callm. & Phillipson
* Vitex rebeccae G.E.Schatz
* Vitex schatzii Callm. & Phillipson
* Vitex sphaerica Baker
* Vitex stagnicola Moldenke
* Vitex stellata Moldenke
* ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> -- akoholahivotsira, belohalika, malainaretina, tatoralahy, teloravina, voadokia, voantsika
* Vitex thouarsii Rezzi
* Vitex trachyphylla Baker
* Vitex trichantha Baker
* ''[[Vitex trifolia]]'' <small>L.</small> -- fatoravadika, mananerabe, similaotsy, tsimilotramananeraba
* ''[[Vitex tristis]]'' <small>Scott Elliot</small> -- fatoralahy, indringenitra, nofotrakoho
* Vitex uniflora Baker
* Vitex unifoliolata Moldenke
* Vitex villosissima (Moldenke) Callm. & Phillipson
* ''[[Vitex vondrozensis]]'' <small>Moldenke</small> -- hazomamo, sakadato
* ''[[Vitex waterlotii]]'' <small>Danguy</small> -- tananakomba, tanatanakamba
* Vitex zigzag Callm. & Phillipson
== Jereo koa ==
* [[Voamena]]
*[[Vaovy (zavamaniry)]]
*''[[Tetrapterocarpon geayi]]''
== Loharano ==
1uze78uk32lq19qyn0xtly9nemjxevc
1146857
1146856
2026-07-06T04:50:17Z
Thelezifor
15140
/* Jereo koa */
1146857
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Vitex agnus-castus flowers.jpg|vignette|408x408px|''Vitex agnus-castus'']]
Ny '''''Vitex''''' dia vondron-karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'' araka ny [[Fanasokajiana filôjenetika|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana filôjenetika|filôjenetika]], na ''[[Verbenaceae]]'' araka ny [[Fanasokajiana Klasika|fanasokajiana klasika]], ao amin' ny lamina [[Lamiales]]. Misy karazana eo anelanelan' ny 200 sy 250 ity vondron-karazana ity.
Teratany manerana ny faritra trôpika sy ny sobtrôpikaly ny karazana ao amin' ny ''Vitex'', nefa misy karazana vitsivitsy any amin' ny faritra mafana sy antonony any [[Eorazia]] ary iray any [[Zelandy Vaovao]].
== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny vondron-karazana ''Vitex'' araka ny ''[[World Checklist of Selected Plant Families]]'' (WCSP) <small>(27 aogositra 2013)</small>:
=== A ===
* ''Vitex acuminata'' R.Br. (1810)
* ''Vitex acunae'' Borhidi & O.Muñiz (1976 publ. 1977)
* ''Vitex agelaeifolia'' Mildbr. ex Piep. (1929)
* ''Vitex agnus-castus'' L. (1753)
* ''Vitex ajugiflora'' Dop (1928)
* ''Vitex altissima'' L.f. (1782)
* ''Vitex amaniensis'' W.Piep. (1928)
* ''Vitex angolensis'' Gürke (1894)
* ''Vitex aurea'' Moldenke (1951)
* ''Vitex axillariflora'' (Merr.) Bramley (2009)
=== B ===
* ''[[Vitex befotakensis]]'' Moldenke (1951)
* ''Vitex benuensis'' Engl. ex W.Piep. (1928)
* ''[[Vitex beraviensis]]'' Vatke (1982)
* ''[[Vitex betsiliensis]]'' Humbert (1939)
* ''Vitex bogalensis'' Wernham (1913)
* ''Vitex bojeri'' Schauer (1847)
* ''Vitex bracteata'' Scott-Elliot, J. Linn. Soc. (1891)
* ''Vitex brevilabiata'' Ducke (1925)
* ''Vitex brevipetiolata'' Moldenke (1940)
* ''Vitex buchananii'' Baker ex Gürke (1895)
* ''Vitex buchneri'' Gürke (1894)
* ''Vitex burmensis'' Moldenke (1961)
=== C ===
* ''Vitex caespitosa'' Exell (1931)
* ''Vitex calothyrsa'' Sandwith (1930)
* ''Vitex canescens'' Kurz, J. Asiat. Soc. Bengal, Pt. 2 (1873)
* ''Vitex capitata'' Vahl (1798)
* ''Vitex carbunculorum'' W.W.Sm. & Ramaswamy (1914)
* ''Vitex cauliflora'' Moldenke (1951)
* ''Vitex cestroides'' Baker, J. Linn. Soc. (1890)
* ''Vitex chrysleriana'' Moldenke (1940)
* ''Vitex chrysocarpa'' Planch. (1849)
* ''Vitex chrysomallum'' Steud., Nomencl. Bot., ed. 2 (1841)
* ''Vitex ciliata'' Pierre ex Pellegr. (1927)
* ''Vitex clementis'' Britton & P.Wilson (1920)
* ''Vitex cochinchinensis'' Dop (1928)
* ''Vitex cofassus'' Reinw. ex Blume (1826)
* ''Vitex collina'' (Montrouz.) Beauvis. (1901)
* ''Vitex colombiensis'' Pittier (1922)
* ''Vitex compressa'' Turcz. (1863)
* ''Vitex congesta'' Oliv. (1892)
* ''Vitex congolensis'' De Wild. & T.Durand, Bull. Soc. Roy. Bot. Belgique (1899)
* ''Vitex cooperi'' Standl., Publ. Field Columb. Mus. (1929)
* ''Vitex coursii'' Moldenke (1951)
* ''Vitex cuspidata'' Hiern (1900)
* ''Vitex cymosa'' Bertero ex Spreng. (1825)
=== D ===
* ''Vitex degeneriana'' Moldenke (1940)
* ''Vitex dinklagei'' Gürke (1903)
* ''Vitex divaricata'' Sw. (1788)
* ''Vitex diversifolia'' Kurz ex C.B.Clarke (1885)
* ''Vitex djumaensis'' De Wild., Ann. Mus. Congo Belge (1909)
* ''Vitex doniana'' Sweet (1826)
* ''Vitex duboisii'' Moldenke (1952)
* ''Vitex duckei'' Huber (1908)
* ''Vitex duclouxii'' Dop (1928)
=== E ===
* ''Vitex eberhardtii'' Dop (1928)
* ''[[Vitex elakelakensis]]'' Moldenke (1951)
* ''Vitex excelsa'' Moldenke (1940)
=== F ===
* ''[[Vitex farafanganensis]]'' Moldenke (1951)
* ''Vitex ferruginea'' Schumach. & Thonn. (1827)
* ''Vitex fischeri'' Gürke (1894)
* ''Vitex flava'' Ridl. (1929)
* ''Vitex flavens'' Kunth (1818)
* ''Vitex floridula'' Duchass. & Walp. (1852)
* ''Vitex froesii'' Moldenke (1941)
=== G ===
* ''Vitex gabunensis'' Gürke (1894)
* ''Vitex gamosepala'' Griff. (1854)
* ''Vitex gardneriana'' Schauer (1847)
* ''Vitex gaumeri'' Greenm., Publ. Field Columb. Mus. (1907)
* ''Vitex gigantea'' Kunth (1818)
* ''Vitex giorgii'' De Wild., Contr. Fl. Katanga (1929)
* ''Vitex glabrata'' R.Br. (1810)
* ''Vitex golungensis'' Baker (1900)
* ''Vitex grandidiana'' W.Piep. (1929)
* ''Vitex grandifolia'' Gürke (1894)
* ''Vitex grisea'' Baker (1900)
* ''Vitex guanahacabibensis'' Borhidi (1976 publ. 1977)
* ''Vitex guianensis'' Moldenke (1941)
=== H ===
* ''Vitex harveyana'' H.Pearson (1901)
* ''Vitex hemsleyi'' Briq. (1896)
* ''Vitex heptaphylla'' A.Juss. (1806)
* ''Vitex hirsutissima'' Baker (1892)
* ''Vitex holoadenon'' Dop (1928)
* ''Vitex holocalyx'' Baker (1900)
* ''Vitex humbertii'' Moldenke (1951)
* ''Vitex hypoleuca'' Schauer (1847)
=== I ===
* ''Vitex ibarensis'' Baker, J. Linn. Soc. (1883)
* ''Vitex impressinervia'' Mildbr. ex Piep. (1929)
* ''Vitex integrifolia'' Urb. (1922)
* ''Vitex iraquensis'' Moldenke (1952)
=== K ===
* ''Vitex kapirensis'' De Wild. (1914)
* ''Vitex keniensis'' Turrill (1915)
* ''Vitex klugii'' Moldenke (1934)
* ''Vitex krukovii'' Moldenke (1941)
* ''Vitex kwangsiensis'' C.Pei (1932)
=== L ===
* ''Vitex lanigera'' Schauer (1847)
* ''Vitex lastellei'' Moldenke (1951)
* ''Vitex leandrii'' Moldenke (1951)
* ''Vitex lebrunii'' Moldenke (1952)
* ''Vitex lehmbachii'' Gürke (1903)
* ''Vitex leucoxylon'' L.f. (1782)
* ''Vitex lignum-vitae'' A.Cunn. ex Schauer (1847)
* ''Vitex limonifolia'' Wall. ex C.B.Clarke (1885)
* ''Vitex lindenii'' Hook.f. (1876)
* ''Vitex lobata'' Moldenke (1951)
* ''Vitex lokundjensis'' W.Piep. (1929)
* ''Vitex longipetiolata'' Gürke (1903)
* ''Vitex longisepala'' King & Gamble (1908)
* ''Vitex lucens'' Kirk (1897)
* ''Vitex lundensis'' Gürke (1894)
* ''Vitex lutea'' Exell (1931)
=== M ===
* ''Vitex macrofoliola'' Moldenke (1956)
* ''[[Vitex madagascariensis]]'' Moldenke (1951)
* ''Vitex madiensis'' Oliv. (1875)
* ''Vitex maranhana'' Moldenke (1940)
* ''Vitex marquesii'' W.Piep. (1929)
* ''Vitex martii'' Moldenke (1941)
* ''[[Vitex masoalensis]]'' G.E.Schatz (1990)
* ''Vitex masoniana'' Pittier (1916)
* ''Vitex medusicalyx'' H.J.Lam (1921)
* ''Vitex megapotamica'' (Spreng.) Moldenke (1951)
* ''Vitex melicopea'' F.Muell. (1865)
* ''[[Vitex menabeensis]]'' Capuron, Adansonia, n.s. (1972)
* ''Vitex micrantha'' Gürke (1894)
* ''Vitex microphylla'' Moldenke (1951)
* ''Vitex millsii'' M.R.Hend. (1927)
* ''Vitex milnei'' W.Piep. (1928)
* ''Vitex mollis'' Kunth (1818)
* ''Vitex mombassae'' Vatke (1882)
* ''Vitex morogoroensis'' Walsingham & S.Atkins (2007)
* ''Vitex mossambicensis'' Gürke (1895)
=== N ===
* ''Vitex negundo'' L. (1753)
* ''Vitex nlonakensis'' Engl. ex G.Piep. (1929)
* ''Vitex novae-pommeraniae'' Warb. (1891)
=== O ===
* ''Vitex obovata'' E.Mey. (1838)
* ''Vitex orinocensis'' Kunth (1818)
* ''Vitex oscitans'' Moldenke (1951)
* ''Vitex oxycuspis'' Baker (1900)
=== P ===
* ''Vitex pachyclada'' Baker, J. Linn. Soc. (1883)
* ''Vitex panshiniana'' Moldenke (1940)
* ''Vitex parviflora'' A.Juss. (1806)
* ''Vitex patula'' E.A.Bruce (1951)
* ''Vitex payos'' (Lour.) Merr., Trans. Amer. Philos. Soc., n.s. (1935)
* ''Vitex peduncularis'' Wall. ex Schauer (1847)
* ''Vitex perrieri'' Danguy (1924)
* ''Vitex pervillei'' Baker (1877)
* ''Vitex petersiana'' Klotzsch (1861)
* ''Vitex phaeotricha'' Mildbr. ex Piep. (1929)
* ''Vitex phillyreifolia'' Baker, J. Linn. Soc. (1883)
* ''Vitex pierreana'' Dop (1928)
* ''Vitex pierrei'' Craib (1918)
* ''Vitex pinnata'' L. (1753)
* ''Vitex poggei'' Gürke (1894)
* ''Vitex polygama'' Cham. (1832)
* ''Vitex pooara'' Corbishley (1920)
* ''Vitex praetervisa'' Borhidi (1976 publ. 1977)
* ''Vitex pseudocuspidata'' Mildbr. ex Piep. (1929)
* ''Vitex pseudolea'' Rusby (1927)
* ''Vitex pulchra'' Moldenke (1951)
* ''Vitex pyramidata'' B.L.Rob. (1894)
=== Q ===
* ''Vitex queenslandica'' (Munir) Bramley (2009)
* ''Vitex quinata'' (Lour.) F.N.Williams (1905)
=== R ===
* ''Vitex regnelliana'' Moldenke (1941)
* ''Vitex rehmannii'' Gürke (1896)
* ''Vitex resinifera'' Moldenke (1951)
* ''Vitex rivularis'' Gürke (1903)
* ''Vitex rubra'' Moldenke (1951)
* ''Vitex rubroaurantiaca'' De Wild. (1929)
* ''Vitex rufescens'' A.Juss. (1806)
=== S ===
* ''Vitex sampsonii'' Hance (1868)
* ''Vitex scabra'' Wall. ex Schauer (1847)
* ''Vitex scandens'' Moldenke (1952)
* ''Vitex schaueriana'' Moldenke (1937)
* ''Vitex schliebenii'' Moldenke (1959)
* ''Vitex schomburgkiana'' Schauer (1847)
* ''Vitex schunkei'' Moldenke (1972)
* ''Vitex seineri'' Gürke ex Piep. (1929)
* ''Vitex sellowiana'' Cham. (1832)
* ''Vitex seretii'' De Wild., Ann. Mus. Congo Belge (1909)
* ''Vitex siamica'' F.N.Williams (1905)
* ''Vitex snethlagiana'' Huber ex Moldenke (1958)
* ''Vitex sprucei'' Briq. (1896)
* ''Vitex stahelii'' Moldenke, Verh. Kon. Ned. Akad. Wetensch., Afd. Natuurk., Sect. 2 (1940)
* ''Vitex stellata'' Moldenke (1951)
* ''Vitex strickeri'' Vatke & Hildebr. (1882)
* ''Vitex stylosa'' Dop (1928)
=== T ===
* ''[[Vitex teloravina]]'' Baker, J. Linn. Soc. (1896)
* ''Vitex thailandica'' Bramley (2009)
* ''Vitex thomasii'' De Wild., Contr. Fl. Katanga (1929)
* ''Vitex thonneri'' De Wild. (1911)
* ''Vitex thorelii'' Dop (1928)
* ''Vitex thyrsiflora'' Baker (1895)
* ''Vitex tomentosa'' (Munir) Bramley (2009)
* ''Vitex tomentulosa'' Moldenke (1933 publ. 1932)
* ''Vitex trichantha'' Baker, J. Linn. Soc. (1885)
* ''Vitex triflora'' Vahl (1798)
* ''Vitex trifolia'' L. (1753)
* ''Vitex tripinnata'' (Lour.) Merr., Trans. Amer. Philos. Soc., n.s. (1935)
* ''Vitex tristis'' Scott-Elliot, J. Linn. Soc. (1891)
* ''Vitex turczaninowii'' Merr. (1905)
=== U ===
* ''Vitex ugogoensis'' Verdc. (1990)
* ''Vitex umbrosa'' Sw. (1788)
* ''Vitex uniflora'' Baker (1882)
* ''Vitex urceolata'' C.B.Clarke (1885)
=== V ===
* ''Vitex vansteenisii'' Moldenke (1953)
* ''Vitex vauthieri'' DC. ex Schauer (1847)
* ''Vitex velutinifolia'' Munir (1987)
* ''Vitex venulosa'' Moldenke (1952)
* ''Vitex vermoesenii'' De Wild., Ann. Soc. Sci. Bruxelles (1929)
* ''Vitex vestita'' Wall. ex Schauer (1845)
* ''Vitex vitilevuensis'' (Munir) Bramley (2009)
* ''[[Vitex vondrozensis]]'' Moldenke (1953)
=== W ===
* ''Vitex waterlotii'' Danguy (1924)
* ''Vitex wellensii'' De Wild. (1929)
* ''Vitex welwitschii'' Gürke (1894)
* ''Vitex wimberleyi'' Kurz (1877)
=== Y ===
* ''Vitex yaundensis'' Gürke (1903)
* ''Vitex yunnanensis'' W.W.Sm. (1916)
=== Z ===
* ''Vitex zanzibarensis'' Vatke (1882)
* ''Vitex zenkeri'' Gürke (1903)
* ''Vitex zeyheri'' Sond. ex Schauer (1847)
=== Karazana maniry eto Madagasikara ===
* Vitex agnus-castus L. (avy any [[Azia]])
* Vitex ankararanensis Moldenke
* Vitex barorum
* Vitex barorum (Humbert) Callm. & Phillipson
* Vitex befotakensis
* ''[[Vitex beraviensis]]'' <small>Vatke</small> (hita koa ao [[Kômôro]])'' --'' hazomaha, hazomay, lambinana, mojiro, sarivahovy, tanatanampotsy, tsikomoka, tsokomokolahy, vaovy, vatoa, voamay, voamea, voamena, voamiha, voaneha, voantokongo, voantsikomoka, voantsokongo, votsikomoko.
* ''[[Vitex betsiliensis]]'' <small>Humbert</small> -- haronganala, lambinana, sevalahy, sevambato
* ''[[Vitex bojeri]]'' <small>Schauer</small> ''--'' ambalahiala, kivazo
* Vitex bojeriana W.Piep.
* Vitex bracteata Scott Elliot
* Vitex capuronii Moldenke
* ''[[Vitex cauliflora]]'' <small>Moldenke</small> -- ambalahiala, ombilahiala, lekary
* ''[[Vitex cestroides]]'' <small>Baker</small> -- tanatananalafotsy
* ''[[Vitex chrysomallum]]'' <small>Steud</small>. ''-''- odiraharaha, ambalahiala, nofotrakoho, ombilahiala, sefontsohy, sesefintsohy, sofintsohy, soñonkorova, tanteliravina, vodiomby, volontsiotraomby
* ''[[Vitex coursii]]'' <small>Moldenke</small> -- ombilahiala,
* Vitex crispula Moldenke
* Vitex cryptofagifolia Moldenke
* Vitex decaryi Moldenke
* Vitex diversifolia Baker
* ''Vitex elakelakensis''
* Vitex farafanganensis Moldenke
* Vitex flavicans Baker
* Vitex grandidiana W. Piep.
* Vitex hirsutissima Baker
* Vitex hispidissima (Seem.) Callm. & Phillipson (← ''Vitex congesta'')
* ''[[Vitex humberti]]''i <small>Moldenke</small> -- sefontsohy
* Vitex humblotiana Callm. & Phillipson
* Vitex ibarensis Baker
* Vitex impolita Moldenke
* ''[[Vitex lanigera]]'' <small>Schauer</small> -- hazomborondra, tsetsefitsoy, tsetsesohy
* Vitex lastellei
* ''[[Vitex lastellei]]'' <small>Moldenke</small> -- odivaratra
* ''[[Vitex leandrii]]'' <small>Moldenke</small> -- mera
* Vitex lobata Moldenke
* Vitex lowryi Callm., Phillipson & G.E.Schatz
* ''[[Vitex madagascariensis]]'' <small>Moldenke</small> -- tafanala
* Vitex masoalensis G.E.Schatz
* Vitex mcphersonii Callm. & Phillipson
* Vitex menabeensis Capuron
* Vitex microphylla Moldenke
* Vitex negundo L. (avy any Azia)
* Vitex osbornii Moldenke
* ''[[Vitex oscitans]]'' <small>Moldenke</small> -- fandrianagoaika
* Vitex pachyclada Baker
* Vitex perrieri Danguy
* ''[[Vitex pervillei]]'' <small>Baker</small> -- hofaty
* Vitex pinnata L. (avy any [[Azia]])
* Vitex pseudotrichantha Radlk.
* ''[[Vitex pulchra]]'' <small>Moldenke</small>-- ambalahiala, lefito, tsefontsohy, tsiakondrana
* Vitex rabenantoandroi Callm. & Phillipson
* Vitex rebeccae G.E.Schatz
* Vitex schatzii Callm. & Phillipson
* Vitex sphaerica Baker
* Vitex stagnicola Moldenke
* Vitex stellata Moldenke
* ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> -- akoholahivotsira, belohalika, malainaretina, tatoralahy, teloravina, voadokia, voantsika
* Vitex thouarsii Rezzi
* Vitex trachyphylla Baker
* Vitex trichantha Baker
* ''[[Vitex trifolia]]'' <small>L.</small> -- fatoravadika, mananerabe, similaotsy, tsimilotramananeraba
* ''[[Vitex tristis]]'' <small>Scott Elliot</small> -- fatoralahy, indringenitra, nofotrakoho
* Vitex uniflora Baker
* Vitex unifoliolata Moldenke
* Vitex villosissima (Moldenke) Callm. & Phillipson
* ''[[Vitex vondrozensis]]'' <small>Moldenke</small> -- hazomamo, sakadato
* ''[[Vitex waterlotii]]'' <small>Danguy</small> -- tananakomba, tanatanakamba
* Vitex zigzag Callm. & Phillipson
== Jereo koa ==
* [[Voamena]]: ''[[Abrus precatorius]]'' (''[[Fabaceae]]''); ''[[Vitex beraviensis]]'' (''[[Lamiaceae]]'')
*[[Vaovy (zavamaniry)|Vaovy]]: ''Vitex beraviensis'' var. ''acuminata'' <small>Moldenke</small> (''Lamiaceae''); ''[[Tetrapterocarpon geayi]]'' <small>Humbert</small> (''[[Fabaceae]]'')
== Loharano ==
kyad46ob9xgqo6d0xdpbekc4m7ruqft
Wikipedia:Efemerida/7 Jolay
4
298607
1146871
1133815
2026-07-06T06:11:29Z
JianJi
36396
1146871
wikitext
text/x-wiki
'''Androany [[7 Jolay|7 jolay]]''':
* '''[[1898]]''' - Nampidirana an' i [[Hawaii]] ho isan'i [[Etazonia]]
* '''[[1937]]''' - Notafihan' ny tafika imperialy [[Japôney|japoney]] ny tafika revolisionera nasionaly [[Sinoa eto Madagasikara|shinoa]] ka niteraka ny ady faharoa nifanaovan'i [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Shina]] sy i [[Japon]]
* '''[[1978]]''' - Fahaleovantenan' ny [[Nosy Sôlômôna|nosy Salomon]] manoloana ny [[Fanjakana Mitambatra]]
quo9l6ela85r23s6pvegl6nh967zlj4
Wikipedia:Efemerida/8 Jolay
4
298608
1146873
1133816
2026-07-06T06:35:19Z
JianJi
36396
1146873
wikitext
text/x-wiki
'''Androany [[8 Jolay|8 jolay]]''':
* '''[[1889]]''' - Nivoahan'ny Wall Street Journal voalohany, gazety iray anisan'ny malaza manerantany.
jn5rkqv5hn1sopxl4f6xpext5b3vusq
Wikipedia:Efemerida/9 Jolay
4
298609
1146875
1133817
2026-07-06T06:45:45Z
JianJi
36396
1146875
wikitext
text/x-wiki
'''Androany [[9 Jolay|9 jolay]]''':
* '''[[1877]]''' - Nananganana ny fifaninanana [[Tenisy|Tenisy]] misokatra (open) voalohany indrindra teo amin'ny tantara tao Wimbledon
* '''[[2002]]''' - Nananganana ny [[Vondrona Afrikana]].
* '''[[2011]]''' - Fanambaràna ny fahaleovantenan'i [[Sodàna Atsimo|Sodana Atsimo]] manoloana an'i [[Sodàna]].
3y9z2bl5v803decvdrv2g2h7nn9ayft
Wikipedia:Efemerida/10 Jolay
4
298610
1146876
1133818
2026-07-06T06:57:01Z
JianJi
36396
1146876
wikitext
text/x-wiki
'''Androany [[10 Jolay|10 jolay]]''':
* '''[[1940]]''' - Nanomezan'ny parlemantera frantsay fahefana feno an'i [[Philippe Pétain]], fanombohan'ny fitondrana ao Vichy
* '''[[1985]]''' - Nandrendrehan'ny sampam-pitsikilovana frantsay ny sambo Rainbow Warrior I, sambon'ny Greenpeace
f955r40f1tf3lvk99rjdnl3hvcudzs9
Rahajason
0
300716
1146787
1144563
2026-07-05T13:36:47Z
Miarantsoa
35560
FITSIOIKA
1146787
wikitext
text/x-wiki
'''Pasitora RAHAJASON'''
Mpitandrina, mpamoro-kira, mpampianatra mozika, mpitendry karazana zava-maneno samy hafa i Pasitora Rahajason izay natsoina tamin'ny solon'anarana hoe "Gilles". Izy dia teraka tamin'ny taona 1897 Ary Maty tamin'ny taona 1971 Teo amin'ny faha 74 taonany. Izy no nanoratra ny hiram-pirenenan'i Madagasikara mitondra ny lohateny hoe "Ry tanindrazanay malala" fa Andriamatoa Norbert Raharisoa kosa no namorona ny feony. Nalefa tao amin'ny radio nationaly RNM 24 mars 1959 tamin'ny 4ora sy 45minitra ny folak'andro ariva nihiran'ireo tanora vavy tao sekoly "Normal" tao Avaradrova.
== Jereo koa ==
[[Sokajy:Pasitera malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1897]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1974]]
bw50c8xgflcplkhklj8u3mu9fbr95xd
Lisitry ny zavamaniry fanao anana
0
301156
1146864
1146618
2026-07-06T05:23:34Z
Thelezifor
15140
Karazana hita eto Madagasikara
1146864
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:774Spinach leaves 05.jpg|vignette|360x360px|Ravin' [[epinara]] (''Spinacia oleracea'')]]
Inty ny '''lisitry ny zavamaniry fanao anana''' manerana izao tontolo izao.
== A ==
* ''[[Abelmoschus manihot]]'' (''[[Malvaceae]]'')
* ''[[Abutilon theophrasti]]'' (''[[Malvaceae]]'')
* ''[[Acacia pennata]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* ''[[Acmella oleracea]]'' (''[[Asteraceae]]'')
* ''[[Agasyllis latifolia]]'' (''[[Apiaceae]]'')
* ''[[Althaea officinalis]]'' (''Malvaceae'')
* ''[[Amaranthus cruentus]]'' (''[[Amaranthaceae]]'')
* ''[[Amaranthus retroflexus]]'' (''Amaranthaceae'')
* ''[[Amaranthus spinosus]]'' (''Amaranthaceae'')
* ''[[Amaranthus tricolor]]'' (''Amaranthaceae'')
* ''[[Amaranthus viridis]]'' (''Amaranthaceae'')
* ''[[Apium graveolens]]'' (''Apiaceae'')
* ''[[Atriplex hortensis]]'' (''Amaranthaceae'')
== B ==
* ''[[Barbarea verna]]'' (''[[Brassicaceae]]'')
* ''[[Barringtonia acutangula]]'' (''[[Lecythidaceae]]'')
* ''[[Basella alba]]'' (''[[Basellaceae]]'')
* ''Beta cicla'' (''[[Amaranthaceae]]'')
* ''Beta vulgaris'' (''Amaranthaceae'')
* Borago officinalis (''[[Boraginaceae]]'')
* Brassica carinata (''Brassicaceae'')
* Brassica juncea (''Brassicaceae'')
* Brassica napus (''Brassicaceae'')
* Brassica nigra (''Brassicaceae'')
* Brassica oleracea (''Brassicaceae'')
* Brassica rapa (''Brassicaceae'')
== C ==
* Calamus erectus (''[[Arecaceae]]'')
* Campanula rapunculus (''[[Campanulaceae]]'')
* Campanula versicolor (''Campanulaceae'')
* Capparis spinosa (''[[Capparaceae]]'')
* Capsicum frutescens (''[[Solanaceae]]'')
* ''[[Carica papaya]]'' (''[[Caricaceae]]'')
* ''Celosia argentea'' (''[[Amaranthaceae]]'')
* Centella asiatica (''[[Apiaceae]]'')
* Chenopodium album (''Amaranthaceae'')
* Chenopodium ambrosioides (''Amaranthaceae'')
* Chenopodium berlandieri (''Amaranthaceae'')
* Chenopodium bonus-henricus (''Amaranthaceae'')
* Chenopodium giganteum (''Amaranthaceae'')
* Chenopodium glaucum (''Amaranthaceae'')
* Chenopodium nuttalliae (''Amaranthaceae'')
* Chenopodium quinoa (''Amaranthaceae'')
* Chenopodium rubrum (''Amaranthaceae'')
* Chrysanthemum coronarium (''[[Asteraceae]]'')
* Cichorium endivia (''Asteraceae'')
* Cichorium intybus (''Asteraceae'')
* Cirsium oleraceum (''Asteraceae'')
* Claytonia perfoliata (''[[Montiaceae]]'')
* Claytonia sibirica (''Montiaceae'')
* Cleome gynandra (''[[Cleomaceae]]'')
* Cnidoscolus aconitifolius (''[[Euphorbiaceae]]'')
* Coccinia grandis (''[[Cucurbitaceae]]'')
* Colocasia esculenta (''[[Araceae]]'')
* Corchorus olitorius (''[[Malvaceae]]'')
* Coriandrum sativum (''[[Apiaceae]]'')
* Cosmos caudatus (''[[Asteraceae]]'')
* Crambe maritima (''[[Brassicaceae]]'')
* Crassocephalum crepidioides (''Asteraceae'')
* Cratoxylum formosum (''[[Hypericaceae]]'')
* Crithmum maritimum (''Apiaceae'')
* Crotalaria longirostrata (''[[Fabaceae]]'')
* Cryptotaenia japonica (''Apiaceae'')
* Cucumis prophetarum (''Cucurbitaceae'')
* Cyclanthera pedata (''Cucurbitaceae'')
* Cynara cardunculus (''Asteraceae'')
== D ==
* Diplazium esculentum (''[[Athyriaceae]]'')
* Diplotaxis tenuifolia (''[[Brassicaceae]]'')
* Emex spinosa (''[[Polygonaceae]]'')
== E ==
* Eruca sativa (''[[Brassicaceae]]'')
* Eryngium foetidum (''[[Apiaceae]]'')
* Erythrina fusca (''[[Fabaceae]]'')
== F ==
* ''[[Foeniculum vulgare]]'' (''[[Apiaceae]]'')
== G ==
* Galactites tomentosa (''[[Asteraceae]]'')
* Galinsoga parviflora (''Asteraceae'')
* Glechoma hederacea (''[[Lamiaceae]]'')
* Glinus lotoides (''[[Molluginaceae]]'')
* Gnetum gnemon (''[[Gnetaceae]]'')
* Gynura crepidioides (''[[Asteraceae]]'')
== H ==
* Halimione portulacoides (''[[Amaranthaceae]]'')
* Hibiscus sabdariffa (''[[Malvaceae]]'')
* Hirschfeldia incana (''[[Brassicaceae]]'')
* Honckenya peploides (''[[Caryophyllaceae]]'')
* Houttuynia cordata (''[[Saururaceae]]'')
* Hydrophyllum canadense (''[[Boraginaceae]]'')
* Hydrophyllum virginianum (''[[Boraginaceae]]'')
* Hyoseris radiata (''[[Asteraceae]]'')
* Hypochaeris maculata (''Asteraceae'')
* Hypochaeris radicata (''Asteraceae'')
== I ==
* Inula crithmoides (''[[Asteraceae]]'')
* Inula helenium (''Asteraceae'')
* Ipomoea aquatica (''[[Convolvulaceae]]'')
* Ipomoea batatas (''Convolvulaceae'')
== L ==
* Lablab purpureus (''[[Fabaceae]]'')
* Lactuca indica (''[[Asteraceae]]'')
* Lactuca perennis (''Asteraceae'')
* Lactuca sativa (''Asteraceae'')
* Lactuca serriola (''Asteraceae'')
* Lagenaria siceraria (''[[Cucurbitaceae]]'')
* Lallemantia iberica (''[[Lamiaceae]]'')
* Lamium album (''Lamiaceae'')
* Lamium amplexicaule (''Lamiaceae'')
* Lamium purpureum (''Lamiaceae'')
* Lapsana communis (''Asteraceae'')
* Launaea sarmentosa (''Asteraceae'')
* Leichhardtia australis (''[[Apocynaceae]]'')
* Leontodon hispidus (''Asteraceae'')
* Leontodon tuberosus (''Asteraceae'')
* Lepidium campestre (''[[Brassicaceae]]'')
* Lepidium latifolium (''Brassicaceae'')
* Lepidium meyenii (''Brassicaceae'')
* Lepidium sativum (''Brassicaceae'')
* Lepidium virginicum (''Brassicaceae'')
* Leucaena leucocephala (''[[Fabaceae]]'')
* Levisticum officinale (''[[Apiaceae]]'')
* Limnocharis flava (''[[Alismataceae]]'')
* Limnophila aromatica (''[[Plantaginaceae]]'')
* Limnophila indica (''Plantaginaceae'')
* Lysimachia clethroides (''[[Primulaceae]]'')
== M ==
* Malva moschata (''[[Malvaceae]]'')
* Malva neglecta (''Malvaceae'')
* Malva parviflora (''Malvaceae'')
* Malva sylvestris (''Malvaceae'')
* Malva verticillata (''Malvaceae'')
* Manihot esculenta (''[[Euphorbiaceae]]'')
* Marsilea crenata (''[[Marsileaceae]]'')
* Matteuccia struthiopteris (''[[Onocleaceae]]'')
* Megacarpaea polyandra (''[[Brassicaceae]]'')
* Mentha arvensis piperascens (''[[Lamiaceae]]'')
* Mentha longifolia (''Lamiaceae'')
* Mertensia maritima (''[[Boraginaceae]]'')
* Mesembryanthemum crystallinum (''[[Aizoaceae]]'')
* Mimulus guttatus (''[[Phrymaceae]]'')
* Mirabilis expansa (''[[Nyctaginaceae]]'')
* Morinda citrifolia (''[[Rubiaceae]]'')
* Moringa oleifera (''[[Moringaceae]]'')
* Moringa ovalifolia (''Moringaceae'')
* Moringa stenopetala (''Moringaceae'')
* Mycelis muralis (''[[Asteraceae]]'')
* Myrianthus arboreus (''[[Urticaceae]]'')
* Myriophyllum brasiliense (''[[Haloragaceae]]'')
* Myrrhis odorata (''[[Apiaceae]]'')
== N ==
* ''[[Nasturtium officinale]]'' (''[[Brassicaceae]]'')
* ''[[Neptunia oleracea]]'' (''[[Fabaceae]]'')
* ''[[Nymphaea odorata]]'' (''[[Nymphaeaceae]]'')
* ''[[Nymphoides indica]]'' (''[[Menyanthaceae]]'')
* ''[[Nymphoides peltata]]'' (''Menyanthaceae'')
== O ==
* ''[[Ocimum × citriodorum]]'' (''[[Lamiaceae]]'')
* Ocimum basilicum (''Lamiaceae'')
* Oenanthe javanica (''[[Apiaceae]]'')
* Oenothera biennis (''[[Onagraceae]]'')
* Oenothera hookeri (''Onagraceae'')
* Onoclea sensibilis (''[[Onocleaceae]]'')
* Oroxylum indicum (''[[Bignoniaceae]]'')
* ''[[Oryza sativa]]'' (''[[Poaceae]]'')
* Osmorhiza aristata (''[[Apiaceae]]'')
* Osmunda cinnamomea (''[[Osmundaceae]]'')
* Osmunda claytoniana (''Osmundaceae'')
* Oxalis acetosella (''[[Oxalidaceae]]'')
* Oxalis corniculata (''Oxalidaceae'')
* Oxalis deppei (''Oxalidaceae'')
* Oxalis oregana (''Oxalidaceae'')
* Oxalis stricta (''Oxalidaceae'')
* Oxalis tuberosa (''Oxalidaceae'')
* Oxalis violacea (''Oxalidaceae'')
* Oxyria digyna (''[[Polygonaceae]]'')
== P ==
* Pachira aquatica (''[[Malvaceae]]'')
* Pachira insignis (''Malvaceae'')
* Paederia foetida (''[[Rubiaceae]]'')
* Parkia biglandulosa (''[[Fabaceae]]'')
* Parkia speciosa (''Fabaceae'')
* Parkinsonia florida (''Fabaceae'')
* Pastinaca sativa (''[[Apiaceae]]'')
* Patrinia scabiosifolia (''[[Caprifoliaceae]]'')
* Patrinia villosa (''Caprifoliaceae'')
* Paulownia tomentosa (''[[Paulowniaceae]]'')
* Pedalium murex (''[[Pedaliaceae]]'')
* Pediomelum esculentum (''Fabaceae'')
* Peperomia pellucida (''[[Piperaceae]]'')
* Pereskia aculeata (''[[Cactaceae]]'')
* Pergularia daemia (''[[Apocynaceae]]'')
* Perilla frutescens (''[[Lamiaceae]]'')
* Persicaria hydropiper (''[[Polygonaceae]]'')
* Persicaria vulgaris (''Polygonaceae'')
* Petasites frigidus (''[[Asteraceae]]'')
* Petroselinum crispum (''[[Apiaceae]]'')
* Peucedanum ostruthium (''Apiaceae'')
* Phaseolus coccineus (''[[Fabaceae]]'')
* Phaseolus lunatus (''Fabaceae'')
* Phaseolus vulgaris (''Fabaceae'')
* Phragmites australis (''[[Poaceae]]'')
* Phyla scaberrima (''[[Verbenaceae]]'')
* Phyllanthus acidus (''[[Phyllanthaceae]]'')
* Phyllanthus emblica (''Phyllanthaceae'')
* Phyteuma orbiculare (''[[Campanulaceae]]'')
* Phytolacca acinosa (''[[Phytolaccaceae]]'')
* Phytolacca americana (''Phytolaccaceae'')
* Phytolacca dioica (''Phytolaccaceae'')
* Phytolacca rivinoides (''Phytolaccaceae'')
* Pilea melastomoides (''[[Urticaceae]]'')
* Pimpinella anisum (''[[Apiaceae]]'')
* Pimpinella saxifraga (''Apiaceae'')
* Pinus densiflora (''[[Pinaceae]]'')
* Piper auritum (''[[Piperaceae]]'')
* Piper guineense (''Piperaceae'')
* Piper sarmentosum (''Piperaceae'')
* Pipturus argenteus (''Urticaceae'')
* Pisonia grandis (''[[Nyctaginaceae]]'')
* Pistacia chinensis (''[[Anacardiaceae]]'')
* Pistacia terebinthus (''Anacardiaceae'')
* Pistia stratiotes (''[[Araceae]]'')
* Pisum sativum (''[[Fabaceae]]'')
* Plantago coronopus (''[[Plantaginaceae]]'')
* Plantago lanceolata (''Plantaginaceae'')
* Plantago major (''Plantaginaceae'')
* Plantago maritima (''Plantaginaceae'')
* Pluchea indica (''[[Asteraceae]]'')
* Podophyllum hexandrum (''[[Berberidaceae]]'')
* Poliomintha incana (''[[Lamiaceae]]'')
* Polygonum aviculare (''[[Polygonaceae]]'')
* Polygonum bistorta (''Polygonaceae'')
* Polygonum bistortoides (''Polygonaceae'')
* Polygonum punctatum (''Polygonaceae'')
* Polygonum viviparum (''Polygonaceae'')
* Polyscias fruticosa (''[[Araliaceae]]'')
* Poncirus trifoliata (''[[Rutaceae]]'')
* Pontederia cordata (''[[Pontederiaceae]]'')
* Portulaca oleracea (''[[Portulacaceae]]'')
* Portulaca pilosa (''Portulacaceae'')
* Portulacaria afra (''Portulacaceae'')
* Primula veris (''[[Primulaceae]]'')
* Primula vulgaris (''Primulaceae'')
* Pringlea antiscorbutica (''[[Brassicaceae]]'')
* Prosopis spicegera (''[[Fabaceae]]'')
* Prunella vulgaris (''[[Lamiaceae]]'')
* Pteris ensiformis (''[[Pteridaceae]]'')
* Ptychosperma elegans (''[[Arecaceae]]'')
* Pulicaria odora (''[[Asteraceae]]'')
* Pulmonaria officinalis (''[[Boraginaceae]]'')
* Puya caerulea (''[[Bromeliaceae]]'')
* Puya chilensis (''Bromeliaceae'')
* Pyrus betulaefolia (''[[Rosaceae]]'')
== R ==
* Ranunculus ficaria (''[[Ranunculaceae]]'')
* Raphanus raphanistrum (''[[Brassicaceae]]'')
* Raphanus sativus (''Brassicaceae'')
* Raphia hookeri (''[[Arecaceae]]'')
* Reichardia picroides (''Asteraceae'')
* Rhamnus dahurica (''[[Rhamnaceae]]'')
* Rheum rhabarbarum (''[[Polygonaceae]]'')
* Rheum tataricum (''Polygonaceae'')
* Rhexia virginica (''[[Melastomataceae]]'')
* Rhodiola rosea (''[[Crassulaceae]]'')
* ''[[Rhododendron arboreum]]'' (''[[Ericaceae]]'')
* Rhopalostylis sapida (''[[Arecaceae]]'')
* Ribes cereum (''[[Grossulariaceae]]'')
* Ribes divaricatum (''Grossulariaceae'')
* Ribes nigrum (''Grossulariaceae'')
* Ribes odoratum (''Grossulariaceae'')
* Rorippa indica (''[[Brassicaceae]]'')
* Rorippa islandica (''Brassicaceae'')
* Rosa multiflora (''[[Rosaceae]]'')
* Roystonea elata (''[[Arecaceae]]'')
* Roystonea oleracea (''Arecaceae'')
* Rubus rosaefolius (''[[Rosaceae]]'')
* Rumex acetosa (''[[Polygonaceae]]'')
* Rumex rugosus (''Polygonaceae'')
== S ==
* Salicornia europaea (''[[Amaranthaceae]]'')
* Salix babylonica (''[[Salicaceae]]'')
* Salix daphnoides (''Salicaceae'')
* Salix gracilistyla (''Salicaceae'')
* Salsola kali (''Amaranthaceae'')
* Salsola komarovii (''Amaranthaceae'')
* Salsola soda (''Amaranthaceae'')
* Salvadora persica (''[[Salvadoraceae]]'')
* Sambucus javanica (''[[Viburnaceae]]'')
* Sambucus sieboldiana (''Viburnaceae'')
* Sanguisorba canadensis (''[[Rosaceae]]'')
* Sanguisorba minor (''Rosaceae'')
* Sanguisorba officinalis (''Rosaceae'')
* Sassafras albidum (''[[Lauraceae]]'')
* Sauropus androgynus (''[[Phyllanthaceae]]'')
* Saxifraga pensylvanica (''[[Saxifragaceae]]'')
* Saxifraga stolonifera (''Saxifragaceae'')
* Schleichera oleosa (''[[Sapindaceae]]'')
* Scolymus hispanicus (''[[Asteraceae]]'')
* Scolymus maculatus (''Asteraceae'')
* Scorzonera hispanica (''Asteraceae'')
* Scutellaria baicalensis (''[[Lamiaceae]]'')
* Sechium edule (''[[Cucurbitaceae]]'')
* Sedum anacampseros (''[[Crassulaceae]]'')
* Sedum divergens (''Crassulaceae'')
* Sedum reflexum (''Crassulaceae'')
* Sedum rhodanthum (''Crassulaceae'')
* Sedum telephium (''Crassulaceae'')
* Senna occidentalis (''[[Fabaceae]]'')
* Senna siamea (''Fabaceae'')
* Sesamum alatum (''[[Pedaliaceae]]'')
* Sesamum indicum (''Pedaliaceae'')
* Sesamum radiatum (''Pedaliaceae'')
* Sesbania grandiflora (''Fabaceae'')
* Sesbania sesban (''Fabaceae'')
* Sesuvium portulacastrum (''[[Aizoaceae]]'')
* Setaria palmifolia (''[[Poaceae]]'')
* Sicyos angulatus (''[[Cucurbitaceae]]'')
* Sida rhombifolia (''[[Malvaceae]]'')
* Sidalcea neomexicana (''Malvaceae'')
* Silaum silaus (''[[Apiaceae]]'')
* Silene acaulis (''[[Caryophyllaceae]]'')
* Silene vulgaris (''Caryophyllaceae'')
* Silybum marianum (''[[Asteraceae]]'')
* Sinapis alba (''[[Brassicaceae]]'')
* Sinapis arvensis (''Brassicaceae'')
* Sisymbrium altissimum (''Brassicaceae'')
* Sisymbrium crassifolium (''Brassicaceae'')
* Sisymbrium irio (''Brassicaceae'')
* Sisymbrium officinale (''Brassicaceae'')
* Sium cicutaefolium (''Apiaceae'')
* Smyrnium olusatrum (''Apiaceae'')
* Solenostemon rotundifolius (''[[Lamiaceae]]'')
* Solidago missouriensis (''[[Asteraceae]]'')
* Sonchus arvensis (''Asteraceae'')
* Sonchus asper (''Asteraceae'')
* Sonchus oleraceus (''Asteraceae'')
* Sophora japonica (''[[Fabaceae]]'')
* Spathiphyllum phryniifolium (''[[Araceae]]'')
* Sphenoclea zeylanica (''[[Sphenocleaceae]]'')
* Sphenostylis stenocarpa (''Fabaceae'')
* Spilanthes acmella (''Asteraceae'')
* Spinacia oleracea (''[[Amaranthaceae]]'')
* Spirodela polyrhiza (''Araceae'')
* Spondias dulcis (''[[Anacardiaceae]]'')
* Stanleya pinnatifida (''[[Brassicaceae]]'')
* Stellaria media (''[[Caryophyllaceae]]'')
* Stenochlaena palustris (''[[Blechnaceae]]'')
* Sterculia foetida (''[[Malvaceae]]'')
* Sterculia tragacantha (''Malvaceae'')
* Strychnos spinosa (''Loganiaceae'')
* Suaeda maritima (''[[Amaranthaceae]]'')
* Symphytum × uplandicum (''[[Boraginaceae]]'')
* Symphytum officinale (''Boraginaceae'')
* Synedrella nodiflora (''[[Asteraceae]]'')
* Syzygium malaccense (''[[Myrtaceae]]'')
* Syzygium polycephalum (''Myrtaceae'')
== T ==
* Talinum paniculatum (''[[Talinaceae]]'')
* Talinum portulacifolium (''Talinaceae'')
* Talinum triangulare (''Talinaceae'')
* Tanacetum vulgare (''[[Asteraceae]]'')
* Taraxacum albidum (''Asteraceae'')
* Taraxacum officinale (''Asteraceae'')
* Telfairia occidentalis (''[[Cucurbitaceae]]'')
* Telosma cordata (''[[Apocynaceae]]'')
* Tetracarpidium conophorum (''[[Euphorbiaceae]]'')
* Tetragonia decumbens (''[[Aizoaceae]]'')
* Tetragonia implexicoma (''Aizoaceae'')
* Tetragonia tetragonioides (''Aizoaceae'')
* Thlaspi arvense (''[[Brassicaceae]]'')
* Thymus vulgaris (''[[Lamiaceae]]'')
* Tiliacora triandra (''[[Menispermaceae]]'')
* ''[[Toddalia asiatica]]'' (''[[Rutaceae]]'')
* Tordylium apulum (''[[Apiaceae]]'')
* Tragopogon dubius (''[[Asteraceae]]'')
* Tragopogon porrifolius (''Asteraceae'')
* Tragopogon pratensis (''Asteraceae'')
* Trianthema portulacastrum (''Aizoaceae'')
* Trichodesma zeylanicum (''[[Boraginaceae]]'')
* Trifolium hybridum (''[[Fabaceae]]'')
* Trifolium pratense (''Fabaceae'')
* Trifolium repens (''Fabaceae'')
* Trigonella caerulea (''Fabaceae'')
* Trigonella corniculata (''Fabaceae'')
* Trillium erectum (''[[Melanthiaceae]]'')
* Trillium grandiflorum (''Melanthiaceae'')
* Trillium sessile (''Melanthiaceae'')
* Trillium undulatum (''Melanthiaceae'')
* Tropaeolum majus (''[[Tropaeolaceae]]'')
* Tropaeolum minus (''Tropaeolaceae'')
* Tropaeolum tuberosum (''Tropaeolaceae'')
* Tulbaghia alliacea (''[[Amaryllidaceae]]'')
* Tussilago farfara (''[[Asteraceae]]'')
* Typha capensis (''[[Typhaceae]]'')
* Typha elephantina (''Typhaceae'')
== U ==
* Ullucus tuberosus (''[[Basellaceae]]'')
* Ulmus pumila (''[[Ulmaceae]]'')
* Urena lobata (''[[Malvaceae]]'')
* Urtica dioica (''[[Urticaceae]]'')
* Urtica urens (''Urticaceae'')
== V ==
* Valerianella eriocarpa (''[[Caprifoliaceae]]'')
* Valerianella locusta (''Caprifoliaceae'')
* Vallaris heynei (''[[Apocynaceae]]'')
* Verbena officinalis (''[[Verbenaceae]]'')
* Vernonia amygdalina (''[[Asteraceae]]'')
* Veronica anagallis-aquatica (''[[Plantaginaceae]]'')
* Veronica beccabunga (''Plantaginaceae'')
* Veronicastrum sibiricum (''Plantaginaceae'')
* Viola adunca (''[[Violaceae]]'')
* Viola canadensis (''Violaceae'')
* Viola odorata (''Violaceae'')
* Viola papilionacea (''Violaceae'')
* Viola pedata (''Violaceae'')
* Viola sororia (''Violaceae'')
* Viola x wittrockiana (''Violaceae'')
* Vitex doniana (''[[Lamiaceae]]'')
* Vitis amurensis (''[[Vitaceae]]'')
* Vitis californica (''Vitaceae'')
* Vitis coignetiae (''Vitaceae'')
* Vitis labrusca (''Vitaceae'')
* Vitis munsoniana (''Vitaceae'')
* Vitis shuttleworthii (''Vitaceae'')
* Vitis vinifera (''Vitaceae'')
* Wasabia japonica (''[[Brassicaceae]]'')
* Wisteria floribunda (''[[Fabaceae]]'')
* Wolffia arrhiza (''[[Araceae]]'')
* Wollastonia biflora (''[[Asteraceae]]'')
== X ==
* Xanthoceras sorbifolium (''[[Sapindaceae]]'')
* Xanthosoma atrovirens (''[[Araceae]]'')
* Xanthosoma brasiliense (''Araceae'')
* Xanthosoma sagittifolium (''Araceae'')
* Xanthosoma violaceum (''Araceae'')
* Ximenia americana (''[[Ximeniaceae]]'')
== Z ==
* ''Zanthoxylum piperitum'' (''[[Rutaceae]]'')
* ''Zanthoxylum planispinum'' (''Rutaceae'')
* ''[[Zingiber zerumbet]]'' (''[[Zingiberaceae]]'')
== Eto Madagasikara ==
* ''Abelmoschus manihot'' (''Malvaceae'') (CF)
* ''[[Acmella oleracea]]'' na ''Spilanthes oleracea'' (''[[Asteraceae]]'') – [[anamalaho]], ahimafana, felimafana, kalombanda, kimalaho, kimalaholahy, kimalao, kimotodoha, kimotodohambazaha, laho, mangevitra, mangevitsa, mangevotsa, mangovitra, menavony, sarinanamalao
* ''[[Acmella repens]]'' (''Asteraceae'') –
* ''[[Alternanthera sessilis]]'' (''[[Amaranthaceae]]'') – anamalaza, anambalaza, felikavola, fotsimbarinakoho, kimaroatody, maroatody, pokaty, tsipoapoaka // anambararata, tsiataolana
* ''[[Amaranthus caudatus]]'' (''Amaranthaceae'') – anapatsa, jaky fotsy
* ''[[Amaranthus cruentus]]'' (''Amaranthaceae'') – anapatsa mena, jaky mena
* ''[[Amaranthus hybridus]]'' (''Amaranthaceae'') – anamena // anandrano
* ''Amaranthus hybridus'' var. ''paniculatus'' (''Amaranthaceae'') – anampatsimena, komoay // anamena
* ''[[Amaranthus retroflexus]]'' (''Amaranthaceae'') – anamalitalita, anatarika
* Amaranthus spinosus (Amaranthaceae) -- anampantsy, anampatsa, añampatsy, anapatsalahy, dasy, felipatika, kimoaelahy, kimoaevavy, kimoelahy, sabotraboay
* ''[[Amaranthus spinosus]]'' (''Amaranthaceae'') – anampantsy, anampatsa, añampatsy, anapatsalahy, dasy, felipatika, kimoaelahy, kimoaevavy, kimoelahy, sabotraboay // anampatsy, anatsilo, anapatsa
* ''Amaranthus tricolor'' (''Amaranthaceae'') -- anana
* ''[[Amaranthus viridis]]'' (''Amaranthaceae'') – anamalitalita
* ''Amaranthus'' spp. (''Amaranthaceae'') – anambary
* ''Apium graveolens'' (''Apiaceae'') (CF) -- selery
* ''[[Asystasia gangetica]]'' (''[[Acanthaceae]]'') - mampody vady
* ''[[Basella alba]]'' (''Basella rubra'') (''[[Basellaceae]]'') –
* ''Beta cicla'' (''Beta vulgaris'' subsp. ''cicla'') -
* ''Beta vulgaris'' (''Amaranthaceae'') -
* ''[[Bidens pilosa]]'' (''[[Asteraceae]]'') – anantsinahibavy, anantsinahivavy, anantsinahy, anatsinahy, ravintsipolitra, traka, trakandrazana, trakaraza, trakavola, tsipolitra, voatraka
* ''Brassica carinata'' (''Brassicaceae'')
* ''[[Brassica juncea]]'' (''[[Brassicaceae]]'') – ananatsongo, ramiribaka // anatsonga
* ''Brassica napus'' (''Brassicaceae'') -- nave
* ''[[Brassica oleracea]]'' (''Brassicaceae'') – [[laisoa]]
* ''Brassica oleracea'' subsp. ''capitata''
* [[Brassica rapa var. parachinensis|''Brassica rapa'' var. ''parachinensis'']] na ''Brassica'' ''parachinensis'' (''Brassicaceae'') – anantsonga // [[tisama]]
* ''[[Brassica rapa]]'' (''Brassicaceae'') – petsay
* [[Brassica rapa subsp. chinensis|''Brassica rapa'' subsp. ''chinensis'']] na ''Brassica chinensis'' (''Brassicaceae'') – anambe, ananomby, anantsonga, kirebona, ramirebaka, ramiriba, tsonghe // petsay
* [[Brassica rapa subsp. pekinensis|''Brassica rapa'' subsp. ''pekinensis'']] ''na Brassica pekinensis'' -- anambe, anantsonga, anantsongaberavina, fotsivody, saodisina
* ''Capsicum frutescens'' (''Solanaceae'') -- katapilasy, malao, pilipilidia, pilipily, pilopilo, rajakojakomena,
* ''[[Celosia argentea]]'' (''[[Amaranthaceae]]'') – anandasoa, mamiratsy // sanganakoholahy
* ''[[Celosia trigyna]]'' (''Amaranthaceae'') – ananakondro, kiananotsy, kimasakopanoko, masakopanoka, masintombo // sanganakoholahy
* ''Centella asiatica'' (''Apiaceae'') -- anamanitra, anampetraka, anantahalaka, anantalapetraka, kiladitahalaka, korokorona, loviantsahonantanety, raivolesoka, silabola, talapetraka, viliantsahonantanety
* ''[[Chenopodium album]]'' (''[[Amaranthaceae]]'' na ''[[Chenopodiaceae]]'') – anamenaka (jereo ''[[Chenopodium]]'')
* ''Cichorium endivia'' (''Asteraceae'') -- saladingita, sikore
* Cichorium intybus (''Asteraceae'') -- herokeroka
* ''Cleome gynandra'' (''Cleomaceae'') -
* ''[[Colocasia esculenta]]'' (''[[Araceae]]'') – barara, horirika, hoririny, kiboan-tsaonjo, sahomamy, sahomavo, sahombia, sahonga, sahongoaka, sahono, saoña, saonasaona, [[saonjo]], saonjofotsy, saonjohary, saonjohoririka, saonjokira, saonjomamy, saonjomanga, saonjondramandady, saonjondrano, saonjoramandady, saonjorano, saonjorika, sohono, sonjo, taho, taro, tazo
* ''Colocasia'' spp. (''[[Araceae]]'') – horirika (jereo ''[[Colocasia]]'')
* ''[[Corchorus olitorius]]'' (''[[Malvaceae]]'')
* ''Coriandrum sativum'' (''Apiaceae'') -- kotimiliha
* ''[[Crassocephalum crepidioides]]'' (''[[Asteraceae]]'')
* ''[[Cucurbita maxima]]'' (''[[Cucurbitaceae]]'') – anamboatavo, atondra, babaka, baby, betsetsa, felitsirebaka, fongy, kirio, mboga, pongy, taboara, taboary, tavo, trisebiky, tsirebika, voatavo, voatavohoko, voatavohova // ravim-boatavo
* ''Cucurbita'' spp. (voatavo) – anamboatavo
* ''Diplazium esculentum'' (''Athyriaceae'')
* ''Eruca sativa'' (''Brassicaceae'')
* ''Eryngium foetidum'' (''Apiaceae'')
* ''Foeniculum vulgare'' (''Apiaceae'') -- anizety
* ''Galinsoga parviflora'' (Asteraceae)
* ''[[Galinsoga parviflora]]'' (''[[Asteraceae]]'') –
* ''[[Galinsoga quadriradiata]]'' (''Asteraceae'') –
* ''Gymnanthemum amygdalinum'' (''Vernonia amygdalina'') (''Asteraceae'') -- vonsa, vonsavonsa
* ''Gynura crepidioides'' (→ ''Crassocephalum crepidioides'')
* ''[[Hibiscus sabdariffa]]'' (''[[Malvaceae]]'') -- divaina, divay, madisokarana, madisombazaha, voamahombazaha, voambombazaha
* ''Ipomoea aquatica'' (''Convolvulaceae'') -- antarika
* [[Vomanga|''Ipomoea batatas'']] (''[[Convolvulaceae]]'') – ambizo, anantaraona, anantarohana, bageda, bariaho, batata, bege, bela, bele, belena, belity, bemavo, bokala, bolidy, bolody, bonaka, borokay, gogavory, gogika, hoda, ikalamongo, kalafotsy, kalamanja, kalamavo, kalamena, kalamongo, kalandolaña, kalavory, kambara, kambo, kelemena, keliebo, keliladina, kelimena, kelimongo, kirangomena, ladim-bomanga, lohafinjo, mandady, mbizo, ovihazo, ovimanga, ovozao, ovy, rahoda, rahodaka, tanambizo, toñàña, tongotrakoho, tsidinambotofotsy, tsimanga, tsomanga, vihazo, vomanga, vorondro // anampôta, ravimbomanga, ravimbageda, ravimbele
* ''Lablab purpureus'' (''Fabaceae'') -- antaka, antaoka, ataka, hantake, makape, voavahiatatra, voavahiatra, voavahihatatra
* ''Lactuca indica'' (''Asteraceae'') -- beroberoka
* ''[[Lactuca sativa]]'' (''[[Asteraceae]]'') – [[salady]]
* ''Lagenaria siceraria'' (''Cucurbitaceae'') -- arivolahy, giga, kasingy, kelematoe, kelimasesy, kelimatoa, kibota, londom-boatavo, lovia-kapila, monta, okotsotro, seka, taboara, tavo, terifanga, tsileonolongege, tsirebika, voambahimazana, voambahy, voatavo, voatavoarivolahy, voatavobe, voatavobozaka, voatavofotsy, voatavogiga, voatavohaolo, voatavokarandoha, voatavolahy, voatavomangidy, voatavombazaha, voatavomenaka, voatavomenakatodiakoho, voatavomerina, voatavomonta, voatavosatria, voatavotsiafakamboa, voatavovaza.
* ''Lepidium sativum'' (''Brassicaceae'')
* ''Malva parviflora'' (''Malvaceae'')
* ''Manihot esculenta'' (''Euphorbiaceae'') amanga, ambazaha, avolona, balafanajaha, balafanapaka, balahazo, barara, belahazo, bononòka, hogo, kajaha, kazaha, mahogo, mangahazo, matreoka, mbalahazo, mbazaha, mohogo, ovihazo, rompotra, tsiveritelo, tsoritsoriny, vihazo, vomangahazo.
* ''[[Moringa drouhardii]]'' (''[[Moringa|Moringaceae]]'') – hazomalanga, maroseranana, marosirana // ananambo
* ''[[Moringa oleifera]]'' (''Moringaceae'') – anambo, anamorongo, ananaboringa, [[ananambo]], felikambo, felikamoranga, felinimorongovazaha, landihazo, moringa, morongo, morongy, soahazo // anamponga, ananambo
* ''[[Nasturtium officinale]]'' (''[[Brassicaceae]]'') – [[anandrano]]
* ''Neptunia oleracea'' (''Fabaceae'')
* ''Ocimum basilicum'' (''Lamiaceae'') -- kiranjaivazaha, romba
* ''Oxalis corniculata'' (''Oxalidaceae'') -- kidiadiamborona, kimamy, kodiadiavorona
* ''Paederia foetida'' (''Rubiaceae'') -- lengo, laingo, laingomantsina, laingovahira, vahimantsina, lengomantsigny, vahavôla, vahamaibo, laingomaimbo, vahivola
* ''Peperomia pellucida'' (''Piperaceae'')
* ''Petroselinum crispum'' (''Apiaceae'')
* ''Phaseolus lunatus'' (''Fabaceae'') -- kabaro, kalamaka, kalamakabe
* ''Phaseolus vulgaris'' (''Fabaceae'') -- tsaramaso, kilojy, kimesamesa, voatelo, zarikao
* ''Pisonia grandis'' (''Nyctaginaceae'')
* ''Pisum sativum'' (''Fabaceae'') -- pitipoà
* ''[[Portulaca oleracea]]'' (''[[Portulacaceae]]'') – anamatavy, ananjabora, fandrianomby, kalabotretra, kalabotretraka, kambo, taikombelahy, tsikobokobondanitra // ravivita
* ''Portulaca pilosa'' (''Portulacaceae'')
* ''Raphanus raphanistrum'' (''Brassicaceae'')
* ''Raphanus sativus'' (''Brassicaceae'')
* ''Rorippa indica'' (''Rorippa madagascariensis'')
* ''Rumex acetosa'' (''Polygonaceae'')
* ''[[Sechium edule]]'' (''[[Cucurbitaceae]]'') – sosety, sosoty
* ''Sesbania grandiflora'' (''Fabaceae'')
* ''Sesuvium portulacastrum'' (''Aizoaceae'')
* ''[[Solanum americanum]]'' (''[[Solanaceae]]'') –
* [[Voanantay|''Solanum nigrum'']] (''Solanaceae'') – amafaitra, amelo, anamafaika, anamainty, anamamidia, anamamy, anamangidy, anangitakely, anantsatria, anantsatry, famoizan' aretina, hanga, voanamainty, voananana, [[voanantay]]
* ''[[Solanum nodiflorum]]'' (''Solanaceae'') – [[anamamy]], anantsatria, anantsindrana, avaizo, bemine, mailo
* ''[[Sonchus oleraceus]]'' (''[[Asteraceae]]'') – anamboraka, beroberobazaha, beroberoka, beroberokamboa, beroberokondrilahy, majajay
* ''Talinum fruticosum'' (← ''Talinum triangulare'') (''[[Talinaceae]]'')
* ''Talinum paniculatum'' (''Talinaceae'')
* ''[[Tetragonia expansa]]'' (''[[Aizoaceae]]'') – anamamimbazaha
* ''[[Thelethylax minutiflora]]'' (''[[Podostemaceae]]'') – anandriana
* ''Xanthosoma sagittifolium'' (''[[Araceae]]'')
* ''Xanthosoma violaceum'' (''Araceae'')
ijpku3alqpsjr7kz4c9dc9gqznpaukv
Iresine
0
301179
1146809
1146453
2026-07-05T15:56:49Z
Thelezifor
15140
Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Amaranthaceae
1146809
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Gardenology.org-IMG 0361 rbgs10dec.jpg|vignette|366x366px|''Iresine herbstii'']]
Ny '''''Iresine''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] roa [[ravin-tsimoka]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Caryophyllales]].
== Lisitry ny karazana ==
Tamin' ny Avrily 2022 ny ''[[Plants of the World Online]]'' dua nanaiky ireto karazana manaraka ireto:
* ''Iresine ajuscana'' <small>Suess. & Beyerle</small>
* ''Iresine alternifolia'' <small>S.Watson</small>
* ''Iresine angustifolia'' <small>Euphrasén</small>
* ''Iresine arbuscula'' <small>Uline & W.L.Bray</small>
* ''Iresine arrecta'' <small>Standl.</small>
* ''Iresine borschii'' <small>Zumaya & Flores Olv.</small>
* ''Iresine cassiniiformis'' <small>S.Schauer</small>
* ''Iresine chrysotricha'' <small>(Suess.) Borsch, Flores Olv. & Kai Müll.</small>
* ''Iresine cubensis'' <small>Borsch, Flores Olv. & Kai Müll.</small>
* ''[[Iresine diffusa]]'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine celosia, Iresine celosioides, Iresine canescens, Iresine paniculata'' <small>(L.) Kuntze</small>, ''Iresine elongata'')
* ''Iresine discolor'' <small>Greenm.</small>
* ''Iresine domingensis'' <small>Urb.</small>
* ''Iresine flavescens'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small>
* ''Iresine flavopilosa'' <small>Suess.</small>
* ''Iresine hartmanii'' <small>Uline</small>
* ''Iresine hebanthoides'' <small>Suess.</small>
* ''[[Iresine herbstii]]'' <small>Hook. ex Lindl.</small>
* ''Iresine heterophylla'' <small>Standl.</small>
* ''Iresine interrupta'' <small>Benth.</small>
* ''Iresine jaliscana'' <small>Uline & W.L.Bray</small>
* ''Iresine latifolia'' <small>(M.Martens & Galeotti) Benth. & Hook.f.</small>
* ''Iresine laurifolia'' <small>Suess.</small>
* ''Iresine leptoclada'' <small>(Hook.f.) Henrickson & S.D.Sundb.</small>
* ''Iresine nigra'' <small>Uline & W.L.Bray</small>
* ''Iresine orientalis'' <small>G.L.Nesom</small>
* ''Iresine palmeri'' <small>(S.Watson) Standl.</small>
* ''Iresine pedicellata'' <small>Eliasson</small>
* ''Iresine pringlei'' <small>S.Watson</small>
* ''Iresine rhizomatosa'' <small>Standl.</small>
* ''Iresine rotundifolia'' <small>Standl.</small>
* ''Iresine rzedowskii'' <small>Zumaya, Flores Olv. & Borsch</small>
* ''Iresine schaffneri'' <small>S.Watson</small>
* ''Iresine sousae'' <small>Zumaya, Borsch & Flores Olv.</small>
* ''Iresine stricta'' <small>Standl.</small>
* ''Iresine valdesii'' <small>Zumaya, Flores Olv. & Borsch</small>
=== Napetraka eto taloha ===
* ''Aerva javanica'' <small>(Burm.f.) Juss. ex Schult.</small> (← ''Iresine javanica'' <small>Burm.f.</small> na ''Iresine persica'' <small>Burm.f.</small>)<ref name="GRINSpecies" />
* ''Hebanthe grandiflora'' <small>(Hook.) Borsch & Pedersen</small> (← ''Iresine grandiflora'' <small>Hook.</small>)
* ''Pedersenia macrophylla'' <small>(R.E.Fr.) Holub</small> (← ''Iresine macrophylla'' <small>R.E.Fr.</small>)
* ''Pedersenia argentata'' <small>(Mart.) Holub</small> (← ''Iresine argentata'' <small>(Mart.) D.Dietr.</small> na ''Iresine elatior'' <small>Sieber ex Moq.</small>)
* ''Pfaffia glomerata'' <small>(A.Spreng.) Pedersen</small> (← ''Iresine glomerata'' <small>A.Spreng.</small>)
=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Ny karazana hita eto [[Madagasikara]] dia nampidirina avy any ivelany avokoa:
* ''[[Iresine diffusa]]'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine celosioides'' <small>L.</small> na ''[[Iresine lindenii]]'') -- belohalika
* ''[[Iresine herbstii]]'' <small>Hook</small>.
Karazana nefindra antoko:
* ''[[Aerva javanica]]'' <small>(Burm.f.) Juss. ex Schult.</small> (← ''Iresine persica'')
3zfmueh2odl18itwia5o9uxdppycd9u
1146810
1146809
2026-07-05T15:59:28Z
Thelezifor
15140
1146810
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Gardenology.org-IMG 0361 rbgs10dec.jpg|vignette|366x366px|''Iresine herbstii'']]
Ny '''''Iresine''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] roa [[ravin-tsimoka]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Caryophyllales]]. Ahitana karazana miisa 20 hatramin' ny 25 izay teratany any Amerika trôpikaly avokoa izy io.
== Lisitry ny karazana ==
Tamin' ny Avrily 2022 ny ''[[Plants of the World Online]]'' dua nanaiky ireto karazana manaraka ireto:
* ''Iresine ajuscana'' <small>Suess. & Beyerle</small>
* ''Iresine alternifolia'' <small>S.Watson</small>
* ''Iresine angustifolia'' <small>Euphrasén</small>
* ''Iresine arbuscula'' <small>Uline & W.L.Bray</small>
* ''Iresine arrecta'' <small>Standl.</small>
* ''Iresine borschii'' <small>Zumaya & Flores Olv.</small>
* ''Iresine cassiniiformis'' <small>S.Schauer</small>
* ''Iresine chrysotricha'' <small>(Suess.) Borsch, Flores Olv. & Kai Müll.</small>
* ''Iresine cubensis'' <small>Borsch, Flores Olv. & Kai Müll.</small>
* ''[[Iresine diffusa]]'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine celosia, Iresine celosioides, Iresine canescens, Iresine paniculata'' <small>(L.) Kuntze</small>, ''Iresine elongata'')
* ''Iresine discolor'' <small>Greenm.</small>
* ''Iresine domingensis'' <small>Urb.</small>
* ''Iresine flavescens'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small>
* ''Iresine flavopilosa'' <small>Suess.</small>
* ''Iresine hartmanii'' <small>Uline</small>
* ''Iresine hebanthoides'' <small>Suess.</small>
* ''[[Iresine herbstii]]'' <small>Hook. ex Lindl.</small>
* ''Iresine heterophylla'' <small>Standl.</small>
* ''Iresine interrupta'' <small>Benth.</small>
* ''Iresine jaliscana'' <small>Uline & W.L.Bray</small>
* ''Iresine latifolia'' <small>(M.Martens & Galeotti) Benth. & Hook.f.</small>
* ''Iresine laurifolia'' <small>Suess.</small>
* ''Iresine leptoclada'' <small>(Hook.f.) Henrickson & S.D.Sundb.</small>
* ''Iresine nigra'' <small>Uline & W.L.Bray</small>
* ''Iresine orientalis'' <small>G.L.Nesom</small>
* ''Iresine palmeri'' <small>(S.Watson) Standl.</small>
* ''Iresine pedicellata'' <small>Eliasson</small>
* ''Iresine pringlei'' <small>S.Watson</small>
* ''Iresine rhizomatosa'' <small>Standl.</small>
* ''Iresine rotundifolia'' <small>Standl.</small>
* ''Iresine rzedowskii'' <small>Zumaya, Flores Olv. & Borsch</small>
* ''Iresine schaffneri'' <small>S.Watson</small>
* ''Iresine sousae'' <small>Zumaya, Borsch & Flores Olv.</small>
* ''Iresine stricta'' <small>Standl.</small>
* ''Iresine valdesii'' <small>Zumaya, Flores Olv. & Borsch</small>
=== Napetraka eto taloha ===
* ''Aerva javanica'' <small>(Burm.f.) Juss. ex Schult.</small> (← ''Iresine javanica'' <small>Burm.f.</small> na ''Iresine persica'' <small>Burm.f.</small>)<ref name="GRINSpecies" />
* ''Hebanthe grandiflora'' <small>(Hook.) Borsch & Pedersen</small> (← ''Iresine grandiflora'' <small>Hook.</small>)
* ''Pedersenia macrophylla'' <small>(R.E.Fr.) Holub</small> (← ''Iresine macrophylla'' <small>R.E.Fr.</small>)
* ''Pedersenia argentata'' <small>(Mart.) Holub</small> (← ''Iresine argentata'' <small>(Mart.) D.Dietr.</small> na ''Iresine elatior'' <small>Sieber ex Moq.</small>)
* ''Pfaffia glomerata'' <small>(A.Spreng.) Pedersen</small> (← ''Iresine glomerata'' <small>A.Spreng.</small>)
=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Ny karazana hita eto [[Madagasikara]] dia nampidirina avy any ivelany avokoa:
* ''[[Iresine diffusa]]'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine celosioides'' <small>L.</small> na ''[[Iresine lindenii]]'') -- belohalika
* ''[[Iresine herbstii]]'' <small>Hook</small>.
Karazana nefindra antoko:
* ''[[Aerva javanica]]'' <small>(Burm.f.) Juss. ex Schult.</small> (← ''Iresine persica'')
5dvn4nlezvuxa5rbd0vrf390m5an202
1146811
1146810
2026-07-05T16:00:20Z
Thelezifor
15140
1146811
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Gardenology.org-IMG 0361 rbgs10dec.jpg|vignette|366x366px|''Iresine herbstii'']]
Ny '''''Iresine''''' dia antokon-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] roa [[ravin-tsimoka]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Caryophyllales]]. Ahitana karazana miisa 20 hatramin' ny 25 izay teratany any Amerika trôpikaly avokoa izy io.
== Lisitry ny karazana ==
Tamin' ny Avrily 2022 ny ''[[Plants of the World Online]]'' dua nanaiky ireto karazana manaraka ireto:
* ''Iresine ajuscana'' <small>Suess. & Beyerle</small>
* ''Iresine alternifolia'' <small>S.Watson</small>
* ''Iresine angustifolia'' <small>Euphrasén</small>
* ''Iresine arbuscula'' <small>Uline & W.L.Bray</small>
* ''Iresine arrecta'' <small>Standl.</small>
* ''Iresine borschii'' <small>Zumaya & Flores Olv.</small>
* ''Iresine cassiniiformis'' <small>S.Schauer</small>
* ''Iresine chrysotricha'' <small>(Suess.) Borsch, Flores Olv. & Kai Müll.</small>
* ''Iresine cubensis'' <small>Borsch, Flores Olv. & Kai Müll.</small>
* ''[[Iresine diffusa]]'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine celosia, Iresine celosioides, Iresine canescens, Iresine paniculata'' <small>(L.) Kuntze</small>, ''Iresine elongata'')
* ''Iresine discolor'' <small>Greenm.</small>
* ''Iresine domingensis'' <small>Urb.</small>
* ''Iresine flavescens'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small>
* ''Iresine flavopilosa'' <small>Suess.</small>
* ''Iresine hartmanii'' <small>Uline</small>
* ''Iresine hebanthoides'' <small>Suess.</small>
* ''[[Iresine herbstii]]'' <small>Hook. ex Lindl.</small>
* ''Iresine heterophylla'' <small>Standl.</small>
* ''Iresine interrupta'' <small>Benth.</small>
* ''Iresine jaliscana'' <small>Uline & W.L.Bray</small>
* ''Iresine latifolia'' <small>(M.Martens & Galeotti) Benth. & Hook.f.</small>
* ''Iresine laurifolia'' <small>Suess.</small>
* ''Iresine leptoclada'' <small>(Hook.f.) Henrickson & S.D.Sundb.</small>
* ''Iresine nigra'' <small>Uline & W.L.Bray</small>
* ''Iresine orientalis'' <small>G.L.Nesom</small>
* ''Iresine palmeri'' <small>(S.Watson) Standl.</small>
* ''Iresine pedicellata'' <small>Eliasson</small>
* ''Iresine pringlei'' <small>S.Watson</small>
* ''Iresine rhizomatosa'' <small>Standl.</small>
* ''Iresine rotundifolia'' <small>Standl.</small>
* ''Iresine rzedowskii'' <small>Zumaya, Flores Olv. & Borsch</small>
* ''Iresine schaffneri'' <small>S.Watson</small>
* ''Iresine sousae'' <small>Zumaya, Borsch & Flores Olv.</small>
* ''Iresine stricta'' <small>Standl.</small>
* ''Iresine valdesii'' <small>Zumaya, Flores Olv. & Borsch</small>
=== Napetraka eto taloha ===
* ''Aerva javanica'' <small>(Burm.f.) Juss. ex Schult.</small> (← ''Iresine javanica'' <small>Burm.f.</small> na ''Iresine persica'' <small>Burm.f.</small>)
* ''Hebanthe grandiflora'' <small>(Hook.) Borsch & Pedersen</small> (← ''Iresine grandiflora'' <small>Hook.</small>)
* ''Pedersenia macrophylla'' <small>(R.E.Fr.) Holub</small> (← ''Iresine macrophylla'' <small>R.E.Fr.</small>)
* ''Pedersenia argentata'' <small>(Mart.) Holub</small> (← ''Iresine argentata'' <small>(Mart.) D.Dietr.</small> na ''Iresine elatior'' <small>Sieber ex Moq.</small>)
* ''Pfaffia glomerata'' <small>(A.Spreng.) Pedersen</small> (← ''Iresine glomerata'' <small>A.Spreng.</small>)
=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Ny karazana hita eto [[Madagasikara]] dia nampidirina avy any ivelany avokoa:
* ''[[Iresine diffusa]]'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine celosioides'' <small>L.</small> na ''[[Iresine lindenii]]'') -- belohalika
* ''[[Iresine herbstii]]'' <small>Hook</small>.
Karazana nefindra antoko:
* ''[[Aerva javanica]]'' <small>(Burm.f.) Juss. ex Schult.</small> (← ''Iresine persica'')
6rynqqsklqxvw0323erw5eyncemsa00
Hedychium peregrinum
0
301278
1146778
1146772
2026-07-05T12:12:01Z
Thelezifor
15140
1146778
wikitext
text/x-wiki
Ny '''''Hedychium peregrinum''''' dia karazan-javamaniry mamony maharitra an-taonany maro, ao amin' ny fianakaviana ''[[Zingiberaceae]]'' (fianakaviana [[sakamalao]] sy ny [[tamotamo]]) izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''fakamalao''', '''sakainolomainty''', '''sakamalaobe''', '''sakamalaontany''', '''sakarivo''' ary '''sakavirondambo'''.
== Jereo koa ==
* ''[[Hedychium]]''
* [[Sakarivo]]: ''[[Hedychium flavescens]]'' <small>Carey & Roscoe</small>; ''Hedychium peregrinum'' <small>N.E.Br.</small>; ''[[Zingiber officinale]]'' <small>Roscoe</small> (''[[Zingiberaceae]]'')
* [[Sakavirondambo]]: ''Hedychium peregrinum'' <small>N.E. Br.</small> (''Zingiberaceae''); ''[[Piper borbonense]]'' <small>(Miq.) C.DC.</small> (← ''[[Piper pyrifolium]]'' <small>Vahl</small>) (''[[Piperaceae]]''); ''[[Zingiber zerumbet]]'' <small>(L.) Roscoe ex Sm.</small> (''Zingiberaceae'')
q5n59hk7qnie52cdxppfh9ntcechnfi
Piper borbonense
0
301280
1146774
2026-07-05T12:04:58Z
Thelezifor
15140
Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Piperaceae
1146774
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Piper borbonense (Wild Voatsiperifery Pepper) Fianarantsoa Madagascar.jpg|vignette|364x364px|''Piper borbonense'']]
Ny '''''Piper borbonense''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Piperaceae]],'' izay teratany eto [[Madagasikara]], sy maniry any an' ala ary ampiasaina ho [[Fifinto|zavamanitra]] ny voany. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''ferifery''', '''sakavirambato''', '''tsimahalatsaka''', '''tsimperifery''', '''voambelirano''', '''voantankasina''' ary '''voantsimperifery'''.
== Jereo koa ==
* ''[[Piper]]''
8mkhxzwfvync8suqglvt45cs2wt47yx
1146776
1146774
2026-07-05T12:06:26Z
Thelezifor
15140
1146776
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Piper borbonense (Wild Voatsiperifery Pepper) Fianarantsoa Madagascar.jpg|vignette|364x364px|''Piper borbonense'']]
Ny '''''Piper borbonense''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Piperaceae]],'' izay teratany eto [[Madagasikara]], sy maniry any an' ala ary ampiasaina ho [[Fifinto|zavamanitra]] ny voany. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''ferifery''', '''sakavirambato''', '''tsimahalatsaka''', '''tsimperifery''', '''voambelirano''', '''voantankasina''' ary '''voantsimperifery'''.
== Jereo koa ==
* ''[[Piper]]''
* [[Sakavirondambo]]: ''[[Hedychium peregrinum]]'' <small>N.E. Br.</small> (''[[Zingiberaceae]]''); ''Piper borbonense'' <small>(Miq.) C.DC.</small> (← ''Piper pyrifolium'' <small>Vahl</small>) (''[[Piperaceae]]''); ''[[Zingiber zerumbet]]'' <small>(L.) Roscoe ex Sm.</small> (''Zingiberaceae'')
hbcet6rrhwd1rbemstnv5l8zphdg72u
1146777
1146776
2026-07-05T12:11:32Z
Thelezifor
15140
Anarana malagasy
1146777
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Piper borbonense (Wild Voatsiperifery Pepper) Fianarantsoa Madagascar.jpg|vignette|364x364px|''Piper borbonense'']]
Ny '''''Piper borbonense''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Piperaceae]],'' izay teratany eto [[Madagasikara]], sy maniry any an' ala ary ampiasaina ho [[Fifinto|zavamanitra]] ny voany. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''ferifery''', '''mahalatsaka''', '''sakarivombato''', '''sakavirambato''', '''sakavirondambo''', '''tsimahalatsaka''', '''tsimperifery''', '''voambelirano''', '''voamperifery''', '''voantankasina''' ary '''voantsimperifery'''.
== Jereo koa ==
* ''[[Piper]]''
* [[Sakavirondambo]]: ''[[Hedychium peregrinum]]'' <small>N.E. Br.</small> (''[[Zingiberaceae]]''); ''Piper borbonense'' <small>(Miq.) C.DC.</small> (← ''Piper pyrifolium'' <small>Vahl</small>) (''[[Piperaceae]]''); ''[[Zingiber zerumbet]]'' <small>(L.) Roscoe ex Sm.</small> (''Zingiberaceae'')
250rrujjhr9se03qambwkvemik47nyi
1146780
1146777
2026-07-05T12:14:05Z
Thelezifor
15140
1146780
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Piper borbonense (Wild Voatsiperifery Pepper) Fianarantsoa Madagascar.jpg|vignette|364x364px|''Piper borbonense'']]
Ny '''''Piper borbonense''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Piperaceae]],'' izay teratany eto [[Madagasikara]], sy maniry any an' ala ary ampiasaina ho [[Fifinto|zavamanitra]] ny voany. Fantatra amin' ny anarana hoe ''Piper pyrifolium'' <small>Vahl</small> koa izy. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''ferifery''', '''mahalatsaka''', '''sakarivombato''', '''sakavirambato''', '''sakavirondambo''', '''tsimahalatsaka''', '''tsimperifery''', '''voambelirano''', '''voamperifery''', '''voantankasina''' ary '''voantsimperifery'''.
== Jereo koa ==
* ''[[Piper]]''
* [[Sakavirondambo]]: ''[[Hedychium peregrinum]]'' <small>N.E. Br.</small> (''[[Zingiberaceae]]''); ''Piper borbonense'' <small>(Miq.) C.DC.</small> (← ''Piper pyrifolium'' <small>Vahl</small>) (''[[Piperaceae]]''); ''[[Zingiber zerumbet]]'' <small>(L.) Roscoe ex Sm.</small> (''Zingiberaceae'')
kpvrgqmnw5xba8tad45mzg6woaolf8x
Piper pyrifolium
0
301281
1146779
2026-07-05T12:13:01Z
Thelezifor
15140
Fihodinana
1146779
wikitext
text/x-wiki
#FIHODINANA[[Piper borbonense]]
sxs9cdzesn27sha2ou24c820xp8au7u
Milina fanjairana
0
301282
1146784
2026-07-05T13:01:32Z
HarryWurst
36292
Pejy noforonina tamin'ny « [[File:Nähmaschine mit Fußantrieb.JPG|thumb|Milina fanjairana mandeha amin'ny tongotra]] [[File:Naehmaschine Transporteur aninmiert.gif|thumb|Milina fanjairana mpitatitra]] Ny '''milina fanjairana''' dia ampiasaina amin'ny famokarana mekanika ny zaitra. == Karazana milina fanjairana == Ny endrika fototra amin'ny milina fanjairana dia ny milina fanjairana fisaka. Ny karazana milina fanjairana manokana dia novolavolaina ho an'ny asa manokana, izay azo sokajia... »
1146784
wikitext
text/x-wiki
[[File:Nähmaschine mit Fußantrieb.JPG|thumb|Milina fanjairana mandeha amin'ny tongotra]]
[[File:Naehmaschine Transporteur aninmiert.gif|thumb|Milina fanjairana mpitatitra]]
Ny '''milina fanjairana''' dia ampiasaina amin'ny famokarana mekanika ny zaitra.
== Karazana milina fanjairana ==
Ny endrika fototra amin'ny milina fanjairana dia ny milina fanjairana fisaka. Ny karazana milina fanjairana manokana dia novolavolaina ho an'ny asa manokana, izay azo sokajiana toy izao manaraka izao: milina fanjairana fisaka, pedestal, column, free-arm, ary block.
== Jereo koa ==
* [[Isaac Merritt Singer]]
[[Sokajy:Milinna fanjairana]]
[[Sokajy:Milinna ]]
[[Sokajy:Fitaovana an-trano]]
[[Sokajy:Fitaovana elektrika]]
[[Sokajy:Milina lamba]]
15yis7b1ikabebtq7n6e8mps28w18lb
1146786
1146784
2026-07-05T13:04:47Z
HarryWurst
36292
1146786
wikitext
text/x-wiki
[[File:Nähmaschine mit Fußantrieb.JPG|thumb|Milina fanjairana mandeha amin'ny tongotra]]
[[File:Naehmaschine Transporteur aninmiert.gif|thumb|Milina fanjairana mpitatitra]]
Ny '''milina fanjairana''' dia ampiasaina amin'ny famokarana mekanika ny zaitra.
== Karazana milina fanjairana ==
Ny endrika fototra amin'ny milina fanjairana dia ny milina fanjairana fisaka. Ny karazana milina fanjairana manokana dia novolavolaina ho an'ny asa manokana, izay azo sokajiana toy izao manaraka izao: milina fanjairana fisaka, pedestal, column, free-arm, ary block.
== Jereo koa ==
* [[Isaac Merritt Singer]]
[[de:Nähmaschine]]
[[Sokajy:Milinna fanjairana]]
[[Sokajy:Milinna ]]
[[Sokajy:Fitaovana an-trano]]
[[Sokajy:Fitaovana elektrika]]
[[Sokajy:Milina lamba]]
ftf3rj5ja6g6x3307oputc8cbt4cnsd
Sokajy:Milina lamba
14
301283
1146785
2026-07-05T13:02:00Z
HarryWurst
36292
Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Milina]] [[Sokajy:Lamba]] »
1146785
wikitext
text/x-wiki
[[Sokajy:Milina]]
[[Sokajy:Lamba]]
37s9z1wpxrb0966xevcs9syjvxqd1nn
Melle
0
301284
1146789
2026-07-05T14:12:06Z
HarryWurst
36292
Pejy noforonina tamin'ny « {{coord|52|12|N|08|20|E}} {{infobox tanàna |tanàna=Melle |firenena={{Alemaina}} |isam-ponina =46.396 |haavo = 80 |velarantany= 253,95 |fanjakana = {{Niedersachsen}} |ben'ny tanàna= |sary=Melle City-4-2.jpg |saina = DEU Melle COA.svg }} I '''Melle''' dia tanàna any {{Alemaina}}, Ny tanàna no misy ao amin'ny {{Niedersachsen}} ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Basse-Saxe''). Manana mponina 46.396 ny tanàna. ==Jereo Koa== *Lisitra ny tanàna ny Alemai... »
1146789
wikitext
text/x-wiki
{{coord|52|12|N|08|20|E}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Melle
|firenena={{Alemaina}}
|isam-ponina =46.396
|haavo = 80
|velarantany= 253,95
|fanjakana = {{Niedersachsen}}
|ben'ny tanàna=
|sary=Melle City-4-2.jpg
|saina = DEU Melle COA.svg
}}
I '''Melle''' dia tanàna any {{Alemaina}}, Ny tanàna no misy ao amin'ny {{Niedersachsen}} ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Basse-Saxe''). Manana mponina 46.396 ny tanàna.
==Jereo Koa==
*[[Lisitra ny tanàna ny Alemaina]]
{{reflist}}
{{commonscat}}
[[de: Melle]]
[[Sokajy:Tanàna ao Alemaina]]
[[Sokajy:Tanàna ao Niedersachsen]]
4gux13ruqjivp0ncyuqki4hqsluj8ll
1146790
1146789
2026-07-05T14:13:53Z
HarryWurst
36292
1146790
wikitext
text/x-wiki
{{coord|52|12|N|08|20|E}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Melle
|firenena={{Alemaina}}
|isam-ponina =46.396
|haavo = 80
|velarantany= 253,95
|fanjakana = {{Niedersachsen}}
|ben'ny tanàna=
|sary=Melle City-4-2.jpg
|saina = DEU Melle COA.svg
}}
I '''Melle''' dia tanàna any {{Alemaina}}, Ny tanàna no misy ao amin'ny {{Niedersachsen}} ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Basse-Saxe''). Manana mponina 46.396 ny tanàna.
==Jereo Koa==
*[[Lisitra ny tanàna ny Alemaina]]
{{reflist}}
{{commonscat}}
[[de: Melle]]
[[Sokajy:Tanàna ao Alemaina]]
[[Sokajy:Tanàna ao Niedersachsen]]
[[Sokajy:Tanàna ao Osnabrück (distrika)]]
4tg4cs6m7xhg9q50lwpmnn9ydzrvc2s
1146795
1146790
2026-07-05T14:17:38Z
HarryWurst
36292
1146795
wikitext
text/x-wiki
{{coord|52|12|N|08|20|E}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Melle
|firenena={{Alemaina}}
|isam-ponina =46.396
|haavo = 80
|velarantany= 253,95
|fanjakana = {{Niedersachsen}}
|ben'ny tanàna=
|sary=Melle City-4-2.jpg
|saina = DEU Melle COA.svg
}}
I '''Melle''' dia tanàna any {{Alemaina}}, Ny tanàna no misy ao amin'ny {{Niedersachsen}} ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Basse-Saxe''). Manana mponina 46.396 ny tanàna.
Eo anelanelan'i [[Osnabrück]] (23 km andrefana) sy [[Bielefeld]] (28 km atsimo atsinanana) no misy ny tanànan'i Melle.
==Jereo Koa==
*[[Lisitra ny tanàna ny Alemaina]]
{{reflist}}
{{commonscat}}
[[de: Melle]]
[[Sokajy:Tanàna ao Alemaina]]
[[Sokajy:Tanàna ao Niedersachsen]]
[[Sokajy:Tanàna ao Osnabrück (distrika)]]
kcc9x622rf2nx8yvt9miy2z4h764an2
Sokajy:Tanàna ao Osnabrück (distrika)
14
301285
1146791
2026-07-05T14:14:40Z
HarryWurst
36292
Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Tanàna ao Niedersachsen]] [[Sokajy:Osnabrück (distrika)]] »
1146791
wikitext
text/x-wiki
[[Sokajy:Tanàna ao Niedersachsen]]
[[Sokajy:Osnabrück (distrika)]]
06mjufao7uk98i4nx8maos6r5vv79yc
Sokajy:Osnabrück (distrika)
14
301286
1146792
2026-07-05T14:15:12Z
HarryWurst
36292
Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Distrika ao Niedersachsen]] »
1146792
wikitext
text/x-wiki
[[Sokajy:Distrika ao Niedersachsen]]
6hjos5gpymvda42ezhenwxjhj3nlg4a
Acanthopale madagascariensis
0
301287
1146794
2026-07-05T14:17:09Z
Thelezifor
15140
Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Acanthaceae
1146794
wikitext
text/x-wiki
Ny '''''Acanthopale madagascariensis''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Acanthaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. ''Acanthopale madagascariensis'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> ny anarany feno ary anarana nahafantarana azy taloha ny hoe '''''Strobilanthes madagascariensis''''' <small>Baker</small>. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''belohalika'''.
== Jereo koa ==
* ''[[Acanthopale]]''
* ''[[Strobilanthes]]''
* [[Belohalika]]: ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small> (''[[Amaranthaceae]]''); ''[[Pentas mussaendoides]]'' <small>Baker</small> (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Plectranthus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) Benth.</small> (''[[Lamiaceae]]''); ''Acanthopale madagascariensis'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''[[Acanthaceae]]''); ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
imdgpfwky2cm2lh1zjmu2zmul0o5kdv
1146796
1146794
2026-07-05T14:18:35Z
Thelezifor
15140
Nanisy sary
1146796
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Acanthopale madagascariensis 388102352.jpg|vignette|432x432px|''Acanthopale madagascariensis'']]
Ny '''''Acanthopale madagascariensis''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Acanthaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. ''Acanthopale madagascariensis'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> ny anarany feno ary anarana nahafantarana azy taloha ny hoe '''''Strobilanthes madagascariensis''''' <small>Baker</small>. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''belohalika'''.
== Jereo koa ==
* ''[[Acanthopale]]''
* ''[[Strobilanthes]]''
* [[Belohalika]]: ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small> (''[[Amaranthaceae]]''); ''[[Pentas mussaendoides]]'' <small>Baker</small> (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Plectranthus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) Benth.</small> (''[[Lamiaceae]]''); ''Acanthopale madagascariensis'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''[[Acanthaceae]]''); ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
7msvuahg68a0fnd4crs0r9utd398zsk
1146812
1146796
2026-07-05T16:04:54Z
Thelezifor
15140
1146812
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Acanthopale madagascariensis 388102352.jpg|vignette|432x432px|''Acanthopale madagascariensis'']]
Ny '''''Acanthopale madagascariensis''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Acanthaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. ''Acanthopale madagascariensis'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> ny anarany feno ary anarana nahafantarana azy taloha ny hoe '''''Strobilanthes madagascariensis''''' <small>Baker</small>. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''belohalika'''.
== Jereo koa ==
* ''[[Acanthopale]]''
* ''[[Strobilanthes]]''
* [[Belohalika]]: ''[[Iresine diffusa]]'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>) (''[[Amaranthaceae]]''); ''[[Pentas mussaendoides]]'' <small>Baker</small> (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Plectranthus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) Benth.</small> (''[[Lamiaceae]]''); ''Acanthopale madagascariensis'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''[[Acanthaceae]]''); ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
qv78c8dvjjisw1tcrb0q6bymhqcj0yc
1146829
1146812
2026-07-05T17:35:06Z
Thelezifor
15140
1146829
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Acanthopale madagascariensis 388102352.jpg|vignette|432x432px|''Acanthopale madagascariensis'']]
Ny '''''Acanthopale madagascariensis''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Acanthaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. ''Acanthopale madagascariensis'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> ny anarany feno ary anarana nahafantarana azy taloha ny hoe '''''Strobilanthes madagascariensis''''' <small>Baker</small>. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''belohalika'''.
== Jereo koa ==
* ''[[Acanthopale]]''
* ''[[Strobilanthes]]''
* [[Belohalika]]: ''[[Iresine diffusa]]'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>) (''[[Amaranthaceae]]''); ''Phyllopentas mussaendoides'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small> (← ''[[Pentas mussaendoides]]'' <small>Baker</small>) (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Plectranthus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) Benth.</small> (''[[Lamiaceae]]''); ''Acanthopale madagascariensis'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''[[Acanthaceae]]''); ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
bj9yjhws5gqewb47efut29ign0q7ugv
1146835
1146829
2026-07-05T18:05:45Z
Thelezifor
15140
1146835
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Acanthopale madagascariensis 388102352.jpg|vignette|432x432px|''Acanthopale madagascariensis'']]
Ny '''''Acanthopale madagascariensis''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Acanthaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. ''Acanthopale madagascariensis'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> ny anarany feno ary anarana nahafantarana azy taloha ny hoe '''''Strobilanthes madagascariensis''''' <small>Baker</small>. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''belohalika'''.
== Jereo koa ==
* ''[[Acanthopale]]''
* ''[[Strobilanthes]]''
* [[Belohalika]]: ''[[Iresine diffusa]]'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>) (''[[Amaranthaceae]]''); ''[[Phyllopentas mussaendoides]]'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small> (← ''Pentas mussaendoides'' <small>Baker</small>) (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Plectranthus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) Benth.</small> (''[[Lamiaceae]]''); ''Acanthopale madagascariensis'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''[[Acanthaceae]]''); ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
6wlrpcghzilr028fesc86xft2r7agwu
1146840
1146835
2026-07-05T18:43:30Z
Thelezifor
15140
1146840
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Acanthopale madagascariensis 388102352.jpg|vignette|432x432px|''Acanthopale madagascariensis'']]
Ny '''''Acanthopale madagascariensis''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Acanthaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. ''Acanthopale madagascariensis'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> ny anarany feno ary anarana nahafantarana azy taloha ny hoe '''''Strobilanthes madagascariensis''''' <small>Baker</small>. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''belohalika'''.
== Jereo koa ==
* ''[[Acanthopale]]''
* ''[[Strobilanthes]]''
* [[Belohalika]]: ''[[Iresine diffusa]]'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>) (''[[Amaranthaceae]]''); ''[[Phyllopentas mussaendoides]]'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small> (← ''Pentas mussaendoides'' <small>Baker</small>) (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Coleus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) A.Chev.</small> (← ''Plectranthus madagascariensis'' <small>(Pers.) Benth.</small>) (''[[Lamiaceae]]''); ''Acanthopale madagascariensis'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''[[Acanthaceae]]''); ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
2ph1kfz2stp3b7hxctdl7fj215x831o
Sokajy:Tanàna ao distrika Nienburg/Weser
14
301288
1146800
2026-07-05T14:24:36Z
HarryWurst
36292
Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Tanàna ao Niedersachsen]] [[Sokajy:Nienburg/Weser]] »
1146800
wikitext
text/x-wiki
[[Sokajy:Tanàna ao Niedersachsen]]
[[Sokajy:Nienburg/Weser]]
0pt55oxwjn21es4ia2q8oc9d5oeh9my
Sokajy:Nienburg/Weser
14
301289
1146801
2026-07-05T14:24:54Z
HarryWurst
36292
Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Tanàna ao Niedersachsen]] [[Sokajy:Tanàna ao Alemaina]] »
1146801
wikitext
text/x-wiki
[[Sokajy:Tanàna ao Niedersachsen]]
[[Sokajy:Tanàna ao Alemaina]]
2cjsasvcfe7t8uxtuiqstobtn1i2xdn
Acanthopale
0
301290
1146803
2026-07-05T14:40:00Z
Thelezifor
15140
Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Acanthaceae
1146803
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Acanthopale madagascariensis 388102352.jpg|vignette|''Acanthopale madagascariensis'']]
Ny '''''Acanthopale''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Acanthaceae]]'' ao amin' ny filaharana [[Lamiales]].
== Lisitry ny karazana ==
Karazana 12 no eken' ny ''[[Plants of the World Online]]'' <small>(26 Janoary 2024)</small>:
* ''Acanthopale aethiogermanica'' <small>Ensermu</small>
* ''Acanthopale breviceps'' <small>(Benoist) Callm. & Phillipson</small>
* ''Acanthopale cuneifolia'' <small>(Benoist) Callm. & Phillipson</small>
* ''Acanthopale confertiflora'' <small>(Lindau) C.B.Clarke</small>
* ''Acanthopale decempedalis'' <small>C.B.Clarke</small> (← ''Acanthopale'' cameronica <small>Bremek</small>.)
* ''Acanthopale humblotii'' <small>(Benoist) Callm. & Phillipson</small>
* ''Acanthopale laxiflora'' <small>(Lindau) C.B.Clarke</small> (← ''Dischistocalyx laxiflorus'' <small>Lindau</small>)
* ''Acanthopale macrocarpa'' <small>Vollesen</small>
* ''[[Acanthopale madagascariensis]]'' <small>(Baker) C.B.Clarke ex Bremek.</small>
* ''Acanthopale perrieri'' <small>(Benoist) Callm. & Phillipson</small>
* ''Acanthopale pubescens'' <small>(Lindau) C.B.Clarke</small>
* ''Acanthopale ramiflora'' <small>(Benoist) Callm. & Phillipson</small>
=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]:
* ''Acanthopale breviceps'' <small>(Benoist) Callm. & Phillipson</small>
* ''Acanthopale cuneifolia'' <small>(Benoist) Callm. & Phillipson</small> (← ''Strobilanthes mediocris'' <small>Benoist</small>)
* ''Acanthopale humblotii'' <small>(Benoist) Callm. & Phillipson</small>
* ''[[Acanthopale madagascariensis]]'' <small>(Baker) C.B.Clarke ex Bremek.</small>
* ''Acanthopale perrieri'' <small>(Benoist) Callm. & Phillipson</small>
* ''Acanthopale ramiflora'' <small>(Benoist) Callm. & Phillipson</small>
=== Napetraka teo taloha ===
* ''Dischistocalyx grandifolius'' <small>C.B.Clarke</small> (← ''Acanthopale buchholzii'' <small>(Lindau) C.B.Clarke</small>)
== Jereo koa ==
* ''[[Dischistocalyx]]''
7f0uxcvggqvxjhhu3rxjps3wf1lr7na
Strobilanthes
0
301291
1146805
2026-07-05T15:29:56Z
Thelezifor
15140
Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Acanthaceae
1146805
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:曲莖馬藍 Strobilanthes flexicaulis 20220112210027 02.jpg|vignette|473x473px|''Strobilanthes flexicaulis'']]
Ny '''''Strobilanthes''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Acanthaceae]]'', ahitana karazana 250 hatramin' ny 350 eo ho eo. Ahitra na zavamaniry minofon-kazo izy ireo, izay mety ho [[hazobotry]] na [[Zavamaniry mandady|mandady]] na maro rantsana mianika. Ny ankamaroany dia avy any [[Azia]] sy eto [[Madagasikara]], any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly ary antonony. Fantatra amin' ny tonony izay mivohitra ny rantsany. Amin' ny fambolena voninkazo an-jaridaina dia karazana sy ovan-karazany maromaro no fantatra tsara amin' ny raviny sy ny voniny.
== Lisitry ny karazana ==
[[Sary:Strobilanthes cernua Papandayan.jpg|vignette|277x277px|''Strobilanthes cernua'']]
Indreto ny lisitry ny karazana araka ny ''[[Plants of the World Online]]'':
* ''Strobilanthes abbreviata'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes accrescens'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes adenophora'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes adnata'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes adpressa'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes afriastiniae'' <small>J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes alata'' <small>Blume</small>
* ''Strobilanthes albostriata'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes alboviridis'' <small>J.B.Imlay</small>
* ''Strobilanthes alternata'' <small>(Burm.f.) Moylan ex J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes amabilis'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes anamallaica'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes anamitica'' <small>Kuntze</small>
* ''Strobilanthes anceps'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes andamanensis'' <small>Bor</small>
* ''Strobilanthes andersonii'' <small>Bedd.</small>
* ''Strobilanthes angustifrons'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes anisophylla'' <small>(Wall. ex Hook.) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes antonii'' <small>Elmer</small>
* ''Strobilanthes apoensis'' <small>(Elmer) Merr.</small>
* ''Strobilanthes aprica'' <small>(Hance) T.Anderson ex Benth.</small>
* ''Strobilanthes arborea'' <small>Span.</small>
* ''Strobilanthes arenicola'' <small>W.W.Sm.</small>
* ''Strobilanthes argentea'' <small>J.B.Imlay</small>
* ''Strobilanthes arnottiana'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes articulata'' <small>J.B.Imlay</small>
* ''Strobilanthes assimulata'' <small>S.Moore</small>
* ''Strobilanthes asymmetrica'' <small>J.R.I.Wood & J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes atropurpurea'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes atroviridis'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes attenuata'' <small>(Wall. ex Nees) Jacq. ex Nees</small>
* ''Strobilanthes auriculata'' <small>Nees</small>
** ''S. auriculata'' var. ''dyeriana'' <small>(Mast.) J.R.I.Wood</small> = ''Strobilanthes dyeriana''
* ''Strobilanthes aurita'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes austrosinensis'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes autapomorpha'' <small>J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes axilliflora'' <small>C.B.Clarke ex S.Moore</small>
* ''Strobilanthes backeri'' <small>(Bremek.) J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes bakeri'' <small>(Merr.) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes bantonensis'' <small>Lindau</small>
* ''Strobilanthes baracatanensis'' <small>(Elmer) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes barbata'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes barbigera'' <small>J.R.I.Wood, Nuraliev & Scotland</small>
* ''Strobilanthes barisanensis'' <small>(Bremek.) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes bheriensis'' <small>(Shakya) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes bibracteata'' <small>Blume</small>
* ''Strobilanthes bilabiata'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes biocullata'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes bipartita'' <small>Terao ex J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes birmanica'' <small>(Bremek.) W.J.Kress & DeFilipps</small>
* ''Strobilanthes bislei'' <small>Sinj.Thomas, B.Mani, Britto & Pradeep</small>
* ''Strobilanthes blumeana'' <small>(Nees) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes bogoriensis'' <small>Lindau</small>
* ''Strobilanthes bolumpattiana'' <small>Bedd.</small>
* ''Strobilanthes bombycina'' <small>J.B.Imlay</small>
* ''Strobilanthes borii'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes bracteata'' <small>(Nees) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes brandisii'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes bremekampiana'' <small>J.R.I.Wood & J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes brunelloides'' <small>(Lam.) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes brunnescens'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes brunoniana'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes bulusanensis'' <small>Elmer</small>
* ''Strobilanthes bunnemeyeri'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes calcicola'' <small>J.R.I.Wood & J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes callosa'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes calvata'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes calycina'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes campaniformis'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes campanulata'' <small>Wight</small>
* ''Strobilanthes canarica'' <small>Bedd.</small>
* ''Strobilanthes candida'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes capillipes'' <small>C.B.Clarke ex Ridl.</small>
* ''Strobilanthes capitata'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes carinei'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes carnatica'' <small>Carine, J.M.Alexander & Scotland</small>
* ''Strobilanthes caudata'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes celebica'' <small>(Bremek.) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes cernua'' <small>Blume</small>
* ''Strobilanthes chiangdaoensis'' <small>Terao</small>
* ''Strobilanthes chinensis'' <small>(Nees) J.R.I.Wood & Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes chrysodelta'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes ciliata'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes cincinnalis'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes clarkei'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes coertii'' <small>Terao ex J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes cognata'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes collina'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes compacta'' <small>D.Fang & H.S.Lo</small>
* ''Strobilanthes congesta'' <small>Terao</small>
* ''Strobilanthes connata'' <small>Collett & Hemsl.</small>
* ''Strobilanthes consanguinea'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes cordifolia'' <small>(Vahl) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes corrugata'' <small>J.B.Imlay</small>
* ''Strobilanthes crassifolia'' <small>Miq.</small>
* ''Strobilanthes crataegifolia'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes crispa'' <small>(L.) Blume</small>
* ''Strobilanthes crossandra'' <small>(Steud.) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes cruciata'' <small>(Bremek.) Terao</small>
* ''Strobilanthes cumingiana'' <small>(Nees) Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes cuneata'' <small>(Shakya) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes cusia'' <small>(Nees) Kuntze</small>
* ''Strobilanthes cuspidata'' <small>(Benth.) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes cycla'' <small>C.B.Clarke ex W.W.Sm.</small>
* ''Strobilanthes cyphantha'' <small>Diels</small>
* ''Strobilanthes cystolithigera'' <small>Lindau</small>
* ''Strobilanthes dalzielii'' <small>(W.W.Sm.) Benoist</small>
* ''Strobilanthes decipiens'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes decumbens'' <small>(Bremek.) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes decurrens'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes deflexa'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes densa'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes denticulata'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes diandra'' <small>(Nees) Alston</small>
* ''Strobilanthes dimorphotricha'' <small>Hance</small>
* ''Strobilanthes discolor'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes disparifolia'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes divaricata'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes dolichophylla'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes dryadum'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes dupenii'' <small>Bedd. ex C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes echinata'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes elmeri'' <small>Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes elongata'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes erecta'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes esquirolii'' <small>H.Lév.</small>
* ''Strobilanthes euantha'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes exserta'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes extensa'' <small>(Nees) Nees</small>
* ''Strobilanthes falconeri'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes farinosa'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes fengiana'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes ferruginea'' <small>D.Fang & H.S.Lo</small>
* ''Strobilanthes filiformis'' <small>Blume</small>
* ''Strobilanthes fimbriata'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes flava'' <small>Kurz</small>
* ''Strobilanthes flexa'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes flexicaulis'' <small>Hayata</small>
* ''Strobilanthes fluviatilis'' <small>(C.B.Clarke ex W.W.Sm.) Moylan & Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes foliosa'' <small>(Wight) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes formosana'' <small>S.Moore</small>
* ''Strobilanthes forrestii'' <small>Diels</small>
* ''Strobilanthes fragrans'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes frondosa'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes fruticosa'' <small>(Chatterjee) W.J.Kress & DeFilipps</small>
* ''Strobilanthes fruticulosa'' <small>(C.B.Clarke) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes fusca'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes galeopsis'' <small>Stapf</small>
* ''Strobilanthes gamblei'' <small>Carine, J.M.Alexander & Scotland</small>
* ''Strobilanthes gardneriana'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes gigantodes'' <small>Lindau</small>
* ''Strobilanthes glabrata'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes glandibracteata'' <small>D.Fang & H.S.Lo</small>
* ''Strobilanthes glandulosa'' <small>Blume</small>
* ''Strobilanthes glaucescens'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes glomerata'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes glutinosa'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes gossypina'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes gracilis'' <small>Bedd.</small>
* ''Strobilanthes graminea'' <small>J.B.Imlay</small>
* ''Strobilanthes gregalis'' <small>Collett & Hemsl.</small>
* ''Strobilanthes guangxiensis'' <small>S.Z.Huang</small>
* ''Strobilanthes habracanthoides'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes halconensis'' <small>Merr.</small>
* ''Strobilanthes hallbergii'' <small>Blatt.</small>
* ''Strobilanthes hamiltoniana'' <small>(Steud.) Bosser & Heine</small>
* ''Strobilanthes helferi'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes helicoides'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes helicta'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes heliophila'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes henryi'' <small>Hemsl.</small>
* ''Strobilanthes heterochroa'' <small>Hand.-Mazz.</small>
* ''Strobilanthes heteroclita'' <small>D.Fang & H.S.Lo</small>
* ''Strobilanthes heteromalla'' <small>T.Anderson ex C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes heyneana'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes himalayana'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes hirsuta'' <small>Decne.</small>
* ''Strobilanthes hirta'' <small>(Vahl) Blume</small>
* ''Strobilanthes hirticalyx'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes hirtisepala'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes homotropa'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes hongii'' <small>Y.F.Deng & F.L.Chen</small>
* ''Strobilanthes hookeri'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes hossei'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes humilis'' <small>(Nees) Gamble</small>
* ''Strobilanthes hupehensis'' <small>W.W.Sm.</small>
* ''Strobilanthes hypericoides'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes hypomalla'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes imbricata'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes imlayae'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes incisa'' <small>J.B.Imlay</small>
* ''Strobilanthes inflata'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes integrifolia'' <small>(Dalzell) Kuntze</small>
** also ''Strobilanthes integrifolius''
* ''Strobilanthes involucrata'' <small>Blume</small>
* ''Strobilanthes ixiocephala'' <small>Benth.</small>
* ''Strobilanthes japonica'' <small>(Thunb.) Miq.</small>
* ''Strobilanthes jennyae'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes jeyporensis'' <small>Bedd.</small>
* ''Strobilanthes jogensis'' <small>Gilli</small>
* ''Strobilanthes jomyi'' <small>P.Biju, Josekutty, Rekha & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes kachinensis'' <small>J.R.I.Wood & J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes kannanii'' <small>Josekutty, P.Biju, J.R.I.Wood & Augustine</small>
* ''Strobilanthes karensium'' <small>Kurz</small>
* ''Strobilanthes khasyana'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes khoshooana'' <small>(S.R.Paul) Karthik. & Moorthy</small>
* ''Strobilanthes kingdonii'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes kjellbergii'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes klossii'' <small>(S.Moore) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes koordersii'' <small>C.B.Clarke ex Koord.</small>
* ''Strobilanthes korthalsii'' <small>(Bremek.) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes kunthiana'' <small>T.Anderson ex Benth.</small>
* ''Strobilanthes labordei'' <small>H.Lév.</small>
* ''Strobilanthes lachenensis'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes lamiifolia'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes lamioides'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes lamium'' <small>C.B.Clarke ex W.W.Sm.</small>
* ''Strobilanthes lanata'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes lanceifolia'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes lanyuensis'' <small>Seok, C.F.Hsieh & J.Murata</small>
* ''Strobilanthes larium'' <small>Hand.-Mazz.</small>
* ''Strobilanthes latebrosa'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes latibracteata'' <small>J.B.Imlay</small>
* ''Strobilanthes lawsonii'' <small>Gamble</small>
* ''Strobilanthes laxa'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes leucopogon'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes lihengiae'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes linearifolia'' <small>(Bremek.) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes longespicata'' <small>Hayata</small>
* ''Strobilanthes longgangensis'' <small>D.Fang & H.S.Lo</small>
* ''Strobilanthes longiflora'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes longipedunculata'' <small>Terao ex J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes longipetiolata'' <small>(Merr.) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes longispica'' <small>(H.P.Tsui) J.R.I.Wood & Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes longistaminea'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes longzhouensis'' <small>H.S.Lo & D.Fang</small>
* ''Strobilanthes lupulina'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes lurida'' <small>Wight</small>
* ''Strobilanthes maclellandii'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes maclurei'' <small>Merr.</small>
* ''Strobilanthes maculata'' <small>(Wall.) Nees</small>
* ''Strobilanthes maingayi'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes malabarica'' <small>Josekutty, P.Biju & Augustine</small>
* ''Strobilanthes mastersii'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes matthewiana'' <small>Scotland</small>
* ''Strobilanthes maxwellii'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes mearnsii'' <small>Merr.</small>
* ''Strobilanthes medogensis'' <small>(H.W.Li) J.R.I.Wood & Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes meeboldii'' <small>Craib</small>
* ''Strobilanthes mekongensis'' <small>W.W.Sm.</small>
* ''Strobilanthes membranacea'' <small>Talbot</small>
* ''Strobilanthes merrillii'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes micrantha'' <small>Wight</small>
* ''Strobilanthes microcarpa'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes microstachya'' <small>Benth.</small>
* ''Strobilanthes mogokensis'' <small>Lace</small>
* ''Strobilanthes monadelpha'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes moschifera'' <small>Blume</small>
* ''Strobilanthes mucronatoproducta'' <small>Lindau</small>
* ''Strobilanthes mullayanagiriensis'' <small>Sinj.Thomas, B.Mani, Britto & Pradeep</small>
* ''Strobilanthes multangula'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes multidens'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes multiflora'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes muratae'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes murutorum'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes myura'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes nagaensis'' <small>(Bremek.) W.J.Kress & DeFilipps</small>
* ''Strobilanthes namkadingensis'' <small>Soulad. & Tagane</small>
* ''Strobilanthes naumannii'' <small>Engl.</small>
* ''Strobilanthes neilgherrensis'' <small>Bedd.</small>
* ''Strobilanthes nemorosa'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes neoaspera'' <small>Venu & P.Daniel</small>
* ''Strobilanthes newii'' <small>Bedd. ex C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes nigrescens'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes ningmingensis'' <small>D.Fang & H.S.Lo</small>
* ''Strobilanthes nobilis'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes nockii'' <small>Trimen</small>
* ''Strobilanthes novomegapolitana'' <small>Lindau</small>
* ''Strobilanthes nutans'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes obesa'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes obtusibracteata'' <small>Terao</small>
* ''Strobilanthes oligantha'' <small>Miq.</small>
* ''Strobilanthes oligocephala'' <small>T.Anderson ex C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes oresbia'' <small>W.W.Sm.</small>
* ''Strobilanthes orientalis'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes orthostachya'' <small>(Bremek.) J.R.I.Wood & J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes ovata'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes ovatibracteata'' <small>H.S.Lo & D.Fang</small>
* ''Strobilanthes ovatifolia'' <small>(Bremek.) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes oxycalycina'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes pachyphylla'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes pachys'' <small>C.B.Clarke ex Merr.</small>
* ''Strobilanthes palawanensis'' <small>Elmer</small>
* ''Strobilanthes panichanga'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes paniculata'' <small>(Nees) Miq.</small>
* ''Strobilanthes paniculiformis'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes papillosa'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes parabolica'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes parryorum'' <small>C.E.C.Fisch.</small>
* ''Strobilanthes parvifolia'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes pateriformis'' <small>Lindau</small>
* ''Strobilanthes patulus'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes pauciflora'' <small>(Merr.) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes pavala'' <small>(Roxb.) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes pedicellata'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes pedunculosa'' <small>Miq.</small>
* ''Strobilanthes pendula'' <small>J.R.I.Wood & J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes peninsularis'' <small>Terao</small>
* ''Strobilanthes pentandra'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes pentastemonoides'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
** also ''Strobilanthes penstemonoides''
* ''Strobilanthes perplexa'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes perrottetiana'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes phoenicea'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes phyllocephala'' <small>J.R.I.Wood & Scotland</small>
* ''Strobilanthes phyllostachya'' <small>Kurz</small>
* ''Strobilanthes pinetorum'' <small>W.W.Sm.</small>
* ''Strobilanthes pluriformis'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes poilanei'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes polybotrya'' <small>Miq.</small>
* ''Strobilanthes polyneuros'' <small>C.B.Clarke ex W.W.Sm.</small>
* ''Strobilanthes polystachya'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes polythrix'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes pothigaiensis'' <small>Gopalan & Chithra</small>
* ''Strobilanthes procumbens'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes pseudocollina'' <small>K.J.He & D.H.Qin</small>
* ''Strobilanthes pteroclada'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes pterygorrhachis'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes pubescens'' <small>(Bremek.) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes pubiflora'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes pulcherrima'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes pulneyensis'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes punctata'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes pusilla'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes quadrifaria'' <small>(Wall. ex Nees) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes ramulosa'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes rankanensis'' <small>Hayata</small>
* ''Strobilanthes ranongensis'' <small>Terao</small>
* ''Strobilanthes recurva'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes remota'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes renschiae'' <small>(Bremek.) J.R.I.Wood & J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes repanda'' <small>(Blume) J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes reptans'' <small>(G.Forst.) Moylan ex Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes reticulata'' <small>Stapf</small>
* ''Strobilanthes retusa'' <small>D.Fang</small>
* ''Strobilanthes rhamnifolia'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes rhombifolia'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes rhytiphylla'' <small>(Nees) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes rhytisperma'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes ridleyi'' <small>Merr.</small>
* ''Strobilanthes rivularis'' <small>J.R.I.Wood & J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes rosea'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes rostrata'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes rubescens'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes rubicunda'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes rufescens'' <small>(Roth) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes ruficapillis'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes ruficaulis'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes rufocapitata'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes rufopauper'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes rufosepalus'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes rufostrobilata'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes sabiniana'' <small>(Wall. ex Lindl.) Nees</small>
* ''Strobilanthes saccata'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes sainthomiana'' <small>Augustine, Josekutty & P.Biju</small>
* ''Strobilanthes saltiensis'' <small>S.Moore</small>
* ''Strobilanthes sanjappae'' <small>Karthik. & Moorthy</small>
* ''Strobilanthes sarcorrhiza'' <small>(C.Ling) C.Z.Zheng ex Y.F.Deng & N.H.Xia</small>
* ''Strobilanthes sarmentosa'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes scabra'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes scabrida'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes schomburgkii'' <small>(Craib) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes scrobiculata'' <small>Dalzell ex C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes secunda'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes serrata'' <small>J.B.Imlay</small>
* ''Strobilanthes sessilis'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes setosa'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes sexennis'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes shanensis'' <small>(Bremek.) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes simonsii'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes simplex'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes sinica'' <small>(H.S.Lo) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes sinuata'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes speciosa'' <small>Blume</small>
* ''Strobilanthes spicata'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes spiciformis'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes squalens'' <small>S.Moore</small>
* ''Strobilanthes steenisiana'' <small>J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes stenodon'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes stenura'' <small>(Bremek.) J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes stolonifera'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes straminea'' <small>W.W.Sm.</small>
* ''Strobilanthes strigosa'' <small>D.Fang & H.S.Lo</small>
* ''Strobilanthes suborbicularis'' <small>J.B.Imlay</small>
* ''Strobilanthes sulawesiana'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes sulfurea'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes sumatrana'' <small>Miq.</small>
* ''Strobilanthes sylvestris'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes szechuanica'' <small>(Batalin) J.R.I.Wood & Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes tamburensis'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes tanakae'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes taoana'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes tenax'' <small>Dunn</small>
* ''Strobilanthes tenuiflora'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes teraoi'' <small>J.R.I.Wood & J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes tetrasperma'' <small>(Champ.) Druce</small>
* ''Strobilanthes thomsonii'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes thwaitesii'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes tibetica'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes timorensis'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes tomentosa'' <small>(Nees) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes tonkinensis'' <small>Lindau</small>
* ''Strobilanthes torrentium'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes trichantha'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes tricostata'' <small>Sinj.Thomas, B.Mani, Britto & Pradeep</small>
* ''Strobilanthes tristis'' <small>(Wight) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes truncata'' <small>D.Fang & H.S.Lo</small>
* ''Strobilanthes tubiflos'' <small>(C.B.Clarke) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes twangensis'' <small>J.R.I.Wood & D.Borah</small>
* ''Strobilanthes unilateralis'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes urceolaris'' <small>Gamble</small>
* ''Strobilanthes urens'' <small>(Roth) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes urophylla'' <small>(Nees) Nees</small>
* ''Strobilanthes vallicola'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes venosa'' <small>(C.B.Clarke) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes verruculosa'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes versicolor'' <small>Diels</small>
* ''Strobilanthes vestita'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes violacea'' <small>Bedd.</small>
* ''Strobilanthes violascens'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes violifolia'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes virendrakumariana'' <small>Venu & P.Daniel</small>
* ''Strobilanthes viridis'' <small>(Merr.) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes viscosa'' <small>(Arn. ex Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes wakasana'' <small>Wakas. & Naruh.</small>
* ''Strobilanthes walkeri'' <small>Arn. ex Nees</small>
* ''Strobilanthes wallichii'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes wangiana'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes warburgii'' <small>Terao ex J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes wardiana'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes wightiana'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes wightii'' <small>(Bremek.) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes willisii'' <small>Carine</small>
* ''Strobilanthes wilsonii'' <small>J.R.I.Wood & Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes winckelii'' <small>(Bremek.) J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes xanthosticta'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes yunnanensis'' <small>Diels</small>
* ''Strobilanthes zenkeriana'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes zeylanica'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes zwickeyae'' <small>(Moylan) Y.F.Deng</small>
=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Ny karazana rehetra eto [[Madagasikara]] napetraka ao amin' ny antoko ''Strobilanthes'' dia nafindra ao amin' ny antoko ''[[Acanthopale]]'':
* ''Strobilanthes breviceps'' <small>Benoist</small> → ''Acanthopale breviceps'' <small>(Benoist) Callm. & Phillipson</small>
* ''Strobilanthes cuneifolia'' <small>Benoist</small> → ''Acanthopale cuneifolia'' <small>(Benoist) Callm. & Phillipson</small>
* ''Strobilanthes gracilicaulis'' <small>Benoist</small> → ''Dyschoriste gracilicaulis'' <small>(Benoist) Benoist.</small>
* ''Strobilanthes humblotii'' <small>Benoist</small> → ''Acanthopale humblotii'' <small>(Benoist) Callm. & Phillipson</small>
* ''Strobilanthes isoglossoides'' <small>Lindau</small> → ''Mimulopsis madagascariensis'' <small>(Baker) Benoist</small>
* ''[[Strobilanthes madagascariensis]]'' <small>Baker</small> → ''[[Acanthopale madagascariensis]]'' <small>(Baker) C.B.Clarke ex Bremek.</small>
* ''Strobilanthes madagascariensis'' var. ''calvescens'' <small>Benoist</small> → ''Acanthopale ramiflora''.
* ''Strobilanthes mediocris'' <small>Benoist</small> → ''Acanthopale cuneifolia''
* ''Strobilanthes perrieri'' <small>Benoist</small> → ''Acanthopale perrieri'' <small>(Benoist) Callm. & Phillipson</small>
* ''Strobilanthes ramiflora'' <small>Benoist</small> → ''Acanthopale ramiflora'' <small>(Benoist) Callm. & Phillipson</small>
== Jereo koa ==
* [[Belohalika]]: ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small> (''[[Amaranthaceae]]''); ''[[Pentas mussaendoides]]'' <small>Baker</small> (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Plectranthus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) Benth.</small> (''[[Lamiaceae]]''); ''Acanthopale madagascariensis'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''[[Acanthaceae]]''); ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
aj3fqr4wnrrtm6nz5ija50t03vg9ezv
1146806
1146805
2026-07-05T15:31:24Z
Thelezifor
15140
1146806
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:曲莖馬藍 Strobilanthes flexicaulis 20220112210027 02.jpg|vignette|473x473px|''Strobilanthes flexicaulis'']]
Ny '''''Strobilanthes''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Acanthaceae]]'', ahitana karazana 250 hatramin' ny 350 eo ho eo. Ahitra na zavamaniry minofon-kazo izy ireo, izay mety ho [[hazobotry]] na [[vahy]] na maro rantsana mianika. Ny ankamaroany dia avy any [[Azia]] sy eto [[Madagasikara]], any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly ary antonony. Fantatra amin' ny tonony izay mivohitra ny rantsany. Amin' ny fambolena voninkazo an-jaridaina dia karazana sy ovan-karazany maromaro no fantatra tsara amin' ny raviny sy ny voniny.
== Lisitry ny karazana ==
[[Sary:Strobilanthes cernua Papandayan.jpg|vignette|277x277px|''Strobilanthes cernua'']]
Indreto ny lisitry ny karazana araka ny ''[[Plants of the World Online]]'':
* ''Strobilanthes abbreviata'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes accrescens'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes adenophora'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes adnata'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes adpressa'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes afriastiniae'' <small>J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes alata'' <small>Blume</small>
* ''Strobilanthes albostriata'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes alboviridis'' <small>J.B.Imlay</small>
* ''Strobilanthes alternata'' <small>(Burm.f.) Moylan ex J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes amabilis'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes anamallaica'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes anamitica'' <small>Kuntze</small>
* ''Strobilanthes anceps'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes andamanensis'' <small>Bor</small>
* ''Strobilanthes andersonii'' <small>Bedd.</small>
* ''Strobilanthes angustifrons'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes anisophylla'' <small>(Wall. ex Hook.) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes antonii'' <small>Elmer</small>
* ''Strobilanthes apoensis'' <small>(Elmer) Merr.</small>
* ''Strobilanthes aprica'' <small>(Hance) T.Anderson ex Benth.</small>
* ''Strobilanthes arborea'' <small>Span.</small>
* ''Strobilanthes arenicola'' <small>W.W.Sm.</small>
* ''Strobilanthes argentea'' <small>J.B.Imlay</small>
* ''Strobilanthes arnottiana'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes articulata'' <small>J.B.Imlay</small>
* ''Strobilanthes assimulata'' <small>S.Moore</small>
* ''Strobilanthes asymmetrica'' <small>J.R.I.Wood & J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes atropurpurea'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes atroviridis'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes attenuata'' <small>(Wall. ex Nees) Jacq. ex Nees</small>
* ''Strobilanthes auriculata'' <small>Nees</small>
** ''S. auriculata'' var. ''dyeriana'' <small>(Mast.) J.R.I.Wood</small> = ''Strobilanthes dyeriana''
* ''Strobilanthes aurita'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes austrosinensis'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes autapomorpha'' <small>J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes axilliflora'' <small>C.B.Clarke ex S.Moore</small>
* ''Strobilanthes backeri'' <small>(Bremek.) J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes bakeri'' <small>(Merr.) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes bantonensis'' <small>Lindau</small>
* ''Strobilanthes baracatanensis'' <small>(Elmer) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes barbata'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes barbigera'' <small>J.R.I.Wood, Nuraliev & Scotland</small>
* ''Strobilanthes barisanensis'' <small>(Bremek.) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes bheriensis'' <small>(Shakya) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes bibracteata'' <small>Blume</small>
* ''Strobilanthes bilabiata'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes biocullata'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes bipartita'' <small>Terao ex J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes birmanica'' <small>(Bremek.) W.J.Kress & DeFilipps</small>
* ''Strobilanthes bislei'' <small>Sinj.Thomas, B.Mani, Britto & Pradeep</small>
* ''Strobilanthes blumeana'' <small>(Nees) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes bogoriensis'' <small>Lindau</small>
* ''Strobilanthes bolumpattiana'' <small>Bedd.</small>
* ''Strobilanthes bombycina'' <small>J.B.Imlay</small>
* ''Strobilanthes borii'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes bracteata'' <small>(Nees) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes brandisii'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes bremekampiana'' <small>J.R.I.Wood & J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes brunelloides'' <small>(Lam.) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes brunnescens'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes brunoniana'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes bulusanensis'' <small>Elmer</small>
* ''Strobilanthes bunnemeyeri'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes calcicola'' <small>J.R.I.Wood & J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes callosa'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes calvata'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes calycina'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes campaniformis'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes campanulata'' <small>Wight</small>
* ''Strobilanthes canarica'' <small>Bedd.</small>
* ''Strobilanthes candida'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes capillipes'' <small>C.B.Clarke ex Ridl.</small>
* ''Strobilanthes capitata'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes carinei'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes carnatica'' <small>Carine, J.M.Alexander & Scotland</small>
* ''Strobilanthes caudata'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes celebica'' <small>(Bremek.) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes cernua'' <small>Blume</small>
* ''Strobilanthes chiangdaoensis'' <small>Terao</small>
* ''Strobilanthes chinensis'' <small>(Nees) J.R.I.Wood & Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes chrysodelta'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes ciliata'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes cincinnalis'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes clarkei'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes coertii'' <small>Terao ex J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes cognata'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes collina'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes compacta'' <small>D.Fang & H.S.Lo</small>
* ''Strobilanthes congesta'' <small>Terao</small>
* ''Strobilanthes connata'' <small>Collett & Hemsl.</small>
* ''Strobilanthes consanguinea'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes cordifolia'' <small>(Vahl) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes corrugata'' <small>J.B.Imlay</small>
* ''Strobilanthes crassifolia'' <small>Miq.</small>
* ''Strobilanthes crataegifolia'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes crispa'' <small>(L.) Blume</small>
* ''Strobilanthes crossandra'' <small>(Steud.) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes cruciata'' <small>(Bremek.) Terao</small>
* ''Strobilanthes cumingiana'' <small>(Nees) Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes cuneata'' <small>(Shakya) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes cusia'' <small>(Nees) Kuntze</small>
* ''Strobilanthes cuspidata'' <small>(Benth.) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes cycla'' <small>C.B.Clarke ex W.W.Sm.</small>
* ''Strobilanthes cyphantha'' <small>Diels</small>
* ''Strobilanthes cystolithigera'' <small>Lindau</small>
* ''Strobilanthes dalzielii'' <small>(W.W.Sm.) Benoist</small>
* ''Strobilanthes decipiens'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes decumbens'' <small>(Bremek.) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes decurrens'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes deflexa'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes densa'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes denticulata'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes diandra'' <small>(Nees) Alston</small>
* ''Strobilanthes dimorphotricha'' <small>Hance</small>
* ''Strobilanthes discolor'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes disparifolia'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes divaricata'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes dolichophylla'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes dryadum'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes dupenii'' <small>Bedd. ex C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes echinata'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes elmeri'' <small>Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes elongata'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes erecta'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes esquirolii'' <small>H.Lév.</small>
* ''Strobilanthes euantha'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes exserta'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes extensa'' <small>(Nees) Nees</small>
* ''Strobilanthes falconeri'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes farinosa'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes fengiana'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes ferruginea'' <small>D.Fang & H.S.Lo</small>
* ''Strobilanthes filiformis'' <small>Blume</small>
* ''Strobilanthes fimbriata'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes flava'' <small>Kurz</small>
* ''Strobilanthes flexa'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes flexicaulis'' <small>Hayata</small>
* ''Strobilanthes fluviatilis'' <small>(C.B.Clarke ex W.W.Sm.) Moylan & Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes foliosa'' <small>(Wight) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes formosana'' <small>S.Moore</small>
* ''Strobilanthes forrestii'' <small>Diels</small>
* ''Strobilanthes fragrans'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes frondosa'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes fruticosa'' <small>(Chatterjee) W.J.Kress & DeFilipps</small>
* ''Strobilanthes fruticulosa'' <small>(C.B.Clarke) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes fusca'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes galeopsis'' <small>Stapf</small>
* ''Strobilanthes gamblei'' <small>Carine, J.M.Alexander & Scotland</small>
* ''Strobilanthes gardneriana'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes gigantodes'' <small>Lindau</small>
* ''Strobilanthes glabrata'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes glandibracteata'' <small>D.Fang & H.S.Lo</small>
* ''Strobilanthes glandulosa'' <small>Blume</small>
* ''Strobilanthes glaucescens'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes glomerata'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes glutinosa'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes gossypina'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes gracilis'' <small>Bedd.</small>
* ''Strobilanthes graminea'' <small>J.B.Imlay</small>
* ''Strobilanthes gregalis'' <small>Collett & Hemsl.</small>
* ''Strobilanthes guangxiensis'' <small>S.Z.Huang</small>
* ''Strobilanthes habracanthoides'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes halconensis'' <small>Merr.</small>
* ''Strobilanthes hallbergii'' <small>Blatt.</small>
* ''Strobilanthes hamiltoniana'' <small>(Steud.) Bosser & Heine</small>
* ''Strobilanthes helferi'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes helicoides'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes helicta'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes heliophila'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes henryi'' <small>Hemsl.</small>
* ''Strobilanthes heterochroa'' <small>Hand.-Mazz.</small>
* ''Strobilanthes heteroclita'' <small>D.Fang & H.S.Lo</small>
* ''Strobilanthes heteromalla'' <small>T.Anderson ex C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes heyneana'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes himalayana'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes hirsuta'' <small>Decne.</small>
* ''Strobilanthes hirta'' <small>(Vahl) Blume</small>
* ''Strobilanthes hirticalyx'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes hirtisepala'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes homotropa'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes hongii'' <small>Y.F.Deng & F.L.Chen</small>
* ''Strobilanthes hookeri'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes hossei'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes humilis'' <small>(Nees) Gamble</small>
* ''Strobilanthes hupehensis'' <small>W.W.Sm.</small>
* ''Strobilanthes hypericoides'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes hypomalla'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes imbricata'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes imlayae'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes incisa'' <small>J.B.Imlay</small>
* ''Strobilanthes inflata'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes integrifolia'' <small>(Dalzell) Kuntze</small>
** also ''Strobilanthes integrifolius''
* ''Strobilanthes involucrata'' <small>Blume</small>
* ''Strobilanthes ixiocephala'' <small>Benth.</small>
* ''Strobilanthes japonica'' <small>(Thunb.) Miq.</small>
* ''Strobilanthes jennyae'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes jeyporensis'' <small>Bedd.</small>
* ''Strobilanthes jogensis'' <small>Gilli</small>
* ''Strobilanthes jomyi'' <small>P.Biju, Josekutty, Rekha & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes kachinensis'' <small>J.R.I.Wood & J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes kannanii'' <small>Josekutty, P.Biju, J.R.I.Wood & Augustine</small>
* ''Strobilanthes karensium'' <small>Kurz</small>
* ''Strobilanthes khasyana'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes khoshooana'' <small>(S.R.Paul) Karthik. & Moorthy</small>
* ''Strobilanthes kingdonii'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes kjellbergii'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes klossii'' <small>(S.Moore) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes koordersii'' <small>C.B.Clarke ex Koord.</small>
* ''Strobilanthes korthalsii'' <small>(Bremek.) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes kunthiana'' <small>T.Anderson ex Benth.</small>
* ''Strobilanthes labordei'' <small>H.Lév.</small>
* ''Strobilanthes lachenensis'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes lamiifolia'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes lamioides'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes lamium'' <small>C.B.Clarke ex W.W.Sm.</small>
* ''Strobilanthes lanata'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes lanceifolia'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes lanyuensis'' <small>Seok, C.F.Hsieh & J.Murata</small>
* ''Strobilanthes larium'' <small>Hand.-Mazz.</small>
* ''Strobilanthes latebrosa'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes latibracteata'' <small>J.B.Imlay</small>
* ''Strobilanthes lawsonii'' <small>Gamble</small>
* ''Strobilanthes laxa'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes leucopogon'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes lihengiae'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes linearifolia'' <small>(Bremek.) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes longespicata'' <small>Hayata</small>
* ''Strobilanthes longgangensis'' <small>D.Fang & H.S.Lo</small>
* ''Strobilanthes longiflora'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes longipedunculata'' <small>Terao ex J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes longipetiolata'' <small>(Merr.) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes longispica'' <small>(H.P.Tsui) J.R.I.Wood & Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes longistaminea'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes longzhouensis'' <small>H.S.Lo & D.Fang</small>
* ''Strobilanthes lupulina'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes lurida'' <small>Wight</small>
* ''Strobilanthes maclellandii'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes maclurei'' <small>Merr.</small>
* ''Strobilanthes maculata'' <small>(Wall.) Nees</small>
* ''Strobilanthes maingayi'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes malabarica'' <small>Josekutty, P.Biju & Augustine</small>
* ''Strobilanthes mastersii'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes matthewiana'' <small>Scotland</small>
* ''Strobilanthes maxwellii'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes mearnsii'' <small>Merr.</small>
* ''Strobilanthes medogensis'' <small>(H.W.Li) J.R.I.Wood & Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes meeboldii'' <small>Craib</small>
* ''Strobilanthes mekongensis'' <small>W.W.Sm.</small>
* ''Strobilanthes membranacea'' <small>Talbot</small>
* ''Strobilanthes merrillii'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes micrantha'' <small>Wight</small>
* ''Strobilanthes microcarpa'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes microstachya'' <small>Benth.</small>
* ''Strobilanthes mogokensis'' <small>Lace</small>
* ''Strobilanthes monadelpha'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes moschifera'' <small>Blume</small>
* ''Strobilanthes mucronatoproducta'' <small>Lindau</small>
* ''Strobilanthes mullayanagiriensis'' <small>Sinj.Thomas, B.Mani, Britto & Pradeep</small>
* ''Strobilanthes multangula'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes multidens'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes multiflora'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes muratae'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes murutorum'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes myura'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes nagaensis'' <small>(Bremek.) W.J.Kress & DeFilipps</small>
* ''Strobilanthes namkadingensis'' <small>Soulad. & Tagane</small>
* ''Strobilanthes naumannii'' <small>Engl.</small>
* ''Strobilanthes neilgherrensis'' <small>Bedd.</small>
* ''Strobilanthes nemorosa'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes neoaspera'' <small>Venu & P.Daniel</small>
* ''Strobilanthes newii'' <small>Bedd. ex C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes nigrescens'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes ningmingensis'' <small>D.Fang & H.S.Lo</small>
* ''Strobilanthes nobilis'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes nockii'' <small>Trimen</small>
* ''Strobilanthes novomegapolitana'' <small>Lindau</small>
* ''Strobilanthes nutans'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes obesa'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes obtusibracteata'' <small>Terao</small>
* ''Strobilanthes oligantha'' <small>Miq.</small>
* ''Strobilanthes oligocephala'' <small>T.Anderson ex C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes oresbia'' <small>W.W.Sm.</small>
* ''Strobilanthes orientalis'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes orthostachya'' <small>(Bremek.) J.R.I.Wood & J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes ovata'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes ovatibracteata'' <small>H.S.Lo & D.Fang</small>
* ''Strobilanthes ovatifolia'' <small>(Bremek.) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes oxycalycina'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes pachyphylla'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes pachys'' <small>C.B.Clarke ex Merr.</small>
* ''Strobilanthes palawanensis'' <small>Elmer</small>
* ''Strobilanthes panichanga'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes paniculata'' <small>(Nees) Miq.</small>
* ''Strobilanthes paniculiformis'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes papillosa'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes parabolica'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes parryorum'' <small>C.E.C.Fisch.</small>
* ''Strobilanthes parvifolia'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes pateriformis'' <small>Lindau</small>
* ''Strobilanthes patulus'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes pauciflora'' <small>(Merr.) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes pavala'' <small>(Roxb.) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes pedicellata'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes pedunculosa'' <small>Miq.</small>
* ''Strobilanthes pendula'' <small>J.R.I.Wood & J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes peninsularis'' <small>Terao</small>
* ''Strobilanthes pentandra'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes pentastemonoides'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
** also ''Strobilanthes penstemonoides''
* ''Strobilanthes perplexa'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes perrottetiana'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes phoenicea'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes phyllocephala'' <small>J.R.I.Wood & Scotland</small>
* ''Strobilanthes phyllostachya'' <small>Kurz</small>
* ''Strobilanthes pinetorum'' <small>W.W.Sm.</small>
* ''Strobilanthes pluriformis'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes poilanei'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes polybotrya'' <small>Miq.</small>
* ''Strobilanthes polyneuros'' <small>C.B.Clarke ex W.W.Sm.</small>
* ''Strobilanthes polystachya'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes polythrix'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes pothigaiensis'' <small>Gopalan & Chithra</small>
* ''Strobilanthes procumbens'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes pseudocollina'' <small>K.J.He & D.H.Qin</small>
* ''Strobilanthes pteroclada'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes pterygorrhachis'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes pubescens'' <small>(Bremek.) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes pubiflora'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes pulcherrima'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes pulneyensis'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes punctata'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes pusilla'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes quadrifaria'' <small>(Wall. ex Nees) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes ramulosa'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes rankanensis'' <small>Hayata</small>
* ''Strobilanthes ranongensis'' <small>Terao</small>
* ''Strobilanthes recurva'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes remota'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes renschiae'' <small>(Bremek.) J.R.I.Wood & J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes repanda'' <small>(Blume) J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes reptans'' <small>(G.Forst.) Moylan ex Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes reticulata'' <small>Stapf</small>
* ''Strobilanthes retusa'' <small>D.Fang</small>
* ''Strobilanthes rhamnifolia'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes rhombifolia'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes rhytiphylla'' <small>(Nees) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes rhytisperma'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes ridleyi'' <small>Merr.</small>
* ''Strobilanthes rivularis'' <small>J.R.I.Wood & J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes rosea'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes rostrata'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes rubescens'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes rubicunda'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes rufescens'' <small>(Roth) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes ruficapillis'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes ruficaulis'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes rufocapitata'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes rufopauper'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes rufosepalus'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes rufostrobilata'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes sabiniana'' <small>(Wall. ex Lindl.) Nees</small>
* ''Strobilanthes saccata'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes sainthomiana'' <small>Augustine, Josekutty & P.Biju</small>
* ''Strobilanthes saltiensis'' <small>S.Moore</small>
* ''Strobilanthes sanjappae'' <small>Karthik. & Moorthy</small>
* ''Strobilanthes sarcorrhiza'' <small>(C.Ling) C.Z.Zheng ex Y.F.Deng & N.H.Xia</small>
* ''Strobilanthes sarmentosa'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes scabra'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes scabrida'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes schomburgkii'' <small>(Craib) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes scrobiculata'' <small>Dalzell ex C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes secunda'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes serrata'' <small>J.B.Imlay</small>
* ''Strobilanthes sessilis'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes setosa'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes sexennis'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes shanensis'' <small>(Bremek.) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes simonsii'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes simplex'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes sinica'' <small>(H.S.Lo) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes sinuata'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes speciosa'' <small>Blume</small>
* ''Strobilanthes spicata'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes spiciformis'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes squalens'' <small>S.Moore</small>
* ''Strobilanthes steenisiana'' <small>J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes stenodon'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes stenura'' <small>(Bremek.) J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes stolonifera'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes straminea'' <small>W.W.Sm.</small>
* ''Strobilanthes strigosa'' <small>D.Fang & H.S.Lo</small>
* ''Strobilanthes suborbicularis'' <small>J.B.Imlay</small>
* ''Strobilanthes sulawesiana'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes sulfurea'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes sumatrana'' <small>Miq.</small>
* ''Strobilanthes sylvestris'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes szechuanica'' <small>(Batalin) J.R.I.Wood & Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes tamburensis'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes tanakae'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes taoana'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes tenax'' <small>Dunn</small>
* ''Strobilanthes tenuiflora'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes teraoi'' <small>J.R.I.Wood & J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes tetrasperma'' <small>(Champ.) Druce</small>
* ''Strobilanthes thomsonii'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes thwaitesii'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes tibetica'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes timorensis'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes tomentosa'' <small>(Nees) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes tonkinensis'' <small>Lindau</small>
* ''Strobilanthes torrentium'' <small>Benoist</small>
* ''Strobilanthes trichantha'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes tricostata'' <small>Sinj.Thomas, B.Mani, Britto & Pradeep</small>
* ''Strobilanthes tristis'' <small>(Wight) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes truncata'' <small>D.Fang & H.S.Lo</small>
* ''Strobilanthes tubiflos'' <small>(C.B.Clarke) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes twangensis'' <small>J.R.I.Wood & D.Borah</small>
* ''Strobilanthes unilateralis'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes urceolaris'' <small>Gamble</small>
* ''Strobilanthes urens'' <small>(Roth) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes urophylla'' <small>(Nees) Nees</small>
* ''Strobilanthes vallicola'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes venosa'' <small>(C.B.Clarke) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes verruculosa'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes versicolor'' <small>Diels</small>
* ''Strobilanthes vestita'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes violacea'' <small>Bedd.</small>
* ''Strobilanthes violascens'' <small>Ridl.</small>
* ''Strobilanthes violifolia'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes virendrakumariana'' <small>Venu & P.Daniel</small>
* ''Strobilanthes viridis'' <small>(Merr.) Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes viscosa'' <small>(Arn. ex Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes wakasana'' <small>Wakas. & Naruh.</small>
* ''Strobilanthes walkeri'' <small>Arn. ex Nees</small>
* ''Strobilanthes wallichii'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes wangiana'' <small>Y.F.Deng & J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes warburgii'' <small>Terao ex J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes wardiana'' <small>J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes wightiana'' <small>Nees</small>
* ''Strobilanthes wightii'' <small>(Bremek.) J.R.I.Wood</small>
* ''Strobilanthes willisii'' <small>Carine</small>
* ''Strobilanthes wilsonii'' <small>J.R.I.Wood & Y.F.Deng</small>
* ''Strobilanthes winckelii'' <small>(Bremek.) J.R.Benn.</small>
* ''Strobilanthes xanthosticta'' <small>C.B.Clarke</small>
* ''Strobilanthes yunnanensis'' <small>Diels</small>
* ''Strobilanthes zenkeriana'' <small>(Nees) T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes zeylanica'' <small>T.Anderson</small>
* ''Strobilanthes zwickeyae'' <small>(Moylan) Y.F.Deng</small>
=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Ny karazana rehetra eto [[Madagasikara]] napetraka ao amin' ny antoko ''Strobilanthes'' dia nafindra ao amin' ny antoko ''[[Acanthopale]]'':
* ''Strobilanthes breviceps'' <small>Benoist</small> → ''Acanthopale breviceps'' <small>(Benoist) Callm. & Phillipson</small>
* ''Strobilanthes cuneifolia'' <small>Benoist</small> → ''Acanthopale cuneifolia'' <small>(Benoist) Callm. & Phillipson</small>
* ''Strobilanthes gracilicaulis'' <small>Benoist</small> → ''Dyschoriste gracilicaulis'' <small>(Benoist) Benoist.</small>
* ''Strobilanthes humblotii'' <small>Benoist</small> → ''Acanthopale humblotii'' <small>(Benoist) Callm. & Phillipson</small>
* ''Strobilanthes isoglossoides'' <small>Lindau</small> → ''Mimulopsis madagascariensis'' <small>(Baker) Benoist</small>
* ''[[Strobilanthes madagascariensis]]'' <small>Baker</small> → ''[[Acanthopale madagascariensis]]'' <small>(Baker) C.B.Clarke ex Bremek.</small>
* ''Strobilanthes madagascariensis'' var. ''calvescens'' <small>Benoist</small> → ''Acanthopale ramiflora''.
* ''Strobilanthes mediocris'' <small>Benoist</small> → ''Acanthopale cuneifolia''
* ''Strobilanthes perrieri'' <small>Benoist</small> → ''Acanthopale perrieri'' <small>(Benoist) Callm. & Phillipson</small>
* ''Strobilanthes ramiflora'' <small>Benoist</small> → ''Acanthopale ramiflora'' <small>(Benoist) Callm. & Phillipson</small>
== Jereo koa ==
* [[Belohalika]]: ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small> (''[[Amaranthaceae]]''); ''[[Pentas mussaendoides]]'' <small>Baker</small> (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Plectranthus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) Benth.</small> (''[[Lamiaceae]]''); ''Acanthopale madagascariensis'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''[[Acanthaceae]]''); ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
c4ehp7576kfmbzbgbpp582izlc85dlm
Belohalika
0
301292
1146808
2026-07-05T15:40:52Z
Thelezifor
15140
Zavamaniry samihafa
1146808
wikitext
text/x-wiki
Ny '''belohalika''' dia zavamaniry samihafa ao amin' ny fianakaviana ''[[Acanthaceae]],'' ''[[Amaranthaceae]], [[Lamiaceae]] ary [[Rubiaceae]]:''
* ''[[Iresine lindenii]]'' <small>Van Houtte</small> (''Amaranthaceae'')
* ''[[Pentas mussaendoides]]'' <small>Baker</small> (''Rubiaceae'')
* ''[[Plectranthus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) Benth.</small> (''Lamiaceae'')
* ''[[Acanthopale madagascariensis]]'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''Acanthaceae'');
* ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
== Jereo koa ==
* ''[[Acanthopale]]''
* ''[[Iresine]]''
* ''[[Pentas]]''
* ''[[Plectranthus]]''
* ''[[Strobilanthes]]''
* ''[[Vitex]]''
epzdhj6zpn8gkzxeqvrnfp8nlm9qzuv
1146815
1146808
2026-07-05T16:22:27Z
Thelezifor
15140
1146815
wikitext
text/x-wiki
Ny '''belohalika''' dia zavamaniry samihafa ao amin' ny fianakaviana ''[[Acanthaceae]],'' ''[[Amaranthaceae]], [[Lamiaceae]] ary [[Rubiaceae]]:''
* ''[[Iresine diffusa]]'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>) (''[[Amaranthaceae]]'')
* ''[[Pentas mussaendoides]]'' <small>Baker</small> (''Rubiaceae'')
* ''[[Plectranthus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) Benth.</small> (''Lamiaceae'')
* ''[[Acanthopale madagascariensis]]'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''Acanthaceae'');
* ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
== Jereo koa ==
* ''[[Acanthopale]]''
* ''[[Iresine]]''
* ''[[Pentas]]''
* ''[[Plectranthus]]''
* ''[[Strobilanthes]]''
* ''[[Vitex]]''
298mq0r8tp6x3dkfftqmdferqxkx31l
1146825
1146815
2026-07-05T17:31:02Z
Thelezifor
15140
1146825
wikitext
text/x-wiki
Ny '''belohalika''' dia zavamaniry samihafa ao amin' ny fianakaviana ''[[Acanthaceae]],'' ''[[Amaranthaceae]], [[Lamiaceae]] ary [[Rubiaceae]]:''
* ''[[Iresine diffusa]]'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>) (''Amaranthaceae'')
* ''[[Phyllopentas mussaendoides]]'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small> (''[[Pentas mussaendoides]]'' <small>Baker</small>) (''Rubiaceae'')
* ''[[Plectranthus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) Benth.</small> (''Lamiaceae'')
* ''[[Acanthopale madagascariensis]]'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''Acanthaceae'');
* ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
== Jereo koa ==
* ''[[Acanthopale]]''
* ''[[Iresine]]''
* ''[[Pentas]]''
* ''[[Phyllopentas]]''
* ''[[Plectranthus]]''
* ''[[Strobilanthes]]''
* ''[[Vitex]]''
0xfc1oisq94qjtrx2rev0q96b8cf7ko
1146838
1146825
2026-07-05T18:41:33Z
Thelezifor
15140
1146838
wikitext
text/x-wiki
Ny '''belohalika''' dia zavamaniry samihafa ao amin' ny fianakaviana ''[[Acanthaceae]],'' ''[[Amaranthaceae]], [[Lamiaceae]] ary [[Rubiaceae]]:''
* ''[[Iresine diffusa]]'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>) (''Amaranthaceae'')
* ''[[Phyllopentas mussaendoides]]'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small> (''[[Pentas mussaendoides]]'' <small>Baker</small>) (''Rubiaceae'')
* ''[[Coleus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) A.Chev.</small> (← ''Plectranthus madagascariensis'' <small>(Pers.) Benth.</small>) (''[[Lamiaceae]]'')
* ''[[Acanthopale madagascariensis]]'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''Acanthaceae'');
* ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
== Jereo koa ==
* ''[[Acanthopale]]''
* ''[[Coleus]]''
* ''[[Iresine]]''
* ''[[Pentas]]''
* ''[[Phyllopentas]]''
* ''[[Plectranthus]]''
* ''[[Strobilanthes]]''
* ''[[Vitex]]''
jkrhv3b0teoathtdbh2vch10odjdgp7
Iresine diffusa
0
301293
1146813
2026-07-05T16:18:46Z
Thelezifor
15140
Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Amaranthaceae
1146813
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Iresine diffusa 3.jpg|vignette|''Iresine diffusa'']]
Ny '''''Iresine diffusa''''' dia karazana zavamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Chenopodiaceae]]'', na ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]'' raha araka ny fanasokajiana ara-pototarazo. Atao hoe '''belohalika''' izy amin' ny teny malagasy.
== Anarana siantifika hafa ==
* ''Celosia paniculata'' <small>L.</small>
* ''Iresine celosioides'' <small>L.</small>
* ''Iresine elongata'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small>
* ''Iresine celosia'' <small>L.</small>
* ''Iresine canescens'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small>
* ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>
* ''Iresine paniculata'' <small>(L.) Kuntze</small>
== Jereo koa ==
* ''[[Iresine]]''
* [[Belohalika]]: ''Iresine diffusa'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>) (''[[Amaranthaceae]]''); ''[[Pentas mussaendoides]]'' <small>Baker</small> (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Plectranthus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) Benth.</small> (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Acanthopale madagascariensis]]'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''[[Acanthaceae]]''); ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
7qm7w0s9ubobv9s0evcmvm2p4mkaq2v
1146814
1146813
2026-07-05T16:21:05Z
Thelezifor
15140
Nanolo sary
1146814
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Iresine diffusa 1.jpg|vignette|414x414px|''Iresine diffusa'']]
Ny '''''Iresine diffusa''''' dia karazana zavamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Chenopodiaceae]]'', na ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]'' raha araka ny fanasokajiana ara-pototarazo. Atao hoe '''belohalika''' izy amin' ny teny malagasy.
== Anarana siantifika hafa ==
* ''Celosia paniculata'' <small>L.</small>
* ''Iresine celosioides'' <small>L.</small>
* ''Iresine elongata'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small>
* ''Iresine celosia'' <small>L.</small>
* ''Iresine canescens'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small>
* ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>
* ''Iresine paniculata'' <small>(L.) Kuntze</small>
== Jereo koa ==
* ''[[Iresine]]''
* [[Belohalika]]: ''Iresine diffusa'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>) (''[[Amaranthaceae]]''); ''[[Pentas mussaendoides]]'' <small>Baker</small> (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Plectranthus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) Benth.</small> (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Acanthopale madagascariensis]]'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''[[Acanthaceae]]''); ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
0871x68ayx8m67qvsuqzesldm46wlpq
1146839
1146814
2026-07-05T18:42:24Z
Thelezifor
15140
1146839
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Iresine diffusa 1.jpg|vignette|414x414px|''Iresine diffusa'']]
Ny '''''Iresine diffusa''''' dia karazana zavamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Chenopodiaceae]]'', na ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]'' raha araka ny fanasokajiana ara-pototarazo. Atao hoe '''belohalika''' izy amin' ny teny malagasy.
== Anarana siantifika hafa ==
* ''Celosia paniculata'' <small>L.</small>
* ''Iresine celosioides'' <small>L.</small>
* ''Iresine elongata'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small>
* ''Iresine celosia'' <small>L.</small>
* ''Iresine canescens'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small>
* ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>
* ''Iresine paniculata'' <small>(L.) Kuntze</small>
== Jereo koa ==
* ''[[Iresine]]''
* [[Belohalika]]: ''Iresine diffusa'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>) (''[[Amaranthaceae]]''); ''[[Pentas mussaendoides]]'' <small>Baker</small> (''[[Rubiaceae]]'');''[[Coleus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) A.Chev.</small> (← ''Plectranthus madagascariensis'' <small>(Pers.) Benth.</small>) (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Acanthopale madagascariensis]]'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''[[Acanthaceae]]''); ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
q9clh4dg7xpcrj5ngekzbtvmbgonnbt
1146841
1146839
2026-07-05T18:45:22Z
Thelezifor
15140
1146841
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Iresine diffusa 1.jpg|vignette|414x414px|''Iresine diffusa'']]
Ny '''''Iresine diffusa''''' dia karazana zavamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Chenopodiaceae]]'', na ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]'' raha araka ny fanasokajiana ara-pototarazo. Atao hoe '''belohalika''' izy amin' ny teny malagasy.
== Anarana siantifika hafa ==
* ''Celosia paniculata'' <small>L.</small>
* ''Iresine celosioides'' <small>L.</small>
* ''Iresine elongata'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small>
* ''Iresine celosia'' <small>L.</small>
* ''Iresine canescens'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small>
* ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>
* ''Iresine paniculata'' <small>(L.) Kuntze</small>
== Jereo koa ==
* ''[[Iresine]]''
* [[Belohalika]]: ''Iresine diffusa'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>) (''[[Amaranthaceae]]''); ''[[Phyllopentas mussaendoides]]'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small> (← ''Pentas mussaendoides'' <small>Baker</small>) (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Coleus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) A.Chev.</small> (← ''Plectranthus madagascariensis'' <small>(Pers.) Benth.</small>) (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Acanthopale madagascariensis]]'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''[[Acanthaceae]]''); ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
368wwzfbn7fv8lfqyuujwksseurb1iz
Phyllopentas mussaendoides
0
301294
1146823
2026-07-05T17:29:23Z
Thelezifor
15140
Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Rubiaceae
1146823
wikitext
text/x-wiki
Ny '''''Phyllopentas mussaendoides''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Rubiaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. ''Phyllopentas mussaendoides'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small> ny anarany feno ary anarana nahafantarana azy taloha ny hoe ''Pentas mussaendoides'' <small>Baker</small>. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''anadrambo''', '''belohalika''', na '''hazombato'''.
== Jereo koa ==
* ''[[Pentas]]''
* ''[[Phyllopentas]]''
* [[Belohalika]]: ''[[Iresine diffusa]]'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>) (''[[Amaranthaceae]]''); ''Phyllopentas mussaendoides'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small> (← ''[[Pentas mussaendoides]]'' <small>Baker</small>) (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Plectranthus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) Benth.</small> (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Acanthopale madagascariensis]]'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''[[Acanthaceae]]''); ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
5k4tvyfpa2ok4geqfikem3tu72fkboa
1146824
1146823
2026-07-05T17:30:21Z
Thelezifor
15140
1146824
wikitext
text/x-wiki
Ny '''''Phyllopentas mussaendoides''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Rubiaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. ''Phyllopentas mussaendoides'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small> ny anarany feno ary anarana nahafantarana azy taloha ny hoe ''Pentas mussaendoides'' <small>Baker</small>. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''anadrambo''', '''belohalika''', na '''hazombato'''.
== Jereo koa ==
* ''[[Pentas]]''
* ''[[Phyllopentas]]''
* [[Belohalika]]: ''[[Iresine diffusa]]'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>) (''[[Amaranthaceae]]''); ''Phyllopentas mussaendoides'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small> (← ''Pentas mussaendoides'' <small>Baker</small>) (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Plectranthus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) Benth.</small> (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Acanthopale madagascariensis]]'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''[[Acanthaceae]]''); ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
ipmaaqa66pjc1ujtw0slcqh95lhy2vo
1146827
1146824
2026-07-05T17:31:32Z
Thelezifor
15140
nanova ny anaran'i [[Pentas mussaendoides]] ho [[Phyllopentas mussaendoides]] i Thelezifor
1146824
wikitext
text/x-wiki
Ny '''''Phyllopentas mussaendoides''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Rubiaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. ''Phyllopentas mussaendoides'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small> ny anarany feno ary anarana nahafantarana azy taloha ny hoe ''Pentas mussaendoides'' <small>Baker</small>. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''anadrambo''', '''belohalika''', na '''hazombato'''.
== Jereo koa ==
* ''[[Pentas]]''
* ''[[Phyllopentas]]''
* [[Belohalika]]: ''[[Iresine diffusa]]'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>) (''[[Amaranthaceae]]''); ''Phyllopentas mussaendoides'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small> (← ''Pentas mussaendoides'' <small>Baker</small>) (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Plectranthus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) Benth.</small> (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Acanthopale madagascariensis]]'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''[[Acanthaceae]]''); ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
ipmaaqa66pjc1ujtw0slcqh95lhy2vo
1146837
1146827
2026-07-05T18:39:24Z
Thelezifor
15140
1146837
wikitext
text/x-wiki
Ny '''''Phyllopentas mussaendoides''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Rubiaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. ''Phyllopentas mussaendoides'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small> ny anarany feno ary anarana nahafantarana azy taloha ny hoe ''Pentas mussaendoides'' <small>Baker</small>. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''anadrambo''', '''belohalika''', na '''hazombato'''.
== Jereo koa ==
* ''[[Pentas]]''
* ''[[Phyllopentas]]''
* [[Belohalika]]: ''[[Iresine diffusa]]'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>) (''[[Amaranthaceae]]''); ''Phyllopentas mussaendoides'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small> (← ''Pentas mussaendoides'' <small>Baker</small>) (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Coleus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) A.Chev.</small> (← ''[[Plectranthus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) Benth.</small>) (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Acanthopale madagascariensis]]'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''[[Acanthaceae]]''); ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
g8d4qi9ps1o1epeq98cgvwsoxmg21jt
Pentas mussaendoides
0
301295
1146828
2026-07-05T17:31:32Z
Thelezifor
15140
nanova ny anaran'i [[Pentas mussaendoides]] ho [[Phyllopentas mussaendoides]] i Thelezifor
1146828
wikitext
text/x-wiki
#FIHODINANA [[Phyllopentas mussaendoides]]
5iz42llb46wuznt7yyrof10rhi0p6dm
Phyllopentas
0
301296
1146830
2026-07-05T17:56:39Z
Thelezifor
15140
Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Rubiaceae
1146830
wikitext
text/x-wiki
Ny '''''Phyllopentas''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Rubiaceae]]''. Any amin' ny faritra trôpikalin' i [[Afrika]] sy eto [[Madagasikara]] no tena fiaviany.
== Lisirty ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny ''Phyllopentas'':
* ''Phyllopentas austro-orientalis'' {{small|(Homolle & [[Bernard Verdcourt|Verdc.]]) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
* ''Phyllopentas concinna'' {{small|(K.Schum.) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
* ''Phyllopentas decaryana'' {{small|(Homolle ex [[Bernard Verdcourt|Verdc.]]) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
* ''Phyllopentas elata'' {{small|(K.Schum.) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
* ''Phyllopentas flava'' {{small|Razafim., Andriamih. & Kårehed}}
* ''Phyllopentas hirtiflora'' {{small|(Baker) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
* ''Phyllopentas ionolaena'' {{small|(K.Schum.) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
* ''Phyllopentas ledermannii'' {{small|(K.Krause) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
* ''Phyllopentas madagascariensis'' {{small|([[Bernard Verdcourt|Verdc.]]) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
* ''Phyllopentas mussaendoides'' {{small|(Baker) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
* ''Phyllopentas schimperi'' {{small|(Hochst.) ined.}}
* ''Phyllopentas schumanniana'' {{small|(K.Krause) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
* ''Phyllopentas tenuis'' {{small|([[Bernard Verdcourt|Verdc.]]) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
* ''Phyllopentas ulugurica'' {{small|([[Bernard Verdcourt|Verdc.]]) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Indreto ny larazana misy eto [[Madagasikara]], izay tsy fahita any ivelany:
* ''[[Phyllopentas austro-orientalis]]'' <small>(Homolle & Verdc.) Kårehed & B.Bremer</small>
* ''[[Phyllopentas decaryana]]'' <small>(Homolle ex Verdc.) Kårehed & B.Bremer</small>
* ''[[Phyllopentas flava]]'' <small>Razafim., Andriamih. & Kårehed</small>
* ''[[Phyllopentas hirtiflora]]'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small>
* ''[[Phyllopentas madagascariensis]]'' <small>(Verdc.) Kårehed & B.Bremer</small> (''← Pentas ionolaena subsp. madagascariensis'' <small>Verdc.</small>)
* ''[[Phyllopentas mussaendoides]]'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small> -- anadrambo, belohalika, hazombato
== Jereo koa ==
* ''[[Pentas]]''
376v33cql6psx7vt6hz3k4wgoi6nurl
1146832
1146830
2026-07-05T17:59:52Z
Thelezifor
15140
1146832
wikitext
text/x-wiki
Ny '''''Phyllopentas''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Rubiaceae]]'', ao amlin' ny filaharana [[Gentianales]]. Any amin' ny faritra trôpikalin' i [[Afrika]] sy eto [[Madagasikara]] no tena fiaviany.
== Lisirty ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny ''Phyllopentas'':
* ''Phyllopentas austro-orientalis'' {{small|(Homolle & [[Bernard Verdcourt|Verdc.]]) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
* ''Phyllopentas concinna'' {{small|(K.Schum.) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
* ''Phyllopentas decaryana'' {{small|(Homolle ex [[Bernard Verdcourt|Verdc.]]) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
* ''Phyllopentas elata'' {{small|(K.Schum.) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
* ''Phyllopentas flava'' {{small|Razafim., Andriamih. & Kårehed}}
* ''Phyllopentas hirtiflora'' {{small|(Baker) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
* ''Phyllopentas ionolaena'' {{small|(K.Schum.) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
* ''Phyllopentas ledermannii'' {{small|(K.Krause) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
* ''Phyllopentas madagascariensis'' {{small|([[Bernard Verdcourt|Verdc.]]) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
* ''Phyllopentas mussaendoides'' {{small|(Baker) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
* ''Phyllopentas schimperi'' {{small|(Hochst.) ined.}}
* ''Phyllopentas schumanniana'' {{small|(K.Krause) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
* ''Phyllopentas tenuis'' {{small|([[Bernard Verdcourt|Verdc.]]) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
* ''Phyllopentas ulugurica'' {{small|([[Bernard Verdcourt|Verdc.]]) Kårehed & [[Birgitta Bremer|B.Bremer]]}}
=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Indreto ny larazana misy eto [[Madagasikara]], izay tsy fahita any ivelany:
* ''[[Phyllopentas austro-orientalis]]'' <small>(Homolle & Verdc.) Kårehed & B.Bremer</small>
* ''[[Phyllopentas decaryana]]'' <small>(Homolle ex Verdc.) Kårehed & B.Bremer</small>
* ''[[Phyllopentas flava]]'' <small>Razafim., Andriamih. & Kårehed</small>
* ''[[Phyllopentas hirtiflora]]'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small>
* ''[[Phyllopentas madagascariensis]]'' <small>(Verdc.) Kårehed & B.Bremer</small> (''← Pentas ionolaena subsp. madagascariensis'' <small>Verdc.</small>)
* ''[[Phyllopentas mussaendoides]]'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small> -- anadrambo, belohalika, hazombato
== Jereo koa ==
* ''[[Pentas]]''
sjko752n1d1yqgd94ini7sirynjb60p
Pentas
0
301297
1146836
2026-07-05T18:29:25Z
Thelezifor
15140
Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Rubiaceae
1146836
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Pentas lanceolat.jpg|vignette|372x372px|''Pentas lanceolata'']]
Ny '''''Pentas''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Rubiaceae]]'', ao amlin' ny filaharana [[Gentianales]]. Hita any amin' ny faritra trôpikaly sy atsimo amin' i [[Afrika]], ao amin' ny vondro-nosy [[Tamba-nosin' i Kômôro|Kômôro]], eto [[Madagasikara]], ary any amin' ny [[Saikanosin' i Arabia|Saikinosin' i Arabia]] io antokon-javamaniry io.
== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[Catalogue of Life]]'' <small>(7</small> <small>Jona 2013)</small>:
* ''Pentas angustifolia'' (A.Rich.) Verdc.
* ''Pentas arvensis'' Hiern
* ''Pentas caffensis'' Chiov.
* ''Pentas cleistostoma'' K.Schum.
* ''Pentas glabrescens'' Baker
* ''Pentas herbacea'' (Hiern) K.Schum.
* ''Pentas lanceolata'' (Forssk.) Deflers
* ''Pentas micrantha'' Baker
* ''Pentas nervosa'' Hepper
* ''Pentas pauciflora'' Baker
* ''Pentas pubiflora'' S.Moore
* ''Pentas purpurea'' Oliv.
* ''Pentas purseglovei'' Verdc.
* ''Pentas suswaensis'' Verdc.
* ''Pentas tibestica'' Quézel
* ''Pentas zanzibarica'' (Klotzsch) Vatke
=== Karazana misy eto Madagasikara ===
[[Sary:Penta.JPG|vignette|313x313px|''Pentas lancellata'']]
Ny ankamaroan' ny karazana teratany taloha eto [[Madagasikara]] dia novaina tamin' ny taona 2007 ao amin' ny antokon-javalaniry ''[[Phyllopentas]]''. ka tokana ny karazana teratany sisa ao amin' ny ''Pentas''. Ny ''Pentas mussaendoides'', ohatra, dia lasa antsoina hoe ''[[Phyllopentas mussaendoides]]''.
* ''[[Pentas lanceolata]]'' <small>(Forssk.) Deflers</small> (nampidirina avy any ivelany)
* ''[[Pentas micrantha]]'' <small>Baker</small> (indrindra ny ''Pentas micrantha'' subsp. ''micrantha'')
== Jereo koa ==
* ''[[Phyllopentas]]''
p3z3b8qt2mebv904n5qg1taw5jxswn6
Coleus madagascariensis
0
301298
1146842
2026-07-05T19:05:46Z
Thelezifor
15140
Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Lamiaceae
1146842
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Plectranthus madagascariensis kz1.JPG|vignette|512x512px|''Coleus madagascariensis'' na ''Plectranthus madagascariensis'']]
[[Sary:Plectranthus madagascariensis variegate-2-sc bank-yercaud-salem-India.JPG|vignette|206x206px]]
Ny '''''Coleus madagascariensis''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'', izay teratany any amin'ny faritr' i [[Faritra Atsimo ao Afrika|Afrika]] [[Faritra Atsimo ao Afrika|Atsimo]] sy ao [[Afrika Atsimo-Atsinanana|Afrika Atsimo Atsinanana]]. ''Coleus madagascariensis'' <small>(Pers.) A.Chev.</small> ny anarany feno ary ''Plectranthus madagascariensis'' <small>(Pers.) Benth.</small> ny anarana teo aloha. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''anampantsaka''', '''belohalika''', '''farimaso''', '''faromaso''', '''foromaso''', '''karepoka''' ary '''ranofaritra'''.
== Anarana hafa ahafantarana azy ==
[[Sary:Plectranthus madagascariensis var madagascariensis 1.jpg|vignette|208x208px]]
[[Sary:Plectranthus madagascariensis 2019-12-13 6350.jpg|vignette|207x207px]]
Indreto koa ny anarana hafa ahafantarana ny:
* ''Ocimum auricula'' <small>Forssk. ex Benth.</small>
* ''Ocimum madagascariense'' <small>Pers.</small>
* ''Plectranthus hirtus'' <small>Benth.</small>
* ''Plectranthus madagascariensis'' <small>(Pers.) Benth.</small>
* ''Plectranthus mauritianus'' <small>Bojer, not validly publ.</small>
* ''Plectranthus pubescens'' <small>Willd. ex Benth., not validly publ.</small>
* ''Plectranthus villosus'' <small>Sieber ex Benth.</small>
== Ovan-karazana ==
* ''Plectranthus madagascariensis'' var. ''aliciae'' <small>Codd</small>
* ''Plectranthus madagascariensis'' var. ''madagascariensis''
* ''Plectranthus madagascariensis'' var. ''ramosior'' <small>Benth</small>.
== Jereo koa ==
* ''[[Coleus]]''
* ''[[Ocimum]]''
* ''[[Plectranthus]]''
* [[Belohalika]]: ''[[Iresine diffusa]]'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>) (''[[Amaranthaceae]]''); ''[[Phyllopentas mussaendoides]]'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small> (← ''Pentas mussaendoides'' <small>Baker</small>) (''[[Rubiaceae]]''); ''Coleus madagascariensis'' <small>(Pers.) A.Chev.</small> (← ''Plectranthus madagascariensis'' <small>(Pers.) Benth.</small>) (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Acanthopale madagascariensis]]'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''[[Acanthaceae]]''); ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
1oqckfbfbv9jvj3e06lk5pe6lzkict0
1146843
1146842
2026-07-05T19:06:06Z
Thelezifor
15140
nanova ny anaran'i [[Plectranthus madagascariensis]] ho [[Coleus madagascariensis]] i Thelezifor
1146842
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Plectranthus madagascariensis kz1.JPG|vignette|512x512px|''Coleus madagascariensis'' na ''Plectranthus madagascariensis'']]
[[Sary:Plectranthus madagascariensis variegate-2-sc bank-yercaud-salem-India.JPG|vignette|206x206px]]
Ny '''''Coleus madagascariensis''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'', izay teratany any amin'ny faritr' i [[Faritra Atsimo ao Afrika|Afrika]] [[Faritra Atsimo ao Afrika|Atsimo]] sy ao [[Afrika Atsimo-Atsinanana|Afrika Atsimo Atsinanana]]. ''Coleus madagascariensis'' <small>(Pers.) A.Chev.</small> ny anarany feno ary ''Plectranthus madagascariensis'' <small>(Pers.) Benth.</small> ny anarana teo aloha. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''anampantsaka''', '''belohalika''', '''farimaso''', '''faromaso''', '''foromaso''', '''karepoka''' ary '''ranofaritra'''.
== Anarana hafa ahafantarana azy ==
[[Sary:Plectranthus madagascariensis var madagascariensis 1.jpg|vignette|208x208px]]
[[Sary:Plectranthus madagascariensis 2019-12-13 6350.jpg|vignette|207x207px]]
Indreto koa ny anarana hafa ahafantarana ny:
* ''Ocimum auricula'' <small>Forssk. ex Benth.</small>
* ''Ocimum madagascariense'' <small>Pers.</small>
* ''Plectranthus hirtus'' <small>Benth.</small>
* ''Plectranthus madagascariensis'' <small>(Pers.) Benth.</small>
* ''Plectranthus mauritianus'' <small>Bojer, not validly publ.</small>
* ''Plectranthus pubescens'' <small>Willd. ex Benth., not validly publ.</small>
* ''Plectranthus villosus'' <small>Sieber ex Benth.</small>
== Ovan-karazana ==
* ''Plectranthus madagascariensis'' var. ''aliciae'' <small>Codd</small>
* ''Plectranthus madagascariensis'' var. ''madagascariensis''
* ''Plectranthus madagascariensis'' var. ''ramosior'' <small>Benth</small>.
== Jereo koa ==
* ''[[Coleus]]''
* ''[[Ocimum]]''
* ''[[Plectranthus]]''
* [[Belohalika]]: ''[[Iresine diffusa]]'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>) (''[[Amaranthaceae]]''); ''[[Phyllopentas mussaendoides]]'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small> (← ''Pentas mussaendoides'' <small>Baker</small>) (''[[Rubiaceae]]''); ''Coleus madagascariensis'' <small>(Pers.) A.Chev.</small> (← ''Plectranthus madagascariensis'' <small>(Pers.) Benth.</small>) (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Acanthopale madagascariensis]]'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''[[Acanthaceae]]''); ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
1oqckfbfbv9jvj3e06lk5pe6lzkict0
1146845
1146843
2026-07-05T19:08:13Z
Thelezifor
15140
1146845
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Plectranthus madagascariensis kz1.JPG|vignette|512x512px|''Coleus madagascariensis'' na ''Plectranthus madagascariensis'']]
[[Sary:Plectranthus madagascariensis variegate-2-sc bank-yercaud-salem-India.JPG|vignette|206x206px]]
Ny '''''Coleus madagascariensis''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'', izay teratany any amin' ny faritr' i [[Faritra Atsimo ao Afrika|Afrika]] [[Faritra Atsimo ao Afrika|Atsimo]] sy ao [[Afrika Atsimo-Atsinanana|Afrika Atsimo Atsinanana]]. ''Coleus madagascariensis'' <small>(Pers.) A.Chev.</small> ny anarany feno ary ''Plectranthus madagascariensis'' <small>(Pers.) Benth.</small> ny anarana teo aloha. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''anampantsaka''', '''belohalika''', '''farimaso''', '''faromaso''', '''foromaso''', '''karepoka''' ary '''ranofaritra'''.
== Anarana hafa ahafantarana azy ==
[[Sary:Plectranthus madagascariensis var madagascariensis 1.jpg|vignette|208x208px]]
[[Sary:Plectranthus madagascariensis 2019-12-13 6350.jpg|vignette|207x207px]]
Indreto koa ny anarana hafa ahafantarana ny:
* ''Ocimum auricula'' <small>Forssk. ex Benth.</small>
* ''Ocimum madagascariense'' <small>Pers.</small>
* ''Plectranthus hirtus'' <small>Benth.</small>
* ''Plectranthus madagascariensis'' <small>(Pers.) Benth.</small>
* ''Plectranthus mauritianus'' <small>Bojer, not validly publ.</small>
* ''Plectranthus pubescens'' <small>Willd. ex Benth., not validly publ.</small>
* ''Plectranthus villosus'' <small>Sieber ex Benth.</small>
== Ovan-karazana ==
* ''Plectranthus madagascariensis'' var. ''aliciae'' <small>Codd</small>
* ''Plectranthus madagascariensis'' var. ''madagascariensis''
* ''Plectranthus madagascariensis'' var. ''ramosior'' <small>Benth</small>.
== Jereo koa ==
* ''[[Coleus]]''
* ''[[Ocimum]]''
* ''[[Plectranthus]]''
* [[Belohalika]]: ''[[Iresine diffusa]]'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>) (''[[Amaranthaceae]]''); ''[[Phyllopentas mussaendoides]]'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small> (← ''Pentas mussaendoides'' <small>Baker</small>) (''[[Rubiaceae]]''); ''Coleus madagascariensis'' <small>(Pers.) A.Chev.</small> (← ''Plectranthus madagascariensis'' <small>(Pers.) Benth.</small>) (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Acanthopale madagascariensis]]'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''[[Acanthaceae]]''); ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
75897ms61akoidm56mmopu6fjswydmd
Plectranthus madagascariensis
0
301299
1146844
2026-07-05T19:06:06Z
Thelezifor
15140
nanova ny anaran'i [[Plectranthus madagascariensis]] ho [[Coleus madagascariensis]] i Thelezifor
1146844
wikitext
text/x-wiki
#FIHODINANA [[Coleus madagascariensis]]
ozjpnqhy0cmsk9oedkzo8dkzyw8prx3
Coleus
0
301300
1146846
2026-07-05T20:21:48Z
Thelezifor
15140
Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Lamiaceae
1146846
wikitext
text/x-wiki
Ny '''''Coleus''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'' ao amin' ny filaharana [[Lamiales]]. Ny ''Coleus amboinicus'' <small>Lour. (1790)</small> no karazana filamatra. Ahitra maniry isan-taona na maharitra taona maro na hazobotry ny karazana ao aminy, izay indraindray matevin-dravina mitahiry rano, indraindray misy fakany be nofo, hita any amin' ny aritra troôpikaly sy sobtrôpikalin' i Afrô-Eorazia.
== Karazana notsongaina ==
=== Karazana misy eto Madagascar ===
* ''[[Coleus amboinicus]]'' <small>Lour</small>. (''Coleus aromaticus'' <small>(Roxb.) Benth.</small>) -- balisama
* ''Coleus angulatus'' <small>(Hedge) A.J.Paton & Phillipson</small> (''Plectranthus angulatus'')
* ''[[Coleus bojeri]]'' <small>Benth</small>. (''Plectranthus bojeri'' <small>(Benth.) Hedge</small> / ''Solenostemon latifolius'' <small>(Hochst. ex Benth.) J.K. Morton</small>) -- anampantsaka, barimaso, boromparihy, farimaso, hanimpantsaka, hanitrimpantsaka, ramifaritra, ranofarika
* ''Coleus hadiensis'' <small>(Forssk.) A.J.Paton</small> (''Plectranthus hadiensis'' <small>(Forssk.) Schweinf. ex Spreng.</small>)
* ''Coleus lanceolatus'' <small>(Bojer ex Benth.) A.J.Paton & Phillipson</small>
* ''Coleus lasianthus'' <small>(Gürke) A.J.Paton</small> (''Plectranthus lasianthus'' <small>Gürke</small> / ''Plectranthus tetensis'' <small>Baker</small>)
* ''Coleus madagascariensis'' <small>(Pers.) A.Chev.</small> (''Plectranthus madagascariensis'' <small>(Pers.) Benth.</small>)
* ''Coleus melleri'' <small>(Baker) A.J.Paton & Phillipson</small> (''Plectranthus melleri'' <small>Baker</small>)
* ''[[Coleus rotundifolius]]'' <small>(Poir.) A.Chev. & Perrot</small> (''Plectranthus rotundifolius'') -- matambala
* ''Coleus scutellarioides'' <small>(L.) Benth.</small> ( ''Solenostemon scutellarioides''/''Plectranthus scutellarioides''
== Jereo koa ==
* ''[[Anisochilus]]''
* ''[[Equilabium]]''
* ''[[Plectranthus]]''
* ''[[Pycnostachys]]''
* ''[[Solenostemon]]''
5v9i6w7gee4octm21wzbj9oac6yf3yy
1146847
1146846
2026-07-05T20:28:05Z
Thelezifor
15140
Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Lamiaceae
1146847
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Leaf -pani koorkka.JPG|vignette|417x417px]]
Ny '''''Coleus''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'' ao amin' ny filaharana [[Lamiales]]. Ny ''Coleus amboinicus'' <small>Lour. (1790)</small> no karazana filamatra. Ahitra maniry isan-taona na maharitra taona maro na hazobotry ny karazana ao aminy, izay indraindray matevin-dravina mitahiry rano, indraindray misy fakany be nofo, hita any amin' ny aritra troôpikaly sy sobtrôpikalin' i Afrô-Eorazia.
== Karazana notsongaina ==
=== Karazana misy eto Madagascar ===
Indreto ny karazana misy eto Madagasikara:
* ''[[Coleus amboinicus]]'' <small>Lour</small>. (''Coleus aromaticus'' <small>(Roxb.) Benth.</small>) -- balisama
* ''Coleus angulatus'' <small>(Hedge) A.J.Paton & Phillipson</small> (''Plectranthus angulatus'')
* ''[[Coleus bojeri]]'' <small>Benth</small>. (''Plectranthus bojeri'' <small>(Benth.) Hedge</small> / ''Solenostemon latifolius'' <small>(Hochst. ex Benth.) J.K. Morton</small>) -- anampantsaka, barimaso, boromparihy, farimaso, hanimpantsaka, hanitrimpantsaka, ramifaritra, ranofarika
* ''Coleus hadiensis'' <small>(Forssk.) A.J.Paton</small> (''Plectranthus hadiensis'' <small>(Forssk.) Schweinf. ex Spreng.</small>)
* ''Coleus lanceolatus'' <small>(Bojer ex Benth.) A.J.Paton & Phillipson</small>
* ''Coleus lasianthus'' <small>(Gürke) A.J.Paton</small> (''Plectranthus lasianthus'' <small>Gürke</small> / ''Plectranthus tetensis'' <small>Baker</small>)
* ''Coleus madagascariensis'' <small>(Pers.) A.Chev.</small> (''Plectranthus madagascariensis'' <small>(Pers.) Benth.</small>)
* ''Coleus melleri'' <small>(Baker) A.J.Paton & Phillipson</small> (''Plectranthus melleri'' <small>Baker</small>)
* ''[[Coleus rotundifolius]]'' <small>(Poir.) A.Chev. & Perrot</small> (''Plectranthus rotundifolius'') -- matambala
* ''Coleus scutellarioides'' <small>(L.) Benth.</small> ( ''Solenostemon scutellarioides''/''Plectranthus scutellarioides''
== Jereo koa ==
* ''[[Anisochilus]]''
* ''[[Equilabium]]''
* ''[[Plectranthus]]''
* ''[[Pycnostachys]]''
* ''[[Solenostemon]]''
5vs94u2re2nijm888tuv9kx41ginikk
1146848
1146847
2026-07-05T20:37:49Z
Thelezifor
15140
1146848
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Leaf -pani koorkka.JPG|vignette|417x417px]]
Ny '''''Coleus''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'' ao amin' ny filaharana [[Lamiales]]. Ny ''Coleus amboinicus'' <small>Lour. (1790)</small> no karazana filamatra. Ahitra maniry isan-taona na maharitra taona maro na hazobotry ny karazana ao aminy, izay indraindray matevin-dravina mitahiry rano, indraindray misy fakany be nofo, hita any amin' ny aritra troôpikaly sy sobtrôpikalin' i Afrô-Eorazia.
== Karazana notsongaina ==
=== Karazana misy eto Madagascar ===
[[Sary:IndianBorage.jpeg|vignette|''[[Coleus amboinicus]]'']]
Indreto ny karazana misy eto Madagasikara:
* ''[[Coleus amboinicus]]'' <small>Lour</small>. (''Coleus aromaticus'' <small>(Roxb.) Benth.</small>) -- balisama
* ''Coleus angulatus'' <small>(Hedge) A.J.Paton & Phillipson</small> (''Plectranthus angulatus'')
* ''[[Coleus bojeri]]'' <small>Benth</small>. (''Plectranthus bojeri'' <small>(Benth.) Hedge</small> / ''Solenostemon latifolius'' <small>(Hochst. ex Benth.) J.K. Morton</small>) -- anampantsaka, barimaso, boromparihy, farimaso, hanimpantsaka, hanitrimpantsaka, ramifaritra, ranofarika
* ''Coleus hadiensis'' <small>(Forssk.) A.J.Paton</small> (''Plectranthus hadiensis'' <small>(Forssk.) Schweinf. ex Spreng.</small>)
* ''Coleus lanceolatus'' <small>(Bojer ex Benth.) A.J.Paton & Phillipson</small>
* ''Coleus lasianthus'' <small>(Gürke) A.J.Paton</small> (''Plectranthus lasianthus'' <small>Gürke</small> / ''Plectranthus tetensis'' <small>Baker</small>)
* ''Coleus madagascariensis'' <small>(Pers.) A.Chev.</small> (''Plectranthus madagascariensis'' <small>(Pers.) Benth.</small>)
* ''Coleus melleri'' <small>(Baker) A.J.Paton & Phillipson</small> (''Plectranthus melleri'' <small>Baker</small>)
* ''[[Coleus rotundifolius]]'' <small>(Poir.) A.Chev. & Perrot</small> (''Plectranthus rotundifolius'') -- matambala
* ''Coleus scutellarioides'' <small>(L.) Benth.</small> ( ''Solenostemon scutellarioides''/''Plectranthus scutellarioides''
== Jereo koa ==
* ''[[Anisochilus]]''
* ''[[Equilabium]]''
* ''[[Plectranthus]]''
* ''[[Pycnostachys]]''
* ''[[Solenostemon]]''
jttqt2j0d1j95sd8ggutggvdr0z7115
1146849
1146848
2026-07-05T20:38:54Z
Thelezifor
15140
1146849
wikitext
text/x-wiki
[[Sary:Leaf -pani koorkka.JPG|vignette|417x417px]]
Ny '''''Coleus''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'' ao amin' ny filaharana [[Lamiales]]. Ny ''Coleus amboinicus'' <small>Lour. (1790)</small> no karazana filamatra. Ahitra maniry isan-taona na maharitra taona maro na hazobotry ny karazana ao aminy, izay indraindray matevin-dravina mitahiry rano, indraindray misy fakany be nofo, hita any amin' ny aritra troôpikaly sy sobtrôpikalin' i Afrô-Eorazia.
== Karazana notsongaina ==
=== Karazana misy eto Madagascar ===
[[Sary:IndianBorage.jpeg|vignette|''[[Coleus amboinicus]]'']]
Indreto ny karazana misy eto Madagasikara:
* ''[[Coleus amboinicus]]'' <small>Lour</small>. (''Coleus aromaticus'' <small>(Roxb.) Benth.</small>) -- balisama
* ''Coleus angulatus'' <small>(Hedge) A.J.Paton & Phillipson</small> (''Plectranthus angulatus'')
* ''[[Coleus bojeri]]'' <small>Benth</small>. (''Plectranthus bojeri'' <small>(Benth.) Hedge</small> / ''Solenostemon latifolius'' <small>(Hochst. ex Benth.) J.K. Morton</small>) -- anampantsaka, barimaso, boromparihy, farimaso, hanimpantsaka, hanitrimpantsaka, ramifaritra, ranofarika
* ''Coleus hadiensis'' <small>(Forssk.) A.J.Paton</small> (''Plectranthus hadiensis'' <small>(Forssk.) Schweinf. ex Spreng.</small>)
* ''Coleus lanceolatus'' <small>(Bojer ex Benth.) A.J.Paton & Phillipson</small>
* ''Coleus lasianthus'' <small>(Gürke) A.J.Paton</small> (''Plectranthus lasianthus'' <small>Gürke</small> / ''Plectranthus tetensis'' <small>Baker</small>)
* ''Coleus madagascariensis'' <small>(Pers.) A.Chev.</small> (''Plectranthus madagascariensis'' <small>(Pers.) Benth.</small>)
* ''Coleus melleri'' <small>(Baker) A.J.Paton & Phillipson</small> (''Plectranthus melleri'' <small>Baker</small>)
* ''[[Coleus rotundifolius]]'' <small>(Poir.) A.Chev. & Perrot</small> (''Plectranthus rotundifolius'') -- matambala
* ''Coleus scutellarioides'' <small>(L.) Benth.</small> ( ''Solenostemon scutellarioides''/''Plectranthus scutellarioides''
== Jereo koa ==
* ''[[Anisochilus]]''
* ''[[Equilabium]]''
* ''[[Plectranthus]]''
* ''[[Pycnostachys]]''
* ''[[Solenostemon]]''
* [[Karazana ao amin' ny Coleus|Karazana ao amin' ny ''Coleus'']]
703vtt0j56sm9rre9dasr2mmozdmd3g
Vitex teloravina
0
301301
1146850
2026-07-05T20:48:23Z
Thelezifor
15140
Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Lamiaceae
1146850
wikitext
text/x-wiki
Ny '''''Vitex teloravina''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'', izay teratany any amin' ny faritr' i [[Faritra Atsimo ao Afrika|Afrika]] [[Faritra Atsimo ao Afrika|Atsimo]] sy ao [[Afrika Atsimo-Atsinanana|Afrika Atsimo Atsinanana]]. '''''Vitex teloravina''''' <small>Baker</small> ny anarany feno. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''akoholahivotsira''', '''belohalika''', '''malainaretina''', '''tatoralahy''', '''teloravina''', '''voadokia''' ary '''voantsika'''.
== Jereo koa ==
* ''[[Vitex]]''
* [[Belohalika]]: ''[[Iresine diffusa]]'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>) (''[[Amaranthaceae]]''); ''[[Phyllopentas mussaendoides]]'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small> (← ''Pentas mussaendoides'' <small>Baker</small>) (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Coleus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) A.Chev.</small> (← ''[[Plectranthus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) Benth.</small>) (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Acanthopale madagascariensis]]'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''[[Acanthaceae]]''); ''[[Vitex teloravina]]'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
p83ar8ws7gf6syj01gow91r3le3if9s
1146858
1146850
2026-07-06T05:04:00Z
Thelezifor
15140
1146858
wikitext
text/x-wiki
Ny '''''Vitex teloravina''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'', izay teratany any amin' ny faritr' i [[Faritra Atsimo ao Afrika|Afrika]] [[Faritra Atsimo ao Afrika|Atsimo]] sy ao [[Afrika Atsimo-Atsinanana|Afrika Atsimo Atsinanana]]. '''''Vitex teloravina''''' <small>Baker</small> ny anarany feno. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''akoholahivotsira''', '''belohalika''', '''malainaretina''', '''tatoralahy''', '''teloravina''', '''voadokia''' ary '''voantsika'''.
== Jereo koa ==
* ''[[Vitex]]''
* [[Belohalika]]: ''[[Iresine diffusa]]'' <small>Humb. & Bonpl. ex Willd.</small> (← ''Iresine lindenii'' <small>Van Houtte</small>) (''[[Amaranthaceae]]''); ''[[Phyllopentas mussaendoides]]'' <small>(Baker) Kårehed & B.Bremer</small> (← ''Pentas mussaendoides'' <small>Baker</small>) (''[[Rubiaceae]]''); ''[[Coleus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) A.Chev.</small> (← ''[[Plectranthus madagascariensis]]'' <small>(Pers.) Benth.</small>) (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Acanthopale madagascariensis]]'' <small>(Baker) C. B. Cl. ex Bremek.</small> (← ''Strobilanthes madagascariensis'' <small>Baker</small>) (''[[Acanthaceae]]''); ''Vitex teloravina'' <small>Baker</small> (''Lamiaceae'')
8opwh9zl6643izmousdsk75zqfcjlm1
Phyllis Kinney
0
301302
1146859
2026-07-06T05:04:35Z
Birakte
40255
Pejy noforonina tamin'ny « '''Phyllis Kinney''' (4 Jolay 1922 – Jona 2026) dia mpihira amerikana sy walesiana, mpanangona ary mpahay tantara, izay manam-pahaizana lehibe momba ny mozika vahoaka walesiana. Nianatra tao amin'ny Sekoly Juilliard izy, ary soprano tao amin'ny Orkestra Opéra Carl Rosa nandritra ny taona 1940. ==Fiainana sy asa== Teraka tany Pontiac, Michigan i Kinney tamin'ny 4 Jolay 1922.<ref name="kinney">{{cite web |title=Phyllis Kinney. The musician from Michigan |url... »
1146859
wikitext
text/x-wiki
'''Phyllis Kinney''' (4 Jolay 1922 – Jona 2026) dia mpihira amerikana sy walesiana, mpanangona ary mpahay tantara, izay manam-pahaizana lehibe momba ny mozika vahoaka walesiana. Nianatra tao amin'ny Sekoly Juilliard izy, ary soprano tao amin'ny Orkestra Opéra Carl Rosa nandritra ny taona 1940.
==Fiainana sy asa==
Teraka tany Pontiac, Michigan i Kinney tamin'ny 4 Jolay 1922.<ref name="kinney">{{cite web |title=Phyllis Kinney. The musician from Michigan |url=https://blog.library.wales/phyllis-kinney-the-musician-from-michigan/ |website=Llyfrgell Genedlaethol Cymru |access-date=August 21, 2022|date=March 23, 2020|last1=Nia Mai|first1=Daniel|archive-url=https://web.archive.org/web/20231216005515/https://blog.library.wales/phyllis-kinney-the-musician-from-michigan/|archive-date=December 16, 2023|url-status=dead|last2=Rheolwr|first2=Rhaglen}}</ref> Rehefa nahavita ny fianarany tao amin'ny Lisey Pontiac, niditra tao amin'ny Kolejy Fanjakan'i Michigan any East Lansing i Kinney. Tao no nahazo fampianarana mozika avy amin'i Gomer Llewelyn Jones, lehilahy Wales izay nifindra tany Amerika tamin'ny taona 1934..<ref name="lansing">{{cite journal |title=Historical club hears Welsh song portrayal |journal=Lansing State Journal |date=December 5, 1942 |page=6 |url=https://www.newspapers.com/image/206617427/?terms=%22phyllis%20kinney%22&match=1 |access-date=February 22, 2023}}</ref><ref name="legacy">{{cite web |last1=Tems |first1=Mick |title=Merêd: Let's celebrate the legacy that he left |url=http://folk.wales/magazine/?p=443 |website=FolkWales |date=April 14, 2015 |access-date=August 21, 2022}}</ref> Nampitombo ny fahalianan'i Kinney amin'ny mozika Wales i Jones, ary nilaza izy taty aoriana fa “saika tsy nahare na inona na inona momba an'i Wales” talohan'ny nihaonany taminy.<ref name="legacy"/><ref name="menai">{{cite journal |last1=Richards |first1=Robert |title=From Michigan to make a home by Menai |journal=Liverpool Daily Post |date=June 2, 1964 |page=5 |url=https://www.newspapers.com/image/908330316/?terms=%22meredydd%20evans%22&match=1 |access-date=February 22, 2023}}</ref>
pu8xv7bc51nk9esvwz4xf3nhp8oaxvt
1146860
1146859
2026-07-06T05:06:38Z
Birakte
40255
1146860
wikitext
text/x-wiki
'''Phyllis Kinney''' (4 Jolay 1922 – Jona 2026) dia mpihira amerikana sy walesiana, mpanangona ary mpahay tantara, izay manam-pahaizana lehibe momba ny mozika vahoaka walesiana. Nianatra tao amin'ny Sekoly Juilliard izy, ary soprano tao amin'ny Orkestra Opéra Carl Rosa nandritra ny taona 1940.
==Fiainana sy asa==
Teraka tany Pontiac, Michigan i Kinney tamin'ny 4 Jolay 1922.<ref name="kinney">{{cite web |title=Phyllis Kinney. The musician from Michigan |url=https://blog.library.wales/phyllis-kinney-the-musician-from-michigan/ |website=Llyfrgell Genedlaethol Cymru |access-date=August 21, 2022|date=March 23, 2020|last1=Nia Mai|first1=Daniel|archive-url=https://web.archive.org/web/20231216005515/https://blog.library.wales/phyllis-kinney-the-musician-from-michigan/|archive-date=December 16, 2023|url-status=dead|last2=Rheolwr|first2=Rhaglen}}</ref> Rehefa nahavita ny fianarany tao amin'ny Lisey Pontiac, niditra tao amin'ny Kolejy Fanjakan'i Michigan any East Lansing i Kinney. Tao no nahazo fampianarana mozika avy amin'i Gomer Llewelyn Jones, lehilahy Wales izay nifindra tany Amerika tamin'ny taona 1934..<ref name="lansing">{{cite journal |title=Historical club hears Welsh song portrayal |journal=Lansing State Journal |date=December 5, 1942 |page=6 |url=https://www.newspapers.com/image/206617427/?terms=%22phyllis%20kinney%22&match=1 |access-date=February 22, 2023}}</ref><ref name="legacy">{{cite web |last1=Tems |first1=Mick |title=Merêd: Let's celebrate the legacy that he left |url=http://folk.wales/magazine/?p=443 |website=FolkWales |date=April 14, 2015 |access-date=August 21, 2022}}</ref> Nampitombo ny fahalianan'i Kinney amin'ny mozika Wales i Jones, ary nilaza izy taty aoriana fa “saika tsy nahare na inona na inona momba an'i Wales” talohan'ny nihaonany taminy.<ref name="legacy"/><ref name="menai">{{cite journal |last1=Richards |first1=Robert |title=From Michigan to make a home by Menai |journal=Liverpool Daily Post |date=June 2, 1964 |page=5 |url=https://www.newspapers.com/image/908330316/?terms=%22meredydd%20evans%22&match=1 |access-date=February 22, 2023}}</ref>
== Tsiahy ==
<references/>
cf90t4e1xrysfa78bud8fdcf6vurv1h
Frank Howlin
0
301303
1146861
2026-07-06T05:09:10Z
Birakte
40255
Pejy noforonina tamin'ny « '''Frank Howlin''' (teraka tamin'ny taona 1966) dia mpilalao baolina gaelika irlandey, izay nilalao ho mpiaro afovoany ho an'ny ekipa ambony Tipperary. Teraka tao amin'ny Faritanin'i Tipperary, niditra voalohany teo amin'ny sehatra iraisam-paritany i Howlin tamin'ny faha-dimy ambin'ny folo taonany, rehefa niditra voalohany tao amin'ny ekipa tanora kely Tipperary, alohan'ny nidirany taty aoriana tao amin'ny ekipa latsaky ny roapolo taona. »
1146861
wikitext
text/x-wiki
'''Frank Howlin''' (teraka tamin'ny taona 1966) dia mpilalao baolina gaelika irlandey, izay nilalao ho mpiaro afovoany ho an'ny ekipa ambony Tipperary.
Teraka tao amin'ny Faritanin'i Tipperary, niditra voalohany teo amin'ny sehatra iraisam-paritany i Howlin tamin'ny faha-dimy ambin'ny folo taonany, rehefa niditra voalohany tao amin'ny ekipa tanora kely Tipperary, alohan'ny nidirany taty aoriana tao amin'ny ekipa latsaky ny roapolo taona.
qmt96am0n7q551yr6laxii0iz3thr30
Serplulimab
0
301304
1146865
2026-07-06T06:01:44Z
Birakte
40255
Pejy noforonina tamin'ny « '''Serplulimab''', amidy amin'ny anarana marika '''Hetronifly''', dia antibody monoclonal ampiasaina amin'ny fitsaboana homamiadana. ==Fampiasana ara-pitsaboana== Ny Serplulimab, raha ampiasaina miaraka amin'ny carboplatin sy etoposide, dia natao ho fitsaboana voalohany ho an'ny olona lehibe voan'ny homamiadan'ny havokavoka sela kely fiparitaka be. »
1146865
wikitext
text/x-wiki
'''Serplulimab''', amidy amin'ny anarana marika '''Hetronifly''', dia antibody monoclonal ampiasaina amin'ny fitsaboana homamiadana.
==Fampiasana ara-pitsaboana==
Ny Serplulimab, raha ampiasaina miaraka amin'ny carboplatin sy etoposide, dia natao ho fitsaboana voalohany ho an'ny olona lehibe voan'ny homamiadan'ny havokavoka sela kely fiparitaka be.
4agt8z1golyowa43zk32dnl1jnfrwgg
Mpikambana:Birakte
2
301305
1146867
2026-07-06T06:04:13Z
Birakte
40255
Pejy noforonina tamin'ny « Ny vorondranomasina dia tsy maintsy manitatra ny elany hanidina ambony hatrany. »
1146867
wikitext
text/x-wiki
Ny vorondranomasina dia tsy maintsy manitatra ny elany hanidina ambony hatrany.
ii9nd2sg1g9ny2m6j5s4nf2maqlyes3
Powkowy
0
301306
1146869
2026-07-06T06:06:06Z
Birakte
40255
Pejy noforonina tamin'ny « '''Powkowy''' dia tanàna kely ao amin'ny Faritanin'i Badakhshan, any avaratra-atsinan'i [[Afganistana]]. ==Jereo koa== * Faritanin'i Badakhshan »
1146869
wikitext
text/x-wiki
'''Powkowy''' dia tanàna kely ao amin'ny Faritanin'i Badakhshan, any avaratra-atsinan'i [[Afganistana]].
==Jereo koa==
* Faritanin'i Badakhshan
fprd6p2kd1wbq94eqn8cvzvvcdxmxsf
Jaya Devkota
0
301307
1146870
2026-07-06T06:10:19Z
Birakte
40255
Pejy noforonina tamin'ny « '''Jaya Bahadur Devkota''', antsoina koa indraindray hoe '''Jaya Devkota''' na '''Jay Devkota''', (teraka tamin'ny 8 Martsa 1992) dia mpihira mozika vahoaka nepaley. Teraka tany Rukum izy. Nanomboka ny asany tamin'ny taona 2006 niaraka tamin'ny rakitsary Jeevan Bhayo Urath Bagara. Namoaka rakitsary mihoatra ny 23 sy hira mihoatra ny 400 i Devkota. Ny hirany tamin'ny taona 2018 mitondra ny lohateny hoe "Barkha Lagechha" dia voafantina ho kandidà amin'ny Loka M... »
1146870
wikitext
text/x-wiki
'''Jaya Bahadur Devkota''', antsoina koa indraindray hoe '''Jaya Devkota''' na '''Jay Devkota''', (teraka tamin'ny 8 Martsa 1992) dia mpihira mozika vahoaka nepaley. Teraka tany Rukum izy. Nanomboka ny asany tamin'ny taona 2006 niaraka tamin'ny rakitsary Jeevan Bhayo Urath Bagara. Namoaka rakitsary mihoatra ny 23 sy hira mihoatra ny 400 i Devkota. Ny hirany tamin'ny taona 2018 mitondra ny lohateny hoe "Barkha Lagechha" dia voafantina ho kandidà amin'ny Loka Mozika Sadhana.
pkh9u62ea1gctrszt5rcubpwcv6v8eu
Starye Omutishchi
0
301308
1146872
2026-07-06T06:13:43Z
Birakte
40255
ankehitriny
1146872
wikitext
text/x-wiki
'''Starye Omutishchi''' dia toerana ambanivohitra (tanàna kely) ao amin'ny Tanànambanivohitra Petushinskoye, Distrikan'i Petushinsky, Faritany Vladimir, Rosia. Ny isan'ny mponina dia 274 tamin'ny taona 2010. Misy lalana 17 eto.
so862xtl2t8yjb0uwekri7h8fj64r92
Pino Pagani
0
301309
1146877
2026-07-06T07:19:23Z
Rei Momo
6456
Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary= Pino Pagani from Codogno Italy.jpg |anarana=Pino Pagani |teraka=31 Martsa 1937 |maty=8 Desambra 2023 |firenena=Italia |mpiaraka= |asa= * [[mpanoratra]] * [[mpanao asa soratra]] |taona niasàna= }} '''Pino Pagani''' dia mpanoratra, mpanao asa soratra mizaka ny zom-pirenen'i [[Italia]]<ref>{{cite web |url=https://www.ilcittadino.it/stories/basso_lodigiano/codogno-addio-pino-pagani-fu-voce-radio-zona-rossa-lultimo-video-dialetto-o_104381_9... »
1146877
wikitext
text/x-wiki
{{infobox olona
|sary= Pino Pagani from Codogno Italy.jpg
|anarana=Pino Pagani
|teraka=31 Martsa 1937
|maty=8 Desambra 2023
|firenena=Italia
|mpiaraka=
|asa=
* [[mpanoratra]]
* [[mpanao asa soratra]]
|taona niasàna=
}}
'''Pino Pagani''' dia mpanoratra, mpanao asa soratra mizaka ny zom-pirenen'i [[Italia]]<ref>{{cite web |url=https://www.ilcittadino.it/stories/basso_lodigiano/codogno-addio-pino-pagani-fu-voce-radio-zona-rossa-lultimo-video-dialetto-o_104381_96/ |title=CODOGNO Addio a Pino Pagani: fu la voce di Radio Zona Rossa - L’ultimo video in dialetto per «il Cittadino» |author=Cristiano Brandazzi |date=9 December 2023|publisher=ilcittadino.it |accessdate=25 June 2026 |language=Italian}}</ref>; <ref>{{cite web |url=https://www.necrologibassolodigiano.it/necrologi/italia/lo/codogno/necrologio-giuseppe-pagani-88315?cid=1297 |title=Necrologio Giuseppe Pagani |author= |date=8 December 2023|publisher=necrologibassolodigiano.it |accessdate=25 June 2026 |language=Italian}}</ref>; <ref>{{cite web |url=https://www.ilgiorno.it/lodi/cronaca/addio-a-pino-pagani-lo-speaker-di-radio-zona-rossa-af17fd54 |title=Addio a Pino Pagani, lo speaker di “Radio Zona Rossa“ |author=Redazione Lodi |date=10 December 2023|publisher=ilgiorno.it |accessdate=26 June 2026 |language=Italian}}</ref> teraka ny 31 Martsa 1937 ary maty ny 8 Desambra 2023.<ref>{{cite web|url=https://milano.corriere.it/notizie/lombardia/23_dicembre_09/codogno-morto-pino-pagani-speaker-di-radio-zona-rossa-durante-la-pandemia-di-covid-47c80d26-cd7f-494d-b1ed-836950f79xlk.shtml|title=Codogno, morto Pino Pagani, speaker di «Radio zona rossa» durante la pandemia di Covid|access-date=25 June 2026}}</ref>
==Ny fiainany manokana==
Ny vadiny dia Santa Tronconi.
== Jereo koa ==
* [[Biôgrafia]]
===Rohy ivelany===
* [https://www.radiocodogno.com/ Ao amin'i Radio Codogno]
{{reflist}}
{{commonscat|Pino Pagani}}
[[Sokajy:Tantaram-piainana]]
[[Sokajy:Mpanoratra]]
[[Sokajy:Mpanoratra]]
{{vangovango}}
53768boj825arq9tp1o0ehz01wvtvk8